Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus: sive biblioteca universalis,integra uniformis ..."

See other formats


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 




iC 






y 

HARVARD COLLEGE 
LIBRARY 




FROM THB BBQUESTOF 

JAMES WALKER 

(ClaMofl814) 
Fre$ideni ofHarvard CoUege 



-VMbn 



B bdng giT«B lo wotkM ia the t— ^n^— i 
aadlfonlSdbnoM** 



PATROLOGItE 

CURSUS COMPLETUS 

Bttil.lOTHKCA lINIVRItSAMS. INTRGKA, DNlFOnMIS. COMUODA. OKr.ONOMICA. 

OMNIOM SS. PATRUM, DOGTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM 

Ali iEVO APOSTOLICO AD INNOCEINTII III TEMPORA 

floruerunt; 
RtCUSIO CHROrfOLOGICA 

OMMUM QUiE EXSTITERE lChNUMENTORlJM CATIIOLICiE TRADITIONIS PER DUODECIM PRIORA 

ECCLESIiE Si£CULA, 

JDXTA eUITIONRS ACClIlfATISSIII4S, INTGR SE CUHQUE N0NNULLI8 CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS» 

PRRQUAU DILIGENTER CASTIGATA ; 
DISSERTATI0NIIIU8, COMIIENTARIIS LfiCTIONinUSQUE VARIANTIBU8 CONTINENTER ILLUSTRATA ; 
OMNIBUS OPKRIKUS POST AMPLISSIHAS EDITIONES QUiE TRIDU8 N0VIS8IM1S S^CULIS DEBENTUR ABSOLUTAS 
* DETFCTI8, AUCTA4 

INDIC1BU8 PARTICULARIRU8 ANALYTICIS,.SINGULOSSIV^ T0M08, 61VE AUCT0RE8 ALICUJUS UOUENri 

SUnSEQUENTIBUS, DONATA ; 

CAPITULIS INTRA IPSIIH TSXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULI8 SINGULARUM PAGINARUM HARGINEU 

SUPKRIORRM niSTINGUENTIBUS 8UDJECTAHQUE HATERIaM SIGNIFICANTIBUS, ADOBNATA ; 

OPERIRUS CUU DUBllS TUM APOCRYPIIIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONF.H 

ECCLESIASTICAH POLLENTIBUS, AHPLIFICATA; 

DUORIIS INDICinUS GRNEItALlBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCILICET RERUM« QUO CONSULTO, QUIDQUID 

UNIISQUISQUK PA TRUH IN QUODI IBET THEHA SCRIPSERIT UNO INTUITU CONSPICIATUR ; AI.TERU 

SCRIIM UR/E SACRi£, ex quo lectori cohpbrirb sit obviuh quinau patres 
KT IN quibus operum suoruh locis singulos singulorum librorum 

SCRIPTUniG TEXTUS COMHENTATI SINT* 

BDITIO ACCURATISSIUA, C/CTERISQUE OHNIBUS FACILE ANTEPONENDA, Sl PEBPENDANTUR *. CnARACTKRUU NITIhlTAf 

CHART.E QIUI.ITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFRCTIO CORRECTIONIS, OPERUH BECUSORUH TUH VARIKTAS 

TUM NIHE '.rS, KORUV VOLUUINUH PERQUAU COHHODA SIBIQUE IN TOTO OPERIS DECURSU CONSTANTKR 

8IU1LIS,PRKTII EXIGUlTAS,PRieSERTIHQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METIIODICA ET CIIRONOLOGICA, 

BKXCKNTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUHQUE I1ACTENU8 UIG ILLIG SPARSORUH, 

PRINUU AUTKH IN NOSTRA BIBLIOTIIECA , EX OPERIBUS AD 0HNE8 iBTATE8« 

LUC08, LINGUAS F0RUA6QUB PERTINENTIBUS , COADUNATORUM. 

SERIES SECUNDA, 

IN QUA PRODEUNT PATRIiS, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECaESIiC LAriNit 
A GUEGOIUO MAGNO AD INNOCENTIUU IIL 

ttccuranU 3*'^* SDligne, 

BIBI.IOTBBGJB OLBmi UlllVamSJB, 

81 VI 
CURStUBI COMi*LI£TORUM IN SlT«GULOS SClEllTIA ECCLBSlASTICiE RAyOS BDITORB. 



PATROI.OGIA Bllf A BDITIONRTYPIS MANDATA EST, ALIA NBMPE LATINA, ALIA GRfiCO-LATINA. — TENELNT 
MILLE ETTRECENTIS IfRANGIS SEXA6INTA BT DUCBNTA VOLUMINA BDITIONIS LATINiE; OCTINGENTIS 
ETMILLB TUECENTA GR/eCO-LATIN/B. — MEKB LATINA UNIVERSOS AUCTOUES TUM OCCIDENTALES, 
TUM ORIBNTALKS EQUIDEM AMPI.EGTITUR ; III AUTEM, IN EA,SOLA VERSIONE LATINA DONANTUB^ 



PATROLOGIiE TOMUS CLXXXVIII. 

0R1)ER1CUSVIT\LIS ANGLIGENA. ANASTASIUS lY, ADRLANUS IV, PONT. ROM. THEOBALDUS 
CANTIAR. ARCHIEP. ATTO PISTOR., B. AMEDEUS LAUSAN., ANSELMUS HAYELBERG., GISLE- 
BERTUS PORRETANUS PICTAY., EPISCOPI. GUi:RRlCUS IGNIAC, ODO MORIMUND., FASTRE- 
DUS CLARifiYALL., JO.ANNES CIRITA THARAUC. IN HISP., GAUFRIDUS CLARiEVALL. 
ABBATES. liUGO METELLUS CAN. BECiUL. Glf^BERTUS DE l|01LANDIA. 



KXClIDEBATDn KT VENIT APCD J.-P. Mlf.NE EDITORKM, 
LN VIA DICTA U\\MUOlSt:, PBOPE PORTAM LUTETIiE PARISIORUM VULGO DENttli NOMINATAM, 

8EU PBTIT-MONTROtOB. 
1855 



MBSaSBaBSSBeB 



yx^y^^m^.y^HfyrQjyQx arc^^ 



saoipuoj sdoiiiqns so[ oixop snoA-zajdtiudp 
I -UBqv isaJisiiiiui sas [i-i-ejonquo xneasio 
so[ ijjjnou iht) Tn(^9 *i6j ap cioa op suoo 

uino9) muno9j lluaSjo 9j]OAodA9 JU^d snoA 
-zdissitid 'sdJOAtt sdj)siuiai *snoA i;' jndq[9K 

'SnUOAOJ SOA IIOU }B S)U9[e) SOA JI0[VA S911S j 
^^SdJ^lSlUlUI S^Jdl?S S9[ 93J9X9 UO^nb Ql 99 

-isg; iS9Jtiiuag[ S9p ;9jd9s 9( pu9JddB uo.nb 

JOS^Jl Un^p p9ld m 99-lS9 i1U92jRJ 19 JOJ 
.!9SSe)U9 ^ *S9JJ9) S9p J9A1I(nO X^ 'SUOSIGOI S9P 

Jn?q ? 9[9ddB ouop iHsa •IBJ]UOO UOS 9|j9 
-TIBAg J 19 '93JnOSS9J »8 99U9piA0Jj[ B( ^JOS^Jl 

uosinoiise [9p 9[ [j^umb 9( %m} ]\^^}^\ii 
S9p 19 9nbjeq '9un^nb 9ji9i<i 9airaoo [i-lO^»" 
:9JAned doJi sierai^f is9^d 9JiQdo ufi is9J1 
-ne mv 9iJod i?( JUAno U9,p 9qou oraiuoqj 
B 9(ioijjTp 1S9 (i,nb j|9io 9( suep J9Jin9,p 
oqou 9uiraoqj '^ 9[iOTijtp 1S9 [i nb \ qv 

^'V/^JT) '9^-^^ ^^^W ^'^A *ift$^idj 9ttqD '9s$9]siJi 
dujoai dun smsp ^iuo\d i^ioasiioa ;xn9iC 
soA jns puod^J 9s oSBnu '^jqraos [otiQ 

(Ce 'IIX' '^7 • TS*X "^-^m • 135 *XIX ''VmH) 
'9m 9Mnb98 ;d ''snqu^dnnd vp jg s^qov »nh 
otuuto 9pu9^ : iora-z9Ains i9 ^s9JAnod xni^ 
xud 9( U9-Z9nqtjistp ^Z9A0 snoA anb oo inoi 
29pu9A 1 9jpu9jdd9'jn9[ 9| jnod joiitnb )tior 
in6j |i i J9)iinb inoi i} sd^^pgnimv ojpadjd 
•do Z9A9P snoA ^9Sk)drai snoA 9((9,nb sio[ sof 
29inoo3 '9uns v^ i^ j^joA iioj sqoa iu9pje 
d(^z un *ni'j9A o( 090119 716} snoA [ajaiou 
xndjnoq^in MnBrt-s^Ji'np'spJi>89J s9[snoA 
jns vf^p luoiti s^iirsnb S9([9q soa ^soj^u 
dunof I qv is99iiS9Jd si9[ snoA jnod suivjo 9f 
9nb '^091(1 9p s9raoiOH 'soaji^p ep la sjnou 
-noq.p nssii On is9,o ( 9^iU9'qoU9 9ia 9(|9nb 
:sjna>o s9('snoi 9p inopuod^j snoA's|dJH)eu 
f)U9ui9JSo 9|[ira '9J^iJJ99 9sneuo(3 9un ju 
-noo iuojsnoA'siU9|6) S9iej op ^s^)iu3ips9p 
soijod S9( OJAUO snoA iip^Jo puBjS un *sjos 
-^Jl sop i9raojd snoA ^iu9|^ndo uosicra oun 
dj)9-in9d i 9uniJOjO|9p sii^dde sd[ siio) xnoiC 

SOA ? 9(B19 opuura 9( 9J19,-in0^ l SllOJHB^p 

sn[d JiOAS s[i-in9Aiop ojjo) ^\ 9p sa9iq $9( 
t9njje.|0 o| ^ uieaii?! sira jioao s^jdo^dj^u 
-J9p laiod 9pjoS9j 9U [i 'sijotu sjn9[ n\iiL 
-9su9^p*aios 9| sijora xti» 9Ssib( 9Ji9dB'un 

Siera f 9J9tI UOS Op ^SUOO 9JnU9j'd J9((B,p *9i[a 

ji?d 9(9dd9 *99Si(a ^ sirajod sioj9Jin» inj |i 

'mdppnjio 9$s9 $S9 9t7Vf9td mautm 
sn ut *mvm pv snpojid tqtj juts mruo9 njod 
"\ioo^m9Mim9BjL9d mmvojvojtod^mdujvd oBs^d 
mnjvojvo U9^ : uisranqui lugraoiniss JiU9A9p 
op 19 *9Jnu?u o| 9p siof S9[ soino) J9i'[«fno.p 

SJ0[9 Xn9UO|8 IS9 |I « i 9IA 9| ^ J9[(i? juod 

s^jSop 9p*iutf)ne S9ui^ra sdjoo sjn9[ op snoA 
-s9)ioj Ssp9id xno ino) J9|noj *)niy 9[ (i,s 
*z9qoos ^sdioo sjn9| 9p oj^ijjvq oun ojivj 
snoA jnod oiJOd «i ep fin9s 9| jns s^qonoo 
s[i-iU9ssnj OJ^ra ojiOAieoj^d ojioa ^t- "^P 
-odjhi jeq» uos ^ sdra9iSuo[ smdep iip » [ 
oraQiyr lUiBS 'xn^p S9f sno) J9(orarai"snoA 
jnod (9inv,p ojiajos em ej^SuoJi^ ojje) 
eun «raoqojqv [OAnou *9H>oi[9p dAnajd? 
oun JOJ t9(q9pjS9 9J19 iiOp 901 (i sn(d 
'9J9i\;)oo snoA ooguoos 9[ snjd ts^ouiu^dso 
soA S9iaoi lu9iJod in( jns *e[W9qi[ uioui 
Bra op Z9U91 9| snoA *Joqo ooiq iso snoA 



doosj s[g 9J10A f J9IJIJD0S ino) op ouuopjo i 
snoA inb Jn9u8i9s np xioa v\ spu9ju9,f 

(•^I 'AIIX '•;»*€/) 'wtww; mu 
'Ooop X9JL j9ostdnouoo j9 Hnj stjjvd tunutop u 
tunnj mnindod osoostatiqQ i(Bi)dna it[ uos \i j 
9([9ddB (},nb 9[[90 ijA> *s9snod^ S9'p aajujf *.fi 
-^d in[ 9p eSjoqo noid 9^^ in|9o i^ oSpjno. |ll 
9p suiora (r-iiBjpnBj tneid* 9J)oa ^ ojib|»1 
Z9|noA snoA is 'J9i|qo ino) inej [mxioa 

Ora 1; OAIlUOnO 9[|19J0 9Un;Z919Jd '9(|IJ oui 

*z9inooa. •inddo uhono 19 uoiib|osuoo ouno' 
-ao JOJ^dso 9$si9[ on ^^(Oj^u^S 9ii9Sip dun 
*s9[q9jqraouui s"ira9iiU9 S9p *nuuoyu\9[dn9J 
un i;to ^9j^SueJi^ ojj91 9un suop 'j9|ixd,s 
jnod ^ojdraoi 1$ su9i[ op onb : inoiioui 
-ojd inb 9j)sn||i raou un *uqoB))B snoA )no) 
enb sirae sop ^oraro snou )no) ijo ouiod oun 
*sij^qo )U9ra9apu'9) siuojod S9(i ''oSojno.-^ 
tios J9[(ijq xn9iru 9jibj jnod *s90uou8nd 

-^J S9S )'9 saOl)0'uipUl's9$ sdra9lStI0[ 9SSI9( 

in[9([9 1)uo))Bqra6o oj uo 9jniBu.9[ sBdittiji 
-9P eu 90]jjS i?[ ^oj^jj j9qo uow *sjn9|iiop 
SOA \ sii&diiioo 9f 'jojjinb jnoj jnbj fi j 

'•n9i(i jnod onb JiSu 
liop 9U *n9i([ ont) ojpuiBJO iiop 9u *ndi(i 
i;',nb JIU9) iiop 9u oj^qcIo uh tojpudjLdijj 
-iw jnoj inoj |i Uonbsu jnoj inpj [i Uojjinb 
;no; inoj |i 'loioisodcj* op sod sjoiraojd sioj) 
S9( i^ijOA )9 'sjnoisso}^ /)ora uh uo isjn9[ 
-nop S9S op suouSodraooso) z9j6s snoA 'so|;) 
-ojo S9S ep s9J!0)i$od^Q ;9j)iora 9J)oa onh 
s9)ioj) xnoira o*uop.sn6A-z9ij9s isuoiiipuoj 
soo* ^,nb 9pJoooo,s oa oJiQdo^p 9)i[onb 9sn9[.i 
-0(8 of Iz9pu9)ti9,ra inbsojisjuiui *snoAJno(f 
9)a90^jd un )S9 9||o" *S9rara6q's9p unraraoa 
9( jnod [I9SUO0 un^nb 9[(9-)qj eu 9).uouuo)^i 
OfOJora 9))93 (-ec *IA "V^^opl) 'oqoneS 0(j 
jns 0J9ddejj snoA inb [n[9p i^ 9)!Ojp'9not o[ 
Z9pu9) t(-8*X*'^^7 -QT 'X '•V??W)sdno(S9p^ 
noi^ra no siq^jq S9p 9raraoo zoAos i{g ^WX 
'tijjvw) [OunqiJi Jn9( ^ )u6j9)io snoA inh 
s9Snrs9[ )U0A9p 9JIP ^ z9jno shoA 9nb oo i^ 
dttijra sod z9sU9d 9u1(^8'IA *'yjjv^)umiui] 
-U9I no sod z9Suos qu i ^ra^ra-snoA snjd suil 
z^uSJodji snoA 9u ^{i£ *x ^'V)^) ^JfJui ojjoa 
)9 aj^d 9J)0A zossieq '.(ifg *iif^v ^'OJLVjf[ i i^g 
*IAX *'Vnvjf[) iora-z9Ains )9 xiojo ojioa zoj 
-jod 'ora^ra-shoA ^ Z9ouou9j t'9JOUoq [i.nb 
xnoo ^ Jnoqiora *(op 'A *'V^^»iir) 9ino^sj9d 
epuora 9( 9nb xnoo xnojtioq t 9(01 o( suofi 
luos inb xn90 ij jn9q[ora *(§ *a *'Wvj^) juo4 
-n^idtnB xnoo xnojtnoti i{^ *iia ^'onj) Fdi/J 
-,u xno jinomvm *(§ *J^ *"VWHrJ sojanvd soji 
xnojnojff : s^^d^osip S9S i{ 110U91 isijq;>-s;as9{ 
enb 9SoSuo( ofqoinopoj e'[ Jiuei knoA. suoi.i 
ofSxiojo 0( onb 9oaouuo snoA eu ef ^ao^; 
-praesjod iso uiraeqo oo luop souid^ so[qi> 
-fj^A S9( s^snedraoj) sosoj sop snos s^oqoe; 
sriOA ef '9nb!|9SuoA9 ^J^isiuira np4ii?j)joc 
xnoj u'n luosioj snoA )s *[6ra i{ jneq[Bx^ 

'vtjvx *9(^V '^ouoguoo op ST,[draeJi od\^ 
jiOAepuu luoj es snoi inb jhjod * saji()< 
sep oj^Ko^epuoisseojpiuij jod suppueuK 
e( snou *se([pAJ*era soAjep je(Jod ^ sn< 
Z9U9Jddo 'Z9ss![draej S9[ inb Mtijos lijdsg^ 

'sojAheosoA. ijiic 
^jna)9 OJiOA i;[!OA ^sdnb![0)sodo seuauic 



ILll 



•«fiox n aa sawvs sufiaivuo 



lu 



PATROLOGIJE 

CURSUS COMPLETUS 

SITt 

BIRLIOTHBCA DNIVBRSALIS. INTEGRA, DNIFORMIS. COMIIODA. OBCONOMICA. 

[OMNHJM SS. PATRUM, DOCTORUM SCUIPTORUMQUE ECCLESIASTICOBUM 

AB ^VO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA 

FLOnCERUNT; 

RRCUSIO «CHRONOLOGICA 

OMNimi QU^C: EXSTITERE MONIJMENTORUM CATIIOLICiE TRADITIONIS PER DUODECIM PRIORA 

ECCLESIiE SJLCULA, 

JUXT4 BD1T10NES iCCURATISSIMAS, INTER SE CUUQUE NONNULLIS CODICIfeUS MANUSCillPTIS COLLATAS, 

PEROUAM DILIGRNTER CASTI6ATA ; 

DISSCRTATIONIBUS, COMMENTARMS L£CTIONIRUSQUE VARIANTIDUS CONTINRNTER ILLUSTRATA ; 

•MNIRUS OrERIRUS POST AMPLISSIUAS EDITIONES QUiB TRIBUS NOVISSIUIS SiCCOLIS DEBENTUR ABSOLUTAt 

DETECTIS, AUCTA; 
INDICIBUS PARTICULAR1DUS ANALtTlCIS, 8INGUL0S S1VE TOMOS, SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMBNTI 

SURSRQUENTIRUS, DONATA ; 

r.APlTULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITB DISPOSITIS, NECNON ET T1TULI8 SINGULARUM PAGINARUH MARGINEU 

8UPF.RI0REM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAUQUB MATERUM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA ; 

OPBRIBUS CUU DUBII8 TUU APOCRYPIIIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINR AD TRADITIONEN 

ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ; 

DUORUS INDICIBUS GENERALIBUS LOCUPLRTATA : ALTERO SCILICET RERUM, QCO CONSULTO, QUIDQUID 

UNUSQUISQUR PATRUU IN QUODI IBET TIIEMA SCRIPSERIt UNO INTUITU CONSPIClATUR ; AI.TRRO 

SCRIPTURiE SACRiC, ex quo lectori comperire sit odvium quinam patres 

et in quibus opf.rum suouum locis singulos singulorum librorun 

scriptur>e tbxtus commentati sint. 

cmtio accuratissima, c^terisqub 0unibu8 facilb anteponenda, 81 perpbndantur : cnaractrrum iiitiditaf 

ghartib qualitas, integritas textus, perfectio correctionis, operum recusorum tum varibta8 

tuu nuurrus, forma voluuinum perquam comhoda sibique in toto operis decur8u constantrr 

siuillsfpretil exiguitas, pryesertimque ista c0llectio,una, mbthodica et ciir0n0l06ica , 

8excent0rum fragukntoruu opusculorumque hactenus nic illic 8par80kum| 

primum autem in mostra bibliotneca , ex operirus ad omnes ibtates 

L0C08, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS , COADUNATORUM. 



SERIES SECUNDA, 

rRKS, DOCtORES SCRIPTOBESO 
lEGOHIO MAGNO AD INNOCENT] 

Uccuranfc 3.^^* SDlignc^ 



m QVA PRODEUNT PATRKS, D0i:t0RE3 SCRIPTORESOUE ECCLESIiC LATtNiK 
A GREGOHIO MAGNO AD INNOCENTIUM IIL 



BiBLiOTiiaGJi OLami umvamsJB» 

81 VB 
CCnSUUU COUPLBTORUM IR SIRGULOS SClEllTIiE ECCLBSIASTICA RAMOS BDITORB. 



PATHOLOGIA Bllf A BDITIOIIRTTPIS ftlAIIDATA EST, ALIA NEMPB LATIRA, ALIA GR JSCO-LATINA.—VBNBCNT 
MILLB ETTBBCENTIS FRANCIS SEXAGIIITA BT DUCBNTA V0LUM1NA BDITIONIS LATlNiB; 0GT1NGBNTI8 
BTMILLB TREGENTA GR£CO-LATINJS. — HBRB LATINA UNIVBR80S AUCTORBS TUM OCC1DBNTALB8» 
TUM OniBNTALBS BQUIDBM AMPLBCTITUR ; Ul AUTBM, IN BA»80LA VERSIONB LATINA DOltANruR^ 



PATROLOGIiE TOMUS CLXXXVIII. 

0RDER1CUS V1TAL1S ANGLIGENA.I ANASTASIUS IV, ADRIANUS IV, PONT. ROM. THEOBALDUS 
CANTUAR. ARCHIEP. ATTO PISTOR., B. AMEDEUS LAUSAN., ANSELMUS HAVELBEaG., GISLE- 
BERTUS PORRETANUS PICTAV., EPISCOPf. GUERRICUS IGNIAC, ODO MORIMUND., FASTRE- 
DUS CLARi£VALL., JOANNES CIRITA THARAUC. IN HISP., GAUFRIDUS CURiEVALL., 
ABBATES. HUGO METELLUS CAN. REGUL. GILBERTUS DE HOILANDIA. 



> EXCUDEBATDR KT VT.NIT APUD J.-P MIC.NB EDITOBEM, 

!N VL\ nCTA D^AMDOISB, PROPE PORTAM LUTETIiG PARlSlORUM VULGO DBNFER NOMINATAM, 

«vTT virriT.imiimihPirii. 



8EU PmT-»rpKTR6CVB% 






¥ 






//.' 



-N. .< ^ 



s^cuLUM xn 



ORDERICI VITALIS 



i'f r> 



ANGLIGENiE U/ -. /. 

C(»NOBII UTICENSIS MONACHI ' ^ 

fllSTORIA fiCClISIASTKlA 



IGCEDUNT 



AJVASTASII IV, ADRIANI IV 

ROMANORUM PONTIFICUM 

E?ISTOL^ ET PRIVILEGIA 

MEGNOH 

THEOBALOI CANTUARIENSIS ARCHIEPISCOPI ; ATTONIS PISTORIENSIS, B. AMEDEI 
LAUSANNENSIS, ANSELMIHAVELBERGENSIS; GlSLKBERTi PORRETANI PICTA- 
VIENSIS. EPISCOPORUM; GUERRICl IGNIACKNSIS, ODONIS MORIMUNDENSIS , 
FASTREDI CLAR^VALLENSIS, JOANNIS CIRIT^ THARAUCANI IN HISPANIA, 
GAUFRIDI CLARiEVALLENSIS, ABBATUM; HUGONIS METELU, CANONICI REGU- 
LARIS, GILBERTI D£ HOILANDIA 

OPUSCnLA, DIPLOnATA, EPISTOLJB 

ACCURANTE J.-P. MIGNE 

BIBLIOTHBOA OLBBI OlflVBBlBI 

6IVB 
GUnSUUM GOMPLBTORUM IN 81N6UL0S 8CIRNT1JE ECGLB8U8TICA KAIfOS BDITO» 



TOMUS UNICUS 

~— Bga n -1 ■ — 



YENIT 8 FRANG1S GALLIGIS 



EXGUDEBATUR ET VKNIT APDD J.-P. MIGNE EDITOREM 
IN VIADiCTAD*ilJfBO/S£,PROPEPORTAM LUTETliE PARISIORUM VULGO D^fiVF^A NOMINATAN 

9BU PETIT-MONTROUGG 
llt5d 



ELENCHUS 

AUCTORUM BT OPEaUM QUI IN HOC TOMO CLXXXVin OOHTinEllTUIi. 



ORDERICUS VITAUS UTJCENSlS MONACHUS. 

Histona ecclesiastica; CoL 17 

GUERRICUS ARBAS IGNUCENSIS. 
Sermones. gg0 

ATTO PISTORIENSIS EPISCOPUSi 
Vita S. Joannis Gualberli. 08fi 

ANASTASIUS IV PONTIFEX ROMANUS. 
Epistolffi et priTilegia. 999 

ANSELMUS HAVELBERGENSIS EPISCOPUS. 
Liber de ordine canonicorum regularium. 1091 

Apologet.cum pro ordine canonicorum re^ularium. Ijig 

Dialogi. 1139 

GISLEBERTUS PORRETANUS PIGTAVIENSIS EPISCOPUS. 

Epistola ad Malthseum abbatem S. Florentii Salmuriensis. I2S5 

Commentaria in Boetium. 1257 

Liber de sex principiis. 1257 

„ . , , HUGO metellUs cAnonicus regularis. 

Epislolffl. 12Y4 

B. AMEDEUS LAUSANNENSIS EPISCOPUS. 
Episiola ad filios suos Ecclesi» Lausannensis. 1900 

Homiliffl de Maria Virgine. Jgjj 

i?r.u.«i . • , • ADRIANUS IV PONTIFEX R0MANU9. 

Epistolffi et privilegia. 13gl 

Sermones ^^^ ABBAS MORIMUNDENSIS. 






Epistol» FASTREDUS CLAR^TALLENSIS ABBAS TERTIUS. 

Epistoi». •'^ANNES CIRITA ABBAS THARAUCANUS IN HISPANIA 

Regula ordinis militaris Avisii. jJJJ 

THEOBALDUS CANTUARIENSIS ARCHIEPlSCOPUS, 

Epistol» et testamentum. lg« 

GAUFRIDUS ABBAS CLAR.6VALLENSIS. 

Sermo in annifersario obitus S. Bernardi. .,.« 

Epistpla ad Albinum cardinalem. }^!^ 

Libellus contra capitula Gilberti Porretanl. K 

Ewstola ad Josbertum continens notulas in Orationem Dominicam. jt^- 
Sermomes in Cantica. «LBERTUS DE HOILANDIA. 

Be conlemplatione reram coelestium. ^!^- 

bermo de semine verbi Dei ^**«* 

Epistolffi. Ibid. 

Ibid. 



li typif L, MICNE, m Petil-MaiiinHig^ 



BBBBBg 



ORDERICI VITALIS 

ANGLIGENiE 

C(ENOBII UTICENSIS MONACHI 

HI$mil ECCLISIiSTKll 

LIBRI Xlll 

IN PARTES TRES DIVISI 

PRiEFATIO 



Ordertci YiUlis Cbesiiianam (1) et D. Bouqueti (2) lectioncm ei inlegrotypis mandamus. Di?lsionem 
operis in tres partes, ab ipso Orderico institutam, consentientibus codicibus manuscriptis, relinuimus. 
Libris et capituUs, quod lectoribus pergratum fore censemus, rubricas prseOximus. 

Sl quis nostfi auctoris assertiones excutere «velit, perpeCuum et eximium commentarium» quo vi* 
cruditas Le Pr^vost (5) suam editionem ornavit, summa cum fiducia adeat. 

Nunc de Orderico nostro paulula dicamus. 

IL 

Ordericus Yitalis, monachus, scriptor eximius, natione Anglus, natus est apud Ettingesham, bodie 
Atchum, supra Sabrin» seu Savern» flumen, prope Schoresburiara seu ^crobesburiam, Tulgo Shreto$bury 
urbem, in confinio Merciorum et Wallorum regionis, die 47 Februarii mensis, anni 1075. Odelerium 
patrem habuit qui, defuncta uxore, et ipse in monasterio SanctiEbrulMUticensi, in Normannia, ubi filium 
suum undecim annis natum Deo dederat, trabeam monacbalem suscepit. Paulo post annum 1145» ut 
videtur, e vivis excessit Ordericus; stemma sacerdotii Iricesimum tertium setatis annum agens (i) susce- 
perat. Nomen ejus in codicibus sic profertur : Odericus^ sive OldericuSf Odelerius^ Ordericus Vitclii 
Vitati. 

Sic de seipso pius monachus locutus est, in principio libri quinti Historiae susb: 

< Haec et alia bujusmodi diligenler perpendens, Pater Guarine (5), aliquid quod aliquibus in domo Da 
c fidelibus prosit seu placeat, decrevi simpliciter edere, arreptum vero sedimen vigilanter tenere, ne cuiu 
c servo torpente pro absconso in terra talento damner, Domino ad judicium veniente. 

< Primo itaque prseceptis venerandi Rogerii abbatis, et postea vestris optavi parere, opusculum inci- 

(1) Eistorice NarmanMrum Scrtptores antiqui^ (3) Orderici Vitalis HistDriw ecclesiasticcBf edii. ^ 
res ab Ht\s per Gatliam, Angliam, Aputiamet Orien^ A. Le Pr^vost, 4 vol. in-8^ t^36i852. 

tem gestas expticantes, Lutet. Paris., 4619, in fol. U) Id est anno 4407. 

(2) Scriptores rerum Francicarum , tom. IX, p. (5) Guarinus de Essartis, abbas monastttii Sancti 
4d. ; tom. X, p. 234 ; tom. XI, p. 221 ; tom. XII, p. Ebrulfi Uticensis fuit a 24 Maii 1423 ad 20 Junii 
6S5. 4137. 

Patrou CLXXXVIII. 1 



41 OliDEUICBS mALIS. 4S 

t jHensile statu Uliceusis EcclesUe, quod priores boskl sefie mutuo exbortatt sunt facere, sed nullus 
c eorum YOluit lioc incipere. Nam quisqtie silere QUf^m Joqui maluit, et securam quletem edaci curas 
c transaclas res indagandi pneposuil. Libcnler qnippe legissent acliis abbatum, fratrumque suorum, 
c etparvarum colleclionem rcrum suarum, qnsc al» egenis sed deyoiis fundatorihus tenuiter auct» sunt 
c ingenti sollicitudine palrum ; sc^d ad dictandi seu scribendi sedHmen suum rennerunt curvare ingenium. 
f Tandem ego, de extremis Merciorum finibus decennis Angligena buc advectus, barbarusque et ignolus 
€ advena callentibus indigenis admistus, inspirante Deo, Normannorum gesta et eventus Normannis pro- 
€ mere scripio sum conatus. 

c Jam duos, (5') opitulanle Deo, libellos cdidi, quibus de reparalione sedis nostrse et de tribus abbati- 
c bus nostris, cum quibusdam casibus temporis iilius breviter inserui, veracitcr aliegans, prout ab 
c annosis senioribus diligenter exquisivi. 

c Amodo tertium, ab anno Incarnationis Dominic» 1075 libellum exordiar, et de abbate meo ac Uti- 
c censi concione e( de rebus per xii annos, scilicet usque ad Guillelnii regis obitum, gestis loquar. 

c A praefalo nempe anno placet inchoare praesens opusculum, quo in hanc iucem xiv Kalendas Martii 
c mfltris ex utero proftisus siim, Sabbatoque sequentis Pascba&, apud Ettingcsbam in ecclesia Sancti 
c Ealtae confessoris, quae sita est super Sabrinam fluvium, per ministerium Ordrici sacerdotis, sacro fonte 
c renatus sum. Post quinquennium Siwardo nobili presbytero lilteris erudienJus a genitore traditiis 
c sum, cujus magisterio prima percipiens rudimenta quinque annis subjugatus sum. 

c Undecimo auiem a^tatis meae anno pro amore Dei a proprio genilore a^bdicatus sum , et de Anglia in 
c Normanniam tenellus exsul, ut aetcrno regi militarem, destinatus sum. Deinde a venerabili Patre Maine- 
c rio (6) susccptus, monachilis habitus trabea togatus, sinccroque monacboruni conventui foedere iiidis- 
c solubili sociatus, jam lii annis plene jugum Domiiii gratanter bajulavi, et cum coaevis meis secunduRi 
I Regulae inslitutionem in via Dei pro posse meo alacritcr ambulavl ; ecclesiasticum morem et servitium 
c ediscerelaboravi, etsemper adaliquid ulilc ingenium appllcavi. > 

llaec Ordericus scribcbat anno 1 128. 

Iterum, in fine libri xiii, dicit : 

c Ecce senio et infirmitate fatigatus , librum bunc finire cupio, et hoc ut fiat plut ibus ex causis mani* 
c festa exposcit ratio. Nam sexagesimum septimum xtatis meae annum in cultu Domini mei Jesu Christi 
c perago ; et dum oplimates hujus saeculi gravibus infortuniis, sibique valde contrariis, comprinii video, 
c gralia Dei roboratiis, securitate subjectionis et paupertatis tripudio. En Slephanus rex Auglorum in 
c carcere gemens delinetur, el Ludovicus rex Francoruin, expeditionem agens contra Gothos et Guascones, 
c pluribus curis crebro anxiatur. En praesule defuncto, Lexoviensis ealhedra caiel episcopo et quando 
c vel qualcm habilura sit pontificcm ncscio. Quid ampiius dicam ? 

c Inter haec, omnipotens Deus, eloquium meum ad tc couverio, et clementiam tuam ut mei misercaris 
c dupliciter exoro. Tibi gratias ago, summe ^Rcx, qui me gratis fecisti, et annos meos secundiim beiie> 
c placilam voluntatcm tuam disposuisti. Tu es enim Rex meus et Deus meus, et ego sum servus tuus, et 
c ancillae tuae filius : qui pro posse meo a primis tibi vilae meae servivi diebus. 

c Nam Sabbato Paschae apud Attingeshain baptizatus sum, qui vicus iu AngUa situs est super Sabri- 
c nain, ingentem fluvium. Ibi per ministerium Ordrid presbyteri ex aqua et spiritu sancto me regene- 
c rasti, et m!hi ejiisdem sacerdotis, patrini silicct mei, nomen iiididisti. Deinde cum quinque essem an- 
f norum apud urbem Scrobesburiam scholae traditus sum, et prima tibi serviiia clericatus obtuli in ba- 
c silica Sanctorum Petri et Pauli aposloiorum. lllic Siguardus, insignis presbyler, per quinque annos 
c Cariiientis Nicostratae litteras docuit me, ac psalmis et bymnis, aliisque necessariis instructionibus 
( man< ipav.t inc. Iiiterea praedictam basiiicam super Molam fluinen sitam, quae patris mei erat, siibli- 
< maj»ii, el per piam devotionem Rogerii comitis venerabile conuobiuni conslruxisti. 

c Non libi placuit ul illic diutius niilitarem, ne inter parentes. qui servis tuis multoties oneri sunt et 
c impcdimento, paierer inquietudinem, vel aliquod delriuientum in obscrvatione legis tuae per-parentum 
c carnalem afiectum incurrerem. IdcirrO) gloriose Deus , qui Abraliam de lerra, patrisque domo et co- 
c gnationeegredi jussisti, Odelerium patrem meum aspirasti, ut me sibi penitus abdicarer, ei tibiomni- 
c inode subjiigarcr. Rainaldo igitur monacho plorans plorantem me tradidit, etpro amore tuo in exsilium 
c destinavit, nec nie unquam poslca vidit. Palernis nempe votis tenellus puer obviare non pnKsumpsi, 
c sed in omnibus illi ultro acquievi, quia ipse mihi spopondit ex parte tua, si monachus fierem, quod 
c post mortem mcain paradisum cuui innocentibus possiderein. Gratanter facta inter me et (e, genilore 

(b*) De tcrtio ct qnarto sui operis libris hic loqui- Tfi) Mainerius , quartus Uticensis abbas, ab anno 
tur Ord^ricus, nam primus et sectindus {Sosterius 10o6 ad annum 1089. 
aliis additi sunt. 



13 PRiEFATia li 

< nieo proloquente, conTentione hujuscemodi, patriam et parente», omnemque cognationem, et notog et 
t amicos reliqui ; qui lacrymantes et salutantes benignis precibus comroendaTerunt me tibi, o sunme 
c Deus Adonai. Orationes illorum, quaeso, suscipc, et qute mihi optaTerunt, pie Rex Sabaoih, clementer 
c annue. 

€ Decenntfl ilaque Britannicum mare transfretavi, essul in Normanniam veni, cunctis ignotus, nemi- 
« nem cognovi. Linguam, ut Joseph in i£gypto, quam non noveram audiTi. Suffragante tamen gratia 
« tua, inter exteros omnem mansuetudinem et famiiiaritatem reperi. A TCnerabiii Mainerio abbate in 
« monasterio Uticensi, xi aetatis meae anno, ad monachatum susceptus sum, undecimoque Kalendas 
c Octobris Dominico clericali rilu tonsoraius sum. Nomen quoqueVitalis^ pro Anglico Tocamine, quod 
« Normannis absonum censebatur, mihi impositum esl; quod ab uno sodalium Sancti tfauricii martTris, 
c cujus tunc roartyrium celebrabatur, mutuatHm est. 

< In praefato coenobio ^ti annis, le fiaveiite, conversatus sum, et a cunctis fratribus et contubernalibus 

< multo plus quam merui amatus et honoratus sum. ^stus et frigora, pondusque diei perpessus in vinea 
t Sorech inter tuos laboravi, et denarium, quem poUicitus es, securus quia fidelis es exspectavi. Sex 

< abbaies, quia tui fuerunt vicarii, ut patres et roagistros reveritus suro, Mainerium et Serlonem, Roge- 

< rium et Guarinum, Richardum et Ranulfum. Isli nempe Uticensi conventui legitime praefuerunt; pro 

< me et pro aliis tanquam rationem reddituri vigilaverunt, inlus et exterius solertriam adhibuerunt, no- 

< bisque necessaria, te comitanie et juvante, procuraverunt. 

« Idus Martii cum xvi essem annorum, jussu Serlonis electi , Gislebertus Lexoviensis praesul ordinavit 

< me subdiaconum. Deinde post biennium vii Kalendas Aprilis, Serlo Sagiensis antistes mihi stolam im. 
c posuit diaconi. In quo gradu xv annis tibi libenter ministraTi. Deinde xxxiii aetatis meae anno, Guillel- 
c mus arcfaiepiscopus Rothomagi xii Kalendas Januarii oneravit me sacerdotio. Eodem vero die ccxlit 

< diacones et cxx consecravit sacerdotes, cum quibus ad sanctum altare tuum in Spiritu sancto devotus 
c accessi ; jamque xxxiv annis cum alacritate mentis tibi sacra ministeria fideliter pcrsolvi. i 

lil. 

In hoc Uticensi Sancti Ebrulfi monasterio Ordericus, praeceplo Rogerii abbatis su et rogatu sociorum« 
Annualem Historiam simpliciter recitare decrevit. 

Est autem opus Historiae ecclesiastica^ sive Vticenm historiig Iripartitum, divisum in libros xiii, quo- 
nxn primi duo (sequentibus posierius additi) partem primam constituunt , et res a Christt nato summarie 
flescribant usque ad annum iilO. 

Pars secunda, a libro tertio ad sextum usque» persequitur bellica Normannorum 'gesta in Fran- 
r.ia, Anglia, Apulia; monasteriorura fundatioiies, episcoporum et abbatum tolius pene Neustriae serien) 
ac res gestas, muUaque alia notatu digna, praecipue sub Guillelmo II duce, cognomine Noibo, luculen* 
ter exponuntur. 

ParCe tertia denique, sive libro septimo ad ultimum tertium decimum usque, plura referuntur demorte 
Giiiilelmi Gonquestoris aimo i087, tribusque ejus filiis Roberlo, Guillelmo et Henrico, itioere ilem Hie- 
vosolymitano anno i097 et variis aliis illorum temporum eventibus. 

De Orderico uostro Antonius Pagi, ad annum il4i, Annal. ecclesiast, n** 7, sic discurrit : « Ex Ordc- 
c rici Historia multa ad supplendos annales eccIesiasUcos mutuali sumus; nam licet bic autor noi\ raro 
c in chronologiam peccet, muUa tamen scitu dignissima in medium profert et sincere narrat. Eiistimo 
c enm ante mortem opus suum rcvisisse; librum enim primum finiens, ait tunc Lotharium dominari 
4 Alemannis, Ludovicum Francis, Stephanum Anglis el Ranimirum monachum Hispanis, et tamen Lo« 
c iharius imperaior anno ii57 obiit, eodemque auno Ranimirus regnum Aragoni^ dimisit, el in suum 
c monastcrinm reversus est. Praetcrca librum suum xiii in Stephani rcgis captivitate absolvit. i 



I^ 



ORDERICI VITAUS 



16 



ORDERICI VITALIS 

ANGLIGENJE 

CCENOBII UTICENSIS MONACHI, 
PROLOGUS 

IN ECCLESIASTICAM HISTORIAM. 



Anteriores nostri ab antiquis teroporibus labentis A 
saeculi eicursus prudenter inspeierum, ei iiona 
seu mala mortalibus contingentia pro cauteia ho- 
minum noiaverunt, et futuris semper prodesse vo- 
lentes, scripta scriptis accumutaverunt. Hoc nimi- 
rum videmus a Moyse et Daniele factum, aliisque 
hagiographis. Hoc in Darete Phrygio et Pompeio 
Trogo comperimus> aliisque gentilium historiogra- 
phis. Hoc etiam adverlimus in Eusebio , et Orosio 
de Ormesta (7) mundi , Anglicoque Beda, et Pauio 
Cassinensi, aliisque scriptoribus ecclej^iasticis. Ho- 
rum allegationes delectabililer intueor, eiegantiam 
et utilitatem syntagroatum laudo et admiror, no- 
strique temporis sapientes eorum notabiie sediro^ 
sequi cohortor. Yerum, quia non est meum aliis 
imperare, inutile saltem nitor otium declinarc, et» " 
memetipsum exercens» aiiquid actitare quod meis 
debeat simplicibus symmaticis placere. 

In relaiione, quam de restauratione Uticensis 
coDnobii, jubente Rogerio abbate (8), simpliciter 
prout possum facere institui, libet veraciter tan* 
gere nonuuiia de bonis seu malis primatibus hujus 
nequam saeculi. Non arte iitteratoria fullus, nec fa- 
cundia prseditus, sed bon» voluntalis intentiomi 
pl*ovocatus, appeto nunc dictare de his qu» vidc* 
fnus seu toleramus. Decet utique ut, sicut novae res 
mundo quotidie accidunt, sic ad laudem Dei assi- 
due scripto tradantur; ut et, sicut ab antcnoribus 
prscterita gesta usque ad nos transmissa sunt, sic 
etiam praesentia nunc a praesentibus futurae poste- 
ritati littcrarum notamine transmittantur. 

(7) Historia mundi. 

(8) Roserius de Sappo, abbas Sancti Ebrulfl ab 
ann. 1096 ad ann. ii^, mortuus est ann. ii26. 

^9) Le Pr^vost : conibente. 



De rebus ecclesiasticis, ut simplex Ecclesiae filius, 
sincere fari dispono; et priscos patres pro posse 
moduloque meo nisu sequens sedulo, modemos 
Christianomm eventus rimari et propalare satago, 
Unde praesens opusculum Ecclesia$ticum Bistoriam 
appeilari affecio. Quamvis enim res Alexandrinas« 
seu Grscas, vel Romanas , aliasque relatu dignas 
indagare nequeam, quia claustralis coenobita ex 
proprio voto cogor irrefragabiliter ferre monaclii- 
lem observantiam; ea tamen quae nostro tempore 
vidi, vel in vicinis regionibus accidisse comperi» 
elaboro, coadjuvante (9) Deo, siitipliciter et vera* 
citer enuclcare posterorum indagini. Firmiter ex 
conjectura praeteritorum opinor quod exsurget 
qi«is me multo perspicacior, ac ad indagandos mul- 
limodarum, quae per orbem fiunt, rerum eventus, 
potentior; qui forsitan de meis aliorumque mei 
similium schedulis hauriet quod chronographiae nar- 
rationique suae dignanter ad notitiam futurorum 
inseret. 

Praecipuam nempe in hoe fidaciam habeo, quod 
hoe opus incoepi venerandi senis Rogerii abbatia 
simplici pran^epto, tibique, Pater Guarine (iO), qui 
secundum Ecclesioi ritum ei lcgitime succedis, ex- 
hibeo, ut superOua deleas, incomposita corrigas» 
et emendata vestrae sagacitalis auctoritale munias. 
In primis ordior de principio sine principio, cujus 
ope ad ipsum finem sine fine pervenire desidero, 
devotas laudes cum superis in aetemum cantatu- 
rus (li) : Alpha et Omega, 

(10) Guarinusde Essartis, de qno jam supra, ab- 
bas Sancti Ebrulfi Uticensis fuit,ann. ii23-ii37 
(ii) Le Pr^vost : caniturw. 



P9^ 



HISTORIA ECCLESIASTICA. — PARS l. - LIB. I. 



ORDERICI TITALIS 

ANGLIGENiG 

CCENOBII UTICENSIS. MONACHI 

ECCLESIASTICiE HISTORIiE 

PARS PRIMA 

In quares ab lucarnatione Salvatoris usque ad annum 11&0 gesto, per seriem lm« 
peratorum, regum atque pontificum Romanorum breviter describuntur. 

SUMMARIUM LIBRI PRIMI. 

l. NataU Domini no$tri Je$u Chri$ti. 
n. Vita eiu$. 

111. Miracula et prodigia eju$. 
rV. Sequentia. 

V. Sequentia. 

VI. Sequenlia. 

Yll. Seifuentia. Tran$pguraiio eju$. 

VIII. Sequentia. 

IX. Sequentia. 

X. Sequentia, 

XL Je$u$ intrat Jeru$atem. Parabota. 
lil. Pat$io D. iV. Je$u Chri$ti. 

XIII. Seqv£ntia Pa$$ioni$ D. N. J. C. 

XIV. Sequentia Pa$$ioni$. 

XV. Mor$ D. N. Je$u Chri$ti. 
XVL Re$urrectio et a$cen$io eju$, 

XVII. Spirilue Sanctu$ in apo$toto$ de$cendii 

XVIII. Regna imperatorum Romanoruln. 

XIX. Succe$$io imperatorum Romanorum. 

XX. Imperatoree Romani. Per$ecutione$ in Chri$tiano$. Con$tantini conver$io. 

XXI. Imperatoree Romani. Inva$ione$ Angtorum, Saxonum Francorumque. Origo Francorum rogtd. 

XXII. Clodoveue rex Francorum baptizatur. Rege$ Francorum. Rege$ Angtorum. Iniperatore$ Ro- 
mani. 

XXIU. Conatu$ ad unienda$ Orientalem et Occidentatem eccle$ia$. Con$tantinopolitanum coneilium. 
FMiithrida Inos Alia.\Cuthbertu$ epi$copu$. 

XXIV. AquHeien$t$ $ynodu$. Imperatoree Romani. Carotu$ Martettu$. 

XXV. Imperatoree Romani. Pipptnue. Carolu$ Magnu$. Imperatore$ Con$tantinopotitani. 

XXVI. LothariM$ rex. Carotue rex. Exetinctio Caroli Magnt dyna$t%<B. 
XX VU. Huao rex. Remen$e concitium. Gerbertu$ papa» 

XXVUI. Otho imperator. Edelredue Angtorum rex. Eventue varii in Anglia, Normannia et Durgundia. 
XXIX. Vticen$i$ camobii re$tauratio. Francoe et Normannoi inter $imultate$. Ctaromonten$e conci" 
/ram. Eventu$variiu$quead annum 1138. 

LIBER PRIMUS. 

L Natate D. N. Je$u Chri$ti. A id est sanctam Ecclesiam , nullo tenipore ^esistit 

Omnipotens Verbum per quod Deus Pater omnift colere ejusque paimites per omnia mundi climata 
condidit 9 vitis vera, summusque paterfamiiias« qui nobiliter propagare. Ipse nimirum, qui est emnlum 
Tineam plantavit , et a mane usque ad undecimam verus rex ssculorum , et verus pouiifex fulurorum 
horam intsomissis operariis excolit, ut uberem fru- bonorum » verusque propheta , hominumque dom>- 
etum ex eadem collifere possiti eamdem vineam » nus et angelorum , oleo tastitimpro^ participibu$ suis 



id 



ORDfilUCl VITAUS^ 



ineffabiliter uncus (Aettr. i, 9) , . uixstimabiligque A firma vero noslrx carms lolerans per assumpinm 



consilii patem» dhpensationis ^angelus (secundum 
oracula prophetarum, qui Spirilu sanclo edocti , 
ceu stellae in liujus saeculi^nocte fulserunt, et velut 
galli somnolenlos antelucanum canendo excitautes, 
Domiuici adventusmysteria vaticinati sunt), regiam 
virginem Mariam, de raroilia regis David ortam, 
de multis millibus. unam. elegit , omniumque virtii- 
tum copia gloriose insigniiam sibi malrero efTecit. 
Generosa Yirgo virtulum insigniis adornata , Josepb 
justo diviniius desponsata » a Gabriele archangelo 
salutata {Luc. i) ^ ^e Spiritu sancto irapraegnata , 
desideiAtum cunctis geulibus Salvalorem, quem 
sine delicto concepit , viii Kal. Januarii sine dolore 
mundu peperit. Sic Dominus noster Jesus Chrislus 



huraanitatero. Legero, quam per Moysem dedcrat, 
inviolabiliter servavit , el omnero justitiam ipse 
legifer per omnia implevit. Nam octava die circum- 
cisus est , et quadragesima die cum legali oblatioiie 
in templo Patri oblatus est (Luc. ii , 21-25). 

Sed, quanivis Virgo maler divse prolis alligaret 
merobra pannis involuta, et pedes manusque stricta 
cingeret fascia , tenerque infaiis inter arcta condi- 
lus praesepia vagiret pro humana, quam Patri». 
velle SMSceperat, roiseria; sublimis taroen Deus,. 
orto ia seihere nevo sidere, monslralus est, ei a 
magis orientalibus divini'us.illustralis in Bethlecro 
requisitus , ibique in cunabulis inventus, ac ut Deus 
adoratus est. Prudentes roagi tria munera de the- 



prima census ascriptione, Cirino Syriat prxsidente , D sauris suis pretiosa protulerunt, aurum, ihus et 



secundum ordinem totius prophetiae qua: de ipso 
prsedicta est , in Beihleem Judae oppido natus est. 
Pncclara, ut vcraces Scripturae rcferunt, signa 
nascente Christo coslitus ostensa sunt; et angcli 
de ftalutc hominuro pie gratulantes cecincrunt : 
Gloria iti altistimis Deo , el in terra pax hominibus 
bona; volunlaiis ! (Luc. ii , i-14.) 

Anno itaque Caesaris Augusti xlii , ab interitu 
vero Cleopatrae et Antonii , quando et iCgyptus in 
provinciam versa est, xxviii; olympiadis vero cen- 
lesiroae nonagesimae tertiae anno tertio , ab Urbe 
autem condita 752 , id est eo anno quo compres^ 
sis euuctarum per orbem terne gentium motibus, 



myrrham Christo sponte obtulerunt; quibus ipsum 
summum regem, verumque Deum , et mortalem 
hominem praeconati sunt- Electionis gentium pri- 
roiliae in his consecratae sunt, quae de Saba aliisque 
nationibus late per orbem dispersis ad Cbrislunn^ 
in Bethleem properaverunt. lu soronis ab angelo 
cororooniti ne redirent ad Herodero, ner aliud itcr 
in suaro laeti repedarunt regionem (Mauli. ii, 1 -l^). 
Teropore purgationis suae Virgo parens devota 
templum adiit, Deoque Patri pucrum pracsentavit , 
qnem Simeon senex justus in ulnis susccpil. Fclix 
silicernius in Deo exsultavit , quia diu exspectatum 
Salvatorem gentium vidil , per Spirituro sanctiim 



iirroissiroam verissimaroque pacem, ordinaiione q agnovit, manibus gestavit, euroque populis vitaeet 



Dei , C^v^sar Octavianus composuit , Jesus Cbristus 
Filius Dci sextani inundi aetatem advcntu suo con- 
secravit. 

Ah initio roundi usque ad nativitatem Christi , 
secunduni Hebraicam verilatem , anni 3952 nume- 
ranlur ; juxta computationem vero Isidori Hispa- 
iensis episcopt, aliorumque quorumdaro doctoruro, 
5154 supputantur. Porro secundum computationeni 
Rusebii Caesariensis et Ilieronyroi , ab Adam usque 
ad xviii annum Tiberii Caesaris , quando Christus 
passus est, anni 5251 fiunt. 

Omnis crcdcnliuro roultitudo in Spiritn sancto 
exsultet , aeternumque Creatorem indesinenter ado- 
ret ; eique tota virtute sacrificium laudis imroolet , 



mortis esse doroinuro praedicavit.etroultisadmiran- 
tibus cum ingenti tripudio l)enedixit. Anna pro- 
phetcs , filia Phanuel gaudens adfuit ; vidua vlrtu- 
tibus pollens Chrislum agnovit, ipsumque palam 
onmibus qui redemptionero praestolabautur Jeru« 
salem , jam venisse praecinuit. Parentes pro eo par 
turturutn aut duos puUos colnmbarum obtulerunt 
(Luc. II , 24-58) ; quibus Ecclesiae nilida castitas 
et bLanda simplicitas prsefiguratae sunt. 

Ecce nato in carne Doroino non solum angeli 
coelorum , sed et oronis aetas roortalium et sexus , 
reddit testimonium. Yirgo Maria Spiritus sanctt 
cooperatioue concepit, peperit et lactavlt ;. eique 
per omniaefficaciter ipsius ope ministravit. Joannes 



qui unicum Fi!ium suum , sibi sanctoque Spiritui D inutero matris Dominum laeto gestu suum salutavit. 



coseternum et consubstantialem , incarnari consti- 
tuit, eta reatumorlis servum indebiia morte Filii 
absolvit! Clemens enim Conditor, qui plasma suum, 
quod ad imaglnem et similitudinem sui feeerat, 
lapsum esse condoiuit ; inaestimabilique consilio 
inexbaustae profunditatis su» decrevit ut coaequalis 
sibi damnatum in ergastulo Filiusservum visitaret, 
hominenique de captivitate propriis ad gregem hu- 
meris pie reportaret, novemque ordiues angelorum 
sui restauratione numeri perfecte laetificaret ! 

Filius itaque Dei homo factus id quod fuit per-* 
mansit, et quod non erat assumpsit; non eeroroi- 
stionem passus, ncque divisionem, cum Patresan- 
ctoque Spirilu rcgcns omnia per divinitatcni , iii- 



et repleta Spiritu sancto Elisabeth triplici prophe- 
tiae modo Ecciesiae de Messia et ejus genitrice pro- 
phetavit. Glorificaverunt angeli Deum, pro humana 
redemptione incarnatum; qui dum nos con» 
spiciunt redimi , suum gaudent numeruro repleri. 
Angelica visitatione pastores instructi Bethleem 
accurrunt; panem vivum, qui de coelo descendit, 
in praesepio quaerunt ; infantem , qui coelis praesidet, 
pannis involulum inTcniunt. Pastorum praeconiis 
audientium corda de Christi notitia gaudium et ad- 
mirationem concipiunt. Zacharias et Siroeonjasii 
senes Christum confitentur, et de illo futura vatl- 
cinanlur; quibus in Christi amore anus beata (ide- 
liLer Anna coroitatur. Bouis itaquc felici jucuodu- 



Sl HISTORIA FCCLESIASTIC 

ute gratulanttbns , Herodes • iniisitatis rumoribiis 
«uditis , coniristatur impius , ei jubet omnes a bi- 
matu ei infra in Belhleem perimi , et in cunctis 
ejus finibus. Translato Jesu cum intacla niatre a 
Joseph in iEgyptum , Horodis furia crudeliter effu- 
8us est sanguis inranlum , et campi Bethleem ma- 
duenint cruore innocentum (Matth. ii, 15-16). 
Cbristus autem pro se trucidatos in suum transtulit 
Chalamum , ubi feliciter laureati tripudianl in per^ 
petuum. 

II. Yitaeju$. 

Salvator xiiii annis el iii niensibus in lerris 
conyersalus est , sed peccati expers d^lum locutus 
nonest, solusque iuter mortuos liber ab omni 
culpa repertus est. 

In initio xxx anni Jordanis alveum expetiit , a 
Joanne baptisinate intinctus aquas sanctificavit ,^et 
sic exemplum totius humilitatis sequacibus suls 
ostendit. Jesu baptizato ct orante, coelum apertum 
est. Corporali vero specie sicutcolumba supereura 
Spiritus sanctus descendere visus est, et vox Patris 
de cqqIo audita est : Hic e$t Filius meus dilectui , 
in quo mihi eomplacui {Matth. iii, i*i7; Marc, i, 
9-il; Luc, III, 21, 22). Merito Joannes pra^cellit 
inler natos mulierum, cui se Chrisius credit bapti- 
zandum , invisibilis se Spiritus exhibet videndum , 
fuumde ccelo Pater comniendat Filium. Sic beato 
praecursori mysterium Triniiatis ostenditur in ba- 
plismo Salvaloris. 

Dominus Jesus , qui duodecimo a;talis suse anno 
tempio in medio doctorum sedit , nec docens sed 
interrogans inveniri voluit , annorum xxx baptiia- 
tur et exinde prodigiis Deus declaratnr. Triennio 
signa facit et discipulos ^udit. Tri«nnalis (12) aelas 
nostri Salvatoris intlmat sacramentuin nostri ba« 
ptismaiis, propter fidem sanctae Trinitatis et opera • 
tionem Decalogi legalis. Legifer etiain noster sic 
admonetjjomines ne audeant infirma aetate praedi- 
care , seu temere praelationes appetere ; sed legiti- 
mum et maturum tempus ad sacerdotium , vei ad 
docendum studeant bumiliter exspectare. 

Amodo continuationem niiraculorum Domini 
nostri Jesii Christi, quae in quatuor Evangeliorum 
libris scripta sunt, Ubet intneri, et veraciter com- 
pendioseque pnginis adnotare. Ul facilius ibidem 
perspecta passim ad nientem revocentur, seriem re • 
rum, prout quatuor evangelistae descripserunt, in« 
vestigo; ipsoque, qui linguas infantium facit diser- 
tas douante, breviter propiiiare peropto. Et quia 
chronographiam decrevi contexere, justum est ut 
in primis cerlitudinem temporum diligenli desi* 
gnmu conamine, prout sancti evangelists, aliique 
ktstoriographi scriptis suis Jamdudum enodavere. 

OctavianusCaesarAugustus, Caii Julii Caesarisex 
sorore Octavia nepos et haeres, Romanorum secun^ 
dus, regnavit annis^tvi et mensibus vi. Cujus xf.ii 
anno Cbristus natus est. 



A. - PARS I. — LIB. I. 22 

A Tiberius privignus Augusti, Livite uxorls ejus 
ex priore marito filius, annis xxiii regnavit. Gu- 
jus xviii anno Christus passione sua mundum re- 
demit. 

Post mortem Herodis Antipairi Ascalonlt» pro- 
lis, qui xxxfv annis in Jiidaea regnum usurpavit, 
Archeiaus filius ejus x annis super Judaeos tyranni- 
dem exercuit. Cujus pro metu, Joseph, ut Mat* 
thxus astruit, postquam angeli jussu de i£gypto 
rediit, cum puero et matre ejus in Gaiila^ain 
secessit, et Nacareth habitavit. Archelaus autem a 
Judxis, ob intolerabilem animi ferocitatem, apud 
Augustum criminatus, decidit, et aetemo apud 
Viennam Galliae uibem exsilio disperiit. Regnum 
vero Judaese, quo minus validum fleret, fratribus 

^ ejus idem Augustus per tetrarchias scindere curavit. 
Porro Pilatus xii anno Tiberii Caesaris Judaeam 
missus, procurationem gentis suscepit, et inibi per 
X continuos antios usque ad Ipsuni pene flnem Ti^- 
berii perduravit. Herodes, Philippus et LySanias, ut 
Lucas refert {cap. iii, 1), cuni illo Judaeam re« 
gebant, filii Herodis senioris, sub quo Doroinus na- 
tus est. 

Omne tempus, quo Dominus nosler in terris do- 
cuisse describitur, intra quadriennii spatia coar- 
ctatur. Nam tunc, ut Josepbus refert, Anna detur« 
bato, pontificatum Judaeorum per successiones te* 
nueruiit Isinael filius Bafli, Eleacarus Aiianin pon- 
tificis filius, et Simon Canuft filius, atque Jose- 

C phus Caiphas, qui Jesum pro gente moriturum 
prophetavit. Eusebius Caesariensis a vi anno Darii, 
qui post Cyrum et Cambisero regnavit, quando 
opera templi consummata sunt, usque ad Herodem 
et Augustum, numerat in Daniele hebdomades vii 
et LX diias, quae fr.ciunt annos 483, quando Cbri- 
stus, id est Hyrcanus, de genere Machab»orum no- 
vissimus pontifex, ab Herode jugulatus est, et juxta 
legem successio pontificum cessavit. Hippolytus 
vero regni Persarum 230 supputat annos, et Maoc- 
dontim 300, et posl illos usqae ad Christum 30, id 
est ab initio Cyri regis Persarum usque ad adven* 
tuni Domini 560 numerat annos. 

Haec de lemporuin serie studioso lectori rimalus 
intimavi, quod sol Justitiae sexta aetate ortus est in 

K> novissima hora hujus saeculi. Amodo proposituni 
opus de meo aggrediar Domino, cujus in omnipo- 
tenii benignitate confido, et opem , ut incoeptum 
digne peragam ad laudem ipsius, fideliter invoco. 
Hl. Miraeula et prodigia eju$. 
Jcsus, plenus Spiritu sancto, a Jordane in Gali- 
Iseam regressus est, ibique leriio die cum dlscipu 
lis suis ad nuptias in Cana vocatus est. DeUciente 
vino, a matre rogatus, sex hydrias aqua repleri 
jussit, et mutatam in vinum deferri a ministris ar- 
cbiiriclino pniecepit {Joan. ii, 1-11). Hoc sigiiQ 
gloriam suam discipulis suis primuin manifestavit, 
per quod conimutationem carnalis intcllcctus Ui 



(12) Le Pr^vost : tricennalit. 



u 



OapEBia TlTALId 



.V6t#ri lege desigoavil, et pei Spiritus sancti gra- A 9ua patria honorem non habet (Soan. iv, 44). Eiero- 



tUm in novttatem vit« transtulit. In desertum a 
^iritu sancto ad agonem ductus est, et a Satana, 
qui hominem incomparabilis justiti» videns» admi- 
rabatur, lentatus est. Quadragenis diebus ac no- 
ctibus jejunavit, et sic, per jejunium et orationem 
omne genus daemoniorum a bonis vincendum, 
exemplo docuit (Maith, iv, i-il ; Marc. i, i2-i3; 
Luc. IV, i-i3). Antiquus serpens, gula, et vana 
glona, et cupiditate, quibus primum Adam superavit 
(Gen. ii), secundum nihilominus Adam tentavit; 
sed ab illo tripliciter victus refugit. Ei ecce acces- 
eeruttt angeli^ et ministraveruniFilioDei (Matth, i^v, 
ii), qui victores Satanae in coelis remunerabit gau- 
dio perenni. 

Salvator cum matre et fratribus Capbarnaum 
desccndit, ibique non multis diebus mansit. Inde, 
apprupinquante Pascba, Jerosolymam ascendit, et 
m templum imravil. ¥endentes oves,. et boves, et 
columba», et nummularios sedentes in templo inve- 
nit, et fulgore deitatis mire rutilans omnes ejecit. 
{Joan. II, 12.17). 

In die festo Paacb» multi signa, qu» Jesus fa- 
cicbat, viderunt et in nomine ejus crediderunt. 
Tunc Nicoderou» Pharisaeus, princeps Judaeorum, 
venit ad Jesum nocte, cupiens ejus secreta perf^ui 
allocutione. Aferuit ergo instrui de virlute baptismi, 
de r^eneratione ex aqua et Sjuritu, de sui descen- 
MOM ei ascensione, de serpentis asnei lypica exalta- 



plum esse verax de anterioribus protulit, quod ad 
solam, licet multae in Israel viduae essent, Sarepta» 
nam mulierem tempore famis Elias missus fuerii; 
multisque leprosis In egestate et serumna relictis, 
solus, Eliseo vaticinante, Naaman Syrus in Jordane 
muudatus fuerit. Omnes in synagoga verbum DO" 
mini audientes ira repleti sunt (Luc, iv, 28). Quod 
dictum fuerat, opere sacrilego venim esse compro* 
bantes, surrexerunt. Amentes eflkacem arehiatrum 
extra civitatem ejecerunt , et usque ad supercilium 
montis super quo constructaesl urbs, ut prcscipitarent 
eum, duxerunt, Ipse autem iransiens per medium 
fVioFttm, iiule descendit Caphamaum ( ibid. 29-M ; 
Matth. IV, i5-16 ; Marc. i, 21). 

Venit iterum in Cana Galilofw. Regulus, cujus 
filius infirmabatur Capharnaum, Jesuin venientem 
a Judwa in Galilwam rogabat ut descenderet^ et 
filium ejus sanaret. Dixit ei Jesus : Yade^ fiiius tuns 
vitnt (Joan. iv, 46-50). Protiiius aeger coiivaluit, 
pater credidit, domumque in crastinum remeavit, 
et sospite lilio gaudentem familiam reperit, et co- 
gnoscens qnod coutigeral cum tota domo credidit. 
Hoe^ ut Joannes perhibet, secundum fuit signum 
quod fecit Jesus, cum venisui a Judwa in Gaiikeam 
(ibid, 54). 

Cum audisset Jesus quod Joannes traditus esset, 
relictaNazareth, quae dicitur/7oi, habitavit in Ga- 
pbarnaum, qua; viila pulcherrima interpretatur, qua 



tione etFilii bominis indebita passione (/oan. iii, q Ecclesia designatur. Nazareth quippe, undeChri- 



i-21), 

P^st hwOf Dominus venit in Judaam. IUic cum 
discipuUs suis d»morataturf etpliira salutisinsignia 
operabatur. Joannesautem erat baptiMns in Ennon 
juxia Saiimr ubi multw aqum erant ; et conquaeren- 
tibus discipulis ejus et Judaeis, de Ghristo verax 
perhibuit lestimonium (ibid. iii, 22-23). Deinde 
Jesus reliquit Judmam ei abiit iterum in Ga/ttoam, 
transivitque per Samariam. In civitate Samarice 
quw dieiiur Sichar, juxta prwdium quod dedii Ja» 
tob ioupk fili» stco, <ral fons Jaeob. Jesus ergo fa- 
iigaius ex iiinere sedit super foniem hora sexta^ et 
mystica verba locutus est cum muliere Samaritana. 
Samaritani cum gaudio Salvatorem susceperunt. 



stus Nazar«us dictus est, in Gaiilaea juxta roontem 
Thabor viculus est. Capharnaum vero oppidum esc 
in Galilaea gentium juxla stagnum Genesar situm» 
tn finibus Zabulon ei Nephihalim (Malth, iv, iS)» 
ubi prima captivitas Hebraeorum facta fuit ab As* 
syriis. Exjnde, id est tradito Joanne, ewpit Jesus 
prwdicare (ibid. 17), quia evacuata voce sequitur 
verburo, et desinento lege sequitur Evangelium, uc 
sol auroram. Pwnitentiam, inquit, agiie; appro^ 
pinquavii enim regnum cwiorum (t^id.). 

Ambulans Jesus juxiamare Gaiiiww invenit, Simo^ 
riemPetrum, et Andream fratremejus^ et filios Z#^e-^ 
doBifJacobumet Joannem^ei vocatiieos.Atillicontinuo^ 
reiieiis reiibus, seeuti sunt eum (ibid. 18-22 ; Jf arc. i« 



etduobus seeumprece multa diebus detinuerunt, ^ i6-20; Lue. v, 2-11). Simon interpretatur obediens^ 



devotique |i/KrM t» eum erediderunt (Joan. iv, 5-42). 
Inde JesUe in Galiiwam in virtute Spiritus abiit, et 
fama de iiio per universam regionem exiii. Ipse in 
synagogis eorum doeebat et magnificabaiur ab omnt- 
^ics. Nazaretk Sabbato in synagogam intravii ad 
legendum. Optimus lector eurrexit^ librum Isaiw 
prophetw revotvity et inventum pronosticon legit : 
Spiriius Domini super me , propter quod unxit me;. 
evangeli%are pauperibus misit me, etreliqua (Isa. 
LXi, i). Et eum pticuisset /t6nim, mihistro reddidU^ 
resedit ei dixit : Quta hodie completa esi hwc scri-^ 
ptura in uuribus vestri*. Mirabantur in verbis gza^ 
fiw quw proeedebant ejus ab ore (Luc. iv, 14-22). 
Ipse Jesus testimomum perhibuit^ quia propheta in 



Petrus agnoscenSf Andreas fortis vel viriiis, Jacobus 
suppiantatorf Joannes Dei gratia, Interpretationes 
istae sanctis prjedicatoribus apte congruunt. Nam 
sine obedientia nullus ad Dominum intrat, absque 
fortitudine nuUusperseverat, et qui vitia supplantat^ 
Dei gratiae omne bonum quod habet ascribat 

Circuibat Jesus ioiam Gaiilwam^ docens in syna-' 
gogis eorum et prwdicans evangeiium regnij et sa-- 
nan$ omnem ianguorem et omnem infirmitatem tn 
populo. Et abiit opimo ejus in totam Syriam, qvm 
regio pertuigit ab Euphrate usque ad raare magnum, 
a Gappadocia usque ad ^gyptum. Et ebtuieruni ei 
omnes mate habenies, variis ianguoribus animarum 
et corporum, et tormentiSf id esi acutis passionibus» 



S5 IIISTORIA ECCLESIASTIGA. 

computiensoi, et qui dwmonia habebant el lunaticos^ A 
etparaiyticoi^ et curavit eos. Turba ergo muliie se- 
euttB sunt eum de Gaiil(Ba et Decapoli^ de Jerosoiy' 
ms et Judeea^ et de trans Jordanem (Matth. it, 25- 
t5; Marc. iii, 7, 8; Luc. vi, 47), imentione quia- 
quepartita. Alii enim propler coeleste magisieriuin, 
ut discipuli, alii propier curationem inflrmitalum, 
alii sola fama et curiositaie, volentes experiri ve* 
rane essent quae dicebanlur, alii propter invidiam, 
Tolentcs eum in aliquo capere et accusare ; quidam 
etiam sequebantur enm propter corporalem victum. 

Videns autem turbas Jesus, ascendit in montem; 
ei eum sedisset^ ad eum accesserunt discipuli ejus. Et 
aperkns ossuum {Matth. v, i, 2), qui okim aperue- 
rat ora prophetarum, edidit prolixum sermonem 
omni perfectione plenum, in quo pulchre et uliliter B 
apostolos erudit et informat ; ut, qui per Moysein 
in Sinai monte iegem dederat, in Galilaea in monle 
ThaiM)r» suos doceat et perfectione lotius justiti» 
Imbuat. 

Nam de octo beatitudinibus plane disseruil et cae« 
leris mandatis legis, quam non solvere, sed adim- 
plere venit (tM., 17); et prsecepta novae legis arctiora 
quam Yeteris Testamenti dicit, dum inimicos etiam 
diiigi praecipit {ibid.^ 44), et misericordiam in oc- 
culiO faciendam, et multa alia perfectae vit;e jussa 
depromit. De tkesauro in coelo condendo, de eo 
quod nullus poasit duobus dominis servire , de vo- 
lalilibus et liliis agri {Matth. vi, 24, 28), de festuca 
et trabe in ocnlo, de margaritis ante porcos non 
mittendis, de introitu ad vilam per angustam por- ^ 
tam, de cavendo a falsis prophetis, de domo aedi- 
ficanda supra petram {Matth, vii, 5, 6, 24 ; Luc. vi, 
18-49), verusDoctor doctorum incomparabiliter per- 
oravit. 

Cum consummasset Jesus perfectionis verba^ turboe 
admirabaHtur super ejus doctrina. Erat enim eos do^ 
cens^ sicut Deus omnium potestalem habens, non sicut 
ScribcB ct Phariscti {Matth. vii, 28, 29; Ifarc. i, 22; 
Luc. IV, 31), qui servi erant Moysi, et ea tantum 
docebant qtiaeinflrmis data erant. 

Ctim autem descendisset de monte^ secutoe sunt 
eum turbiB multas. Leprosum vero suppliciler ado- 
rantem Salvator manu tetigit, el confestim munda- 
vit, ipsomque se sacerdotibus ostendere cum legali ]) 
sacrificiopnecepit {Matth. vni, 1-4; Marc. i, 40-45; 
Luc. V, 12-14). Quo jussu confessionem et pceni- 
tentiam peccatorum insinuavit. 

Capharnaum fidem Centurionis approbavit, et 
puerum ejus» pro quo siippliciter rogavit, jacentem 
paralyticum et male tortum, verbo sanavit {ibid, 
5-15; Iiic.vu, 1-10). 

Sabbato, dum doceret in synagoga, daemon per 
hominem exclamavit : Quid nobis et tibi, Jesu iVo- 
zarene f Yenisti perdere nos ? Seio te, quia sis San- 
etus Dei. Et comminaius est ei Jesus^ dicens : Ob- 
muteece, et exi de homine. Discerpens eum spiritus 
nequam, egressus est; ot homo, cunctis qui aderant 
mlrantibus, sanatus cst {Marc. i, 23-28 ; Luc. iv. 



. - PARS I. — LIB. i: 16 

33-57). Mox de synagoga exivit, in domum Simonis 
intravit, socrum ejus febricitantem viditf et rogatus 
ab amicis ejus manum tetigit. Protinus fugala febre, 
mulier sana surrexit, et coelesti medico gratanter 
ministravit. Vespere aulem (acte^ cum soi occu» 
buisset, multos ei obtulerunl daemoiiiacos et variis 
languoribus vexatos (Matih, vui, 14-17; Marc. i, 
29-34; Luc. iv, 5841). Yerus archiater singu.is 
manus imposuit, verbo spiritus ejecit, et omncs 
male habentes curavit. Occubitu solis mors Domini 
designatur; postquam gentiies, quosdaemon possi- 
debat, per fidem liberantur, et aegroti a morbis 
peccatorum, emendatioris vitae remedio sanantur. 

Multas turbas videns circum se^ sero jussit disci- 
pulos suos ire trans frelum ; eoque ascendente m 
naviculamt discipuii ejussecuii sunt eum (Ifalf/i. viii, 
18, 23). Dignuin eratut, siout in terra feceratmi^ 
racula, sic et am in mari faceret, ut se terrae ma- 
risque dominum esse comprobaret. 

Ingressus ergo in naviculam, mare turbari fecit, 
ventos commovit, fiuctusque concitavit. Ipse vero 
dormiebat corpore, sed vigilabat mente; quem orta 
teinpestate discipuii suscitaverunt, dicentes : Domine^ 
saiva nos; perimus. Tunc surgens, imperavii ventis 
et mari, et facta est tranquiiiitas magna (ibid. 24- 
26; Marc. iv, 35-49; Luc. viii, 22-25). Sicidem in 
salo hiijus saeculi Emmanuel quotidie operatur,dum 
navis Ecclcsiae suse diversarum proceliis tribulaiio'- 
num jactatur, et pene discriminum enormitate pe- 
riclitatur. Sed quia cum fide flebiliter a suis invo- 
catur, praesto adest, et virtute deitatis suae mirabi* 
liter eis suffragatur, et continuo sedatis tentatio- 
iiibus fortiter opitulatur. 

IV. Sequentia. 

Trans fretum cum venisset in regionem Genuie-' 
norum, duo savi nimis, habentes deemonia^ de monu- 
meniis egressi sunt, et occurrentes ei exclamave- 
runt : Quidnobis et tibi^ Jesu fiii Dei? Venisti hne 
ante tempus torquere nos? Si ejicis nos^ mitle nos in 
gregem porcorum. Et ait iiiis : Ite. At iiii porccs 
invaserunt totumque gregem in salum pnecipiuvc- 
runt (Matlh. viii, 28-32; ifarc. vi, 1, 17). Sic a le- 
gione diemonum ad duo millia porcorum grex pras- 
cipitatus est,et in mari suflbcatus(Lnc. viii, 26-57), 
Pastores autem fugerunt^ et venientes in urbem om- 
nianuntiaverunt {Malth. viii, 53). Hominibus itaque 
sanatis, porcisque praecipitatis, Geraseni de ista ci- 
vitate nimis territi exierunt ; Dominumque, ut a 
finibus eorum transiret, stulti rogaverunt. 

Gerasa est urbsin Arabia trans iordanem, juncta 
monti Galaad , quam tenuit tribus Manasse , non 
longe a stagno Tiberiadis, ubi sues demersi sunt. 
Qaae interpretatur colonum ejiciens , vel advena ap^ 
propfn^ttant; gentiles significans, ad quos salvan- 
dos Filius Dei accessit, dum carnem humanank 
assumpsit; Duo, quos legio daemonum possidebat,. 
duos flgurant populos, Judaeorum el geBtilium ; 
quibus dominabatur universitas vitiorimi. In sepuU* 
cris habilabant, quia mortuis operibus, id esi peie* 



27 



OKDEftiCI YITALIS 



23 



calis, 8er\iebant. SalaniR debUilas in hoc nianifeslc A »« ' **« teligero fimbriam vestimenti ejui tantum^ 



paiescil, quod nec iK>rcis sine permissu Dei nocere 
potuit. 

Nota quod, dum praidesiinati ad vilam ad Domi* 
num convertuntur , et sana ratioiie utentes salvan- 
tur , spurci tumidique idololatr», et omnes reprobi 
nequiliis inbserenles, qui per porcos desigiianlur , 
in slagno lutulentorum actuum soriilati condem- 
nantur. 

Ascendens Jesus in naviculam Iransfretavii ei 
Gapharnaiim venit. Ibi ciim esset , multi ad eura 
convenerunt; et domum implentes, verbum ejus 
audierunt. Tunc a quatuor viris paralyticus delatus 
est, et grabatum in quo jacebat, nudato tecto, ante 



$ulva ero. At Jesus conversus el videns eam, dixit : 
Cottfide, filia; fides tua te salvom fecit. Confestim 
fons sanguinis ejus siccatus est , et salva facta est 
{Matth. IX, 18-22; Marc. v, 22-54; Luc. viii, 
41 48). 

' Deinde Christus , cum in domum princijns veniS" 
set , et tibicines turbamqne tumultuantem vidisset , 
dixit : Recedite ; non est mortua puella , sed dormit^ 
Et deridebant eimt. Ejecia turba , conclavim inlra- 
vit, secumque Petrum et Jacobum ei Joamiem et 
patrem et matrem puellae introduxit , manuin ejus 
ienuit, ipsoque jubente puella surrexit, illique 
dari manducare praecepit , et fama haec in univer- 



illum demissum esl. Porro clemens Dominus fidem « s»™ '«''ram exiit (Matth.\x, 25-26; Marc. y, 55- 



portitorum vidtt et paralytico peccata dimisit, ei- 
que, murmurantibus Scribis.aii : Snrge, tolte tectum 
Itttfi», et vade in domum tuam. Statim ilie surrexit, 
ety sublato coram omnibus grabato , in domum suam 
abiil {Matth. ix , 1-7; Marc. ii, 5-12;Lnc.v, 
18-26). 

Inde Jesus transiens Matthaeum in teloneo se- 
dentem vocavit , el secutum ex publicauo apostO' 
lum et evaiigelisiam sublimavit {Matth. ix, 9). 
Discumbente Doniino in domo Levi , Pharissi mur- 
murabant; eique, quod cum publicanis et pecca* 
toribus roanducaret, derogabant; sed benignus 
doctor pravos eorum meditalus atiendtt, ulilemqne 
sententiam proferens, ^it : Non est opus valentibus 



45; Luc. viii, 49-56). Jairus inlerpretatur iUumi- 
nans, vel iltuminatus^ et significai Moysem aliosqtie 
legis doctores ; duodennis autem filia, Synagogam; 
bxmorreusa vero, gentiuin Ecclesiam, quae prius 
per Christum fidem tetigit et sanitatem a profluvio 
idololalriae , carnaliumque voluptalum , gratiosa 
prasi-ipuit. Tandem, sicut pueila jussu Domini po« 
slea revixisse diciiur, sic Israel, cum plenitudo 
gentium introierit, salvabitur. 

Inde Jesu transeunte, secuti sunt eum duo cmci^ 
clamantes : Miserere nostri, fili David. Ocvlos eo- 
ruin teiigit, eosque illuminayil. Egressis illis , 
eccc obiulerunt ei boroiuem mutum et daemoniuin 
habentem. Ejecto autem dtemone ^ locutu.) est mu« 



medicus, sed mate habentibus. Non veni vocareju- C lus et admiralaB sunt lurbae, dicentes : iVfin^iiam 



Mtos, sed peccatores {ibid. 10-15; Marc. ii, 15-17; 
Luc. V, 29-52). Dominus ideo peccatorum convivia 
frequentabat, ut invitatores suos docendo invitarety 
et. transferret ad ccelesies epulas. 

Dum loquerelur Jesos cum discipulis Joannis, 
et reprehensus esset a Pharisaeis cur discipuli ejus, 
ut Joannis, non jejunarent; aptam protulit similitu- 
diiiem de fiiiis sponsi non lugentilms quandiu cum 
illis est spoiisus , et de commissura panni rudis in 
vesiimentum vetus, et de vino novo in uires veteres 
non roittendo {Matth. ix, 14-17; Marc. ii, 18-22; 
Luc. V , 55 59). Sic probat arctas observationes 
novae lcgis non esse carnalibus imponendas noii- 



apparuit sic in Israel. Phariswi vero dicebant : In 
Beelzebub principe dcsmoniorum ejicit damones 
{Matth. IX, 27-54). 

Jcsum in deserto turbae requirebant , et inven- 
tum, ne discederel, sibi detinere optabant {Luc. iv, 
42). Ci»m turboi irruerent, ut verbum Dei audirent^ 
Jesus in navem Simonis ascendit , eumque a terra 
in stagnum Genesareth reducere pusitlum rogavit, 
Ibi sedens turbas docuit, el, ut toqui cessavit^ Si- 
moni , qiii tota nocte fruslra laborarat, dixit : Due 
in altum, et taxate retia vestra in capturam. Quod 
cum fecissent , copiosam concluserunt muttitudinem 
piscium, qua satis onustum rumpebatur rete eorum 



duin renovatis, donec palam patcsceret renovatio j^ {Luc. v, 1-11). 



spiritualis per mysterium Dominicae passionis et 
resurreciionis. 

Loquente Jesu ad turbas, Jairus archisynago- 
gus accessit , ad pedes ejus procidit , eumque ado« 
rans dixit : Domine, filia mea modo defuncta est; 
$ed venif impone manum luam super eam, et vivet. 
Benignus opifex surrexii, et cum illo proiinus 
abiit. TurLa vero multa sequebatur illum , et com- 
primebat. Mulier autem qu(s fiuxum sanguinis pa- 
tiebatur duodecim annis , quae omnem subslaniiam 
suam erogaverai medicis, quibus falsi theologi , seu 
philosophi , legumque designaniur saecularium do- 
ciores, nec ab ullo potuit curari , accessit retro , et 
teiigit fimbriam vestimenti ejus. Dicebat enifn intra 



In diebus illis exiit in montem orare , et per- 
noctans erat in oratione Dei. Die facto, discipulos 
suos vocavit , et duodecim ex ipsis elegit , quos et 
apostolos, id est missos , nominavit. Duodecim au- 
tem apostolorum nomina hasc sunt : Simon Petrus 
et Andreas fraier ejus , Jacobus Zebedm et Joannes 
frater ejus, Philippus et Bartholomceus , Thomas et 
Matthfsus, Jacobus Alphcei et Thaddaius, Simon 
ChananoBUS, et Judas Iscariotes , qui et tradidit 
eum {Matth. x, 1-4; Marc. iii , 16-19; Liic. vi , 
15-16). 

Sacralus apostolorum nuroerus non vacat a my- 
iterio. Duodenarius enim numerus desipnat ros 

er qualuor climata mundi fidem sanclae Triniiatis 



» HISTOUIA ECCLESIASTICA.— PARS I. — UB. I. SO 

prapdicaturos.QuateriiuriiisnumeruBtriplicatuaduo- A faetcB aunt piurima virtutes eju$, quia non egment 

pasnitentiam in praedicatione ejus. Huc usque gene- 



decim facit, quorum figura iu multis antea prseces 
sit. Aposioli iigurati sunt xii Gliis Jacob , xii prin- 
cipibus plebis israel, xu fontibus repertis in Helim, 
xii lapidibus altaris, xii lapidibus de Jordane eleva- 
tis , xu bobus sub mari aeneo, xii slellis in corona 
sponsse, x» fundamentis» xii portis supernae Jeru- 
salem, quam refert Apooalypsis. Multis et aliis 
figuris praeiietati sunt, quibus ad (iispensanda p<y- 
pulis Dei mysteria insigniter excellunl. 

Gloriosus fimmanuel totam Galilxam circuivit ; 
io irillis, castellis et urbibus, id esl parvis et ma- 
gnis, absque discretione personarum , evangeliuin 
praedicavit. Non polentiam nobiliiim , sed salutem 
credentium attendit, et post mellifluam praedicalio- 



rationem Judaicam communiter redarguerat , nunc 
quasi nominatim civitales eorum increpat; praeci- 
pue Corozaim, id esl mysterium meum, Bethsaidam, 
id esl domum fructuum , et Capliarnanm, quia, vi- 
sis signis et operibus, converti noluerunt {ibid. 20- 
24;£iic. x.i2-i5). 

Deinde Jesus Deo Patri gratias agit, quia sapien- 
tibus saeculi secreta sua abscoudit et oarvulis re* 
velavit (Matth. xi, 25-30)'. 

Pbarisa^is reprehendenlibus quod discipuli Sab- 
batis, dum per sata irent, spicas vellereut, et ma- 
nibus confricantes manducarent, Salvalor eos «x- 
cusavit, et exemplo de David et Abiatliar sacerdote 



nem , curavii omnem languorem et inflrmitateni ; 1) prolaio, dixit : Sabbatum propter hominem factum 



ut quibus non suaserat sermo , persuaderel operis 
magnitudo. 

Yidens turbas Jesus, mitertus est eis, quia vexali 
erant et jacentes^ sicut oves pastorem non habenles» 
Daodecim itaque convocavit, et polestatem illis de- 
dit ut immundos spiritus ejicerenl et omnem infir- 
niitalem curarent. Euntes^ inquit, prcedicate, dicen- 
tes quia appropinquabit regnum eoelorum. Infirmos 
curate , mortuos suscitate , leprosos mundate , dte^ 
mones ejicite. Gratis aceepistis, gratis date. dolite 
possidere aurumjneque argenlum, neque pecuniam 
m tonis vestris; non peram in via, neque duas tuni- 
eas , neque ealceamenta, neque virgam [ Matth, ix , 
55;x, 10; Marc. vi, 6*9). 

V. Sequentia. 

MuUa quoque alia cocleslis Magisier saluberrima 
proluUt monila, quae veraces ejus synimist.nR , Mat- 
tbaeus et Lucas, scriplis memoriae commendavc- 
ruAt. 

Ibat Jesus in civitatcm Galiiacse , quce vocalur 
Naim, quae in secundo milliario Tbabormontis con- 
tra meridiem juxta Endor sila est. Dum porla: ur- 
bis appropinquaret cum copioso agmine , quod co- 
mitabatur; ecce defunclus juvenis unicus viduae 
filius efferebaiur. Quam cum Dominus flcnlem r<- 
fiissett misericordia motus super illam, dixit : Noli 
fiere. Bajulis stantibus accessit, loculum leligil et 
exanimi dixit : Adolescens , dico tibi ^ surge. Hlico 
reyixit , resedit et loqui coepit ; vitaeque reparator 
illum matri sanum restituit. Timor omnes invasit 
videntes. Divino nutu multa Dominum lurba se« 
qucbatur, multaviduamcoqiitabaiur; ut, viso tanlo 
miraculo , mttlti testes , multi fierent Dei laudato- 
res {Luc. vii, 11-17). 

Joanni renuntiantur in Herodis carcere miracula 
Cbristi. Unde ab ipso mittuntur duo discipuli , ut 
diligenter per ipsam perscruientur Dei sophiam 
secreta de provisione ccelesti. Regressis Joannis 
nantiis, multa de ejus magnitudine loquitur, et 
pueris in foro sedentibus generalionem comparat 
Jmteorum {Matth. xi , 2-19; Luc. vii , 18-52). 
Junc ccBpit Jesus exprobrare civilatibus , in quibus 



est^ et non homo propter Sabbatum. Ilaque Dotmnut 
ett Fiiius hominis etiam Sabbati {Matth. xii« 1-S ; 
Marc. II, 25-28; Luc. vi, 1-5). 

Intioivit iterum Sabbato in synagogam,et sanavi: 
bominem qui babebat manum aridam. PharUaei li« 
vore commoti qiiod Jesus omnia gioriose agebat, 
exeuntes cum Uerodianis consilium fecerunt quo- 
modo eum perderent. Quapropler inde sccessit et 
secuti suiit eum muUi ; et curavit omnes. 

Tunc obiatus est ei dcnmonium habens , cacus et 
mutuSf et curavit eum , ita ut loqueretur et videret, 
Scribis autem el Pharisaeis opera Christi depravarc 
ftinistra interpretatione nitentibus, et ab eo signum 
p de coelo petenlibus, ipse profunda et spiritualia 
disseruit, quibus malos redarguit et bonos instru« 
xlt. Generationi quoque nequam nullum nisi Jonae 
sigiium esse dandum peibibuit; cui reginaniAuslri, 
quae de finibus terrae sapieutiam Salomonis audire 
venit, et poenitentes Ninivitas meriti comparatione 
praeposuit (Ma(/A. xu, 9-45; Mare. iii, 1-5 ;!«<;. 
Ti, 6-10). Matre vero ejus et fratribus foris stanti- 
bus, et cum illo loqui quaerentibus, extendens roa- 
num in discipulos suos, dixit : Quicunque fecerit 
voluntatem Patris mei, qui est in caeiis^ ipse meus 
frater^ et soror, et matermihi est {Matth.wu 46-50; 
Mare, ui, 1-55; Liic. viii, 19-21). 

In iilo die exiens Jesus de domo, sedebat secus 
marCj et congregatas sunt ad eum lurbce muita:. 
D In naviculam ascendens, sedil, et turbae stanti 
in littore niulta in parabolis edidit. De agricola, 
qui exiit seminare , idoneam operationi suae simi- 
litudinem ostendit; et deipsis seniiiiibus, quorum 
pars periit, quia secus viam aliud cecidit, et eon- 
culcatum est ab liominibus, et volucres cceli come- 
derunl; aliud in petrosa, aliud in spiiias, et varii» 
eventibus sufiocata sunt. Quid significent ista, bre- 
viter et liquido mihi adnolabo. S«^men est ver- 
bum Dei, sator autem.Christus, volucres daemo- 
nia. Vra est prava mens , malarum cogitationum 
^edulo meatu trita et arefacta. PeCra est pro- 
tervae mentis duritia. Terra cst lenitas aniniae 
obedicntis. Sol vero fervor esl persecutionis sae- 
vientis. Spin:^ sunt corda divitiarum ambitione 



;f 



OUDERICI YITALIS 



%t 



soUicUa. Bona terra estdovota el fideUs mens, quac A tuin praicepioribus ministrarent. Hoc, qiila sean- 



fructum reddit ceulesimum, et seiagesimuro, et tri- 
eesimum. Centesiroum fructum reddit, qui universa 
IKternitatis intentione facit ; sexagesimum, id est 
opus perfectum cum doctrina, propter sex et de- 
cem ; tricesimum, id est fidem cum docirina, pro- 
pter tria et decem. Item aliter : Centesimus fructus 
virginum est, et martyrum pro societate viUe, seu 
conteroptu mortis ; sexagesimus viduarum est, pro- 
pter otium interius, quia non pugnant contra con- 
soetudinem carnis. Solet enini olium sexagenariis 
concedi post inilitiam. Tricesimus vero coiijugato- 
rum est, quia bxc aetas praeUantium est {Matih. 
XIII, 1-23; Marc, iv, 1-20; Lkc. viii, 4-lS). 

Deiiide verus Propbeta, confluentibus turbis« alias 
propinat parabolas, de bono semine seminato et de 
zizaniis, de grano sinapis, et de fermento, quod 
acceptum muUer in farino! $ati$ tribu$ abscondit, 
donec fermentaretur totum. Salvator sedens in navi, 
quasi dives paterfamilias invitatos diversis reflcit 
cibis, ut unusquisque secundum naturam stomachi 
aUmenta sosciperet varia. Diversis ergo utitur pa- 
rabolis, ut salisfa«:iat voluntatibus variis {Matth. 
XIII, 24-55; Jfarc. iv, 26-33; Luc. xiii. 18-21). 

Dimissis turbis, in domum venit, et interroganli- 
bus discipulis parabolam zizaniorum declaravit 
{Matth, xiii, 36-43*; Jfflrc. iv, 54). Tunc etiam de 
thesauro abscondito in agro, de negotiatore et 
margarita, de retibus missis in mare adjecit, et 



B 



dalum facere poterat iii nationibus, Paulus se abje- 
cisse memorat. Susanna interpretatur lUium; 
Joanna, Dominu$ gratia eju$, vel Dominu$ mi$eri* 
cor$ ; Maria, amarum mare; Magdalene, turren$i$. 
Interpretationibus nominum suoruni evidenter de- 
promitur, quibus praerogativis meritorum ministr» 
Domini decorantur {Matth. xxvii, 55; Ifiirc. xv,40, 
41 ; Luc. viii, 1-3). | 

Die festo Judaeorum Jesus Jerosolymam ascendii, 
homincmque qui per xxxviii aunos languerat sana- 
vit ad probaticam piscinam, qusB cognominatur He- 
braice Betbsaida, ubi sacerdotes lavabant carnes 
pecudum, unde legaU ritu faciebant Deo sacrincia. 
Piscina hsec quinque poriicus babebat, in quibus 
multitudo magna languentium jacebat, cacorum^ 
elaudorum, aridorum^ ex$pectantium aqum motum. 
Porro Angelu$ Domini de$cendebat in fn$cinam et mo- 
vebalur aqua ; et qui priu$ de$cendi$$et in pi$cinam 
po$t motionem aquee, $anu$ fiebat a quacunque tene^ 
batur infirmitate. Jubente Cbristo, statim sanus 
factus est bomo, grabatumque suum sustuUtSab- 
bato. Murmurantibus inde Judaeis et blasphemanii* 
bus, Sophia Patris respondit, arcana divinitatis suae, 
iit JoannesTheologiis refert,multipUciter manifesta- 
vit, et lucernae suae Joanni Moysique insigne tesii- 
monium perhibuit (15*). 

In illo teropore Herodes tetrarcha famam ^esu 
audivit, puerisque suis dixit : Hic e$t Joanne$ Ba- 



quid figuraret exposuit. Inde in patriam su^m ^pti$ta; ip$e $ttrrexitamortui$; ideo virtute$operan 



transiit, et in synagogis eoruro eos docuit, ita ut 
omnes mirarentur (lfa((A. xiii, 44-58; Mare. vi, 
1-6). 

Rogatus a Pharisaeo, Salvator in domo ejus man- 
ducat. MuUer vero , quae peccatrix fuerat, discnm- 
bentis Domini pedes lacrymis rigat, capiUis capitis 
sui tersit et unguento uuxit. Omnia, quibus ilUcite 
usa prius ad peccatum fuerat, Deopenitus(13)devota 
iinmolat. Quot in se habuit oblectamenta, tot de se 
invenit holocausta. Falsa tumens justitia Pharisaeus 
aegrani reprehendit de aegritudine et medicum de 
subventioiie, a quo duorum parabola redarguitur 
debitorum ; proprioque judicio ut freneticus con- 
vrncitur, qui funem portat ex quo Ugetur. Pecca- 



tur in eo. Herodes enim Joannem tenuit, eumque 
alligavit et in carcere posuit, propter Herodiadeni 
quam Philippo fratri suo tulerat , sibique, conlra- 
dicente Joanne, sociaverat. Tersipellis adulter prae- 
conem veritatis occidere voluit, sed populum, a quo 
Dei vates venerabatur, timuit. Joannem etiam He« 
rodes metiiebat, quem virum justum et sanctum 
sciebat ; sed amor mulieris eum vicit, cui districto 
Dei judicio contigit ut propter appetitum adulterae 
sanguinem funderet sancli prophetae. Herodes die 
natalis sui coenam fecit principibus et tribunis et 
primis GaUIaeae. Ibi fiUa Herodiadis, dum saltasset, 
et Herodi simulque recumbentibus placuisset, Jura- 
mento a rege sibi facto quod quidquid postularet ab 



tricis bona pcenitentis enumerantur , et roala falsi D eo impetraret, instinctu roatris perfidae, in disco sibi 



justi corriguntur a Judice, cujus oculis intima 
quaeque nuda panduntur. Tandem Jesus Mariae 
peccata remisit, quoniam ipso teste roultuin dile- 
xit. Fide$t inquit, tua te ealvam fecit : vade in pace 
{Luc. VII. 36-50). 

Evangelizante Doroino et discipulis ejus,rouUeres 
sequebantur, et de suis facultatibus eis obseque- 
bantur, Maria scUicet Magdalene , et Joanna uxor 
Cozae procuratoris Herodis, et Susanna, et aliae 
multae divinitus inspiratae. Consuetudin«s Judaicae 
fuit, nec ducebatur in culpam, more gentis antiquo, 
ut muUeres de substanlia sua victum atque vesti- 



petUt dari caput Joannis Baptistae. Funestus rex 
spiculatorem misit, caput Pra^cursorisChristi am- 
putari jussit, quod mox pro saltationls pretio alla- 
tum est in disco puellae, et in impuro convivio 
cruentae factae sunt epulae. Discipuli vero Joannis 
corpus in Samaria sepelierunt, et venientes ad Je- 
sum, haec nuntiaverunt ( Matth. xiv, 1-12 ; Jf arc. vi, 
14-29 ; Luc. ni, 19, 20; ix, 7-9). 

Salvator, audita nece Baptislae sui, inde secessil, 
et seorsum trans mare Galilaeae, quod est Tiberiadis, 
in desertum locum abiit; non timore morUs, sed 
parcens inimicis suis, ne homicidio jungerent ho- 



(15) Le Pr^vost, paniten$, rectius. « . . 

(13') flic Ordericus , ccnsente Le Prevost, aUudU cap. ix, v. 5 primae Epistolae ad Coiintmos. 



35 



mSTORIA EGCLES1A8TICA. - PARS I. — UB. I. 



U 



nucidimi, sl crebro Tlsis ejus miraculls in zetum A hahtntet ohtuleruni; eumque, ut vel fimbriam vesH- 



irritareiitar lelhifenim. Distulit itaque in diem 
Pascto interitum suum, et nobis praBbuit exemplum 
Titandi temeritatem tradentium. 

Cicm auditsent turbiB, pedettres eum secutas sunt, 
Videns Jesus turbam multam , misertus est ejus et 
euramt languidos eorum, Vespere facto, quinque 
panes faordeaceos et duos pisces accepit, aspiciens 
in OBlum, benedixit, fregit, discipulisque , ut appo- 
nerent turbis, dedit, Turbas vero scper fenum dis* 
cumbere jussit. Ministrantibus apostolis, quinque 
millia virorum^ exceptis muUeribus et parvulis, 
manducaferunt et saturati sunC, et de reliquiis xii 
cophini fragmentorum pleni sublati sunt (Matih, 
xiT, i^%i ; Jfarc. vi, 30-44; Luc. ix, iO-17 ; Joan. 
VI, 1-13). 

Bsec oronia roysteriis plena sunt. Jesus de Judxa 
secedit, in desertum gentium venit. Turb^e sequun- 
tur. Languidos, eornm misertus, curat. Quinque 
panibus bordeaceis Mosaicas legis, et duobus pisci- 
bus prophetiae et psaimorum, pavii. Et hoc vespere, 
id est fine sxculorum propinquante, peregit; cum 
ipse sol justitiae pro nobis occubuit. 

Homines , cum vidissent quod fecerai signum^ dt« 
cebant : Quia hic est vere propheta qui venturus est 
in mundum. Jesus ergo, cum cognovisset quia ven- 
iuri essent ut eum raperent et regem facerent, disci- 
pulos jussit in naviculani ascendere , eumque trans 
fretum prxcedere, et ipse dimissa turba (ngit m 



menti ejus tangerent, rogaverunt. Quicunque ergo 
tetigerunt, salvi facti sunt (Matth. xiv, 3i-36 ; Marc. 
yi, 55-56). Ibi contra Scribas et Pliarisaeos, qui de 
Jerosolymis accesserant, plura protuUt, et supersti- 
tiosas seniorum traditiones redarguit (Matth. xv, 
i-9; Jfflfc. VII, i-13). 

Turbse in navicuias ascenderuntt et Caphamaumf 
qucerentes Jesum, venerunt Jerusalem. Quibusipse 
dlxit : AmeUf amen, dico vobis : quamtis me, non quia 
vidistis signoy sed quia manducastis ex panibus et satu* 
rati estis. Operamini non cibum qui pm(, sed qui per^ 
manet in vitam aternam, quem Fitius hominis vobis 
dabit; hunc enim Pater signavit Deus (Joan. vi, 22). 

Haec et plura his similia de pane coclesli et vita 
" aeterna docuit in synagoga Caphamaum, quae Ju« 
daeinon intellexenint, babentes cor lapideum. Dixe- 
runt ergo : Dtiri» est hic sermo. Plures malitia ex- 
csecati murmuraverunt, et scandalizati ab illo re-^ 
cesserunt. Dixit ergo Jesus ad duodecim : Nunquid: 
et vos vultis abiref Respondit Simon Petrus : Dominei 
ad quem ibimus? verba vitas mternce habes. Et nos 
credimus et cognovimus quia tu es Christus FHiut 
Dei (ibid. 61-70). 

Post hac ambulabat Jesut in GalHaam ; non enim 
volebal in Judwam ire, quia Judm qucerebant eum 
interficere. Tunc, ut symmista Joannes rerert, co- 
gnati ejus, qui pro ritu Judaico fratres vocabantur, 
ipsum ad scenophegiam invitaverunt, ut palam sese 



montem sohs orare. Vespere facto, navicula in me- q «stenderet mundo. Ilfis ascendcntibus , qui mundi 

- •- quaerebant gloriam, fpw mfl»«i/ w Ca/itofl. Sed Jam 

die festo mediante, ascendit in templum. Mirantibus 
cunctis de doctrina ejus, docuit. Pharisaei turbam 
dissentientem de illo audienmt, et ministros ut eum 
apprehenderent miserunt. Sed nemo in eum misit 
manust quia nondum venerai hora eju$. In novissimo 
die magno festivitatis , stabat Jesus et clamabat. 
dicens : Si quis sitit, veniat ad me et bibat. Qui crc' 
dit in me, «tciil dicit Scriptura , ftumina de ventre 
ejus ftuent aquce vivce. Hoc dixit de Spirilu, quem ac- 
cepturi erani credentes in ettm. Nondum enim erat 
Spiritus datuSy quia Jesus nondum fuerai glo^ 
ri/icatus. Cum audissent sermones ejus, quidani 
dicebant : Hic esi vere propheta. Alii dicebant : 



dio mari jactabatur fluctibus, et pene tota nocte in 
remigando laborantibus ventus obstabat contrarius. 
Quarta vigilia noctis, cum remigassent quasi stadia 
viginii quinque vet triginta , venii ad eos ambulans 
$uper mare; et videnteSf timuere quia putabant eum 
phantasma esse. Prae timore clamantibus, statim 
dixit Jesus : Ego sum ; nolite timere. — Domincy in- 
quit Petrus, si iu es^ jube me venire ad te super 
aquat. At ipse ait : Veni. Descendens Petrut de na- 
vicula, ambulat super aquam, ui veniret ad Jesum. 
Videns vero venlum vatidum, timuit; et cum ccepissei 
mergij elamavii : Domint, salvum me fac. Continuo 
Jesut manum extendit, et se in pericuto invocantem 
apprehendit: Modicte^ inquit, fidei, quare dubitasti ? 



Ascendente Jesu in naviculam, cessavit ventus ; ei D ^^^ ^*^ Christus. Quidam autem dicebant : Nunquid 



ista videntes adoraverunt etFilium I>ei confessi ffmit 
{Matth. xir, 22-33; Jf arc. vi, 45-52; Joan. vi, 14-21). 

Nota quod Joannes describit miraculum panum 
prope Pascha factum fuisse ; Matlhaeus vero et Mar« 
cos Gommemorant hoc staiim occiso Joanne factum 
esse. Unde coUigitur Joannem imminente Pascha 
decollatum, annoque sequenti, cum Pascha denuo 
rediret, mysterium Dominicae passionis esse com- 
pl6tam. 

VI. Sequentia. 

lesus cum discipulis suis in terram Genesareth 
Tenit, et ab incolis gratanter susceptus« languidos 
eornm curavit. Nempe Salvatoris benignitate illecti, 
in Kniversam regionem miterunt, eique ommt male 



a GalilcBa Chrisius surgit f Nonne Scripiura dicit < 
Quia ex semine David, et de Bethleem castellot ubi 
erat David, venii Christus f Dissensio itaque in turba 
propter eum facia est. Ministri vero, qui missi a 
pontificibus et Pharisaeis , ut Jesum comprehende» 
rent, fuerant, auditis sermonibus ejus, oblili sunt 
propter quod venerant. Redierunt ergo immunes a 
crimine, pleni admiratione. Atrocibus magistris 
discutientibus proterve cur eorum clientes vlnctum 
sibi non adduxissent Doctorem vitae, UU coelltus il- 
lustraU verax testimonium perhibueruut Christi do- 
ctrinae. Dixerunt enim : Nunquam sic locvius esi 
homo^ sicui hic toquitur homo. Quia nimirum ill^ 
,qni loquebatur, Deus erat et homo. Superbis prin- 



n 



ORDERIGI VITAUS 



zo 



cipibus TerHati nequiter derogantibus, Nicodeaius A Egreitu$ittd$ Jesut Hcettit in partet Tyri eiSi^ 



auctoritate legis compescuit eorum nefarios ausus, 
Deniqne nulio perfeclo negotio, vacui fide et omni 
fraudati utiiitate, suos iares rcpetierunt (Joan, vii, 
i-55). 

Jesut inde in montem OUveli perrexitt iterumque 
diiuculo in templum venit^ Ibi Doniino sedenle et 
docente, omnis populus ad eum venit^ et adductam 
muiierem in aduiterio dcprehensam justitia con- 
demnavit, sed dulcedine pietaiis suae absolvLt (Joan:: 
viii, i-4). Piiarisaica fraus muscipulam Gbristo 
prsestruere putavit» dum opinionem ejus erga plc- 
Lem efluscarc teiitavit, et ipsum aut crudelem aut 
injustum probabiliter ostentare sategit. Nam si ream 
juita decretum Moysi condemnasset , quasi saevum 
et oblitum misericurdiae quam prsedicabat, deri- 
sisset ; et sic odiosum turbis, a quibus dilige])atur» 
faceret. Si vero moecbain pro clementia lapidari 
prohibuisset, quasi legis adversarium et faulorem 
sceierum condemnasset. Yera Sopbia velut araneae 
flla dolos sceleraiorum disrupil et, regia digniiate ' 
utrobique servata, absque impedimeuto pertransiit. 
Ait enim : Qui tine peecato ett vettrum, primut in 
iUam lapidem mitlat (ibid. 7). 

In primo commate temperanlia est miserantis, in 
sequenti justitia judicantis. Inelinans se deorsum, 
digito scribebat in terram, ancipitique verbi sui 
gladio penctravit insidiatoruin conscientiam. Sic 
servavit ecce per omnia et justiliae districtionem et 



donit , ibique a niuliere Gliananaea inierpellaius e&t 
pro fllia daemoniaca , precibus multis. A discipulis 
etiam rogatus , post aliquautulam difiicuUatein ac- 
quievit;et, laudata malris fide et hufniliiale, filiam 
a dsemonio iiberavit (Matth, xv, 21-28; Marc. vii, 
2i 30), 

Exient de finibutTyri^ metropolis Gliananoeorunu 
venit per Sidonem Phoenicis urbem ad mare Gali^ 
iaio!, inter mediot fines Decapoleos. Ibi surdum et 
mutum de turba seorsum apprehendit, digitofque 
suos in auriculas ejus misit; et exspuens^ linguam 
ejus tetigit. Susptciens autem in coslum, iugemuit 
et ait ilti : Ephpheta , quod ett adaperire. Sta- 
tim apena sunt aur^t ejut et totutum est tincu- 
^ tum tingute ejut et loquebutur recte. Et mirati sunt 
qui noverunt , dicentet : Bene omnia fecit ; et sur- 
dot fecit audire^ et mutos toqui (Marc. vii, 51- 
37). 

Secus mare Galilseae veniens, in montcm ascen- 
dit et mullas turbas ad eum accedenles docuit. Kji 
mutos et claudos, caecos, debiles et alios mulios ad 
pedes ejiis projectos curavit ; ila ut turbae mirarec- 
tur, dum viderent mulos loqiii, claudos ambulare 
et caecos videre (Matlh. xv, 29-31). 

Haec similiter in sancta Ecclesia Dominus spirl- 
tualiter operatur, cujus ope turba peccatorum quo- 
tidie salvatur. Muti sunt qui Dominum non laudant, 
nec fldem confileiitur. Ga^ci sunt qui non intelligiint. 



pietatis mansuetudinein. Tandem fraudulenti quae- ^ etiamsi obtemperent jubenlibus. Surdi sunt qui 



sitores Domini sententia percussi erubuerunt, moe- 
charii reiiquerunt et incipientes a senioribus eiie- 
runr. Deinde summus Jiidex sibi dcrelictam, qwe 
accusabatur, ciementer sublevavit. Vade^ inquit, 
et ampliui noti peccare (ibid, il). Ecce tanquam pius 
praeterita peccata ignoscit, et quasi justus, ne am- 
plius peccare pi-aesumaf, interdicit. 

In gazophylacio Jesus plurima ioculus est de vera 
luce et lil>eriate , de exaltatione sui et de servitio 
pcccati, de mendacio et veriiate. Insanientes pro 
bonis a Ghrtsto benedictis responderunt Judaei : 
Samaritanut es et dcemonium habet (ibid.A9). luju- 
riatus patienter respondit , hurailiter docuit ei di- 
vina salvandis protulit. Porro magis efferati ad la- 



non obtemperant, etiamsi intelligant. Glaudi siint 
qui praecepta non implent diviiia, et vaduiit per 
pravi opcris devia. Tales quotidie diviniius sanan- 
tur, ac ad viam salutis perducuntur. Timentes Do- 
minum, qui signa corporalia videbant, laeti regem 
sabaoth magniflcabanl. Nunc quoque pro conver- 
sione reorum fldeles exsultant, et Dominum Israel, 
qui bona cuncta factt, pie magniflcant. 

Vil. Sequcntia miraculorum. Trantfiguratio. 

Jetuty convocatis disciputit tuit^ dixil : Mitereor 
turba^j quia triduo jam perseverant mecum^ et non ha^ 
bent quod manducent ; et dimittere eos jejunos noto^ ne 
deficiant in via. Deinde prwcepit turbx tuper terram 



pides cucurrerunt, ac ut in eum jacerent tulerunt. D discutrMre, septem panet ac pisciculot paucos acce- 



Jesus autem abscondit te et exivit de templo (ibid. 
50). 

Pralerient, hominem a nativitate coicum vidit^ in 
terram extpuit, lutum ex tputo fecit^ et tuper oculot 
ejus tivit^ eique dixit : Vade, iava in natatoria Siioe. 
Abiit ergo et tavit^ ei venit vident (Joan, ix, i-7). 
Hoc Sabbato factum est, unde inter Judaeos ingens 
schisma exortum est. lUuminatus iiluminatori suo 
testimonium perhibens, de synagoga ejectus esl; 
«ed ab Illo, quem merito amabat, cognitus et rece- 
ptus est. Tunc Jesus tractavit de osiio et ovili et 
ovibus, de bono pastore et roercenario. Yerba ejus 
muUi susceperunt, et plures econtra (lerperam re- 
spiierunt (Joan. x, 21). 



pit, gratiat egit, fregit, discipulisque suis dedit. 
Discipuli autcm populo dederunt, et comederunt 
#mnes, et saturati sunt. Quod superfuit de fragmen- 
tis, tuierunt septem sportas plenas. Erant autem^ 
qui manducaverunt, quatuor millia virorumt extra 
parvutos et mulieres. Et dimissa turba^ in naviculam 
aseendit, et in fines Magedam vel Datmanutha clrca 
Genesar venit (ibid. 32-39; Marc. viii, 1-10). lllic 
Sadducaei et Pbarisaei eum tentaverunt, ac uteis dc 
coelo signum ostenderet rogaverunt, parvipendentes 
quod de septem panibus quatuor millia hominum 
paverit, et reliquiis septem sportas repleverit. Ai 
ille proterviam eorum rediarguit, eisque signuui» 
nisi signum Jonae prophetae, denegavit, ct ircliciis 



57 



HISTORIA ECCLESIASTICA. — PARS I. -^ L!B. L 



58 



fHh Davem ascendit ei tians fretum abiit {Matth, A dixUset. In sequenti die, cum ad tuibam venisset, 



XVI, «; Marc. viii, ii.2i). 

Betbsaidae rogatus est ut caecum tangeret. llle 
vero manum cseci apprehendit, eum extra vicutn 
edusit; et^ exspuens in bcuIos ejus^ manus saas im- 
posuit ; et ab eo, si aliquid videret, inlerrogavitl At 
iile ttit : Video homines quasi arbores ambulantes, 
Jtsrum manus super oculos ejus imposuit, Ilie coepit 
videre et restiiutus est, ita ut clare videret omnia.9 
Tunc ait illi ; Vade in domum tuam^ et^ si in vicum 
introieris^ nemini dixeris (Marc. viii, 22-26). 

Egreuus Jesus^ in castella Ca:sare<B Philippi venit^ 
et a discipulis suis in via, quid homines opinarentur 
de illo interrogavit. At ilU dixerunt : AiH Joannem 
Bapiistam^ alii £/tam, alii Jeremiam^ aut unum ex 



confestim omnis populus videns euen stupefactus eu 
elaccurrentes salutabant efim.Tunc quidam de turba 
ad eum accessit , et ante eiim genibus provoluius 
dixit : DominCf miserere filio meo^ quia lunaticus 
est ab infantia et male patitur. Frequenter eum dw- 
mon in ignem et in aquas niisit, ut illum perderet ; 
et discipulis tuis coiuli eum et non poluerunt curare 
eum. Cuinque Jesus illum anerri jussissct, et aegcr 
allatus fuissel, ttatim spirilus conturbavit eum et 
eiisus in terra volutabatur spumnns. Cuinque Jesus 
daemonium increpasset, et exire ab co, nec aniplins 
introire jussisset, dsmon clamans, mullumque di- 
scerpenseum, eiit.Et ille elisus adterram corruiv, 
ita ut multi dicerent quia moriuus est. Jesus autem 



prophetis. Dicit iUis Jesus : Vos att/em, quem me esse ^ tenens manum ejus, elevavit^ patrique suo sanum 



dicitis f Respondens Simon Petrus dixit : Tu es Chri- 
8tus, Filius Dei vivi. Respondens autem Jesus, dixit 
ei : Bealus es, Simon Barjona, quia caro et sanguis 
non revelavit tibi^ sed Pater meus qui in caUs est. Et 
ego dico tibi quia tu es Petrus, et super hanc pe- 
iram adificabo Ecclesiam meam ; et portm inferi non 
prcnciebunt adversus eam. Et tibi dabo claves regni 
cceiorum^ et quodcunque Ugavcris super terram, erit 
ligatum ei in coelis; et quodcunque solveris super 
terram^ erit solutum et in cwUs (Matth. ivi, 13-i9 ; 
Marc. VIII, 27-29; Luc. ix, 18-20). Tunc praecepit 
discipulis suis ut nemini dicerent quia ipse esset 
Jesus Cbristus. Exinde coepit Jesus ostendere disci- 
pulis suis quia oporteret eum ire Jerosolymam, et 
inuha pati a senioribus etScribis et principibus sa- 
cerdotum, et occidi et tertia die resurgcre. Assu- 
mens eum Pelrus separatim, coepit illum alTectu 
amoris increpare, diceos : Absit a te^ Domine! non 
erit tibi hoe. Qm conversns, dixit Petro : Vade retro 
me^ Satana. Seandalum mihi es, quia non sapit ea 
qucB Dei sunt, sed quce hominum. Postquani DomiiMis 
mysterium su» passionis et resiirrectionis ostendit, 
liorUtur eos una cum turba ad seqiiendum suae 
passionis exemplum , promiltens quod perpessos 
comitetur praemium (Matth. xvi, 20-28; Ifflrc. vin, 
50-59; Ihc. ii, 21-27). 

Post dies sex , assumpsit Petrum et Jacobum et 
Joannem (ratrem ejus, et duxit iUos in montem ex- 



reddidit, Deinde discipulis secreto interroganlibus 
cur non potuissent curare illuni, dixit: Propter in- 
creduUtatem vestram, Amen dico vobis : si habueritis 
fidem sicut granum sinapis , dicetis monli liuic : 
Transi hinc ; et transibit, et nihil impos^ibUe erit 
vobis; hoc autem genus non ejicilurnisi per oratio' 
nem et jejunium. Conversantibus iUis in CaUU^a^ 
dixit: Filius hominis iradendus est in manus homi" 
num et occident eum et tertia die resurget. Et ccn- 
tristati sunt vehementer (Matth. xvii, 1-22; Marc^ 
IX, 1-26; Luc. ix, 28-47). 

f '£1 cum venissent Capliarnaum, accesserunt qui f/i- 
drachma aecipieoant, adPelrum^ dicentes : Magister 
vester non solvit didrachma f At ille ait : EUam, 
Cum intrasset domum, pravenit eum Jesus , dicens : 
Reges terra.\ a quibus accipiunt tributum f a fiUis an 
ab aUenis ? At iUe : Ab aUenis. Christus el sccun- 
dum carnem, etsecundumspiritum riliiis rcgseiat, 
vel ex stirpe David genitus, vel omnipotcntis Pa- 
tris Yerburo. Yectigal ergo, ut iilius regis, non debe- 
bat, sed qui bumilitatein carnis assumpserat, om • 
neni justitiam adimpiere vulebat. In omni regiio 
intelligendum est Iii>ero8 esse filios, non veclig.ilcs. 
Dixit Jesus Petro : Liberi sunt fiUK Sed ne scanda- 
lizemus ecs, vade ad niare et miUe hamum ; et eum 
piscemf qui primus ascenderit, toUe ; ei aperto ure 
ejus, invenies staterem ; iUum sumens, da eis pro me 
et te (Matth. xvii, 23-26). Piscis iste Christiis esl 



cetsum uorsum, et transfiguratus est ante eos. Et D in niari, id est in vila iLoitali. Slater , id est 



resplenduit facies ejus sicut sol , vestimenta autem 
ejus facta sunt atba sicut nix. Et ecce apparuerunt 
ilUs Moyses et EUas, cum eo ioquentes; et ecce nii- 
bes lucida obumbravit eos. Et ecce vox de nube, di- 
eens : Eicest Fiiius meus dilectus, in quo mihi bene 
cdmptacui; ipsum audite. Audientes discipuH cecide- 
runt in faciem suam et timuerunt vatde. Et accessit 
Jesus et tetigit eos, dixitque ad eos : Surgite,et no- 
iite timere, Levantes autem ocuios suos^ neminem vi- 
deriiR( nisi sotum Jesum. Et descendentibus iUis de 
monte praeepit Jesus, dicens : Nemini dixeritis vi- 
eionem^ donec FiUue itominis a mortuis resurgat. 
Tunc inquireniibus discipulis dixit quod Elias ve- 
nisset. Et inteiiexerunt quod iUe de Joanne Baptista 



didracbnia , significat confessiouem , quae pro Pe- 
tro datur quasi pro peccatore, pro Christo vero 
quasi pro Agno immaculato, qui peccalum non 
ledt. 

Orta inter apostoios quaestione quis eorum ma- 
jor esset in regno coelorum, advocans Jesus par- 
vuluin, statuit euin in luedio eorum : Amen dico 
vcbis, nisi conversi fueritis et efficiamini sicutparvuU, 
non intrabitis in regnum cmlorum, Quicunque ergo 
humiliaverit se sicut parvulus istCy hic est major in 
regno cceiorum, ct rcliqiia, quae loculus est de iiu- 
militate et mausuetudine, de cavendis pusillorum 
scandalis et fratribus benigiie casligandis. Deinde 
de indulgentia fraicrna tractavit, et parabolain de 



5» ORDERICl TITALIS 

rege proposuit, qui servo supplicanli decem mil- A 
lia talenta indulsit, et de eodem servo qui centum 
denarios conservo suo condonare noluit (Matth, 
XVIII, i-35; Marc. ix, 52-49; Luc.ix, 46-48). 

Consummaiis sermonibus post tributum , de hu- 
mililaie commendanda et innocentia,de correctione 
et venia, pius doctor a Galilaea migravit et in fines 
Judaeae trans Jordanem venit. Ibi sequentes turbas 
curavit {Matth,\ix, 1, 2). 

Interrogantibus Pharisseis si licet viro uxorem 
dimittere, firmam legem conjugii protulit, dicens : 
Quod Deu9 conjunxitf homo non teparet (Matth. xix, 
6; Marc. x, 9). Tunc oblatiiunt ei parvuliy ut manus 
eii imponeret et craret, Discipuli autem commina^ 
bantur offerentibus, Jesus vero indigne ferens ait : 



10 



Vinea cuUa fuit; cuttoret prmmta quarunt. 
Non iabor asqualis^ (equalia dona fuerunt. 
Qui venit extremus, dispensatore vocante^ 
Tantumdem recipit quantum qui venerat ante, 
Sic Deus ostendit quod, quandocunque velimuSf 
Aggrediamur Qput^ certi de munere tumut. 

VIII. Sequentia. 



Hactenus opera quae Dominus in initio praedica- 
iionis suae fecit per biennium , prout ex dictis edi- 
scere potui evangelistarum, pro 8a1u1)ri exercita- 
tione perscrutatus sum, brevique relalu mihi adno- 
tare conatus sum. Amodo libet anni tertii gesta 
investigare, insigninmque pondus rerum oompen- 
diose coarctare ; postquam ipse Dominus de Gaiilaea 
coepit in iudaeam migrare , ut mysterium paternae 



Siniteparvulot venire ad me et noliteeotprohibere; B dispensalionis in Jerusalem consummaret, et arcana 

legis et prophetarum sua nobis ineffabili operatione 
reseraret. Primo quidem in Judaea docuit, trans Jor- 
danem , ad orientem ; post et citra lordanera , 
quando venit Jericho et Jerusalem. Nam cum omnis 
Judxorum provincia generaliter ad distinctionem 
aliarnm genlium Judaea sit, specialius tamen meri« 
diana ejus plaga appellabalur ludaea ; addistinctio 
nem Samariae,iGaliiaeae, 'Decapolis, el caeterarum in 
eadem provincia regionuin. 

Ascen(iens Jesus in Jerusalem, secrelo suis prx- 
diiit discipulis passionem. Tunc mater riliorum 
Zebeda)i petiit ut unus niiornm ejus ad dexlerain 
et alius sederet in regno pjus ad sinislram (Matth. 
1 XX, 17-24; Marc. x, 52-45). lile vero ad patieniiam 
ot humililatem eos invitavil, et se ipsum totius 
exemplum justitiae sequendum ostendit. Joannein 
docuii interrogantcm ne prohibeat virlutes in ejus 
Bomine facientem. 

Dum iret in Jerusalem, ante conspectum suum 
in civilatem Samaritanorum misit nuntios ; sed non 
receperunt eos. Jacobum vero ei Joannem , quia 
ignem de coelo super contemptores petere volueruni, 
increpavit, dicens : /Vaicttis cujut spiritut ettit. Ft- 
liut hominit non venit animas perdere^ sed ealvare 
(Luc, IX. 51-56). 

Septuaginta duos designavit^ illosque binos in om-' 
nem civitatem et loeum, quo erat ipse venturus^ misit; 



talium est enim regnum coelorum (Matth. xix, 13 
15; ifarc. x, 15-16; Luc. xviii, 15-17). Genuflexo 
adolescenti, viam salutis aeterna3qu.%renli, postquam 
praecepta legis intimarat, adjecit : Si vit perfectut 
ette^ vade^ venie quas habet et da pauperibus^ et habe- 
bis thesaurum inccelo; etveni^ sequere me, llle autenl 
fais auditi3, quia multas habebat possessiones, abiit 
tristis. Tunc dixit Jesus : Amen dico vobis quia di- 
ves digicHe intrabit in regnum eoeiorum, Faciiius ttt 
cameium per foramen acut trantire , quam divitem 
intrare in regnum C(Biorum(Matth, xix, 16-24; Marc. 
X, 17-25; Luc. xviii,18-25). Pelrus, audila sponta- 
neae paupertatis laude , dulciter exhilaratus ait ad 
Dominum : Eccenot reliquimut omniay et secuti su» 
mus te, Quid ergo erit nobisf Jesus autem dixit eis : 
Amen dico vobis quod vos, qni secuti estis me, iit re- 
generatione cum sederit Filius hominis in sede ma- 
jestatis sutCy sedebitit et vot tuper tedet duodecim 
judicantet duodecim tribus Israel. Et omnis qui re* 
iiquerit domum, vei fratres, aut sorores^ aut patrem^ 
aut niatrem, aut uxorem, aut fiiiot , aut agrot pro^ 
pter nomen metim, centupium accipiet et vitam ceter" 
nam pottidebit, Muiti autem erunt primi novittimi 
etnovitsimi primi(Matth. xix, 25<30; Marc. x,26- 
31; Luc. xviii, 26-50). 

Deinde parabolain proposuit de patrefamilias, qui 
conduxit operarios in vineam suam diversis horis, 
et aequalem mercedem unius denarii dedit unicui- 



que, incipiensa novissimis usqueadprimos(M«llA. j) illisque praecepta, quibns et quomodo prsedicar^ 



XX, 1-16). Tarietales horarum typice intelliguntur se- 
cundum a;taies labentis saecuIi.Maneprimolaboravit 
Abel, tertia Noe, sexta Abraham, nona legislator 
Moyses. Undecima hora Christus venit, et gentiles 
populos, cur in fero bujus mundi otio vacarent, re- 
darguit; et per fidem in Ecclesiae suae vinea operari 
praecepit. Aliier etiam possunt diversitates horarum 
ad unumquemque distingui per momenta aetatum. 
Mane, pueritia est; tenia, adolescentia ; sexta, ja- 
ventus; nona, senectus; undecima est decrepita 
«tas, vel veterana. In his oinnibus aliqui ad con- 
versionem perducuntur, et denario perennis vitae 
remunerantur. De similitudine hac modcrnus ver- 
slflcator slcait:' 



deberent, intimavit. Incredulas civitates increpavit. 
Septuaginta duobus reversis atque gaudeniibus. 
praecepit non de subjectione daemonum, sed de suo- 
rum in coelo nominum scriplione gaudere. Gonfesp 
sio laudis refertur ad Patrem. Beatos dicit Dominut 
dificipulorum oculos, quia vident quae priores Justi 
et reges voluerunt videre et non viderunt (Luc. x, 
1-24). Tentauti legis perito dogmata verae salutis 
insinuavit, et paradigma de homine descendente de 
Jerusalem in Jericho et de casibus ejus protulit ; et 
Samariianum qui, transeuntibus sacerdote et levita, 
vulnerato a latronibus subvenit, proximum inise- 
ricordiam faciendo illi fuissc palam monstravit 
(Matth. XXII, 34-40; Marc, xn, 28-34; Luc. x,25- 



^l HISTORIA ECCLESIASTICA. — PARS I. - LIB. I. 41 

57). In castello Jesus hospiiium subiit, et querc- A mlnis in quo tria simnl.signa perpetrata sunt; 



lam ministrantis Haril)» de sorore non cam adju- 
Taiite compescuit, quia opiimam eam partcm ele- 
gisse asseruit {Lue. x, 58-43). 

Mattbsus in oralione Doroinica septem petitiones 
ita describit : Pater noster qui es in cmlis, sanctifi' 
-cetur nomen tuum. Adveniat regnum tuum, Fiat vo- 
/«11(01 tua^ sicut in cmlo et in terra, Panem nostrum 
quotidianum da nobis hodie. Et dimitte nobis debita 
nostra^ sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, 
Et ne nos inducas in tentationem, Sed Hbera nos a 
maio, Amen {Matth, vi, 9-15). 

In tribus primis petitionibus poscuntur aetmia, 
in reliqois quatuor iemporalia,quae tamen obaeterna 
consequenda sunt necessaria. Porro Lucas {cap, 



cacus enim videt, mutos loquitur, possessus a d«- 
mone liberaiur, Verilas plurima salulis vcrba edi- 
dit, tentantes Pharisaeos ratione compescuit, lucer« 
nam sub modio nou esse ponendam, sed super can 
dclabrum, dixit, oculumque simplicem esse debere 
docuit {Matth, xii, 22-28 ; Marc, iii, 22-26 ; Luc. xi, 
i4, 29-56. 

Apud Pharisa^um pranderc rogatus, cogitantem 
cur ante prandium Judaico more non esset bapti- 
zatus, de exteriori baptismate, dum interiora sor- 
dibus sceleriira plena sint , uotavit, et vae sexies 
Pharisseis dicens, roulta eorum mala coaddit 
{Malth, xxiii, 15-38; Luc, xi, 57-52). Discipulis 
quoque prsecipit a fermento hypocrisis cavere, et eos 



ter, sanctificetur nomen luum. Adveniat regnum tuum. 
Panem nostrum quotidianum da nobis hodie, Et di" 
mitte nobis peecata nostra, siquidem et ipsi dimitti- 
mus omni debenti nobis, Et ne nos inducas in tenta- 
tionem. 

Ecce septem petitiones secundum Malthaeum, ab- 
breTialae sunt in quinque secnndum Lucam. Nomen 
quippe Dei sanctiflcatur in spiritu. Dei autem re- 
gnum in camis resorrectione yentunim est. Deinc^e 
tres alias adjungit, de pane quotidiano, de remis- 
sione peccatorum, de tentalione vitanda. In bis 
competenter intelligi possunt quaecunque in hac ei 
alia vita bomini necessaria sunt. 



XI, 24) quinque peliliones ita complexus est : Pa- R qui corpus occidunt non metuere, nec in persecu- 

tione quid loeuturi sintcogitare {Matth, xvi, 6-12; 
Marc, VIII, 15; Luc. xii, 1-12). 

Pelenle quodam inter se et fratrem suum dividi 
haereditatemi parabolam pouit dedivite avaro. Mox 
et discipulis solliciludiiiem cibi vcsiisque, qua ca- 
rent aves, praecipit evilandam (Matih. vi, 25-34; 
Luc. XII, 15-31). Pusillo gregi regnum promittens, 
possidenda vel possessa propler eleemosynam vendi, 
lumbosque praecinctos et iucernas ardentes esse 
debere jubet. Yigilandum quoque, servi boni mali- 
que mentione facta, imperat. Servum scientem vo- 
luntatem domini sui, nec facientem, muUis; igno- 
rantem vero, pauc?s vapulare confirmat {Luc, xii, 
Rogaius itaque Jesus a discipulis : Domine, doee p 5248), Ignem in terram se dicit necessitudine divi- 

sorum missurum, et faciem coeli probantes debere 
tempus intelligere manifestum, atque consentien- 
dum adversario in via pronuntiat {Luc. xii, 49-59). 
Nunjtiatis quibusdam a Pilato occisis , ait omnes, 
nisi poenitentiam agant, similiter perituros; vel 
sicut illi xviii turris ruina oppressi. Parabolam 
quoque de sterili arbore fici ponens , uidicat pceni- 
tentiam differentes {Lue. xiii, i-9). 

Mulierem ab annis xviii curvatam Sabbato erigit, 
et de cura Sabbati murmurantes bovis adaquandi 
exemplo depcUit, gaudente populo de gloriosis ejus 
miraculis {Luc, xiii, 10-17). 

Regnum Dei grano sinapis comparans et fermento, 
de angusta quoque vitae via paucorum loquens ; 



nos orare {ibid. 1), non solum formam orandi, sed 
instantiam frequentiamque tradit orandi. De perse- 
yerantia orationis assiduae suos admonet, et amlci 
tres panes media nocte pelentis parabolam exhibet ; 
petendiim, quaerendum, pulsandum persuadet. Ilor- 
tatur enim petere epulas verbi Dei , quibus alatur 
amicus, id est animus; quaerere amicum, qui det 
affluenter, id est Dominum ; pulsare ostium divinse 
clemcntiae , ' per quod ingr^diatur in thesaurun 
sapientiae, quo servantur coelestes deliciae. Panis 
intelligitnr charitas, cui opponitur lapis, id est ava- 
ritiae durilia. Piscis est' fides invisibilis propter 
aquam baptismi, vel quia de invisibllibus locis ca- 
pitur, nec in hujus mundi fluctibus circumlata 



frangitur; cui venenosus serpens opponitur, quo D Erunt^ inquit, novissimi primi, et primi novissimi 



pcrfidialis incredulitas flguratur. In ovo spes indi- 
catur. Ovum enim nondum est fetus perfectus, sed 
fovendo speratur. Spei vero desperatio contraria 
esly qus scorpione figuratur , cujus aculeus vene- 
natus in tantum retro percutit, et clancula pun- 
ciione subitam pemiciem ingerit. 

Blagpheroos et ingratos beneficiis quae videbant, 
Saivator redarguit. De armato a foriiore devicto 
exeroplum contulit, et de immundo spiritu seplem- 
pliciter in hominem regresso tractavii {Matth, xii, 
51-45; Ifarc. iii, 27-50; Luc.xu ^i-^h Excla- 
maiili mnlien beatum esse ventrem qui eum por- 
tiissel, respondit eum esse beatum qui servaverit 
veiiHim Dei {Luc. xi, 27-28). Post curationem ho- 
Pathol. CLXXXVIII. 



{Matth, XIII, 51-54; Mare, iv, 50-52; Luc. xui, 
18-50). Herodem Doininus vulpem, quo propter do- 
los et insidias haerelici designantur, appellat; et 
Jerusalem alis ejus prolegi respuentem increpal 
{Luc, xiii, 51-55). 

Hydropicum Sabbato curat, et velut de buiuoris 
puteo liberat (Luc. xiv, 14). Murniuranles Phari- 
saeos asini vel bovis in puteum cadentis extractione 
confundit. Humilitatem quoque sectandam docens, 
in convivio primum accubitum non esse quaerenduin, 
nec divites, sed pauperes, qui non retribuant, esse 
pascendos (Luc, xiv, 5-14). 

Multis modis Dominus Jesus Christus cousulens 
humana} saluii, ponit parabolam de invitatis, qui 



43 ORDERICI YITALIS 44 

se excnsare studentes , ccMia non fuerunt digni. A siUque similitudine de servo arante yel paseeDte, 



Primus propter villam quam emerat, venire noluit; 
quo designantur terrenae aroatores subsunti»! pro 
qua parvipendunt coDlestibuainhiare. Alter pro quin- 
que jugis boum detentus, non Ivit ; quo figurantur 
curiosi, qui corporeis sensibus illecti sola exteriora 
cQgnoscere curant ; et, dum aliorum vitam investi- 
gant, sui curam negligentes aetemae salutis epulas 
•ppetere refutant. Teriius pro uxore rccusavit ve- 
nire ; quo demonstranlur hi qui carnis irreliuntur 
voluptate. Sic dum bunc terrena cura occupat, illum 
alicni actus sagax cogitatio devastat, alterius etiam 
mentcm voluptas carnis inquinat , fastidiosus quis- 
que ad epulas perennis vitae non festinat {Lue. xiv, 
16-20). 



docet ut ifiutiles se, etiam implentes quae pnecepla 
sunt, fateantur {Matth, xvii, 20; Lue. xvii, 5-iO). 
Dum iret iesus in Jerusalem, transibat per me- 
dlam Samariam et Galilseam. In ingressu cujusdam 
cas*eili decem leprosos mundavit, quorum uniis 
tantum, et hic alienigena, ad gratias referendas re- 
diit {Lue. xvii, 11-19). Interrogatus de tempore 
regni Dei, respondit non cum observalione ventu- 
rum, et fulguri comparat Filii hominis adventum. 
Repentino die judicii dicit homines occupandos, et 
squiparat itlum diem diebus Noe vei Lot, quando 
velox interitus supervenit mortalibus. Loquitur 
etiam de binis in lecto, in rooia et in agro; singuios 
assuroendos et singulos pronuntiat relinqucndos. 



Salvator sequentibus turbis necessitudines iusu- ^ Lecti nomine figuratur quies Ecciesise. De duobus 



per et animam suam relicturis, et assumpta cruce 
ipsum secuturis, similitudinem sedificandae turris ne 
deficiant suggerit, et de bello duorum regum exero- 
plum proponit {Lue. xiv, 25-32). 
IX. Sequentia, 
Murmurantibus de peccatorinn convivio parabo- 
lam ovis et drachma! ponit ; quarum sicut perditio 
possessorem contristavit, sic inventio helificavit. 
Gaudium itaque de pcenitentis salute fulurum an- 
gelis commeRdatur. Poenitentia vero est perpetvata 
mala plangere et deflenda non iterare. Debet etiam 
qui commlsit prohibita, sibimetipsi abscidere con- 
cessa, ut voluntati satisfaciat divinse {Luc. xv, 1-10). 



loquitur, quasi de duobus hominibus; sed intelli- 
gendum est de duobus affectionuro generibus. Qni 
enim pro Deo continenti» studet , ul sine ulla sol* 
licitttdine vivens ea quae Domini sunt cogitet, assu- 
metur a Deo ad aeternam beatitudincm. Qui vero 
hiimanas laudis amore, vel alia qualibet yitiorum 
corruptione calens statum monasticae vitae, qua 
imbutus est, laeserit^aetemsemiseriae relinquendus 
est, ut in Lameiitalione Jeremiae insinuatur , qui 
otiosae cujuslibet et peccatricis animae sub Juda» 
specie lapsum describens, ait : Viderunt eam hostes^ 
et deriterunt Sabbata ejus {Thren, 1, 7). Duae molen- 
tes propter teroporalium negotiorum orbem et cir- 



Dominus parabolam ponit de frugi et luxurioso q cuitum significantplebes,quae sicut feminae a viris, 



filio, et reversione prodigi ad patrem, et benigni« 
tate qua pat^r eum suscepit et osculatus est ; et 
induil stola prima, id est veste innocentiae, et dedit 
annulum sincerae fidei et calceamenta , id est oflll- 
cinm evangelizandi. Manus itaque etpedes conversi, 
fd est opua et cursum , Deus ornavit , et occiso vi- 
tulo saginato, convivium celebravit. Unde senior 
fiiius, id est Judaicus populus, de agro, id est exte- 
riori observatione, ut domui appropinquavit, et 
symphoniam et chonim audlvit, id estEccIesiae filios 
Spiritu sancto plenos consonis vocibus ETangelinni 
praedicare advertit, cognita laetitiae causa, patri 
indignatus est; et quod suae devastatori substantlat 
cum meretricibus vitulum saginatum occiderit. 



sic debent reg;i a doctoribus ; et in variis laborantes 
artibus, Ecclesia! deserviunt usibus. Una pars as- 
sunietur, quae connubia propier amorem tantum 
generis exercet, terrenamque substantiam ob acqui- 
renda coelestia dispensat. Relinquetur autem , qux 
conjugiisob illecebrascarnisservierit; terrena vero 
si qua Eeclesiae, vel pauperibus obtulerit, ideo 
fecerit, ut quasi rederopto Domino his amplius 
abundet. Duo in agro designant operantes in Eccle- 
siae ministerio, tanquam in agro Dei. Assumetur, 
qui sincere verbum Dei praedicaverit; relinqnetur, 
qui Christum non caste, sed ex occasione annuntia* 
Tcrit (Luc, xvn, 20-37). 
His tribus bominum generibus constat Ecclesia, 



gibiquepraepo8uerit,conquestusest(Li{c. XV, 11-32). D quae binas habent difiereniias , propter assumptio- 



Deinde Dominus devillico iniquitatis ex dissiroi- 
litudine introdiicit exemplum, qui actu solertiore 
minuerat domini sui debitum {Luc, xvi, 1-8). Non 
posse Deo scrvire et mammonae asseruit. Avaros 
increpat Pharisaeos, legemque dicens vel prophetas 
usque ad Joannem ;Baptistam , immisericordem 
divitem purpuratum et pauperem introducit ; osten- 
dens quaiia passuri sunt raptores, si sic merentur 
puniri tenaces (Itc^. xvi, 13-31). Vae dicit scanda- 
lizanti, poenitenti vero fratri etiam sepluagies sep- 
ties praecipit remittendum {Matth, xvui, 21, 22; 
Lue. XVII, 14). Augeri slbi petunt apostoli fidem, 
et audiunt de translatione arboris faculiatem; po- 

(14*) Le Pr^vost : vidua, recte« 



nem et relictionero. Unde tres viros Ezechiel pro- 
pheta liberatos vidit, Noe, Daniel ei Job {Exech, xit, 
14), in quibus designantur praedicatores, continen- 
tes et conjugati. Naro Noe arcaro in undis rexit, 
ideoque flguram reclorum tenuit. Daniel in aula 
regia abstinentiae deditus fuit, el ideo vitam conti- 
nentium designavit. Job vero in conjugio positus , 
et curam propriae ddmus exercens, Deo placuit ; 
per quem digne bonorum conjuguro ordo flguratur. 
Quoniam oportel semper orare et non deficere {Lmc* 
XVIII, 1-8), Dominus parabolam de Juda(14*) ponit, 
quae de adversario suo ultionero ab iniquo judice po* 
stulavit, assiduisque precibus, piopter taediumj quad 



45 HISTORIA EGCLESIASTICA. — PARS I. — LIB. I. M 

petebal pertlDaciter, impetravit. Oratione Pdarissei A ^* Sequentia, 

in templo et pablicani proposita, docet non jacun- His dictis, Jesvs praecedebat in Jerusalem {ibid. 



da merita, sed confiienda peccata (Ltic. xxiii, 9-14) 
Boni jugiter orant, ut de inimicis talem vindictam 
obtineant ut omnes mali pereant. Duobus quippe 
modis mali pereunt, aut conversione ad justitiam, 
aut amissa per supplicium male faciendi pote- 
state. 

Tradendum se Jerosolymis, passurumque,Domi- 
nus praedicit (Matth, xx, 18-54; Marc. x, 52-52; 
Luc. xviii, 51-45); et juxta Jericho mendlcantem se- 
cus viam audivit, stans adduci eum ad se fecit, et 
poscenti lumen pie restituit, Perambulans Jericbo, 
Zachaeum principem publicanorum super arborem 
vidit, et in ejus, qui satis desiderabat eum videre, 



28). Solus JoanneSy cum encaenia hieme fierent Je- 
rosolymis , commemorat Judaeos dixisse ad Jesum 
ambulantem in porlicu Salomonis : Quousque ani 
mam nostram tollis? Si tu e$ Chri$tu$jdie iio6itpa- 
lam, Inde sumpta opportunitate sermonis, dixit : 
Ego et Pater unum $umu$ ; et alia sublimia protulit. 
Unde Judai malignitate caecati iapide$ $u$tuleruntt 
ut lapidarent eum. Deinde iterum tran$ Jordanem 
in locum ubi Joanne$ primum baptizarat^ abiit et i7- 
lic maneit. Uluc muUi venerunt et in eum credide- 
runt (Joan. x, 22-41). 

Bethaniae Lazarus inflrmabalur, pro quo sorores 
eJHs Maria etMartha mi$erunt ad Jesum, dicentes: 



domo hospitium suscepit. Murmurantibus Judaeis, " Domine, ecce quem ama$ infirmatur, Audiens Jeeus^ 

dixil : Infirmitae iiwc non e$i ad mortem^ $ed pro 
gtoria Dei, ut glorificetur Filiu$ Dei per eam. Tune 
duobu$ ibi diebu$ man$it^ et postea cum discipulis 
suis in Judmam abiit, et Lazarum quatuor dies jam 
in monumento habentem invenit. Martha, ul ejus 
adventum audivit, fidefortis, occurrens illi,dixit : 
Domtne, $i fui$$e$ hicy frater meu$ non fui$$et mor' 
tuu$. Moderalis utitur verbiSy quae iniemperanter 
dolet interitum fratris. Martha post muluam cum 
Christo collocutionem, veramque fldei confessio- 
nem, qua credidit eum Dei Filium, vitam el resor- 
rectionem, Mariam vocavit suam sororem , dicens 
suppressa voce : Magi$ter ade$t et vocat te. lUa cilo 



quod ad bominem divertisset peccatorein , $tan$ m 
fidei veritate Zachau$ dixit ad Dominum : Ecee di- 
midium bonorum meorum, Domine^ do pauperibu$ ; 
et $i quid aliquem defraudavi reddo quadruplum. 
Ait illi Je$u$ : Hodie $alu$ domui huic facta ei f, eo 
quod et ipu filiu$ $it Abrahee. Yenit enim Filiu$ Ao* 
mini$ qunerere et salvare quod perierat {Luc. xix, 
i-11). 

Deinde parabolam ponil de nobili quodam , qvi 
abiit in regionem longinquam accipere regnum et re- 
verti {ibid. 12); et de servis , quibus decem mnas 
dedit, ut ncgotiare];lur ex eis. Reverso autem pri- 
Bus ait : Domine , mna tua decem mna$ acqui$ivit 



{ibid. 16). Primus servus ordo doctorum est in cir- q surrexit, extra castellum, ubi Saivator substiteral. 



cumcisionem missorum, qui unam mnam negotia- 
lurus accepit, quia unum Dominum, unam fidem, 
unum Laptisma, unum Deum praedicare jussus est. 
Sed haec eadem mna decem mnas acquisivit , quia 
populum sub lege constitutum sibi docendo socia* 
vit. Il!o fcliciter reaiunerato , alter ait : Domtne, 
mna tua fecit quinque mna$ {ibid. 18). Servus iste, 
ccetus est eorum qui in prxputio evangelizare missi 
sunt, meriloque illis divinitus praeponuntur, qui per 
eos ad cultnm unius Dei imortiflcatis sensibus car- 
nis conversi sunt. Porro altcr servus qui, nego- 
liari jussus , acceptam Domiui pecuniam in sudario 
reposuil, denotat eos qui, ad praedicandum idonei, 
praedicationis officium, jubente Domino, per Ec- 



clesiam vel saltem suscipere, vel digne gerere D 1-45). 



ivit ; et videns eum, ad pedes ejus prostrala dixil: 
Domine^ $i hic fui$$e$t frater meu$ Lazaru$ nofi 
fui$$et mortuu$. Fons pielatis plorantibus amicis 
pro morte amici ploravil, sed flendo inexplebiie 
gaudium suis peperil. Jesus fremens in semetipso» 
ad monnmentum venit, lapideni de spelunca lolii 
praecepit, et quatriduanum jam fetentem voce* ma- 
gna vocavit : Lazare! veni fora$ ! Et $tatim prodHt^ 
iigatu$ manu$ etpedee in$titi$; quem Dominusmox 
jussit solvi a discipulis. Facto tam glorioso el cuo- 
ctis saeculis pr«dicando miraculo, non omnes 
credlderunt in Jesum, sed multi ex Judmie , ^j 
venerant Mariam et Martham consolari, el viie-* 
rant insperatam resurrectionem Lazari {Joan. xi» 



delrectanl. Pccuniam in sudario ligare est per- 

cepla dona sub olio lenti torporis abscondere. In 

hac parabola, per duos servos fideles intellige ulri- 

usque populidoctores ; per decem et quinque mnas, 

in Dominiim credentes populos; per servum ne- 

quam, malos catholicos ; per inimicos, qui genui- 

niuD haeredem super se regnare noluerunt, impie- 

talem eorum qui verbum fidei aut nunquam andire, 

aul male inlerpreUndo corrumpere maluerunl; 

per missionem seminis non seminati,eorum etiam, 

quos verbum Dei nec audire conligit , discussio- 

neiB. His nimirum quinque personis ooMie genus 

bumanum, quod in die judicii futurum est, expri- 

mitur. 



Plures mortuos Dominus suscitasse non dobila- 
tur, sed in sancto Evangelio tres lantum cerli 
causa mysterii suscitasse legitur. Per filiam archi- 
synagogi, quae inter domesticos parietes paucis vi- 
dentibus resuscitata esl , designantur peccalores , 
qui peccalum intus in conscleiitia clausum hahent* 
et necdum ad opus erumpunt. Hos plerumquc divina 
inspiralio resuscilal, dum eosa pravoconsensupri- 
vata ^mendalione revocat. 

Per filium viduae, qui exlra porlas urbis elalvs 
est , et multis cernentibus a Cbristo resuscilalus 
esl» denotantur rei, qui post consensum ad perpe» 
trandum facinus exeunt, et quasi mortuum de laie- 
bris anim^ proferunt; ut quod lalebat in secreto. 



47 



ORDERIGI VITALIS 



48 



appareat in publico. Plerumque la'.es salulriler ad- A ct odore ungueuti, cuni Ecclesia respergilur rcU 



monenlur, el remcdiodigna conversipnis divini- 
liis vivificantur ; multis scienlibus, qui inde Isc- 
4ftiitttr. 

Per Lazarum jam sepultum , jnm retidum, pec- 
-canles figuranlur, qui prava eliani consuetudine 
implicantur; adeout ipsi mali consueludonon per- 
.miltat eos intelligere malum esse quod faciunt; 
unde crebro defendunt nefas quod agunt; jamque 
velut ingenli moie perversae consr.cludinis obruli 
sunl. Procaciler irascuntur, cum reprelienduntur ; 
ei fetent, dum prav» opinionis elogio passimde- 
rogantur, proximique videntes eos , eorum exem- 
^\o laedunlur. Illi tandem, qui bumano judicio 
damnaudi censentur, intrinsecus a Deo viviflcan- 



gio&se vitse l)oi:afama. Suavltalc odoris, qua domus 
implcta est, Judas infelix, quifurerat et loculos 
h^nbens, scandalizatus cst, devotx eliam mulieris 
ministerium reprehendit. Sed Dominus ei lemere 
objurganti mansuete respondil : Sine Ulam; b<h- 
nutn enim opus operaia est in me, Amen dico tibi : 
narrabitur in toto mundo quod ficit hmc in mcmo' 
riamejus (IfaSf/i.xzvi, 6*13; Mare, xiv, 5 9;/oaii. 
XII, i-8). 

Plures, curiositate ducti, Belhaniam adierunt, et 
Lazarum manducantem cum Christo viderunt, ix- 
tique testimonium mirandi opcris perhibueruut. 
tnvidenles ergo Pharisaei cogitaverunt resuscitaturn 
interficere, sed frustra nitebantur obstare Ghristi 



tur, postea per sacerdotale ministerium absolvun- ^ omni potentiae (/oan. xii, 9-il). 



tur. 

Aliter, omnis homo mortuus nascitur originali 
peccalo. Prima dies mortis est, quam dedil origo 
propaginis. Secunda diesestmortis,dum ciescendo 
adulescit homo; venit ad annos rationis capaces, 
incipil in se habere naluraliter legem, qua docenlur 
naturaliter homiiies, ut quod sibi fierinoluerunt, aliis 
ue faciant, sed hauc transgredi audent. Tertia dies 
inortis est,du n scripta lex bomini datur ; sed ipsa 
quoque contemnitur. Post omnia Christus venit, 
evangelium attulit, regnum coelorum praedicavlt; 
roale facientibus minatus est gehennam, el bene vi- 
, ventibus vitam promisitseternam.Evangelium eliam 



XI. Jesus intrat Jerusalem, — ParaboUe. 
In crastinum turba multa, qua: convenerat ad 
diem (estum^ eum audisset quia Jcsus venit Jerusa" 
lem, acceperunt ramos palmarum^ et proeesserunt ei 
obviam, Appropinquantc hora immolationis, Agnus 
Dei locum expetiit passionis. Qui cum venisset 
Bethphage ad moiitem Olivcti, tunc duos ex disci- 
pulis suis misit, dicens : lle in casiellum quod eon-- 
tra vos estf et stalim invenietis asinam aUigatam , 
et pullum cum ea. Solvite, et adducite miln, Eun- 
tes autem discipuli , asinam et puUum adduxeruni ; 
super eos vestimenta sua imposuerunt^ eumque desu-' 
per sedere fecerunt. Ecce rex noster» sicut de illo 



contL^mnitur, ct haec est quarta dies mortis , qua ^ jamdudum vaticinatum est, non sedet in curru au- 



Lazarus in mausoleojacuit. 

Item aiiter, primo est titillatio in corde, secundo 
consensus, tertio factum, quarto consuetudo. His 
itaque modis reus occidit et iu sepulcro putrescit. 
Gratia Dei per peccatum elongatos revocat, et mul- 
tlmoda peccatorum mole depressos ad vitam resu- 
scitat. 

Divulgato Deitatis mirabili miraculo relatione 
.lualtorum , qui prxsentes curiose inspexeramt in- 
sperata lege de tumulo processisse Lazarum, colie- 
gerunt pontifices et Pharisaei consilinm adversus 
Jesum, et prophetante Gaipba decreverunt ut inter- 
ficerent eum. 

Abiit ergo Jesus in regionem juxta deserium, in 



reo piirpura fulgens, nec ascendit fervidum equum 
discordiae et litis amatorem ; sed sedet super asinain 
tranquillitatls et pacis amicam. Non habet in cir- 
cuitu suo splendentes gladios, sed venit luansuetus; 
non ut per potentiam timeatur, sed ut propter man- 
suetudinem diligatur. Plurima turba stravemni 
vestimenta sua in via ; alii autem cadebant frondes 
de arboribus et slernebant in via. TurbcB autem^ quw 
prmcedebant et quw sequebantur^ clamabantj dicentes : 
Hosanna (Uio David ! benediclus qui venit in no- 
mine Domini ! benedictum regnum patris nostri Da^ 
vid! Hosanna in excelsis! Quidam Phariueorum 
dixerunt ad illum : Hagicter, increpa discipulos tuos, 
Quibus ipse dixit : Dico vobis, quia si tacuerint hi^ 



civitalcm quae dicitur Ephrem, ibique morabatur D lapides clamabunt (Matth. xxi, i-9 ; Marc, xi . i-10 ; 



cum discipulis suis. Principcs enim sacerdotum 
et complices eorum dederant mandalum ut, si quis 
cognoverit ubi sit, indicet, ut apprehendant eum. 
Timebaut quippe ne mundus totus sequeretur 
eum.etvenientesRomanitollerenteis regnnm {ibid, 
46-56). 

Jesus ante sex dies Pascbae venit Bethaniam, ibi- 
que fecerunt ei coenam. Martha ministrabat, Laza- 
rus vero dlscumbebat. Maria libram unguenti nardi 
pistici pretiosi accepit, pedes Jesu unxit et capillis 
suis exiersit. Nardus aromatica specles est. Pistis 
Graecet fides dicitur Latine; inde pisticum, id est 
fidele , dicitur nnguentumf quia cadaver eo perun- 
ctuni a putredine servat illaesum. Domus impletur 



Luc. XIX, 29-44 ; Joan. xii, i2-15). Cum autem 
appropinquavit, videns civilatem, super illam fleTlt, 
ct mala iUi pra!scius futurorum praedixit iinminen- 
tia, eo quod tempus visitationis suae non cognove- 
rit. Cum intrasset Jerusalemy commota est univena, 
civitaSf dicens : Quis est hic? Populi autem dic^^ 
bant : Hic est Jesus propheta a Nazareth Ga/if a»ccr. 
In templum Dei intravit, omnes vendentes et emen- 
tes in illo ejecit ; et mensas nummulariorum e( ca- 
thedras vendentium columbas evertit , dicens : Scri^ 
ptum est (Jsai. lyi, 7; Jerem, vit, ^i) : Domus meu 
domus orationis vocabitur ; vos autem fecistis iii^rn 
speluncam latronum (Matth, xxi, iO i6 ; Marc x-t 
15-17; Luc. XIX, 45, 46; Joan, n, i5-i6). Aec^ 



49 HISTORIA ECCLESIASTICA. — PARS I. — LIB. I. 50 

dentes ad eum c^cos et claudos in templo sanavit. A pcrfrucntur Diri yisione sine corniptionis labe 

(Manh,\xu, 25-53; ifarc. xn, 18-27; Luc. zx, 

27-10) 



Yidentes auteni principcs sacerdotum et Scribx mi- 
rabilia quac fecit, et pueros gralulanler in tcmplo 
clamantes : Hosanna filio David I felle livoris indi* 
gnati, diierunt ei : Audis quid i^ti dicunt ? Jcsus 
respondit : Audio. ^unquam legislis^ quia ex ore in- 
{antium et laetentium perfecisti laudem ? 

Circumspectis omnibus, roalevolos cives reliquit, 
et cum Z11 in Belbaniam exiil,.ibiquemansit. Manc 
revertens in civitatem, csuriit ; ad arl)orem fici, 
qu£ secus viam stabal, venit. Sed in ea nihil, nisi 
folia tantam, invenit, el maledicens, ait : ^'unquam 
tx te fruetus nascatur in sempilernum, Continuo 
ficulnea aruit, per quam Synagoga designatur, quse 
\erba lcgi€,non fructus habuit {Matth, zxi, 17-19; 



A logis doctore intcrrogatus quod esset manda- 
tum magnum in lege, dixit : Diliges Dominum Deum 
luum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex 
omni mente tua. Uoc est maximum et primum man- 
datum, Secundum autemsimile est huic: Diliges 
proximum tuum sicut te ipsum, In his duobus manda* 
tis universa lex pendet et prophetce. Inlerrogantes 
de Christo, cujus essct filius, confulavit, et Chri- 
stum David dominum manifestavit, et illis silcn^ 
lium tale imposuit, ut nullus audcrct euni ex illa 
die amplius interrogare; sed jam aperte niterenlur 
Romanae potcstati tradere {Blatth. zzii, 54 40; 



Marc. zi,15, 14). Interrogantes in qua potestale B ^^^^- ">• 28-57; Luc. zx, 41-44). 



in lemplo tam prxclara faceret, interrogavit l;a- 
ptisraum Joannis de ccelo erat, an ez liominibus. 
Tanfi brevi quaesiionc Christus insidiantes sibi con* 
fudit ei eorum ora obturavit. Nam quod e coelo ve- 
nim sciebant esse, confiteri noluerunt pro maligni* 
tate, nec palam negare ausi sunt pro turbarum ti- 
inore. 

Dcinde parabolam ponit de duobus filiis, quos pa* 
ter in vineam misit ; quibus initium et finis diversus 
fuiL Unos cnim palri non verbo, sed actu obedivil; 
alter vero non ore , sed opere spernens, contradixit 
{Matlh. zzi, 25-52; Marc. zi, 27-55; Luc. zz, 
1-8). 

Aliam quoque de agricola Dominus adjecit, qui 
vineam plantavit, et peregre profectus colonis eain 
iocavit. Qui servos ejus, dum vineae fructus re- 
posccrent, apprehenderunt. Alium cecidcrunt, ut 
Jeremiaro; alium occiderunt, ut Isaiam; alium vero 
lapidaverunt, ut Nabotli et Zachariam ; novissime 
Filium Dei cru( ifixerunt. Blystxc scrvus unus et 
aUer mittitur, cum lez , psalmus et prophcti:. le- 
gitor:quorum monitu l)ene operelur. Sed missus 
caeditur^ ejicitur, cum sermo contemnitur, vel 
(qnod pejus esl) blasphematur. Ilsercdem , quantuin 
ad se, occidit qui Filium Dci conculcaverit et Spl- 
ritui gratiae contumeliam fecerit. Perdito malo cul- 
lore, alii vinea datur ; dum donura gratiae, quod 
enpcvbus perdit, humilis accipit (Matth.xw, 55-41; 
Mfarc. zii, 1-9; Luc. zx, 9-16). 

Terliam parabolam de nuptiis edidit, quas pater 
rcx fiiio suo fccit, et invitatos conleinptores niissis 
exercitibus' puniit {Matth. zxii, l-t4). 

Pharisxi cum Herodianis tentaverunt si Hcet cen- 
sum dari Caesari, an non. Deialo numismate, 
respondit Jesus : Reddite Cwsari quce sunt Ccesaris, 
el Deo quce Dei sunt {Matih. zzii, 15-22; Jfari;. 
XII, 15-17 ; Lue. zz, 20-26). Sadducaei quoque ten- 
taverunt demuliere, quae septem viros habuit,cujus 
in resurrectione futura sit. Jesus vcro respondit : 
ErratiSynescientes Scripturas neque virlutem De:. In 
resurtectione vero neque nubent neque nubentur; sed 
erunt sicut angeU in ecelo. Ecce bonus Magister se- 
curitatem insinuat fiiiis Ecclesise, quod resurgentes 



Tunc Jesus ad turbas, discipulosque siios locutus 
esl : Super cathedram Moysi sederunt Scribceet 
Phariscpi. Omnia ergo quacunque dixerint vobte^ 
servate ei facite; secundum vcro opera eorum irofffl 
facere, Dicunt enim et non faciunt. Alligant^ autem- 
onera gravia el importabiliaj et imponunt in hume^ 
ros hominum ; digito autem suo nolunt ea movere. 
Omnia vero opera sua faciunt ut videantur ab homi" 
nibus. Dilatant enim phylaeteria sua et magnificant 
fimbrtas. Amant autem primos recubitus in cosniSt et 
primas cathedras in eynagogist et satutationes in 
forot et voeari ab hominibus Rabbi. Vos autem nolite 
vocari Rabbi, unus est enim magister vestcr^ omnes 
autem vos fratres estis. Et patrem nolite vocare vcbis 
^ super terram; unus est enim Pater vester^ qui in 
ccslis est. Nec vocemini magistri, quia magister 
vester unus est Christus. Qui major est vestrum,erit 
minister vester. Qui autem se exaltaverit, humiliabi'^ 
tur; el qui se humiliaverit, exaltabitur. Vo! vobis^ 
Scribm et Phariscei hypocritce^ qui clauditis regnum 
coelorum ante homines ! Vos enim non intratis^ nec 
introeuntes sinitii introire. 

Jcsus itaque multa saluberiima edidit, simplices 
docuit, liypocritas reprchendit. Locutus est de ju- 
rantibus in templo , et auro quod in templo est ; de 
altari et donis qua: in ipso sunt ; de divina pietate, 
qus propbetas et sapientes ct Scribas miserit ; de 
crudelitate Judaeorum, qu^ missos a Dco variis ge- 
l^ neribus mortis peremerit. 

Super Jerusalem luctum edit ; non saza, sed ho- 
mines plangit. Jerusalem flebiliter ingeminavit, 
qu9e prophetas occidit, et a maliiia resipiseere ne- 
gligit {Matth. zziii). De templo Jesus exivit, ct osten- 
dentibus discipulis magnas aedificationes teinpli, 
respondit : Non relinquetur lapis super lapidem, qut 
non destruatur. Sedente eo super montem Oliveti, 
discipuli secreto, sicut Matllueus Marcusque at- 
testantur, tempus et signa praedictae destructiouis 
inierrogant. Ille, percuiictantibus de fine, respondit 
niala plurima praecessura , gentium bella, terrae^ 
motus per loca, pestilentias et fames, terroresque 
de coelo et signa magna. Multa vaticinatus est de 
futuris pcrsccutionibus, adventuque suo; fidelibUs 



51 OSUDERICI YITALIS 52 

nOD pnecogiUndum quid traditi loquantur, sed in A pnnem^ benedisii ae fregit, deditque discifmlie euiset 
pntientia saa possideant animas suas. Circumdan- 
dain ab ezercitu Jerusalem, et vae praegnantibus ; 
gladium quoqne et capliyitatem, signaque cueli Tu- 



tura ; seque yenturum in nnbe cnm potestate ma- 
gna et majestate praedixit. Retpicite, iuquit, quia 
Offpropinquat redemptio vestra. Ab ebrietaie quoque 
et curis hujns vitae prohibens, vigirandum praecipit 
et orandum. Eiationem Scrilmrum reprehendit , vi- 
duam in gazophylacium duo sera mittentem plus 
omuibns misisse confirmavit {Matth. xxiv; Marc, 
xiU 5844 ; Lue. xx, 45; xxi, 4). 

Sub exemplo fici arlioris docet de adventu con- 
snmmationis. Parabolam profert de decem virgini- 
bus, et de eo qui servis, suis bona sua tradidit et 



ait : Accipite et comedite : hoc e$t corpus meum, Et 
accipien$ calicemt gratiat egit et dedil t//w, dicens : 
Bibite ex hoc omne$ : hic e$t $angui$ meu$ novi te- 
itamenti, qui pro muttis effundetur in remi$$ionem 
peccatorum. Dico autem vobi$ : non bibam amodo de 
hoc genimine viti$ u$que in diem t7/ttm, cum iltud 
bibam vobiecum novum in regno Patri$ md {Matth. 
XXVI, 21-29; Marc. xiv^ 18-25; Luc. xxii, 17-23). 
Dominus, nocte qua traditus est, tribus vicibus 
oravit, ut et nos a pra^leritis peccatis veniam, et a 
praesentibns malis tutelam, et a futuris periculis 
cautelam oremus, et ut omnem orationem ad Pa- 
trem et Filium et Spirilum sanctum dirigamus. 
Item notandum est quod, sicut trina est tentatio eu- 



peregre profectus est; de adventu Filii hominis in ^ piditatis » ita et timoris. Concupiscentia carnis, 
majestate sua ciim angelis suis ; de segregatione 
ovium a dextris et ha^dorum a sinistris ; de retribu- 
tione reproborum in supplicium aetemum et remu- 
neratione justoruro in vitam aeternam consumma- 
vil (Matth. XXIV, 32, 33, xxv; Luc. xix, 11-27). 
XII. Pa$$io Domini no$tri Je$u Chri$ti. 
Prima die atymorum acee$$erunt di$ciputi ad Je- 
•nfli, dieenUt : Vbi ri$ paremut tibi comedere pa- 
schaf At ipse dixit Petro et Joaiini : lu in civitatem 
ed quemdamt q»em vQbi$ demonttraverit homo^ qui 
UQbtt occurrerit lagenam aquas portant. Sequimini 
eum indomum in quam intrat^ et dicetit patrifamitiat 
domut : Vbi e$t diver$orium^ M pa$cha eum di$^ 



concupiscentia oculorum, ambitio saecularis. Timor 
nihilominus est mortis, timor vilitatis et timor do- 
lorum. Contra qiiae omnia docet nos debere oratione 
muniri. Unde et propter trinam tentationem passio- 
nis pDtesl intelligi Dominus ter orasse. 

Joannes, insignis theologus, asserit quod Jesus 
postquam pedes Petri primo multum prohibeutis, 
aliorumque lavit, inter mystica verba propheticae 
Scripturae auctoritate proditorem adhuc occuite de- 
notavit, dicens : Qui manducat mecum jfaiiem, /eva*^ 
bit contra me calcaneum $uum. Deinde cumdecrevis- 
set eum secnndo manifestare,,/ifr5a/tM e$ttpiritu et 
protettatut ett^ et dixit : Amen, am^it dico vobit. 



eipulit meit manducemt Et ipte vobit ottendet cd?- q quia unut ex vobit tradet me. Atpiciebant ergo ad 



nacutum magnum ttratumi et ibi parate. Euntet^ 
sicut dixit iUit invenerunt^ et patcha paraverunt. 
Yetpere faeto, cum duodecim venit, et di$cumbentibu$ 
itU$ dixit : Deeiderio de$ideravi hoc pa$cha mandu- 
eare vobi$cum antequampatiar. Dico enim vobi$ quia 
ex hoc non manducabo ittud, donec impleatur in 
regno Dei {Matth. xxvi, 1720; Ifarc. xiv, 12-17 ; 
Luc. xxii, 7-16). 

*^Secundum Joannem, ccena facta, eum diabotu$ 
jam mi$i$$et in eor ut traderet eum Judat Simomt 
Jtcariotit ; tcient quia omnia dedit ei Pater in manutt 
at quia a Deo exivit et ad Dominum vadit^ turgit a 
eeenaetponitvettiwentatua. Et cum accepi$$et /m- 
teum^ profcinxit $e. Deinde mittit aquam in pelvim^ 



invicem di$ciputii h(B$itantet de quo diceret. Simon 
Petrut Joanni, qui tupra peetu$ Je$u recumbebat, 
innuit, et Joannes interrogavit : Dominet qui$ e$t t 
///e, inquit , e$t cui ego intinctum panem porrexero. 
Et cum intinxi$$et panem^ dedit Judas Simoni$ I^ca- 
rioti$. Et po$t buccetlamt tunc introivit in ittum Sa» 
tanat et dicit ei Je$u$ : Quod faci$^ fac citiu$. Boe 
autem nemo $civit di$cumbentium ad quid dixerit ei. 
lUe post liaec exiit continuo. Erat autem nox. Cum 
ergo exii$$ett dixit Jetut : Nunc clarificatut ett Fi» 
liut hominit^ et Deut clarificatut ett in eo {Joan. 
xiii, 18-31J. 

Et alia multa dixit mine profunditatis verba de 
vera Dei et proximi charitate, de Trinitatis unitate. 



et ccepit tavare pedet di$ciputorum et extergere tinteo, D de trina Petri negatione, et Spiritus sancti Para- 



quo erat pr<Bcinctu$. Po$tquam lavit pede$ eorum et 
aceepit re$timenta «tia, ctim recubui$$et iterum^ dixit 
ei$ : Scitit quid fecerim vobit t Yot vocatit me Mor 
gitier et Domine^ et bene diciti$ ; $um etenim. Si 
ergo ego tavi pede$ ve$tro$ Dominu$ et Magi$tery et 
vo$ debeti$ alter alteriut tavare pedet^ et reliqua 
usque ad illud, ubi dicit : Qtit tne accipit^ accipit 
eum qui me mitit {Joan. xiii, 1-20). 

llatthaeus refert quod edentibus discipulis ait Je- 
8US : Amen dico vobit quia unut vettrum me tradi^ 
iurut ett. Et contrittati valde^ cceperunt $inguU di' 
eere : Nunquid ego $um^ Domine t At ip$e reepon- 
dene^ ait : Qui intingit mecum manum in parop$ide, 
kic metradet. Ccenantibu$ autem ei$f accepitJe$u$ 



cleti adventn et consolatione ; demandatorum Dei 
observatione et felici bonorum remuneratione ; de 
fidelium persecutione et infidellum inexcusabiii 
damnatione ; de discipulorum dispersione etinstante 
jam sui passione. 

Incomparabili finito sermone, Jesns oeulos in 
coelum sublevavit, et exaudibilem Patri pro disci- 
pnlis suis et pro omnibiis qui credituri erant per 
vcrbum eornm in Deum, orationem l)enigniterpro- 
fudit ; in qua multo majora qjuam humana fragilitas 
petere praesumpsisset, pro nobis a Patre clemeutis- 
simus orator postulavit {Joan. xiii, 2i-\vii, 26). 
XIII. Sequentia Passionis. 

Tunc, secundum Lucam, contentio inter discipu** 



55 HISTORIA EGCLESIASTIGA. - PARS I. — LIB. I. U 

los faeta eit^ quit eorum videreiur et$e major, Sed A meum, et exhibebit mihi plus quam duodecim mitlia 

iegione$ angelorum? Quomodoergo implebuntur Scti' 



coelestis doctor ad humilitatem eos exemplis om- 
nino proYOcayit et dictis. Imbecillium itaque disci- 
pulorum contentionem pie eompescuit, et se ipsum 
sola pietate illornm miHistrum aslruit. QuiImis cum 
illo permanentibns regnum eliam promittit, et post 
aliqua Petro improvide Jactanli dicit : Simon^ ecce 
Satanas expetivit oos, lU cribraret sicut triticum, Ego 
autem rogan pro te^ ut non deficiat fidet tua, Et tu 
atiquando convertust confirma fratret tuot. Qui dixit 
d : Domine^ tecum paratut tum et in carcerem et in 
mortem tre. Et ille : Dico tibi^ Petre : non cantabit 
hodie galiut, donec ter abneget notte me. Et dixit 
eit : Quaudo miti vot tine tacculo et pera et calcea- 
mentit^ nuuquid aliquid defuit vobit ? At illi dixe^ 



pturw, quia tic oportet fieri ? {Matth. xiyi, 52-54.) His 
yerbisadjungi potest,quod illum eoiocodixisseJoan- 
nes commcmorat : Caticem, quem dedit miAt Pater^ 
non bibam illuml {Joan, xviii, il.) Tunc, sicut 
Lucas dicit, auriculam Malcbi tetigit et sanaylt 
{Luc. XXII, 51). Itt ilta hora dixit Jetut turbit : 
Tanqtiam ad iatronem existit cum gladiit et fustibut 
eomprehendere me. Quoiidie apud vot tedebam, do- 
eent in templo^ et non me tenuittis. Sed hcsc est 
hora vestra et potettat tenebrarum. Tune discipuli 
omnetf relictoeo, fugerunt, Unus adoiescens amiclns 
tindone tequebatur^ qui, cum tenuissent eum, rejecta 
tindone nudut ptofugit ab eis. In illa turba cum ad- 



runt : Nihii. Dtxti ergo eis : Sed nuncquihabet tac- ^ essent tribunus et cobors el ministri Jadxorum, 

Salvator ligatus est, et primo ad Annam pontlficem 
socerum Caipha ductus est {Matlh. xxvi, 55-57; 
Marc. XIV, 47-53; /oan. xviii, i2-13). 

Petrut autem sequebatur a ionge usque in atrium 
principis sacerdotum^ et ingressus intro sedebat ad 
ignem^ quia frigus erat, cum ministris^ ut videret fi* 
nem. Accenso igni in medio atrlo et circumseden- 
tibus illis, erat Petrus in medio eorum {Matth. 
xxvi, 68; Mare. xiv,>54; Luc. xxii, 55; Joan. 
xviii, i5, it>). Maxima Petrus admiralione veneran- 
dus est« quod Dominum, etiam cum tjmeret, so- 
cutus est. Quod timet natur» est, quod sequitur dor 
votionis, quod negat obreptionls, quod pcenitet 



m/wR, toiiat simiiiter et peram; et qui non habet^ 
tendat tumeam suam ct emat gladium. At iiii : Ecee 
gtadii duo hic. Qui dixit eis : Satis.ett (Luc. xxu, 
24-38). 

Et hymno dicto, sicut Matthaeus Marcusque 
commemorant, exierunt in montem Oiiveti ; ibique 
tanc dixit iilis : Omnet vos scandaium patiemini in 
sne itt ista nocte. Inde venit in praedium Gethsemani, 
qnod Interpretatur vaiiis pinguium, sive pinguedi'' 
nit. Et dixit discipulis suis : Sedete /rtc, et orate, ne 
intretit in tentationem. Et attumpto Petro et duobut 
fiiHt Zebedm^ capit pavere et togdere vel contrittari. 
Et ipseavuisut ett ab eit, quantum jactut ett lapidit; 



€t potitis genibut orabat, dieent : Pattr, ti vit trant- q fidei. 



fer caiicem hunc a me. Verumtamen non mea voiun 
tat, ted tua fiat (Matth. xxvi. 30-34; Mare. xiy, 26- 
39; Luc, xxii, 39-42 ; Joan. xviii, i). 

Apparuit autem iiii angeiut de cosio, confortant 
eum^ et factut in agonia proiixiut orabat ; et factut 
gtt tudar ejut ticut gutta tanguinit decurrentit in 
terxam. Ibi tran& torrentem Gedron fuisse bortum 
inlelligimus, in quem inlroivit ipse et discipuli 
ejus; quem locum Judas sciebal. Qui cum accepisset 
cohortem, et a pontificibus $t Pharisais ministros, 
venit itiuc cum latemis et facibus et armis^ Et con^^ 
festim accedent ad Jesum dixit : Ave, Babbi. Et 
otculatttt ett eum. Tunc accetterunt, ei manut in Je- 
9um injecerunt, eumque tenuerunt. Deinde, qiiod 



Principet tacerdotum et omne concilium quarebant 
faitum tettimonium contra Jesum^ ut eum morli tra- 
derent; et non inveneruntt cum muiti faisi tesies ac^ 
cesmseitr.Princeps sacerdotum, lacente Jesu, dixil:. 
Adjuro te per Deum vivum, ut dicas nobis si tu et. 
Christus FiUus Dei. Dicitilli Jesus : Tudixisti. Tune 
princept tacerdotum ttidit vettimenta tua, dicent : 
Biasphemavit ; quid adhuc egemus testibus? Ecco 
nunc audislis biasphemiam. Quid vobis videtur ? At 
illi responderunt : Reus est morlis. Tunc ejus in 
faciem exspuerunt, et colaphis eum ceciderunt {Joan^ 
xviii). Alii autem faciem ei veiaverunt, et palmaa 
in faciem dederunt, dicentes : Prophetiza nobis^ 
Christe, quis est qui te percussit? H»c inlelligilur 



Joannes commemorat, dixit eis : Quem quemtis? «> nocle passus Dominus in domo principis sacerdo 



Responderunt ei : Jesum Nazarenum. Ut dixit 
Sgo tum^ abierunt retrortum et ceciderunt in ter^ 
ram, et reliqua {Matth. xxvi, 45-50 ; Ifarc. xiy, 40- 
46; Lue. xxn, 43-48; /oa«.xvin,2-9). 

Yidentes autem^ sicut Lucas dicit, ii qui drca ip- 
tum erant, quod futurum eratj dixerunt : Domine^ 
si pereutimut gladio? Tunc Petrus Malchum servum 
principls sacerdotum percussit, et auriculam ejus 
dextram amputavit. Interrogantibus respondit Je- 
8US : Sinite utque huc {Luc. xxii, 49-5i) ; et per- 
cotioiti Petro protinus, quod Mattbaeus commemo- 
rat, adjunxit : Converte giadium tuum in ioeum 
$uum. Omnet enim qui acceperint giadium^ gladio 
veribpnt, An putat quia ngn pqtsum rogare Patrem 



tum, quo prius adductus est ; ubi etiam inter has 
Domini contumelias Petrus tentatus est. Trina ne« 
gatio Petri coepta est ante primum galli cantum, 
et ante secundum peracta juxta Marcum. Alii tres 
attenderunt quod ante primum aflectione animi et 
timorePetri tota fuit concepta. Tandem Petrusre- 
cordatus est verbi Jesu^ quod dixerat : Priusquam 
gallus cantet, ter me negabis. Et egressus foras fievit 
amare {Maith. xxvi. 69-75; Marc. xiv, 55-72; Luc. 
XXII, 56-7i; Joan. xviii, i7-27). 

Pontifex Jesum inierrogavit de discipulis suit et 
doctrina ejut. Retpondit ei Jetut : Ego palam tvcu- 
tut tum in mundo, ego paiam docui in tgnagoga et 
in tempiOf quo omnesjudici convenit^nt; et tn oo 



85 ORDERICI VITAUS SS 

culto locutHs sum nihil. Quid me interrogas? Inier- k est quod ^iuieii prophelatum «((ifaliA.xxvii.5-W; 
Toga eos qui audierunt quid locutus sum ipsis. Ecce Act. i, 18, 19). 



At setuni qum dixerim ego, Hiec autem eum dixisset^ 
unn$ assistens ministrorum dedit alapam Jesu, dv- 
cens : Sic respondes pontifici ? Respondit ei Jesus : 
Si mate loeutus sum^ testimonium perhibe de malo; 
si autem bene, quid me ccedis ? Et misit eum Annas 
ad Caipham pontificem ligatum (Joan, xviii, 19-24). 
Manefacto.ul MatlhaRUS rerert, consilium inierunt 
omnes principes sacerdotum et seniores populi adver- 
susJesum, ut eummorti traderent ; ei vinclum ad- 
duxerunt eum, et tradiderunt Pontio Pilato prrnidi. 
{Matth. xxTii, 1,2.) 

XIV. Sequentia passionis D. N, Jesu Christi. 



Exinde, sancti evangelist» qu» per Pilatum cum 
Domino gesta sunt seriatim enarrare satagunt ; qu« 
studiosi lectores debent diligenter investigare, et 
singula suis in locis rationabilitcreoaplare. lu pas- 
sione Christi, ut solers Augustinus Hipponensls 
ep!scopus in libro tertio De consensu evangelistarum 
scribit, multa dicta sunt et multa responsa sunt. 
Unde quisque eorum quantum sibi visum est decer- 
psit, et in narratione sua posuit quod SJtij csse 
judicavit. 

Jesus, ut Matlbaeus asserit, an^ pr«iesidem stetit, 
et interrogatus ab eo .si rex Jud^orum esset, res^ 
pondlt : Jtt dicis (Matth. xxvii, 11). Exiit Pitatu», 



Lucas contexuit narrationem de his quae circa ** nt Joannes refert, ad eos foras qui non introieruni 



mane cum Domino gesta sunt, quando viri, qui 
tenebant eum, illudebant ei, caedentes; et velave* 
rnnt eum, et percutiebant faciem ejus, et multa 
blasphemantes dicebant in eum. Facto autem die, 
teniores plebis et principes sacerdotum et Scribce con- 
venerunt^ et in concilium suum illum duxerunt, di- 
centes : Si tu es Christus^ dic nobis. Quibns ait : 
Si wobis dixero, non credetis mihi. Si autem et in- 
terrogavero^ non respondebitis mi/tt, neque dimittetis. 
Ex hoc erit Filius hominis sedens a dexlris virtutis 
Dei. Dixerunt omnes : Tu ergo es Filius Dei ? Qui 
mit: Yos dieitisy quia egosum. At ilti dixerunt: 
Quid adhuc desideramus testimonium ? Ipsi enim au- 
divimus de ore ejus., Et surgens omnis multitudo eo^ r* 
ncm» duxerunt illum ad Pilaium. Ezdc omnia Lucas 
narravit (cap, xxii, 66-71, et xxiii, 1). Matthseus 
vero et Marcus narraveruni ea qua^ cum Domino 
acta sunt usque ad mane. Sed postea redierunt ad 
narrandam Pelri negationem (Matih. xxvi ; Marc, 
xiv). Qua terminata, redicrunt ad mane, ut inde 
cxtera contexerent quas cum Domino g^esta erant 
(Matth. xxvii ; Mare. xv). 

Joannes quoque : Adducunt, inquit, Jesum ad Cair 
pham in pra:torium. Erat aulem mane, et ipsi non 
introierunt^ ut non eontaminarentur^ sed manduca- 
rent Pascha. Tunc illic iniqui coetus aggregaii sunt, 
Dominumque quasi jam convictum reum adduxe- 
runt, adnitente Caipha, cui jam antea visiira fue 



in pra:torium, et dixit : Quam accusationem affertis 
adversus hominem hunc ? Responderunt : Si non essel 
hic malefactor^non tibi tradidissemus eum. Dixit eis 
Pilatus : Accipite eum vos^ et secundum legem r^ 
stram judicate eum. Dixerunl Judcei : Nobis non 
licet interficere quemquam. Introiit iterum Pilatus in 
prcetoriumy et vocavit Jesum^ et dixit : Tu es rex /«• 
doiorum? Respondit Jesus :A temetipso hoc dicisy an 
alii tibi dixerunt de me ? Respondit Pilatus : Nun- 
quid ego Judceus sum? Gens tuajet pontifices <tti\ 
tradiderunt te mihi. Quid fecisti ? Respondit Jesus : 
Regnum meum non est de hoc mundo. Si ex hoe 
mundo esset regnum meum^ ministri mei decertarent 
ut non traderer Judais. Nunc autem regnum meum 
non esi hinc, 

Dixit ergo PHatus : Ergo rex es tu ? Respondit 
Jesus : Tu dicis^ quia rex sum ego. 'Ego in hoc natus 
sttm, et ad hoc veni in mundumy ut testimonium per^ 
hibeam verilati. Omnis qui est ex veritate audit vo • 
cem meam. Dixit ei Pilatus : Quid est veritas? E^ 
cum hoc dixissetf iterum exiit ad Judoios^ et dixit 
eis : Ego nullam m eo invenio eausam (Joan. xvHi, 
29-38). Tunc amaricantes Judxi, ut Lucas refert, 
cceperunt accusare, dicentes : Hunc invcnimus sub- 
verleniem gentem nostram, et prohibentem tributa 
dari Ccesari^ et dicentem seChristum regem esse (Luc. 
xxiii, l-%5). Et cum accusarelur, ut Matthseus ait, 
a principibus sacerdotum et senioribus popuii , 



rat ut Jesus moreretur; nulla mora interponituri D nihil respondit, quod ex mansuetudine fecit. 7«iic 



quin damnandus Pilato traderelur. 

Solus Mattbaeus exitum Judas traditoris narravit, 
ita dicens : Tunc videns Judas^ quitradidit eumt quod 
damnalus esset, pcenittnlia ductus^ retulit triginta 
argenteos principibus sacerdotum et senioribus, di- 
cens : Peccavi^ tradens sanguinem justum. At illi dixe- 
runt : Quid ad nos? tu videris. Etprojectis argenleis 
in templOf recessit; et abiens^ laqueo se suspendit. 
Principes sacerdotum^ acceptis argenleis, dixerunl : 
Non iicet eos mittere in corbanan, quia pretium 
languinis est. Consilio autem inito, emerunt ex iltis 
agrum figuli in sepulturam peregrinorum. Propter 
koc vocatus est ager ilte Acheldemach, hoc est ager 
sauguiniSi usque in hodiernum diem. Sic impletum 



ait illi Pilatuh : Non audis quanta adversum te di- 
cunt Ustimonia ? Et nullum ei verbum respondit, ita 
ut miraretur prwses vehementer.Sedenteillo pro tri- 
bunali^ misit ad iilum uxor ejus, dicens : Nihit tibi 
et justo illi. Multa enim passa sum hodie per visum 
proptereum (Matth. xxvii, 13-19). Dicente Pilato : 
Nihit invenio causce in homine^ Judaei, ut Lucas 
scribit, invalescebant, dicentes : Commovit populum 
per universamJudceamf docenset incipiens a GaliltBa 
usque huc. 

Piiatus autem audiens Gaiitceam, interrogavit si 
homo Gaiilceus esset; et ut cognovit quod de Herodis 
poUstaU esset, remisit eum adHerodem^ qui et ipse 
Jerosotymis erat illis diebus. Herodes autem, ruo 



57 



HISTORIA ECCLESIASTICA. — PARS I. — LIB. l. 



58 



/em, gavi$u$ est talde. Erat enim eupiens ex mullo a ni$i libi esset dalum desuper. Prapterea qui me tra- 



Umpore videre eumj eo quod audiret muUa de iUo, 
€t tperabat signum aliqusd videre ab eo fieri. Inter- 
rogabsU itlum multis sermonibus, At ipse nihil ei 
respondebat. Stabant principes sacerdotum et Scribce, 
constanter accusantes eum. Sprevil iUum Herodes 
cum exercitu suo, et illnsit induttnn veste cdba, et re- 
misit ad Piiatum. Et facti sunt amici Berodes et Pi- 
latus in ipsa die, nam antea inimici erant ad invi- 
cem. 

PHatus, amvocatis magistratibus et plebe, dixit 
ad illos : Obtulistis mihi hunc hominem quasi ever- 
tentem populum; et ecceego coram vobis interrogans, 
nuUam causam inveni in homine istOj ex his in qui- 
bus eum accusatis. Sed neque Uerodes, Nam remisi 
vos ad tf/um, et ecce nihil dignum morte actum est 
itli. Emendatum ergo iilum dimittam (Luc. xxiii, f G). 
Sciebat eniin quod per invidiam tradidissent euin. 
In die feslo consueverat prseses unum diniiliere 
vinctum popuio, quem voluissenl. Congregatis au- 
tem iltiSf dixit : Quem vultis dimittam vobis, Ba- 
rabbam^ an Jesum qui dicitur Christus ? Principes 
mutem sacerdotum et seniores persuaserunt popuUs ut 
peterent Barabbam, Jesum vero perderent. Erat au- 
tem Barabbas latro insignis, qui propt^r scditionem 
factam in civitate et bomicidium, missus erat in 
carcerem. Prmes ait : Quem vuitis vobis de duobus 
dimitti? At itti dixerunt : Barabbam. Dicit iUis Pi- 
latus : Quid igitur faciam de Jesu^ qui dicitur Chri- 
stus? Dicunt omnes : Crucifigatur. Ait iUis proises : 
Quid enim maUfecit? AtiUi magis clamabant^ di 
centes : Crucifigatur. Videns autem Pilatus quia nt- 
hit proficeret^ sed magis tumuUus fieret , accepta 
aqua^ tavit manus. coram poputoy dicens : Innocens 
ego sum a sanguine jufti hujus ; vos videritis. Et res- 
pondit universus populus : Sanguis ejus super nos et 
super filios nostros. Tunc Pilatus Barabbam iUis di- 
misit (Matth. xxvii, 15-26), Jesum vcro apprehendit 
et fiagetiavit. 

Joannes refertquod ttnc milites plectentes coronam 
de spinis capiii ejus imposuerunt^ et veste purpurea 
eum circumdederunt. Et veniebant adeumet dicebant: 
AvCj rex Judmorum. Et dabant ei alapas. Exiit ite- 
rum Pilatus foras et dixit eis : Ecce adduco eum 



didit tibi, majus peccatum habet. Exinde qua^rebat 
Pitatus dimittere eum. Judxi autem ctamabantj di- 
centes : Si hunc dimittis^ non e$ amicus Cwsaris; 
omnis enim qui se regem facit contradicit Cassari. 

Pilatus ergoj cum audisset hos sermoneSj adduxit 
foras Jesum^ et sedit pro tribunali in tocum qui di- 
citur LithosirotoSy Hebrmce autem Gabbatha. Erat 
autem parasceve Paschce hora quasi sexta. Et dicit 
Judwis : Ecce rex vester. lUi autem clamabant : 
ToUe, toUcy crucifige cum. Dicit ei$ Pilatue : Regem 
vestrum crucifigam ? Responderunt pontifices : Non 
habemu$ regemf nisi Cwsarem. Tunc ergo tradidit eis 
illum, ut crucifigeretur (Joan. xix, i-16). 

Haec narravit Joannes per Piiatum gesta, quae 
Blallhaius et Marcus quia pra^tericrant recoluerunt. 
Sic enim Mattbxus dicit : Tunc mitites pra^sidis 
$uscipiente$ Jesum in projtoriot congregaverunt ad 
eum universam cohortem ; et exuentes eum^ chlami' 
dem coccineam eircumdederunt ei. Et plectemes co* 
ronam de spiniSj posuerunt super caput ejus^ et 
arundinem in dextera ejus. Et genu fiexo ante eum^ 
iiludebant dicentes : Ave^ rex Judmorum. Et exspuen^ 
tes ineum^ acceperunt arundinemt et percutiebatU 
caput ejus. Et postquam illuserunt et, exuerunt eum 
chlamidcy vel purpura secundum Marcum (eap. xv, 
i7); induerunt eum ve$timentis suis, et duxerunt 
eumut crucifigerent (Matth. xxvii, ^J-Sl). Joaunea 
narrat quod bajulans sil>i crucem Jesus exiit in 
Golgotha, id est Galvarise locum. Sed Simon Gy- 
rcnscus pater Alexandri et Hutl, de quo tres evan- 
geiisl» commemorant, de villa veniens angariatus 
esi; cui poslea crux data est usque in locum por- 
tanda memoratum y^Matth. xxvii, 47-33 ; Marc. xv, 
16-22; Luc. xxiii, 26-32 ;/oan. xix, 17). 
XV. Mors D. N. Jesu Christi. 

In Golgotha cum duobus latronibiis Jesum cn:- 
ciGxerunt, et myrrhntiim vinum eibibcre dederunt ; 
ct super capnt ejus causam ipsius scriptam inipo- 
suerunt : Hic est Jesus rex Judceorum. 11 ic vero 
tilulus lilteris Grxcis et Latiuis et Ilebraicis scri- 
plus est (Matth. xxvii, 3i-57; Marc. xv, 23-26; 
Luc. XXIII, 33-38 ; Joan. xix, 17-22). 

Milites ergo , cum crucifixissent eum , accepe-- 



vobis forasj ui eogno$catis quia ineo nuUam causam ^ runtvestimenta ejus et fecerunt quatuor partes^ unicui- 
~ ~ que militi partem et tunicam. Erat autem tunica in- 

consutitisj desuper contexta per totunu Dixerunt 
ergo ad invicem : Non scindamus eam^ sed sortiamur 
de illa, cujus sit. Vt Scrlptura impleretur (Psat. 
XXI, 19), dicens : Partiti $unt vestimenla mea $ibij et 
in ve$Um meam mi$erunt $ortem (Matth. xxvii, 3i- 
37; Marc. xv, 23-26; Luc. xxiii, 33-38; Joan. xix, 
23-24). 

Principes et Scribce pcndentem in cruce blasphe* 
mal>ant, et moventes capita sua dicebant : Vah ! qui 
destruis templum Dei, et in triduo iUud rea:difica$. 
Salva temetip$um. Sil^ilius Dei es^ descende de cruce 
(Matth. xxvii, 40 ; Marc. xv, 29-50\. 

Unus aulem, secundum Lucain, dc his qui pcu- 



invemo. Exiit ergo Jesus^ portans spineam coronam 
et purpureum vestimentum. Et dixit eis : Ecce homo. 
Cum ergo vidissent eum pontifices et ministri, cla" 
mabantf dicentes : Crucifigej crucifige eum. Dixit eis 
Pitalus : Accipite eum vos et crucifigite; ego enim 
non invenio causam in eo. Responderunt Judtci : Nos 
lefem habemus et $ecundum tegem debet niort, quia 
Fitium Dei te fecit. Cum ergo audisset Pilatus hunc 
sermonemj magi$ limuit. Et xngressu$ est prcetorium 
iterum, et dixit ad Jesum : Vnde es tu? Je$u$ au' 
tem responeum non dedit itli. Dicit ergo ei PUatu$ : 
Mihi non loqueri$? Nescis quia potestatem habeo cru- 
eifigere le, et potestatem habeo dimittere te ?Respond\t 
Jesus : Non habcres potestatem adversum me ullam^ 



85 ORDERICI VITAUS W 

cuilo locutui sum nihii. Quld mc iMlerrosfai ? /n«er- A mM««< anlca prophelalum e«l(lla/iA.xxvii, Wd; 
roga eos qui audierunt quid locutu» $um ipsit, Ecce 



ki sduni quas dixerim ego, Htec autem eum dixi$set, 
unu$ assiitens ministrorum dedtt alapam Jesu^ dir- 
cens : Sic respondes pontilici? Respondit eiJesus: 
Si male locutus sum, testimonium perhibe de malo; 
si autem bene, quid me cadis ? Et mkit eum Annas 
ad Caipham pontificem ligatum (Joan. nnn, 19-24). 
Ifaite/ac/culMatlhaRUS rerert, consilium inierunt 
omnes principes sacerdotum et seniores populi adver- 
susJesum^ ut eummorti traderent ; et vinctum ad-- 
duxerunt eum, et tradiderunt Pontio Pilato prossidi. 
(Matth, xxTii, 1, 2.) 

XIV. Sequentia passionis D, iV. Jesu Christi. 



Act, I, 18, 19). 

Exinde, sancti e?angelisl» quae per Pilatum cum 
Domino gesla sunt seriatim eiiarrare satagunt; qu« 
sludiosi lectores debenl diligenter iuvesligare, el 
singula suis in locis rationabilitercoaplare. lu pas- 
sione Christi, ul solers Augusiinus Hipponensis 
eplscopus in libro tertio De consensu evangelistarum 
scribit, niulta dicia sunt el multa responsa suai. 
IJnde quisque eorum quantum sibi visum est decer- 
psit, et in narratione sua posuit quod BSiiz esse 
judicavit. 

Jesus, utMatthaeus asserit, an^pnesidem stetit, 
et interrogatus ab eo .si rex Jud^eonim esset, rea* 
pondit : Tu dicis(Malth. xxvii, 11). Exiit Pi/afit», 



Lucas contexuit narrationeir. de his qu» circa '^ nt Joannes refert, ad eos foras qui non introicruni 



mane cum Domino gesta sunt, quando viri, qui 
tenebant eum, illudebant ei, csedentcs; et velave* 
runt eum, et percutiebant faciem ejus, et mnlta 
blasphemanles dicebant in eum. Facto autem die, 
seniorcs plebis et principes sacerdotum et Scriba conr 
venerunt^ et in concilium suum illum duxeruntt di- 
ceutas : Si tu es Christusy dic nobis, Quibus ait : 
Si vobis dixero, non credetis mihi. Si autem et in- 
terrogavero^ non respondebitis mt/it, neque dimittetis. 
Ex boe erit Ftlius hominis sedens a dextris virtutis 
Dei. Dixerunt omnes : Tu ergo es Fitius Dei ? Qui 
sut: Vos dieilisy quia egosum. At ilii dixerunt: 
Quid adhuc desideramus testimonium ? Ipsi enim au- 



in pra.'torium, et dixit : Quam accusationem affertis 
adversus hominem hunc ? Responderunt : Si non esset 
hie malefactor^ non tibi tradidissemus etim, Dixit eis 
Pilalus : Accipite eum vos^ et secundum legem r^ 
stram judicate eum, Dixerunt Judcei : Nobis non 
iiut interficere quemquam, Introiit ilerum Pilatus in 
pratorium^ et vocavit Jesum^ et dixit : Tu es rex /«* 
dworum ? Respondit Jesus : A temelipso hoc dieis^ an 
atii tibi dixerunt de me ? Respondit Pilatus : Nun- 
quid ego Judceus sum ? Gens tua^ et pontifices lici» 
tradiderunt te mihi, Quid fecisti ? Respondit Jesus : 
Regnum meum non est de hoc mundo, Si ex hoc 
mundo esset regnum meum, ministri mei decertarent 



divimus de ore ejus, Et surgens omnis multitudo eo^ q ut non traderer Judms, Nunc autem regnum meum, 
ncm, iuxerunt illum ad Pilaium. Haec omnia Lucas non est hine. 



narravit (cap, xxii, 66-71, et xxiii, 1). Matthaeus 
vero et Marcus narraverunt ea qux cum Domiao 
acta sunt usque ad mane. Sed postea redierunt ad 
narrandam Pelri negationein (Matth. xxvi ; Marc. 
xiv). Qua terminata, redicrunt ad niane, ut inde 
caetera contexerent quae cum Domino giesta eranl 
(Matth. xxvii ; If are. xv). 

Joannes quoque : Adducunt^ inquit, Jesum ad Ca^ 
pham in pra:torium. Eral autem manCj et ipsi non 
introierunty ut non cotttaminarentur, sed manduca' 
rent Pascha. Tunc illic iniqui ccetus aggregaii sunt, 
Dominumque quasi jam convictum reum adduxe- 
runt, adnitente Caipha, cui jara antea visura fue- 



Dixit ergo Pilatus : Ergo rex es tu ? Respondit 
Jesus : Tu dicis, quia rex sum ego, *Ego in hoc natus 
sum^ et ad hoc veni in mundum, ut testimonium per^ 
hibeam veritati. Omnis qui est ex veritatc audit vo- 
ceni meam. Dixit ei Pilatus : Quid est veritas? Ei 
cum hoc dixissetf iterum exiit ad JudcsoSj ei dixit 
eis : Ego nullam tn eo invenio eausam (Joan. xvhi, 
29-58). Tunc amaricanles Judxi, ut Lucas refert, 
cceperunt accusare, dicentes : Ruttc invenimus sub^ 
vertentem gentem nostramj et prohibentem tributa 
dari Cmsari^ el dicentem seChristum regem esse (Luc. 
xxiii, 1-^). Etcum accusarelur, ut Matthaeus ait, 
a principibus sacerdotum et senioribus populi , 



rat ut Jesus moreretur; nulla mora interponitur, D nihii respondit, quod ex mansuetudine fecit. Tunc 



quin damnandus Pilato traderelur. 

Solus Mallhaeus exilum Judas iraditoris narravit, 
ita dicens : Tunc videns Judas, quitradidit eum, quod 
damnatus esset^ pcBnittniia ductus, retulit triginta 
argenteos principibus sacerdotum et senioribus, di- 
cens : Peccavi, tradens sanguinem juslum. At illi dixe- 
runt : Quid ad nos? tu videris. Etprojeclis argenteis 
in templo, recessit; et abiens^ laqueo se suspendit. 
Principes sacerdotum^ accepiis argenieis, dixerutU : 
Non licet eos mittere in corbanany quia pretium 
sanguinis est. Consilio autem inito^ emerunt ex illis 
agrum figuli in sepuUuratn peregrinorum. Propter 
koe vocatus est ager itle Acheldemach^ hoc est ager 
sauguiniSi usque in hodiernum diem. Sic impletum 



ail illi Pilatus : Non audis quanta adversum te (ft- 
cunt Ustimonia ? Et nullum et verbum respondit^ ita 
ut miraretur pra*ses vehementer.'SedenteiUo pro tri- 
bunaliy misit ad illum uxor ejus^ dicens : Nihit tihi 
et justo illi. Multa enim passa sum hodie per visum 
proptereum (Matth. xxvii, 13-19). Dicente Pilato : 
Nihil invenio causce in homine, Judaei, ut Lucats 
scribit, invalescebant^ dicentes : Commovit populum 
per universam Judmam^ docens et incipiens a GalHofa 
usqne huc. 

Pilatus autem audiens Gatilceam^ inlerrogavit ai 
homo Galilasusesset; et ut cognovit quod de Hefodiu 
potestate esset^ remisit eum ad Herodem^ qui et ipse 
Jerosolymis erat iliis diebus. Herodes autemt tiao 



57 HISTORIA ECCLESIASTICA. — PARS I. — LIB. L 58 

Jesu^ gamus e$t vatde. Erat enim cujnen$ ex muUo a nisi tibi esset dalum desuper. Propterea qui me tra- 



Umpore vxdere eum^ eo quod audiret multa de illo, 
€t eperabat signum aliqued videre ab eo fieri. Inter- 
rogabat ittum muttis sermonibus. At ipse nihil ei 
respondebat. Stabant principes sacerdotum et Scribie, 
constanter accusantes eum. Sprevit illum llerodes 
cum exercitu suo, et illnsit indutum veste alba, et re- 
mtsit ad Pilatum. Et facti sunt amici nerodes et Pi- 
latus in ipsa die, nam antea inimici erant ad invi- 
cem. 

Pilatus, convocalis magistratibus et plebey dixit 
ad iltos : Obtulistis mihi hunc hominem quasi ever- 
tmtem poputum; et ecceego coram vobis interrogansy 
nuilam causam inveni in homine isto^ ex his in qui- 
bus eum accusatis. Sed neque Uerodes. Nam remisi 
vos ad t//um, et ecce nihil dignum morte actum est 
iiii. Emendatum ergo itlum dimittam (Luc. xxiii.iG). 
Sciebat eniin quod per invidiaro tradidissent euin. 
in die feslo consueverat prseses unum diraitlere 
viQ<:tuni popuio, quera voluissent. Congregalis au- 
tein iltiSf dixit : Quem vultis dimittam vobis, Ba- 
rabbam, an Jesum qui dicitur Christus ? Principes 
autem sacerdoium et seniores persuaserunt populis ut 
peterent Barabbam, Jesum vero perderent. Erat au- 
tero Barabbas latro insignis, qui propter scdilionem 
factaiD in civitate et boroicidium, missus erat in 
carcerem. Prasses ait : Quem vuttis vcbis de duobus 
dimitti? At illi dixerunt : Barabbam. Dicit illis Pi- 
latus : Quid igitar faciam de Jesu, qui dicitur Chri- 
stus? Dicuntomnes : Crucifigatur. Ait illis proises : 
Quid enim mali fecit? AtiUi magis clamabant, di 
centes : Crucifigatur. Videns aulem Pilatus quia ni- 
hii profieeret, sed magis tumultus fieret , accepta 
aqua^ tavit manus coram populo, dicens : Innocens 
ego sum asanguine jufti hujus; vos viderilis. Et res- 
pondit universus populus : Sanguis ejus super nos et 
super fiiios nostros. Tunc Pilatus Barabbam illis di- 
misit {Matth. xxvii, 15-26), Jesum vcro apprehendit 
et fiagettavit. 

Joannes refert quod tmc miiites plectentes coronam 
de epinis capiii ejus imposuerunt, et vesle purpurea 
eumcircumdederunt.Et vetiiebant adeumet dicebant: 
Ave^ rex Judceorum. Et dabant ei alapas. Exiit ile- 
rum Pilatus foras et dixit eis : Ecce adduco eum 



didit tibi, majus peccatum habet. Exinde qu(grebat 
Pitatus dimiltere eum. JudaH autem ciamabant, di- 
centes : Si hunc dimittis, non es amicus Ccesaris; 
omnis enimqui se regemfacit contradicit Cwsari. 

Pilatus ergo, cum audisset hos sermones, adduxit 
foras Jesum, et sedit pro tribunaii in locum qui di- 
citur Lithosirotos, Hebraice autem Gabbatha. Erat 
auteni parasceve Paschce hora quasi sexta. Et dicit 
Judoiis : Ecce rex vesier. llli autem ctamabant : 
Tolle, tolte, crucifige eum. Dicit eis Pilatus : Regem 
vestrum crucifigam ? Responderunt pontifices : Non 
habemus regem, nisi Coisarem. Tunc ergo tradidit eis 
iUum, ut crucifigeretur (Joan. xix, i-lG). 

Haec narravit Joannes per Pilatum gesta, qus 
' Malthaeus et Marciis quia praeterierant recoluenint. 
Sic enim Matthxus dicit : Tunc mitites prasidis 
suscipientes Jesum in pratorio, congregaverunt ad 
eum universam cohortem ; et exuentes eum, chianU" 
dem coccineam circumdederunt ei. Et ptectentes co* 
ronam de spinis, posuerunt super caput ejus, et 
arundinem in dextera ejus. Et genu fiexo ante eum, 
ittudebant dicentes : Ave, rex Judceorum. Et exspuen^ 
tes ineum, acceperunt arundinem, et percutiebani 
caput ejus. Et postquam itluserunt ei, exuerunt eum 
chtamide, vel purpura secundum Marcum {cap. xv» 
i7); induerunt eum vestimentis suis, et duxerunt 
eumut crucifigerent {Matth. xxvii, 27-3i). Joannes 
narrat quod bajulans sibi crucein Jesus exiit in 
Golgotha, id cst Galvariae locum. Sed Simon Gy- 
renxus paler Alexandri et Huti, de quo tres evaii- 
geiistce commeniorant, de villa veniens angariatus 
est ; cui poslea crux data est usqiie in locum por- 
tanda mcmoratum \3ffl»/j. xxvii, 27-53; Jfarc. xv, 
i6-22; Luc. xxiii, 26-52 ;/oan. xix, i7). 
XV. Mors D. N. Jesu Christi. 
In Golgotha cum duobus latronibiis Jesum cri:- 
ciOxerunt, et myrrhatiim vinum ei bibere dederunt ; 
ct siiper capiit ejiis causam ipsius scriptam inipo- 
suerunt : Hic est Jesus rex Judceorum. Uic vero 
tilulus litteris Gra^cis et Latiuis et Hebraicis scri- 
plus esl (Matth. xxvii, 3i-57; Marc. xv, 23-26; 
Luc. xxiii, 55-38 ; Joan. xix, i7-22). 

Milites ergo, cunt crucifixissent eum, accepe-* 



vobis foras, iit cognoscatis quia ineo nuUam causam d runtvestimenta ejus el fecerunt quatuor partes, unicui- 



invenio. Elxiit ergo Jesus, portans spineam coronam 
et purpureum veslimentum. Et dixit eis : Ecce homo. 
Cum ergo vidissent eum pontifices et ministri, cla- 
mabant, dicentes : Crucifige, crucifige eum. Dixit eis 
Piiatus : Accipite eum vos et crucifigite; ega enim 
non invenio causam in eo. Responderunt Judm : Nos 
tegem habemus et secundum tegem debet mori, quia 
Filium Dei se fecit. Cum ergo audisset Pitatus hunc 
sermonemj magis timuit, Et ingressus est prcetorium 
iterum, et dixU ad Jesum : Unde es tu? Jesus au' 
tem responsum non dedit illi. Dicit ergo ei Pilatus : 
Mihi non loqueris ? Nescis quia poiestatem habeo cru- 
cifigere le, et potestatem habeo dimiltere te ?Respondit 
Jesus : Non habcres polestatem adversum me utlam^ 



que militi partem et tunicam. Erat aulem tunica in- 
consutilis, desuper contexta per totum. Dixerunt 
ergo ad invicem : Non scindamus eam, sed sorliamur 
de iUa, cujus sit. Vt Scriptura impleretur (Psat. 
XXI, 19)» dicens : Pariiti sunt vestimenta mea sibi, et 
in vestem meam miserunt sortem (Matth. xxvii, 54- 
57; Marc. xv, 23-26; Luc. xxiii, 35-58; Joflit. xix, 
25-24). 

Principes et Scribx pcndentem in cruce blasphe- 
mabant, et moventea capila sua dicebant : Vah ! qui 
destruis temptum Dei, ei in triduo itlud recedificas. 
Salva temetipsum. Si t ilius Dei es, descende de cruce 
(Matth. XXVII, 40 ; Jfcrc. xv. 29-50\. 

Unus auteni, secunduni Lucam, de his qui peii- 



59 ORDERICl 

rege proposuit, qui servo supplicanli decem mil- A 
lia talenta indulsit, et de eodcm servo qui cenlum 
denarios conservo suo condonare noluit (Malth. 
XTiii, 1-35; Marc. ix, 32-49; Luc.ix, 46-48). 

Gonsummalis sermouibus post tributum , de ba- 
militate commendanda et innocentia, de correctione 
et venia, pius doctor a Galilaea migravit et in fines 
Judae^e trans Jordanem venit. Ibi sequenies turbas 
curavit {Matth.xix.i, 2). 

Interrogantibus Pharisaeis si licet viro uxorem 
dimiltere, firmam legem conjugii prolulit, dicens : 
Quod Deus eonjunxit^ homo non separet (Matth. xix, 
6; Marc, x, 9). Tunc oblatisunt ei parvuli^ ut manus 
eis imponeret et craret. Discipuli autem commina^ 
bantur offerentibus. Jesus vero indigne ferens ait : 
Sinite parvutos venire ad me et nolite eos prohibere; B 
tatium est enim regnum ceslorum (Matth, xix, 13^ 
i5; Marc. x, 15-16; Luc. iviii, 15-17). Genuflexo 
adolescenti, viam salutis aetemae quaerenti, postquam 
prsecepta legis intimarat, adjecit : Si vis perfectus 
essCjVadey vende quce habes et da pauperibusj ethabe- 
bis thesaurum inciBlo ; etveni, sequere me. ille autem 
bis auditis, quia multas habebat possessiones, abiit 
iristis. Tunc dixit Jesus : Amen dico vobis quia (ii« 
ves difficHe inlrabit in regnum ecelorum. Facitius tst 
camelum per [oramen acus transire , quam divitem 
intrare in regnum c(Blorum(Matth. xix, 16-24; Marc. 
X, 17-25; Luc. xviii,18-25). Pelrus, audiia sponta- 
Deae pauperlatis laude , dulciter exhilaratus ait ad 
Dominum : Eccenos reliquimus omnia^ et secuti su- 
mus te. Quid ergo erit nobis ? Jesus autem dixit eis : 
Amen dico vobis quod vos, qui secuti estis me, in re- 
generatione cum sederit Filius hominis in sede ma* 
jestalia sute^ sedebitis et vos super sedes duodecim 
judicantes duodecim tribus Israel. Et omnis qui re^ 
liquerit domum, vel fratres, aut sorores^ aut patrem^ 
aut jnatrem, aut uxorem^ aut fitios , aut agros pro^ 
pter nomen meumy centuptum accipiet et vitam (gter- 
nam possidebit, Mulli autem erunt primi novissimi 
etttovissimi primi(Matth. xix, 25-30; Marc. x,26- 
31;L«c. xviii, 26-30). 

Deinde parabolam proposuit de patrefumilias, qui 
conduxit operarios in vineam suam diversis horis, 
et aequalem mercedem unius denarii dedit nnicui- 
<{ue, incipiens a novissimis usque ad primos (Matth. ^ 
XX, 1-16). Varietales horarum typice intelllguntur se- 
cundum aetaies labenlis saeculi.Maneprimolaboravit 
Abei, iertia Noe, sexta Abraham, nona legislator 
Moyses. Undecima hora Christus venit, et gentiles 
populos, cur in foro hujus mundi otio vacarent, re- 
dargult; et per fidem in Ecclesiae suae vinea operari 
praecepit. Aliier etiam possunt diversiutes horarum 
ad unumquemque distingui per momenta aetatum. 
Mane, pueritia est; teriia, adolescentia ; «exta, JH- 
ventus; nona, senecius; undecima est decrepita 
selas, vel veterana. In his omnibus aliqui ad con- 
versionem perducnntur, et denario perennis vitae 
remunerantur. De similitudine hac modcrnus ver- 
siflcator sicait :' 



TITAUS 40 

Vinea culta fwt; cuHores preemta quarunt, 
Non labor wquatist asqualia dona fuerunt, 
Qui venk extremus, dispensatore vocante^ 
Tantumdem recipit quantum qui venerat ante. 
Sic Deus ostendit quod, quandoeunque vetimuSf 
Aggrediamur opus^ certi de munere sumus. 

VUl. Sequentia, 

Hactenus opera quae Dominus in initio praedica* 
(ionis suae fecit per biennium , prout ex dictis edi- 
scere potiii evangelistarum, pro salobri exercita- 
tione perscrutatus sum, brevique relatu mihi adno- 
tare conatus sum. Amodo libet anni tertii gesta 
investigare, insigniumque pondus rerum oompen- 
diose coarctare ; postquam ipse Dominus de Galilaeji 
ccepit in Judaeam migrare , ut myslerium palernae 
dispensationis in Jerusalem consummaret, et arcana 
legis et prophelarum sua nobis ineffabili operatione 
rcseraret. Primo quidem in Judsea docuit,trans Jor- 
danem, ad orientem; post et citra lordanem» 
quando venit Jericho et Jerusalem. Nam cum omnis 
ludaeorum provincia generaliter ad distinctionem 
aliamm geniium Judaea sit, specialius tamen meri* 
diana ejus plaga appellabaiur ludaea ; ad distinctio 
nem Samariae.lGalilaeae, 'Decapolis, et caeterarum m 
eadem proviucia regionuin. 

Asccndens Jesus in Jenisalem, secreto suls prae- 
dixit discipulis passionem. Tunc niater filiorum 
Zebedaei petiit ut unus filiorom ejus ad dexlerani 
et alius sederet in regno pjus ad sinislram (Matth, 
XX, 17-24; Marc. x, 32-45). llle vcro ad palieiUiam 
ot humilitalem cos invitavil, et se ipsum totius 
exemplum justiliae sequcndum ostendil. Joannem 
docuii interroganlem ne prohibeat virtules in ejus 
nomine facientem. 

Dum iret in Jerusalem, ante conspectum suum 
inciviutem Samaritanorum misit nuntios; sed non 
receperunt eos. Jacobum vero et Joannem , quia 
ignemdc coelo super contemptores petere voluerunt, 
increpavit, dxceMiNescitis cujus spirilus estis. Fi- 
lius hominis non venit animas perdere^ sed salvare 
(Luc. IX, 51-56). 

Septuaginta duos designavit^ illosque binos in om- 
nem civitatem et locum, quo erat ipse venturus^ misit; 
illisque praecepta, qnibns et quomodo praedicar^ 
deberent, intimavit. Incredulas civitates increpavit. 
SeptuaginU duobus reversis atque gaudentibus, 
praecepit non de subjectione daemonum, sed de suo- 
rum in coelo nominum scriptione gaudere. Confes» 
sio laudis refertur ad Pairem. Beatos dicit Dominui 
discipulorum oculos, quia vident quae priores jusU 
et reges voluerunt videre et non viderunt (Luc. x, 
i-24). Tenlanti legis perito dogmala Tcrae salutis 
insinuavii, et paradigma de homine descendente de 
lcrusalem in lericho et de casibus ejus protulit; ct 
Samariianum qui, transeuntibus saccrdote et levila, 
vulnerato a latronibus subvenit, proximum nftise- 
ricordiam faciendo illi fuissc palam monstravit 
(Matth. XXII, 54-10; Marc. xii,28 54; Luc. x»25- 



41 HISTORIA ECCLESIASTICA. — PARS I. — LIB. L A% 

57). In castello Jesus hospiiiuro subiit, et quere- A '^^''^is >" <Iuo tria simal.signa perpetrata sunt; 



lain ministrantis Marthse de sorore non cam adju- 
Taiile compescuit, quia oplimam cam partem ele- 
gisse asseruit (Lhc, x, 58«i5). 

Ilatthaeus in oratione Dominica soptem petiliones 
Ita describit : Paler noster qui e% in cmli$y sancti/i' 
cetnr nomen tnnm, Adveniat regnum tuum, Fiat vo- 
luntas tua^ sieut in cmlo et in terra, Panem nostrum 
■quotidianumda nobis hodie, Et dimitte nobis debita 
nosira^ sicut et nos dimittimus debiioribus nostris. 
Et ne nos inducas in tentationem, Sed libera nos a 
malo. Amen (Matth, vi, 9-15). 

In tribus primis petitionibus poscuntur aeterna, 
in reliquis quatuor temporalia,quge tamen obaeterna 
consequenda sunt neccssaria. Porro Lucas (cap. 



caecus euim videt, mutus loquitur, possessus a dj",- 
mone Uberatur, Yeritas plurima salulis vcrba edi- 
dit, tentantes Pharisxos ralione compescuit, lucer- 
nam sub modio non esse ponendam, sed super cau • 
delabrum, dixil, oculumque simpHcem esse debere 
docuit (Matth. xii, 22-28 ; Marc. iii, 22-26 ; Luc. xi, 
14,29-56. 

Apud Pbarisa^um prandere rogatus, cogitantem 
cur ante prandium Judaico more non esset bapti- 
zatus, de exteriori baptismate, dum interiora sor- 
dibus scelerum plena sint , notavit, et vae sexies 
Pbarisseis dicens, roulta eorum mala coaddit 
(Matth. xxiii, 15-58; Luc. xi, 57-52). Discipulis 
quoque praecipit a fermento hypocrisis cavere, et eos 



XI, 2-4) quinque petitiones ita complexus est : Pa- ^ qui corpus occidunt non metuere, nec in persecu- 

tione quid locuturi sintcogitare (Malth. xvi, 6-12; 
Marc. Yiii, 15; Luc. xii, 1-12). 

Pelente quodam inter se et fratrem suum dividi 
hsereditatem, parabolam pouit dedivite avaro. Hox 
et discipulis soUicitudinem cibi vcsiisque, qua ca- 
renl aves, praecipit evitandam (Matih. vi, 25-54; 
Luc. XII, 15-51). PusillO gregi regnum promittens, 
possidenda vel possessa propler eleemosynam vendi, 
lumbosque praecinctos et lucernas ardentes esse 
debere jubet. Vigilandum quoqne, servi boni mali- 
que mentione facta, imperat. Servum scientem vo- 
luntatem domini sui, nec facientem, multis; igno- 
rantein vero, pauc*s vapulare confirmat (Luc, xii» 



ter, Bonctificetur nomen tuum. Adveniat regnum tuum. 
Panem noslrum quotidianum da nobis hodie, Et e/i- 
mitte nobis peccata nostra, siquidem et ipsi dimitti» 
mus omni debenti nobis, Et ne nos inducas in tenta- 
iionem. 

Ecce septem petiliones secundum Matthaeum, ab- 
Lreviatae sunt in quinque secundum Lucam. Nomen 
quippe Dei sanctificatur in spiritu. Dei autem re- 
gnum in camis resurreclione venturum est. Deinde 
tres alias adjungit, de pane quotidiano, de remis- 
8ione psccatorum, de tentatione vitanda. In his 
competenter intelligi possunt quaecunque in hac el 
alia vita homini necessaria sunt. 



Rogatus itaque Jesus a discipuUs : Domine^ doce p 52-48). Ignem in terram se dicit necessitudine divi- 



nos orare (ibid. 1), non solum formam orandi, sed 
insiantiam frequentiamque tradit orandi. De perse- 
▼erantia orationis assiduae suos admonet, et amlci 
tres panes media nocte pelentis parabolam exhibet ; 
pelendum, quaerendum, pulsandum persuadet. Hor- 
tatur enim petere epulas verbi Dei, quibus alatur 
amicus, id est animus; quaerere aroicum, qui det 
affiuenter, id est Dominum ; pulsare ostium divinae 
clcmcntiae , ' per quod ingrediatur in thesaurun 
sapientiae, quo servantur coelestes deliciae. Panis 
inteUigitur charitas, cui opponitur lapis, id est ava- 
riliae durltia. Piscis est' fides invisibiUs propter 
aquam baptismi, vel quia de invisibilibus locis ca- 
pitur« nec in hujus mundi fluctibus circumlata 



sorum missurum, et faciem coeli probantes debere 
tempus intelligere manifestum, atque consentien- 
dum adversario in via pronuntiat (Luc. xii, 49-59). 
Nuntiatis quibusdam a Pilato occisis , ait omnes, 
nisi poenitentiam agant, simiUter periluros; vel 
sicut iUi xviiiturris ruina oppressi. Parabolam 
quoque de slerili arbore fici ponens , indicat pceni- 
tentiam differentes (Luc, xiii, 1-9). 

Muiierem ab annis xviii curvatam Sabbato erigit, 
et de cura Sabbati murmurantes bovis adaquandi 
exemplo depcliit, gaudente populo de gloriosis ejus 
miraculis (Luc. xiii, 10-17). 

Regnum Dei grano sinapis comparans et fermentOy 
de angusta quoque vitae via paucorum loquens : 



frangitur; cui venenosus serpens opponitur, quo D Erunt^ inquit, novissimi pnmt, et primi novissimi 



perfidialis increduUtas figuratur. In ovo spes indi- 
catur. Ovum enim nondum est fetus perfectus, sed 
fovendo speratur. Spei vero desperatio contraria 
est, quae scorpioae figuratur, cujus aculeusvene- 
natus in tantum retro percutit, et clancula pun- 
ctiooe subitam pemiciem iiigerit. 

Blasphemos et ingratos beneficiis quae videbant, 
Salvator redarguit. De armato a forliore devicto 
exemplum contuUt, et de immundo spiritu septem- 
pUciter in bominem regresso tractavii (Matth. xii, 
51-45; Marc.ui, 27-50; £««. xi, 21 26). Excla- 
mauti mulieri beatom esse venlrem qui eum por- 
ta66et, respondit eura esse beatum qui servaverit 
vertMim Dei (Luc. xi, 27-28). Post curationem ho- 
Patrol. CLXXXVHI. 



(Matlh. XIII, 51-54; Marc. iv, 50-52; Luc. xiii, 
18-50). Herodem Dominus vulpem, quo propter do* 
los et insidias haeretici designantur, appeilat; et 
Jerusalem alis ejus protegi respuentem increpat 
(Luc. xiii, 51-55). 

Hydropicum Sabbaio curat, et velut de humoris 
puteo Uberat (Luc. xiv, 14). Murmuranies Phari- 
saeos asini vei bovis in puteum cadentis extractione 
confundit. Humilitatem quoque secundam docens, 
in convivio primum accubitum non esse quaerendum, 
nec divites, sed pauperes, qui non retribuant, esse 
pascendos (Luc. xiv, 5-14). 

Hultis modis Dominus Jesos Christus consulens 
humana? saluli, ponit parabolam de invitatis, qui 



45 ORDERICI YITALIS 44 

se excQsare studentes , ceena ncm fuerunt digni. A sitaque simililudine de servo arante vel paseente. 



Primus propter TiUam quam emerat, yenire noluit; 
quo designaniur terrenae amatores substantiae, pro 
qua parvipendunt coclestibusinhiare. Alter proquin- 
que jugis boum detentus, nonivit; quo figurantur 
curiosi, quicorporeis sensibus illecti suia exteriora 
cognoscere curant ; et, dum aliorum vitani investi- 
gant, sui curam negligentes aetemse salutis epulas 
tppetere refutant. Teriius pro uxore rccusavit ve- 
nire ; quo demonstrantur bi qui carnis irretiuntur 
voluptate. Sic dum bunc terrena cura occupat, illum 
alieni actus sagax cogitatio devastat, alterius etiam 
menlcm voluptas carnis inquinat , fastidiosus quis- 
que ad epulas perennis vitse non festinat (Lue. xiv, 
16-20) 



docet ut ifiutnes se, etiam implentes quae pmecepia 
sunt, fateantur {Matth, xvii, 20; Lue, xvii, MO). 
Dum iret iesus in Jerusalem, transibat per me- 
diam Samariam et Galiiaeam. In Ingressu cujusdam 
cas*elli decem leprosos mundavit, quorum unvs 
tantum» et bic alienigena, ad gratias referendas re- 
diit {Lue. xvii, 11-19). Interrogatus de terapore 
regni Dei, respondit non cum observatione ventu- 
rum, et fulguri comparat Filii bominis adventum. 
Repentino die judicii dicit bomines occupandos» et 
aequiparat ilium diem diebus Noe vel Lot, quando 
velox interitus supervenit mortalibus. Loquitur 
etiam de biuis in lecto, in mola et in agro ; singulos 
assumendos et singulos pronuntiat relinquendos. 



Salvator sequentibus turbis necessitudines insu- ^ Lecti nomine figuratur quies Ecclesiae. De duobus 



per et animam suam relicturis, et assumpta cruce 
ipsum secuturis, simililudinem aedificandae turris ne 
deficiant suggerit, et de bello duorum regum exem- 
plum proponit {Lue. xiv, 25-52). 
IX. Sequentia. 
Murmurantibus de peccatorirao convivio parabo- 
lam ovls et dracbmae ponit ; quarum sicut perditio 
possessorem contristavit, sic inventio belificavit. 
Gaudium itaque de poenitentis salute futurum an- 
gelis commeBdatur. Pcenitentia vero est perpetFata 
mala plangere et deflenda non iterare. Debet etiam 
qui commlslt probibita, sibimelipsi abscidere con- 
cessa, ut voluntati satisfaciat divinae {Lue, xv, 1-10). 



loquitur, quasl de duobus bominibus; sed intelli- 
g^dum est de duobus affectionum generibus. Qnt 
enim pro Deo continentiae studet , ut sine ulla sol- 
licitndine vivens ea quae Domini sunt cogitet, assti- 
metur a Deo ad aeteinam beatitudinem. Qui vero 
bumanae laudis amore, vel alia qualibet vitioruui 
corruptione calens statum monasticae vitae, qoa 
imbutus est, laeserit, aeternae miseriae rellnquendus 
est, ut in Lamentalione Jeremiae insinuatur , qui 
otiosae cujuslibet et peccatricis animae sub Judaeae 
specie lapsum describens, ait : Viderunt eam hostes^ 
et deriserunt Sabbata ejus {Thren. i, 7). Duae molen- 
tes propter temporalium negotioruni orbem et cir- 



Dominus parabolam ponit de frugi et luxurioso q cuitum significant plebes, quae sicut feminae a viris. 



filio, et reversione prodigi ad patrem, et benigni- 
tate qua pat6r eum suscepit et osculatus est ; et 
induit stola prima, id est veste innocentiae, et dedit 
annulum sincerae fidei et calceamenta , id est offi- 
cium evangelizandi. Hanus itaque et pedes conversi, 
id est opus et cursum , Deus ornavit , et occiso vi- 
tulo saginato, convivium celebravit. Unde senior 
fliius, id est Judaicns populus, de agro, id cst exte- 
riori observatione, ut domui appropinquavit, et 
sympboniam et chorum audivit, id est Ecclesiae filios 
Spiritu sancto plenos consonis vocibus ETangelnini 
praedicare advertlt, cognita laetitiae causa, patri 
Indignatus est; et quod suae devastatori substantias 
cum meretricibus vitulum saginatum occiderity 



sic debent regi a doctoribus ; et in variis laborantes 
artibus , Ecclesiae deserviunt usibus. Una pars a&- 
sunietur, quae connubia propter amorem tantum 
generis exercet, terrenamque substantiam ob acqai- 
renda ccelestia dispensat. Relinquetur autem , quae 
conjugiisob illecebrascarnisservierii; terrena vero 
si qua Eeclesiae, vel pauperibus obtulerit, ideo 
fecerit, ut quasi redempto Domino bis amplius 
abundet. Duo in agro designant operantes in Eccle- 
siae ministerio , tanquam in agro Dei. Assumetur» 
qui sincere verbum Dei praedicaverit; relinqueiur» 
qui Gbristum non caste, sed ex occasione annuntia* 
verit (Luc. xvii, 20-57). 
His tribus bominum geiieribus constat Ecclesia, 



stbiquepraeposuerit,conquestusest(Ltic. XV, 11-52). D quae binas babent diflereniias, propter assumptio. 



Deinde Dominus de villico iniquitatis ex dissimi- 
litudine introducit exemplum, qui actu solertiore 
minuerat domini sui debitum (Luc, xvi, 1-8). Non 
posse Deo servire et mammonae asseruit. Avaros 
increpat Pbarisaeos, legemque dicens vel propbetas 
nsque ad Joannem ;Raptistam , immisericordem 
divitem purpuratnm et pauperem introducit ; osten- 
dens qualia passurl sunt raptores, si sic mereutur 
puniri tenaces (Lue. xvi, 15-51). Tsedicit scanda- 
lizanti, poenitenti vero fratri etiam septuagies sep- 
ties praecipit remittendum (Matth. xviii, 21, 22; 
Lue. XVII, 1-4). Augeri sibi petunt apostoli fidem, 
et audtunt de translatione arboris facultatem; po- 

(14*) Le Pr^vosl : vidua, recte. 



nem et relictionem. Unde tres viros Ezecbiel pro- 
pbeta liberatos vidit, Noe, Daniel ei Job (Ezeeh, xiv, 
14), in quibus designantur praedicatores, continen- 
tes et conjugali. Nam Noe arcani in undis rexii, 
ideoque figuram rectorum tenuit. Daniel in aula 
regla abstlnentiae deditus fuit, et ideo vitam conl»- 
uentium designavit. Job vero in conjugio posilus » 
et curam propriae dbmus exercens, Deo placuit ; 
per quem digne bonorum conjugum ordo figiiratur. 
Quoniam oportet semper orare et non deficere {Luc» 
xviii, 1-8), Dominus parabolam de Juda(14*) ponil, 
quae de adversario suo ultionera ab iniquo judice po- 
stulavit, assiduisque precibus, paopteT taediumj ^uod 



« HISTORIA ECCaJESlASTICA. - PARS I. - LIB. I 

pelcbal pcrliiiaciler, impclravit. Oralione Pnarisai A X. Sequentia 



46 



in tcmplo et pablicani proposita, docct non jactan- 
da merita, sed confiienda peccata {Luc, xxiii, 9-14). 
Boni jugiter orant, ut de inimicis talem vindictam 
oblineant ut omnes mali pereant. Duobusquippe 
modis mali pereunt, aut conversione ad justitiam, 
aut amissa per supplicium male faciendi pole- 
sute. 

Tradendum se Jerosolymis, pa8surumque,Domi- 
nus pncdicil (Manh. xx, 18-54; Mare. x, 52-52; 
Luc. XVIII, 51-45); et juxta Jericho mendicantem sc- 
cus viam audivit, stans adduci eum ad se fecit, et 
poscenU lumen pie restituit. Perambulans Jericbo, 
Zachaeum principem publicanorum sup^r arborem 
vidit, et in ejus, qui satis desiderabat eum viderc, 



His dictis, Jesus prsBcedebat in Jerusalem {ibid. 
28). Solus Joannes, cum encania bieme fierent Je- 
rosolymis , commemorat Judaos dixisse ad Jesum 
ambulantem in porticu Salomonis : Quoutque ani 
mam nostram tollis? Si tu e$ Christu$,dic nobispa- 
lam. Inde sumpta opportuniute sermonis, dixit • 
Ego et Pater unum sumus ; et alia subUmia protulit! 
Unde Judai malignilate cacati lapides sustulerunt, 
ut lapidarent eum. Deinde iterum trans Jordane^ 
in loeum ubi Joannesprimum baptizarat, abiit et it- 
lic mansit. llluc multi venerunt et in eum credide- 
runt {Joan. x, 22-41). 

Bethaniae Lazarus inflrmabaiur, pro quo sorores 
eJHs Maria elMartha miurunt ad Jesum, dicenUs: 



A^\ u .J'^"' ^^' T " "'^^•""-"-* *=•"» ▼««erc, ejHs flana elMartha miserunt ad Jesum dicenut- 

tZJ^Z T'"*.'- ^"'«^"'^"^^''"^ J"^«i«» ^ ^omine. ecce guem amas infirmlrZlet^' 
quodad bominem diverlisset Deccatorftm . »inn, w. Ai^:. . »..*_„.. . ' ''««iwr. Auatens Jeeus^ 



quodad bominem diverlisset peccatorem, stans iii 
fidei veritate Zachesus dixit adDominum: Eceedu^ 
midium bonorum meorum, Domine, dopauperibus; 
et si quid aliquem defraudam reddo quadruplum. 
Ait illi Jesus : Hodie salus domui huie facta est^ eo 
quod et ipse fitius sit Abrahof. Venii enim Fitius ho- 
minis queerereet salvare quod perierai (Luc xix. 
1-1 i). 

Deinde parabolam ponit de nobili quodam, qui 
abut in regionem longinquam accipere regnum et re- 
uerti {ibid. 12); et de servis , quibus decem mnas 
dedit, ut ncgotiareiitur ex eis. Reverso autem pri- 
Tius ait : Domine^ mna tua decem mnas acquisivit 



tiixit : Infirmitas hwc non esi ad mortem, sed pro 
gloria Dei, ut glorificetur Filius DH per eam. Tunc 
duobus ibi diebus mansit, et postea cum discipuKs 
suis f« Judmam abiil, et Lazarum quatuor dies jam 
in monumento habentem invenit. Martha, ut ejus 
adventum audivit, fldefortis, occurrens illi,dixit : 
Domine, si fuisses hic, frater meus non fuUut mot' 
tuus. Moderaiisutiturverbis, qua intemperanter 
dolet interitum fratris. Martba post mutuam cum 
Christo collocutionem, veramque fidei confessio- 
nem, qua credidit eum Dei FiUum, vitam et resoi^ 
reclionem, Mariam vocavit suam sororem , dicens 
suppressa voce : Magister adest et vocat te. lUa cito 



im. 16). Primus servus ordo doctorum estln cir. . su^^re::^^^^^^^ T^^iJr' V"^ ^'^ 



luruB accepit, quia nnum Dominum, unam fidem, 
unum baptisma, unum Deum praedicare jussus est. 
Sed baec eadem mna decem mnas acquisivit , quia 
popuJum sub lege constitutum sibi docendo socia- 
vit. Ii:o fcliciler reiiiuiierato, aller ait : Domine, 
mna tua fecit quinque mnas {ibid. 18). Servus iste, 
coetus esi eorum qui in pra^putio evangeUzare missi 
sunt, meritoque iUis divinitus praeponuntur, qui pcr 
eos ad cultum unius Dei jmortiflcatis sensibus car- 
nis conversi sunt. Porro allcr servus qui, nego- 
iiarijussus,acceptam Domiiii pecuniam in sudario 
reposuit, denotat eos qui, ad praedicandum idonei, 
pnedicationis officium, jubente Domino, per Ec 



clesiam vel saltem suscipere, vel digne gerere D 1-45). 



D^mme, u htc (uuu*, fraler metu Laxarut nm 
{uuHt moriuus. Fons pietatis ploranlibus amidt 
pro morte amici plomit, sed flendo inexplebile 
l^udium suis peperit. Jesns fremens in «emetipso. 
ad monumentum Tenit, lapidcni de spelunca toUi 
pnecepit, e( quatriduanum jam felentem voce. ma- 
gna vocavit : Laxare! veni fora» 1 Et etatim prodUt. 
hgatut manut etpedet inttitit; quem Dominnsmox 
Jussit soWi a discipulis. Facto lam glvrioso et cun- 
ctis ssculis pradlcando mlraculo, non omne* 
crediderunt in Jesum, sed mulii ex JudaU, «> 
venerani Mariam et Mariham consolari, el tide' 
rant insperaUm resnrrectionem Lazari (Joan. xi. 



detrectant. Pccunlam in sudario Ugare est per- 
cepta dona sub oiio lenti lorporis abscondere. In 
hac parabola, per duos servos fideles inteUige utri- 
usque popuUdoctores ; per decem et quinque mnas, 
iA Dominiim credentes populos; per servum ne- 
qaam, malos catholicos ; per inimicos , qui genui- 
nam bseredem super se regnare noluerunt, impie- 
Utem eorum qui verbumfidei aut nunquam audjre, 
aul male interpretando corrumpere maluerunt; 
pcr missionem seminis non seminati,eorum etiam, 
quos verbum Dei nec audire contigit , discussio- 
nem. fiis nimirum quinque personis omoe genus 
huroanum, quod in die judicii fulurum est, expri- 
mitnr. 



Plures mortuos Dommus suscitasse non dubita- 
tur, sed in sancto Evangclio tres tantum certi 
causa mysterii suscitasse legitur.Per filiam archi- 
synagogi, quae inter domesticos parietes paucis vi- 
dentibiis resuscitau est, designantur pcccatores 
qui peccatum intus in conscientia clausum habent! 
et necdum ad opuserumpunt. Hospjerumquc divina 
inspiratio resuscitat, dum eosa pravo consensu pri- 
vata ^mendatione revocat. 

Perfilium viduae, qui extra portas urbis datus 
est,et multU cementibus a Christo resusciutus 
est, denountur rei, qui post consensum ad perpe* 
trandum facinus exeunt, et quasi mortuum deiate- 
bris anim^ proferunt; ut quod latebat in secreto. 



n 



ORDERIGI VITALIS 



48 



appareal in publico. Plcrumque ta^es salulriter ad- A ex odore ungueuli, cuni Ecclesia respergilur reli 



' rooneiitur, et reuiedio dignae conversipnis diyini- 
IU6 vivificantur ; roultis scjentibus, qui inde Uic- 
4aiitur. 

Pcr Lazarum iam sepultum , jam fetidum, pec- 
•cantes fignranturt qui prava etiam consuctudine 
implicanlur ; adeo ut ipsi mali consueludo non per- 
.mittat eos intelligere malum esse quod faciunt; 
unde crebro defendunt nefas quod agunt; jamque 
velut ingcnli mole pervcrsae consiictudinis obruti 
sunt. Procaciler ira&cuntur, cum reprelienduntur ; 
et fctcjit, dum pravx opinionis elogio passimde- 
rogantur, proximique videntes eos, eorum exem- 
|>lo iaeduntur. llli tandem , qui humano judicio 
damnaudi censentur, intrinsecus a Deo vivifican- 



gio&ae vitse l)oi:a fama. Suavltatc odoris, qua domus 
impleta est, Judas infelix, quifurerat et loculos 
hkbens , scandalizatus cst, dcvota; etiam mulieris 
ministerium reprehenJit. Sed Dominus ei lemere 
objurganti mansuete respondit : Sine Ulam; bo' 
num enim opus operata est in me. Amen dico tibi : 
narrabitur in toto mundo quod f^cit ha:c in memo^ 
fiam ejus (Matth.xxyiy 6-13; Marc. xiv, 3 9; /oan. 
XII, 1-8). 

Plures, curiositate ducti, Bethaniam adierunt, et 
Lazaruro roanducantem cum Christo viderunt, lae- 
tique tcstiroonium miraudi opcris perhibucruut. 
Invidenles ergo Pharisxi cogitaverunt resuscitatum 
interficere, sed frustra niiebantur obstarc Christt 



lur, postea per saccrdotale minislcrium absolvun- ^ omnipotentiae (/oan. xii, 9-ii). 



tur. 

Aliter, omnis homo mortuus nascitur originali 
peccato. Prima dies mortis cst, quam dedil origo 
propaginis. Secunda diesestmorti8,dum cicscendo 
adolescit homo; vcnit ad annos ralionis capaces, 
incipilin sehabere naturaliter lcgem, quadoccntur 
natui^alilcr homines, ut quod sibi fieri noluerunt, aliis 
ue faciant, sed hanc transgredi audent. Tertia dies 
iBortis est,du n scripla lex bomini datur ; sed ipsa 
quoque conteinnitur. Post omnia Christiis venit, 
evangelium altulit, regnum coelorum praedtcavit; 
niale facientibus minatuK est gehennam, et bene vi- 
ventibus vitam proroisitaeternam.Evangciiuroetiam 



XI. Jesus intrat Jerusalem, — ParaboUe, 
In crastinum turba muUa, qum contenerat ad 
diem feslum^ cum audisset quia Jesus venit Jerusa- 
lenXy acceperunt ramos palmarum^ et proeesserunt ei 
obvtam. Appropinquantc hora immolationis, Agnus 
Dei locum expetiit passionis. Qui curo venisset 
Bethphage ad roontem Oliveti, tunc duos ex disci- 
pulis suis misit, dicens : Ite in castellum quod eon- 
tra vos est^ et stalim invenietis asinam alligatam « 
et puUum cum ea. Solvite, et adducite mihi. Eun- 
tes aulem discipuli , asinam et pullum adduxerunt ; 
super eos vestimenta sua imposuerunty eumque desu^ 
per sedere (ecerunt. Ecce rex noster» sicut de illo 



contjmnitur, et hxc est quarta dies morlis , qua ^ jamdudum vaticinatum est, non sedet in curru au- 



Lazarus in mausoleo jacuil 

Item aliter, primo est titillatio in corde, secundo 
consensus, tertio factum, quarto consuetudo. His 
itaque modis reus occidit et in sepulcro putrescit. 
Gralia Dei per peccatum elongatos revocat, et mui- 
timoda peccatorum mole depressos ad vitam resu- 
scitat. 

Divulgato Deitatis mirabili miraculo relatione 
lualtoruro , qui prxsentes curiosc inspexerant in- 
sperata lege de tumulo processisse Lazarum, colie- 
gerunt ponlifices et Pharlsaei consilium adversus 
Jesum, et prophetante Caipha decreverunt ut inter- 
ficerent eum. 

Abiit ergo Jesus in regionem juxta deserium, in 



reo purpura fulgens, nec ascendit fervidum equuni 
discordiae et litis amatorero ; sed sedet super asiiiain 
tranquillitatis et pacis amicam. Non habet in cir- 
cuitu suo splendenles gladios, sed venit mansuelus; 
non ut per potentiaro timeatur, sed ut propter man- 
suetudinem diligatur. Plurima turba straverunt 
vestimenta sua in via ; alii autem cwdebant frondes 
de arboribus et sternebant in via, Turbce autem, quas 
prascedebant et quasequebantur^ clamabanty dicentes: 
Hosanna filio David ! benedictus qui venit in no^ 
mine Domini ! benedictum regnum patris nostri Da* 
vid! Bosanna in excelsis! Quidam Pharisasorum 
dixerunt ad illum : Magi^iter, increpa discipulos tuot, 
Quibus ipse dixit : Dico vobis, quia si tacuerint hi. 



civilatcm quae dicitiir Ephrcm, ibique morabatur D iaptcfe^ c/ama6ttnf (lfa((/i. xxi, 1-9 ; Ifarc. xi ,1-iO; 



cum discipulis suis. Principes enim sacerdotum 
et complices eoruro dederant mandaturo ut, si quis 
cognoverit ubi sit, indicet^ ut apprehendant eum. 
Tiinebant quippe ne mundus totus sequerelur 
eum,et venientes Romani toUerenteis regnum {ibid. 
' 46-56). 

Jesus ante sex dies Pascbae venit Beihaniam, ibi- 
que fecerunt ei coenam. Martba ministrabat, Laza- 
rus vero discumbebat. Maria libram unguenti nardi 
pistlci pretiosi accepit, pedes lesu unxit et capiliis 
suis extergit. Nardus aromatica species est. Pistis 
Grsece, fidet dicitur Latine; inde pisticum, id est 
fidele , dicitur unguentumf qula cadaver eo perun- 
ctum a putredine servat illaesnm. Domus impletur 



Luc. xii, 29-i4; /oan. xii, 12-15). Cum autein 
appropinquavit, vidcns civitatem, super il!am flevit, 
et mala iUi praescius futurorum praedixit imminen- 
tia, eo quod tempus visitationis suae non cognove- 
rit. €um intrasset Jerusatem^ commota est universa 
civitas, dicens : Quis est hic? PopuU autem dice- 
bant : Ilie est Jesus prophela a Nazareth CarUwo!. 
In templum Dei intravit, omnes vcndentes et emen- 
tes in illo ejecit ; et mensas nummulariorum el ca^ 
thedras vendentium columbas evertit , dieens : Scri' 
ptum est (Isai. lvi, 7; Jerem. vii, .11) : Domusmea 
domus orationis vocabitur ; vos autem feeistis illam 
speluncam latronum (Matth. xxi, 10 16 ; Marc. x«, 
15-17; Luc. XIX, 45, 46; Joan. ii, 13-16). Acce* 



49 fflSTORlA ECCLESIASTICA. — PARS I. 

denies ad eum cascos et claudos in lemplo sanavit. A pcrfi iicntur Din 



Yidentes auteni principes sacerdotum ei Scribse mi- 
rabilia quac fecit, et pueros graliilanlcr in tcniplo 
clamantes : Hosanna filh David ! fclle livoris indi-^ 
gnati, diierunt ei : Aai(/M quid uti dicttnt? Jcsus 
respondit : Andio. Nunquam legistis, quia exore in-- 
fantium et laetentium perfeciiti laudem f 

Circumspectis omnibus, malevolos cives reliquit, 
el cum xi: in Bcibaniam exiit,.ibiquemansit. Mane 
reverlens in civitatem, esuriit ; ad arborem fici, 
qnac secus viam stabat, venit. Sed in ea niliil, nisi 
folia tantum, invenit, et maledicens, ait : Nunquam 
tx te fructuz nauatur in sempiternum, Continuo 
ficulnea aruit, per quani Synagoga designatur, quae 
\erba lcgis,non fructus babuit {Matth, xxi, 17-19; 



- LIB. I. 50 

visione sine corniptionis labe 
(Matih,\xu, 23-33; ifarc. xn, 18-27; Luc.xx, 
27-40) 

A logis doctore intcrrogatus quod esset manda- 
tum magnum in lege, dixil : Diliges Dominum Deum 
tuum ex toto corde tuo et ex tota anima (ua ei ex 
omni mante tua, Uoc eit maximum et primum man- 
datum, Secundum autemsimile est huic: Diliges 
proximum tuum sicut te ipsum. In his duobus manda^ 
ti$ universa tex pendet et prophetos. fnlerrogantes 
de Chrislo, cujus essct filius, confutavit, et Chri- 
stum D«\vid dominum nianifcslavil, et illis silcn^ 
tium tale imposuit, ut nullus audcrcl eiini ex illa 
die amplius interrogare; scd jam aperte niterenfur 
Romanae potcstati tradere {Matth, xxii, 54 46; 



Marc. XI, 13, 14). Interroganles in qua potestale B ^^^c- x", 28-57; Luc. xx, 41-44). 



in templo tam praeclara faceret, interrogavil la- 
pti&iDum Joannis de coelo crat, an ex hominibus. 
Tanfi brevi quaesiione Cbristus insidiantes sibt con* 
fudit et eoruro ora obturavit. Nam quod e ccelo ve- 
rum sciebant esse, confiteri noluerunt promaiigni» 
tate, nec palam negare ausi sunt pro turbarum ti- 
more. 

Dcinde parabolam ponit de duobus filiis, quos pa- 
terin vineammisit; quibus initium et finisdtversus 
fuit. Unns cnim palri non verbo, sed actu obedivit; 
alter vero non ore, sed opere spernens, contrajixit 
{Matth. XXI, 25-32; Marc. xi, 27-33; Luc, xx, 
1-8). 

Aiiam quoque de agricola Dominus adjecit, qui 
vinearo plantavit, et peregre profectus colonis eam 
locavit. Qui servos ejus, dum vineae fructus re- 
|M>sccrent, apprebenderunt. Alium ceciderunt, ut 
Jereroiam; alium occiderunt, ut Isaiam; alium vero 
lapidavcrunt, ut Nabotli et Zachariam ; novissime 
Filium Dei cruiifixerunt. Blysticc 6cr\'us unus et 
aUer mittilur, cnm lcx , psalmus et prophctis. le- 
gitar:quorum monitu bene operelur. Sed missus 
caedititr« ejicitur, cum sermo contemnitur, vel 
(qiiod pejus esl) blasphematur. llaeiedem, qnantum 
ad sc, occidit qui Filium Dci conculcaverit et Spi- 
ritui gratiae contumeliam fecerit. Perdito malo cuU 
tore, alii vinea datur ; dum donura graiiae, quod 
supcvbus perdit, humilis accipit (Ifnrr/i.xxi, 33-41; 
Marc. XII, 1-9; Luc. xx, 9-16). 

Tertiam parabolam de nuptiis edldit, quas paier 
rex fiiio suo fecit, et invitatos contemptores missis 
exercitibus* puniit {Matth. xxii, 1-14). 

riiarisael cum Herodianis tentaverunt si licct cen- 
sum dari Caesari, an non. Deialo numismate, 
respondit Jesus : Reddite Cwsari quce sunt Ccesaris^ 
et Deo qu(B Dei sunt {Matth. xxii, 15-22; Marc, 
XII, 13-17 ; Lue. xx, 20-26). Sadducaei quoque ten- 
taverunt demuliere, quae septem viros habuit,ciijus 
in resurrectione fulura sit. Jesus vero respondit : 
Erratis, nescientes Scriptnras neque virtutem De:. In 
resunectione vero neque nubent neque nubentur; sed 
erunt sicut angeti in ccelo. Ecce bonus Magister se- 
curitatem insinuat fiiiis Ecclesiae, quod resurgentes 



Tunc Jesus ad turbas, discipulosque suos locutus 
esl : Super calhedram Moysi sederunt Scribiget 
Phariswi, Omnia ergo quwcunque diierint vobi$^ 
servate et facite ; secundum vero operaeorum i:vlit9 
facere. Dicunt enim et non faciunt. Alligunt^ autem- 
onera gravia et importabilia, et imponunt in hume^ 
ros hominum ; digito aulem suo nolunt ea movere. 
Omnia vero opera sua faciunt ut videantur ab honxi" 
nibus. Dilatant enim phylacteria sua et magnipcant 
(imbrias. Amant autem primos reeubitus in cosniSf et 
primas cathedras in synagogis^ et salutationes in 
forOi et vocari ab hominibusRabbi. Vosautem nolite 
vocari Rabbi, unus est enim magister vestir^ omnes 
autem vos fratres estis. Et patrem nolite vocare vcbis 
^ super terram; unus est enim Pater vesier, qui ih 
coslis est. Nec vocemini magistri^ quia magister 
vester unus est Christus. Qui major est vestruniferit 
minister vester. Qui autem se exaltaverit, humitiabi* 
tur; et qui se humiliaverit, exaltabitur. Va: vobis^ 
Scribie et Phariscei hypocritCBy qui clauditis regnum 
ccelorum ante liomines ! Vos enim non intralis^ nec 
introeuntes sinitit introire. 

Jcsus itaque multa salubcnima edidit, siinpliccs 
docuit, hypocritas rcprebendit. Locutus esi de ju- 
rantibus in templo , et auro quod in templo est ; de 
altari et donis qux in ipso sunt ; de divina pieiate, 
qus prophetas et sapientes ct Scribas miserii ; de 
crudelitate Judaeorum, qn^e missos a Deo variis ge- 
neribus mortis peremerit. 

Supcr Jerusalem luclum edit ; non saxa, sed bo- 
mines plangit. Jerusalem flebililer ingeminavit, 
quae prophetas occidit, et a malilia resipiscere ne- 
gligil {Matth. xxm). Detemplo Jesusexivit, cl osten- 
dentibus discipulis magnas aedificationes teinpll, 
respondit : Non relinquetur lapis super lapidem^ qut 
non destruatur. Sedente eo super montem Oliveti, 
discipuli secreto, sicut Matthaeus Marcusque at- 
testantur, tempus et signa praedictae destructiouis 
interrogant. llle, percunctantibus de fine, respondit 
mala plurima praecessura, gentium bella, terrae- 
motus per loca, pestilentias et fames, terroresque 
de coelo et signa magna. Multa vaticinatus est de 
futuris pcrsccutionibus, adventuqne suo; fidelibus 



51 



OIVDERICI VITALIS 



52 



non pnecogiUndum quid traditi loquantur, sed in A panem, benedMt ae Irtgitj dedilqne discifmlie suUet 



p:itientia sua possideant animas suas. Circumdan- 
dain ab exercitu Jerusalem, et vae praegnantibus ; 
gladium quoque et capliyitatem, signaque cceli fu- 
tura ; seque yenturum in nnl)e cum potestate ma- 
gna et majestate praedixit. Respieite, iuquit, quia 
approfnnquat redemptio vestra. Ab ebrietale quoque 
et curis hujus yit9 probibens, yigirandum praecipit 
et orandum. Elationem Scribarum reprehendit , yi- 
duam in gazophylacium duo sera mittentem plus 
omnibus misisse confirmayit {Matth. xxiy; Marc, 
xn» 5844 ; Luc. xx, i5; xxi, 4). 

Sub exemplo fici arboris docet de adyenlu con- 
snmmationis. Parabolam proferl de decem yirgini- 
bus, et de eo qui seryis, suis bona sua tradidit et 



ait : Aecipite et comedite : hoc est corpus meum. Et 
accipiens calicemt gratias egit et dedii iilis^ dicens : 
Bibite ex hoc omnes : hic est sanguis meus novi te- 
stamentij qui pro muUis effundetur in remissionem 
peccatorum, Dico autem vobis : non bibam amodo de 
hoe genimine vitis usque in diem t7/ttm, cum iltud 
bibam vobiscum novum in regno Patris mei (Matth, 
xxyi, 21-29; Ifarc.xiy^ 18-25; Lttc. xxii, 17-23). 
Dominus, nocte qua traditus est, tribas yicibus 
orayjt , ut et nos a pra^teritis peccalis yeniam, et a 
pracsentibus malis tutelam, et a futuris periculis 
cautelam oremus, et ut omnem orationem ad Pa- 
trem et Filium et Spiritum sanctum dirigamus. 
Item notandum est quod, sicut trina est tentatio eu- 



peregre profectns est; de adyentu Filii bominis in ^ piditatis , ita et timoris. Concupiscentia camis, 
majestate sua cum angelis suis ; de segregatione 
oyium a dextris et ha^lorum a sinistris ; de retribu- 
tione reproborum in supplicium aeternum et remu- 
neratione justorum in yitam aeternam cousumma- 
yil (Matth. xxiy, 32, 53, xxy; Lttc. xix, 11-27). 
XII. Passio Domini nostri Jesu Christi. 
Prima die azymorum accesserunt discipuli ad /e- 
Sttfli, dicentes : Ubi vis paremus tibi comedere pa* 
ichaf At ipse dixit Petro et Joauni : Ite in civitatem 
ed quemdam^ quem vobis demonstraverit homo^ qui 
9obis occurrerit lagenam aquas portans. Sequimini 
aum indomum in quam intrat^ et dicetis patrifamilias 
domus : (Jbi est diversorium , ubi pascha eum dis' 



concupiscentia oculorum, ambitio saecularis. Timor 
nihilominus est mortis, timor yilitatis et timor do- 
lorum. Contra quae omnia docet nos debere oratione 
muniri. Undeet propter trinam tentationem passio- 
nis potest inteliigi Dominus ter orasse. 

Joannes, insignis theologus, asserit quod Jesus 
postquam pedes Petri primo multum probibeutis, 
aliorumque layit, inter mystica yerba propheticae 
Scripturae auctorilate proditorem adhuc occulle de- 
notayit, dicens : Qui manducat mecum panem^ leva- 
bit contra me calcaneum suum. Deinde cum decreyis- 
set eum secnndo manifestare,,rttr5a(«« est spiritu et 
protestatus e«l, et dixit : Amen^ amen dico vobis^ 



eipulis meis manducem t Et ipse vobis ostendet cce- q quia unus ex vobis tradet me, Aspiciebant ergo ad 



naculum magnum stratum^ et ibi parate. Euntes^ 
eicut dixit illis invenerunt^ et pascha paraverunt. 
Yespere facto, cum duodecim venit, et discumbentibus 
ilUs dixit : Desiderio desideravi hoe pascha mandu- 
eare vobiscum antequam patiar. Dico enim vobis quia 
ex hoc non manducabo illud, donec impleatur in 
regno Dei {Matth. xxyi, 17-20; Marc. xiy, 12-17 ; 
Luc. XXII, 7-16). 

*^Secundum Joannem, coena facta, eum diabolus 
jam misisset in eor ut traderet eum Judas Simonis 
Jscariotis ; sciens quia omnia dedit ei Pater in manust 
at quia a Deo exivit et ad Dominum vadit^ surgit a 
ceena et ponit vestiwenta sua. Et cum accepisset lin^ 
teum^ prwcinxit se. Deinde mittit aquam in pelvim^ 



invicem discipuii^ hcBsitantes de quo diceret. Simon 
Petrus Joanni, qui supra pectus Jesu recumbebat, 
innuit, et Joannes interrogayit : Domine^ quis est t 
lile^ inquit , est cui ego intinctum panem porrexero, 
Et cum intinxisset panem^ dedit Judas Simonis Isca* 
riotis. Et post buccellam^ tunc introivit in illumSa" 
tanas et dicit ei Jesus : Quod facis^ fac citius, Boc 
autem nemo scivit discumbenlium ad quid dixerii ei. 
lUe post haec exiit continuo. Erat autem nox. Cum 
ergo exiissett dixit Jesus : Nune clarificatus est Fi^ 
tius hominis^ et Deus clarificatus est in eo {Joan. 
XIII, 18-31J. 

£t alia mnlta dixit mirae profunditatis yerba de 
yera Dei et proximi cbaritate, de Trinitatis unitate. 



et ceepit iavarepedes disciputorum et extergere tinteo^ D de trina Petri negatione, et Spiritus sancti Para- 



quo erat prtecinctus. Postquam lavit pedes eorum et 
aceepit restimenta sua^ cum recubuisset fVerttm, dixit 
eis : Scitis quid fecerim vobis t Yos vocatis me Mor 
gister et Domine^ et bene dicitis ; sum etenim. Si 
ergo ego lavi pedes vestros Dominus et Magister^ et 
vos debetis alter alterius lavare pedes^ et reliqua 
usque ad illud, ubi dicit : Qui %ne acdpit^ accipit 
eum qui me misit (Joan. xiii, 1 -20). 

Matthaeus refert quod edentibus discipulis ait Je- 
8US : Amen dico vobis quia unus vestrum me tradi» 
turus est. Et contristati valde^ cceperunt singuii di- 
eere : Nunquid ego sum^ Domine t At ipse respon- 
dens^ ait : Qui intingit meeum manum in paropside^ 
kic me tradet. Ccenantibus autem m, accepit Jesus 



cleti adyentu et consolatione ; de mandatorum Dei 
obser^atione et felici bonorum remuneratione ; de 
fidelium persecutione et infidelium inexcusabiii 
damnatione ; de discipulorum dispersioneetinstante 
jam sui passione. 

Incomparabili finito sermone, Jesus oeulos in 
coelum subleyayit, et exaudibilem Patri pro disci- 
pulis suis et pro omnibiis qui credituri erant per 
yerbum eorum in Deum, orationem benigniterpro- 
fudit ; in qua multo majora quam humana fragilitas 
petere praesumpsisset, pro nobis a Patre clemeutis- 
simus orator postulayit {Joan. xiii, 2U\yii, 26). 
XIU. Sequentia Passionis. 

Tunc, secundum Lucam, contentio inter discipu** 



55 HISTORIA EGGLESIASTIGA. - PARS 1. — LIB. I. 54 

los facta eitf quis eorum videretur e$$e major. Sed A meum^ et exhibebit mihi plu$ quam duodecim mittia 



coelestis doctor ad humilitatem eos exemplis om« 
nino proYOcayit et dictis. Imbeciilium itaque disci- 
pulonim conteQtionem pie compescuit, et se ipsum 
sola pietate illorum ministrum astruit. QuilMis cum 
iUo permanentibus regnum etiam promittit, et post 
aliqua Pelro improvide Jactanti dicit : Simon^ ecce 
Satanas expetivit oo«, ut cribraret eicut triticum, Ego 
autem rogavi pro te^ ut non deficiat fidet tua, Et tu 
ttHquando converstts^ confirma fratret tuos, Qui dixit 
€t : Domine^ tecum paratus sum et in carcerem et in 
morlem ire, Et ilU : Dico tibi^ Petre : non cantabit 
hodie galiuSf donec ter abneget nosse me. Et dixit 
€U : Quaudo misi vos sine sacculo et pera et calcea-' 
vuntis^ nuuquid aliquid defuit vobis ? At iili dixe^ 
runt : Nihil, Dixit ergo eis : Sed nunc qui habet sac- 
euimm^ toilat simiiiter et peram ; et qui non habet^ 
tendat tunieam suam et emat gladium, At illi : Ecce 
giadii duo hic, Qui dixit eis : SaULest (Luc, xxiif 
24-38). 

Et bymno dicto, sicut Matthauis Marcusque 
coDunemoranty exierunt in montem Oiiveti ; Ibique 
tonc dixit iliis : Omnes vos uandaium patiemini in 
nte in ista nocte. Inde venit in praedium Gethsemani» 
qnod inierpretatur vallis pinguium^ sive pinguedi'^ 
»<« Et dixit discipnlis suis : Sedete hic, et orate^ ne 
intretis in tentationem. Et assumpto Petro et dttobus 
filHs Zebedmi^ ecspit pavere et tmdere vel contristari, 
Et ipseavuisus est ab ett, quantum jactus est lapidis; 



iegiones angelorum ? Quomodo ergo implebuntur Scrir 
ptur<e^quiasic oportet fieri ? {Matth.xxWf 52-54.) His 
verbisadjungi potest,quod illum eoiocodixisseJoan- 
nes commemorat : Calicem, quem dedit mihs Pater^ 
non bibam iiluml (Joan. xviii, il.) Tunc, sicut 
Lucas dicit, auriculam Malchi tetlgit et sanavit 
(Lue. XXII, 51). In iUa hora dixit Jesus turbis : 
Tanquam ad tatronem exittis cum gladiis et fustibus 
comprehendere me. Quotidie apud vos sedebam, do- 
eens in templo^ et non me tenuistis. Sed hmc est 
hora vestra et poteslas tenabrarum. Tunc discipuli 
omnesy relicto eoj fugerunt. Unus adolescens amictus 
sindone sequebatur, qui, cum tenuissent eum, rejecta 
sindone nudus ptofugit ab eis. In illa turLa cum ad- 
^ essent tribunus et cobors el ministri Jadxorum, 
Salvator ligatus est, et primo ad Annam pontificem 
socerum Gaiphae ductus est (Matth. xxvi, 55-57; 
Marc. XIV, 47-53; /oan. xviii, 12-13), 

Petrus Qutem sequebatur a longe usque in atrium 
principis sacerdotum^ et ingressus intro sedebat ad 
ignem^ quia frigus erat^ cum ministris^ ut videret fi^ 
nem, Accenso igni in medio atrio et circumseden- 
tibus illis, erat Petrus in medio eorum (Matth. 
XXVI, 58; Marc. xiv,>54; Luc. xxii, 55; Joan^ 
xviii, 15, 16). Maxima Petrus admiratione veneran- 
dus est« quod Dominum, etiam cum timeret, se- 
cutus est. Quod timet natur» est, quod sequitur dor 
votionis, quod negat obreptionis, quod poenitet 



et positis genibus orabatf dicens : Pater^ si vis trans- q fidei 



fer ealicem hunc a me. Verumtamen non mea voiun* 
tas, sed tua fial (Matth. xxvi, 30-34; Mare. xiv, 26- 
39; Luc, XXII, 39-42 ; Joan. xviii, 1). 

^ppamit autem iUi angeius de coelo^ confortans 
eum^ et facius in agonia prolixius orabat ; et faetus 
est sudor ejus sicut gultce ianguinis decurrentis in 
ierram. Ibi trans. torrentem Gedron fuisse bortum 
inleliigimus, in quem introivit ipse et discipuli 
ejus; quem locum Judas sciebat. Qul eum accepisset 
cohor.tem^ et a pontificibus et Pharisaiis ministroSf 
venit iUuc cum iatemis et facibus et armi$^ Et con" 
putim accedens ad Jesum dixit : Ave, Babbi. Et 
osculatus est eum. Tunc acce$serunt, ei manus in Je- 
sum injeceruntf eumque tenuerunt. Deinde, qiiod 



Principessacerdotum et omne eoncUium qua^ebant 
faisum testimonium eontra Jesum^ ut eum morti tra^ 
derent; et non invenerunt, cum multi fai$i te$te$ ac^ 
ceimMnf.Princeps sacerdotum, tacente Jesu, dixit : 
Adjuro te per Deum vivum^ tU dica$ nobis si tu esu 
Chri$tu$ FiUu$ Dei. DicitilU Jesus : Tudixisti. Tune 
princeps sacerdotum seidit ve$timenta $ua^ dicene : 
Bla$phemavit ; quid adhuc egemu$ te$tibu$? Ecco 
nunc audi$ti$ bla$phemiam. Quid vobi$ videtur ? ki 
illi responderunt : Reu$ e$t mortis. Tunc ejus in 
faciem ex^puerunt, et colaphi$ eum cedderunt (Joan^ 
xviii). Alii autem faciem ei velaverunt, et palmas. 
in faciem dederunt, dicentes : Prophetiza nobi$^ 
Chri^te^ qui$ e$t qui te percu$$it ? Hsec intelligilur 



Joannes commemorat, dixit eis : Quem qu<sriti$? ^ nocte passus Dominus in domo principis sacerdo- 
Reaponderunt ei : Je$um Nazarenum. Ut dixit : 
^go sum^ abierunt retror$um et ceciderunt in ter^ 
ram, et reliqua (Matth. xxvi, 45-50 ; Marc. xiv, 40- 
46; Lue. xxii, 43-48; /oan. xvni,2-9). 

Yidentes atitem, sicut Lucas dicit, ii qui drca ip- 
sum erantf quod futurum eratt dixerunt : Domine^ 
si pereutimus gladio? Tunc Fetrus Malchum servum 
principis saeerdotum percussit, et auriculam ejus 
dextram amputavit. faiterrogantibus respondit Je- 
8US : Sinite usque fmc (Luc. xxii, 49-51) ; et per- 
cutienti Petro protinus, quod Maltbaeus commemo- 
rat, adjunxit : Converte gladium tuum in ioaim 
$uum. Omnes enim qui aceeperint gittdium^ gladio 
veribpnt, An putns quia ngn possum rogare Patrem 



tum, quo prius adductus est ; ubi etiam inter has 
Domini conlumelias Petrus tentatus est. Trin» ne« 
gatio Petri coepta est ante primum galli cantum, 
et ante secundum peracta juxta Marcum. Alii tres 
attenderunt quod ante primum affectione animi et 
timorePetri tola fuit concepta. Tandera Petrusre- 
cordatu$ e$t verbi Je$u, quod dixerat : Priuequam 
gaUu$ cantet, ter me negabi$. Et egre$$u$ fora$ flevit 
amare (Matth. xxvi, 59-75; Marc. xiv, 55-72; Lue. 
XXII, 56-71 ; Joan. xvm, 17-27). 

Pontifex Je$um interrogavit de di$cipuii$ $uis et 
doctrina ejus. Be$pondit ei Je$u$ : Ego paiam Iveu- 
tu$ $um in mundo, ego paiam docui in synagoga et 
in tempto, quo omneejudai conveniunt ; et in. oc* 



55 ORDERICI VITAUS *« 

culto lo€UtHi sum nihH. QuM me inlerrogas? Inter- k est quod 2ii\Uik prophelalum Mf(Jla«A.xxvH.3-iO; 
roga eo$ qui audierunt quid loeutus ium ipm. Ecce Act. i, 18, 19), 



At ichmt quw dixerim ego. Htec autem cum dixisset^ 
unue aniitens ministrorum dedit alapam Jesu, di- 
ceni : Sic respondes pontifici f Respondit ei Jesus : 
Si mate tocuius stim, testimonium perhibe de malo; 
siautem bene^ quid me cwdis? Et misit eum Annas 
ad Caipham pontificem Ugatum{Joan. xviii, 19-24). 
Manefacto.vX MatlhaRus rerert, consilium inierunt 
omnes principes sacerdotum et seniores populi adver^ 
sus Jesum^ ut eum morti traderent ; et vincium ad^ 
duxerunt eum^ et iradiderunt Pontio PHato prcesidi. 
(Matth. XXVII, 1,2.) 

XIV. Sequentta passionis D, iV. Jesu Christi. 



Exinde, sancli evangelistae quae per Pilalum cum 
Domino gesta sunl serialim euarrare satagunt; qu« 
studiosi lectores debent diligenter iuvcstigare, et 
singula suis in locis rationabiliter coaplare. lu pas- 
sione Cbristi, ut solers Auguslinus Hipponens':» 
eplscopus in libro tertio De consensu evan^listarum 
scribit, multa dicta sunt et mulu responsa sunu 
Unde quisque eorum quantum sibi visum est decer^ 
psit, et in narratione sua posuit quod s»ti£ essc 
judicavit. 

Jesus, utMatthaeus asserit, an^prdcsidem stetil, 
et interrogatus ab eo .si rex lud^eorum esset, res- 
pondit : Tu dieis(Matth. xxvii, 11). Exiii Pilatu^, 



Lucas contexuit narrationeic de his qu» circa '^ ut Joannes refert, ad eos foras qui non introierutrt 



mane cum Domino gesta sunt, quando viri, qui 
tenebant euro, illudebant ei, caedentcs;et velave* 
runt eum, et perculiebant faciem ejus, et muUa 
blasphemantes dicebant in eum. Facto autem die, 
seniores plebii et prindpes sacerdotum et Scribw con- 
veneruntf et in concHium suum Htum duxerunt, di- 
eentes : Si tu es Christus, dic nobis. Quibus ait : 
Si rtobis dixero^ non credetis mihi. Si autem et in- 
titrogavero^ non respondebitis tnt/it, neque dimiltetis. 
Ex koc erit Filius kominis sedens a dextris virtutis 
Det. Dixerunt omnes : Tu ergo es Filius Dei f Qui 
mit : Yos dieitisj quia ego stifit. At illi dixerunt : 
Quid adhuc desideramus testimonium f Ipsi enim au- 



in pra;torium, et dixit : Quam accusationem affertis 
adversus hominem hunc f Responderunt : Si non essei 
hie malefactor^ non tibi tradidissemus eum. Dixil eis 
Pilatus : Accipile eum vos, et secundum legem te^ 
siram judicale eum. Dixerunt Judcei : ^obis non 
iicet interficere quemquam. Introiit iierum PHatus in 
pratorium^ et vocavit Jesum^ et dixit : Tu es rex /if- 
dfBorumf Respondit Jesus : A temetipso hoc dicis^an 
aiii iibi dixerunt de me f Respondit Pilatus : Kun- 
quid ego Judmus sum f Gens tua, et pontifices Itit . 
tradiderunt te mihi. Quid fecisti f Respondit Jesus : 
Regnum meum non est de hoc mundo. Si ex hoe 
mundo esset regnum meum, ministri mei decertarent 



divimus de ore ejus^ Et surgens omnis multitudo eo^ r ut non traderer Judxis. Nunc autem regnum meum 
mm, ifiia^niitl illum ad Pilalum. HaM^ omnia Lucas tiott est hine. 



narravit (cap. xxii, 66-71, el xxiii, 1). Matthseus 
vero et Marcus narraveriini ea quae cum Domino 
acta sunt usque ad mane. Sed poslea redierunt ad 
narrandam Pelri negationem (Matth. xxvi ; Marc, 
xiv). Qua terrainata, redierunt ad mane, ul inde 
caetera contexerent quae cum Domino g^esta eranl 
(Matth. XXVII ; Marc. xv). 

Joannes quoque : Adducunt^ inquit, Jesum ad Cai- 
pham itt pra:torium. Erat autem mane, et ipsi non 
introieruntf ut non contaminarentur^ sedmanduca^ 
rent Pascha. Tunc illic iniqui coetus aggregaii sunt, 
Dominumque quasi jam convictum reum adduxe- 
runt, adnitenle Caipha, cui jam antea visiiro fue- 



Dixit ergo Pilatus : Ergo rex es tu f Respondii 
Jesus : Tu dtcis, ^ifta rex sum ego. *Ego in hoc natus 
<tim, et ad hoc vcni in mundumy ut testimonium per^ 
hibeam veritaii. Omnis qui esl ex veritate audit vo* 
cem meam. Dixit ei Pilatus : Quid est veritas f Et 
cum hoc dixissetf iterum exiit ad Judasos^ et dixit 
eis : Ego nullam in eo invenio causam (Joan. xvhi» 
29-38). Tunc amaricantes Judxi, ut Lucas refert, 
coepcnint accusare, dicenles : Runc invenimus sub^ 
verieniem gentem nostramj et prohibentem tributa 
dari Ctesarij et dicentem seChristum regem esse (Luc. 
xxiii, l-%5). Et curo accusaretur, ut Maltbaeus ait, 
a principibus sacerdotum et senioribus populi. 



rat ui Jesiis moreretur; nulla mora interponituri D nihil respondit, quod ex mansuetudine fecit. Tunc 



quin damnandus Pilato traderetur. 

Solus Malthaeus exitum Judje traditoris narravit, 
ita dicens : Tunc videns Judas, qui tradidit etim, quod 
damnatus esset^ pQenittntia ducius^ retulit triginta 
argenteos principibus sacerdotum et senioribusy di-^ 
eens : Peccavi, tradens sanguinem jusium. At iHi dixe- 
runt : Quid ad nosf iu videris. Etprojeclis argenteis 
in temploj recessit; et abiens^ laqueo se suspendit. 
Prindpes sacerdotum^ acceptis argenteiSj dixerutU : 
Non licet eos mittere in corbanan, quia pretium 
sangwnis est. Consilio autem tttt/o, emerunt ex iltis 
agrum figuli in sepulturatn peregrinorum. Propter 
koe vocatus est ager ille Acheldemach^ hoc est ager 
sauguinisj usque in hodiemum diem. Sic impletum 



ait t7/t Pitatus : Non audis quanta adversum te di- 
cunt testimonia f Et nuHuro ei verbum respondit^ ita 
ut miraretur prwses vehementerrSedenteiUo pro tri- 
bunaiit misit ad itlum uxor ejus, dicens : Nihil tiin 
et justo illi. Multa enim passa sum hodie per msum 
proptereum (Matth. xxvii, 15-19). Dicenle Pihto : 
Nihil invenio causm in homine^ Judaei, ut Lucas 
scribit, invaUscebant^ dicentes : Commovit populum 
per universam Judosam^ docens et incipiens a GaUUea 
usque huc. 

Pilatus autem audiens Go/ttoam, inierrogavit si 
homo Galiiasus esset; et ut cognovit quod de Htrodis 
poUstate esset.remisit eum ad Berodem^ qui et ipse 
Jeroiolymis erat iliis diebus. Herodes autemt viso 



57 



HISTORIA ECCLESIASTICA. — PARS I. — LIB. l. 



58 



Jeiu, gamsus est valde, Erat enim cupiens ex muito A nisi tibi esset datum desuper. Propterea qui me tra- 

didit libi, majus peccalum habet. Exinde qucerebat 
Pitatus dimiltere eum. Judxi autem clamabant^ di- 
centes : Si hunc dimittis, non es amicus Casaris; 
omnis enimqui se regemfacitconiradicitCwsari. 

Pilatus ergo, cum audisset hos sermonest adduxit 
foras Jesum, el sedit pro tribunali in tocum qui di- 
citur LithostroioSy Hebraice autem Gabbatha. Erat 
autem parasceve Paschce hora quasi sexta. Ei dicit 
Judais : Ecce rex vesler. lUi autem ctamabant : 
Tolle, tolie, crucifige eum. Dicit eis Piiatus : Regem 
vestrum crucifigam ? Responderunl pontifices : Non 
habemus regem, nisi Casarem. Tunc ergo tradidit eis 
ilium^ ut crucifigeretur (Joan. xix, i-iO). 
VLxc narravit Jounncs pcr Pilattim gesta, quae 



Umpore videre eumy eo quod audiret muiia de illo, 
4t sperabat signum aiiqttsd videre ab eo fieri. Inter- 
rogabat ilium muitis sermonibus. At ipse nihii ei 
respondebat. Stabant principes sacerdotum et ScribcB, 
constanter accusantes eum. Sprevit ilium Herodes 
cum exercitu suo, et iilusit indutum veste dba, et re- 
misit ad Piiatum. Et facti sunt amici Herodes et Pi- 
iatus in ipsa die, nam anlea inimici erant ad invi- 
cem. 

Pilatus, convocatis magistratibus ei plebe^ dixit 
ad iiios : Obtuiisiis mihi hunc hominem quasi ever- 
tentem popuium; et ecceego coram vobis interrogans, 
nuUam causam inveni in fiomine isto, ex his in qui- 
bus eum accusatis. Sed neque Uerodes. Nam remisi 



vos ad i/lum, et ecce nihii dignum morte aclum est Blatlbaeus et Marciis quia prasterierant recolueniot, 



t//i. Emendatum ergo iilum dimittam (Luc. x\m, iG). 
Sciebat enlin quod per invidiam tradidissent euin. 
In die festo consueverat prseses unum diniitlere 
viiu:tum popuio, quem voluisseni. Congregaiis au- 
tem iiiis, dixit : Quem vuitis dimittam vobis, Ba- 
rabbam, an Jesum qui dicilur Christus ? Principes 
autem sacerdotum et seniores persuaserunt populis ut 
peierent Barabbam, Jesum vero perderent. Erat au- 
tem Barabbas latro insignis, qui proptPT scditionem 
factam in civitate et bomicidium, missus erat in 
carcerem. Prasses ait : Quem vuitis vobis de duobus 
dimitti? At iiii dixerunt : Barabbam. Dicit iiiis Pi- 
iatus : Quid igitar faciam de Jesu, qui dicilur Chri- 
stus? Dicunt omnes : Crucifigatur. Ail iiiis proises : 
Quid enim maii fecil? Atiili magis ciamabant^ di 
centes : Crucifigatur. Videns autem Piiatus quia ni^ 
hil proficerei^ sed magis tumuitus fieret , accepCa 
aquUf tavit manus. coram popuio, dicens : Innocens 
ego sum a sanguine jufii hujus ; vos viderilis. Et res-* 
pondit universus popuiMs : Sanguis ejus super nos et 
super fiiios nostros. Tunc Piiaius Barabbam iliis di- 
rtisit (Matth. xxvii, 15-26), Jesum vero apprehendit 
et fiageiiavit. 

Joannes refertquod tmc miiites plecientes coronam 
de spinis capiii ejus imposueruni^ et veste purpurea 
eum circumdederunt. Et veniebant adeum et dicebant: 
Ave^ rex Judtporum. Et dabant ei alapas. Exiit ite- 
rum Piiatus foras et dixit eis : Ecce adduco eum 



Sic enim Mattbaeus dicit : Tunc miiites prwsidis 
suscipientes Jesum in prwtorio^ cougregaverunt ad 
eum universam cohortem ; ei exuentes eumt chiarM' 
dem coccineam circumdederunt ei. Et plectentes co- 
ronam de spinis, posuerunt super caput ejus^ et 
arundinem in dexiera ejus. Et genu fiexo anie eum^ 
iiludebant dicentes : Ave^ rex Judmorum. Et exspueH' 
tes ineumf acceperunt arundinemf et percutiebant 
caput ejus. Et postquam iiiuseruni et, exuerunt eum 
chtamide, vel purpura secundum Marcum (cap. xv, 
17); induerunt eum vestimentis stcts, et duxerunt 
eumut crucifigereni (Maith. xyvii, 27-51). Joannes 
narrat quod bajulans sibi crucem Jesus exiit in 
Golgotha, id est Galvarise locum. Sed Simon Gy- 
rcnsnus pater Alexandri et Ruti, de quo tres evan- 
gciistic commemorant, de villa veniens angariatus 
esl; cui poslea crux data est usque in locum por- 
tanda mcmoratum yMatili. xxvii, 27-33 ; Ifflrc. xv, 
16-22; Luc. xxiii, 26-32; /oein. xix, 17). 
XV. Mors D. N. Jesu Chrisii. 

In Golgotha cum duobus latronibtis Jesum cri:- 
cifixerunt, et myrrhatiim vinumeibibcredederunt; 
ct super capiit ejus causam ipsius scriptam impo- 
suerunt : Hic esl Jesus rex Judosorum. II ic vero 
tilulus lilteris Gra^cis et Lalinis et Mebraicis scri- 
plus est (Matth. xxvii, 34-37; Marc. xv, 23-26; 
Luc. xxiii, 33-38 ; Joan. xix, 17-22). 

Milites ergoj cusn crucifixisseni eum, accepe-^ 



vobis foras, ui cognoscaiis quia ineo nuiiam causam fy runt vesiinienta ejus et fecerunt quatuor paries, unicui- 



invenio. Exiii ergo Jesus, portans spineam coronam 
et purpureum vestimentum. Et dixit eis : Ecce homo. 
Cum ergo vidissent eum pontifices ei ministri, cia- 
mabant^ dicentes : Crucifige, crucifige eum. Dixit eis 
Pitatus : Accipite eum vos et crucifigite; ego enim 
noninvenio causamineo. Responderunt Judcci : Nos 
iegem habemus et secundum iegem debet mori, quia 
Fiiium Dei se fecit. Cum ergo audisscl Pilatus hunc 
sermanem^ magis timuit. Et ingressus est prcetorium 
iterumj et dixit ad Jesum : Unde es tu? Jesus au- 
tem responsum non dedit iiii. Dicit ergo ei Piiaius : 
Mihi non ioqueris ? Nescis quia potestatem habeo cru- 
eifigere te, et potestalem habeo dimittere le ?Respondit 
Jesus : Non hatfcres poiestatem adverstm me ullam. 



que miiiti partem et tunicom. Erat autem tunica in- 
cottsutilis, desuper contexta per toium. Dixerunt 
ergo ad invicem : Non scindamus eam, sed sorliamur 
de illa, cujus sii. Vt Scrtptura impieretur (Psai. 
XXI, 19), dicens : Pariili sunt vesiimenta mea sibi, et 
in vesiem meam miserunt sortem (3Iaith. xxvii, 54- 
37; Marc. xv, 23-26; Luc. xxiu, 33-38; Joan. xii, 
23-24). 

Principes et Scribac pendentem in cruce blasphe- 
mabant, et moventea capita sua dicebant : Vah ! qui 
destruis templum Dei^ el in iriduo iliud rewdificas. 
Saiva temetipsum. Sitilius Dei es, descende de cruce 
(Matlh. XXVII, 40 ; Marc. xv, 29-30>. 

Unus auteni, secunduni Lucam, de bis qui peii- 



59 ORDERICl YITALIS 60 

debant Ittronibas » blisphem&bat euni , dicens : A ^us est» hortus, et in horto monumentum novum 
Si in €t Chmtusj tatva Umetipium et nos. 



Alter 

vero increpabat eum» dicens : Neque tu times Deum^ 
quod in eadem damnatione es? Nos quidem jusle^ 
nam digna factis redpimus; hie vero nihil mati 
gessit, Et dicebat ad Jesum : Domine, memento mei 
dum venerisin regnum tuum, Dixit illi Jesus : Amen 
dieo tibi : hodie mecum eris in paradiso (Ltic. txiii, 
3943). 

Stabant juxta erucem Jesu mater ejus^ et soror 
matris ejus Maria Cleoph^ef el Maria Magdatene. 
Cum vidisset ergo Jesus matrem et discipulum «fatt- 
tem quem diligebaty dixit matri suw : Mutiert ecce 
fitius tuus, Deinde dixit disciputo : Ecce mater tua. 
Et ex itla hora accepit eam discipulus in sua {Joan, 
XIX, 25-27). 

A sexta hora tenebrw faetm sunt super universam 
terram usque ad horam nonamt et circa horam no- 
nam clamavit Jesus voce magna^ dicens : Eli, £/t, 
tamaxababdani? hocest: Deus meus, Deus meus, ut» 
quid dereliquisti me ? (Matth, xxvil, 45-46.) Postea 
sciens Jesus quia jam omnia consummata sunt^ ut 
consummaretur Scriptura, dixit : Sitio. Vas ergo 
positum eral aceto ptenum, Itli atitem spongiam 
mceto ptenam hyssopo cireumponenteSi ori ejus obtute' 
runt [Joan. xix, 28, 29). Et clamans voce magnoy 
ueundum Luciim, dixit: Pater^ in manus tuas com- 
mmdo sipifitum meum (Luc, xxiii, 46). 

Ad extremum, juxla Joannem, cum accepisset 
Jesus aeetum^ dixit : Consummatum est ; et inctinato 
eapite^ tradidit spiritum {Joan. xix, 30). Et ecee 
vetum tempti scissum est in duas partes a summo 
usque deorsum^ et terra mota est^ et pelras scisste 
sunt; et monumenta aperta sunt^ et mutta corpora 
sanctorumt qui dormierantf surrexerunt ; et exeuntes 
de monumentis post resurrectionem ejus, venerunt in 
sanctam civitatem, et apparuerunt muttis. CentU" 
rio et qui cum eo erant^ custodientes Jesum, viso 
terriBmotu el his quw fiebant^ timuerunt vatde^ di- 
centes : Vere Fitius Dei erat iste. Ibi Maria Hagda- 
lene, et Maria Jacobi, et Joseph maler, et raater 
riliorum Zebedsei, et alia; multae mulieres a longe 
eraut, quae, secut» Jesum a Galilsa, ei ministra- 
bant. Omnes, qui simul ad spectaculum aderant, 



in petra excisum, in quo nondum quisquam positus 
fuerat. Ibi ergo propter Parasceven Judaeorum» 
quia juxta erat monumentum, posuerunt Jesum. 
Praefatae mulieres, quae magis amabant, contra se- 
pulcnim sedebant, et ubi ponereliir aspiciebant 
{Matth. XXVII, 57-61; Marc, xv, 42-47; Luc. xxtii, 
50-55; Joan, xix, 38-42). 

Altera dle sacerdotes et Pharisaei de diclls Domini 
Jesu quaedam male Pilalo suggesserunl ; eoque 
annuente lapidem slgnaverunt, adhibitisque cu- 
stodibus sepulcrum munierunt (Maith. xxvii» 
62-66). 

Quaedam In evangelica legunlur narraiioiie, de 
his quse inDominica facta sunt resurrectione, quae 
B quo ordine gesta sint nisi dillgenter considereutur, 
repugnantia sibi possunt videri. Unde quid per- 
spicax divinae Scripturae investigator Augustinuft 
dicat, el qiiid inde iii libro iii De concordia Evange^ 
liorum disserat, libet indagare ; et eamdem, sicut 
edidit, lectionem hic mihi adnoure. Sic eiiiin posl 
niultas quaestiones declarans dicit : c Omnia, qiise 
circa tempus resurrectionis Domini facta siint, se- 
cundum omniiim evangelisUrum testimonia in m% 
quadam narratione, quantum nos Dominus adjuve- 
rit, quemadmodum geri potuerint ordinerouSw 

XVI. Resurrectio el ascensio ejus. 

i Prima Sabbati diluculo, sicut omnes consek- 
tiunt, ventum est ad monumentum. Jam factuui 
^ erat quod solus Matlhaeus commemorat de terras- 
molu el lapide revolulo, conterrilisque custodibus ; 
ita ut in parle aliqua velut loortui jacerent. Yenit 
autem, sicul Joannes dicit, Maria Magdalene siiie 
dubio , cum caeteris mulieribus, qiiae Domino mi- 
nistraverani, pluriinum dilectione ferventior, ut non 
immerito Joannes solam commemoret, tacilis eis 
qiiae cum illa fuerunt, sicut alii teslantur. Yenit 
ergo, et ut vidit lapidem sublalum a monumento, 
autequam aliquid diligentius inspiceret, non dubi- 
tans ablatum inde esse corpus Jesu, cucurrit, sicut 
dicit idem Joannes, et nuntiavit Petro atque ipsi 
Joanni. Ipse est enini discipulus quem ditigebat 
Jesus. AtilK currero coeperunt ad monumentunif 



videntes quae fiebant, tundentes pectora sua redi- d cl praeveniens Joannes inclinavit se, et vidit posita 



bant (Matth. xxvii, 50-56; Marc. xv, 37 4i; Luc. 
xxiii, 4649). 

Cum jam sero factum esut^ Joseph ab Arima- 
thia nobitis decurio, vir bonus et justus, exspe* 
ctans regnum Dei, occultus tamen propter metum 
Judaeorum, ad Pitatum audacter accessit^ et ab 
eo eorpus Jesu petiit. Gui praeses, cum euin obiisse 
a cer.turione cognovisset, permisit. Joseph ergo 
venit, et corpus Jesu tulit, et mercatus sindo- 
nein, depositum involvic. Venit autem et Nicode- 
mus ferens misturam myrrhae et aloes quasi libras 
centum. Gorpus ergo Jesu acceperunt, et linteis 
illod cum aromatibus, sicut mos est Judaeis se- 
pdtfet ligavenint. Erat autem in loco, ubi crucifi- 



linteamina ; non Umen intravit. Petrus aiilem con- 
seculus intravit in monumentum, et vidit lintea- 
mina posiU, et sudarium, quod fuerat super caput 
ejus non cum linteaminibus posilum, sed separatiin 
involutum. Deiude et Joannes intravit el vidit simir 
liter et credidit quod Maria dixerat, sublatum esse 
Dominum de monumento. Nondum €nim sciebant 
ScripturaSf quia oportebat eum a mortuis resurgere. 
Abierunt ergo ad semetipsos discipuli. Maria autem 
stabat ad monumentum foris plorans, id est anteillum 
saxei sepulcri locum ; sed tamen intra illud spa* 
tium quo jam ingressae fuerant. Hortus quippe era| 
illic, sfcut idem Joannes commemorat (Joan. xix, 
II). Tunc viderunt angelum sedentem adextria 



ei mSTORIA EGGLESIASTIGA. — PARS L — LIB. 1. 62 

saper lapidem revolutum a monumenlo, de quo A verba tsla, et non eredebant tV/ts. Hiset Marcus atte- 



angelo narrant Maiihxus et Marcus : Tunc dixit 
eU : Nolite timerej vos, Scio enim quod Jesum^ qui 
erucifixus est^ quafritis, Non est hic ; surrexit enim 
sicut dixit. Veniie et videte locum ubi positus erat 
Dominus, Et eito euntes^ dicite disdputis ejus quia 
resurrexit ; et eece prwcedit vos in Galilasam. Jbi eum 
videbitis ; ecce prasdixi vobis. Quibus similia Marcus 
quoque non tacuit {Matth. xxviii, 1-7 ; Marc. xvi, 
1-7). 

c Ad haec Terba Maria» dum fleret, inclinavit 
se, et prospexit in monumentum ; et vidit duos 
angelos, sicut dicit Joannes, in albis sedentes, 
onum ad caput, et unum ad pedes, ubi posilum 
fuerat corpus Jesu. Dicunt ei : Mulier^ quid plo^ 



statur. Nam, postquam commemoraviteas trementes 
et paventes a monuroento exisse, et nemini quid- 
quam dixisse , adjunxit quod resurgens I>o- 
minus apparuerit niane prima Sabbati primo 
Mariae Magdalenx, de qua ejecerat septem d«- 
monia ; et quiai illa vadens nuntiavit iis, qui cum 
eo fuerant, Iu^^3nt:bus et flentibus : et quia illi, au- 
dientes quod viveret et visus esset ab ea, non cre*. 
diderunt. Sane Maithacus etiamillud inseruit, abscc- 
denlibus mulieribus, quae illa omnia viderant et 
audierant, venisse eliam quosdam in civitatem de 
illis custodibus qui veiul mortui jacuerant, et nun- 
tiasse principibus sa^rdotum omnia quae facta 
erant, ea scilicel quae illi sentire potuerunt ; illos 



rasf JHcit m : Quta tuterunt Dominum meum^ ^ vero congregatos cum seiiioribus, consilio acceplo. 



et nescio ubi posuerunt eum. Hic intelligendi sunt 
snrrexisse angeli, ut etiam stantes viderentur, sicut 
eos Lucas visos fuisse commemorat, et dixisse ti- 
mentibus feminis, et vultum in terram decUnanti- 
bus : Quid quwrilis viventem cum mortuis f non est 
hie^ sed surrexit, Recordamini quatiter locutus est 
vobiSf cum adhue in GalHoBa esset, dicens quia opor^ 
tet Filium hominis tradi in manus hominum pecca^ 
torum^ et erudfigit et die tertia resurgere. Et recor^ 
datm sunt verborum ejus {Luc. xxiv, i-8 ; Joan, xx^ 

i Post haec Jfarta conversaest retrorsum^ et vidit 
Jesum stantemf sicut dixit Joannes, e* non sciebat 



pecuniam copiosam dedisse militibus, ut dicerent 
quod discipuli ejus ipsum furati essent illis dor- 
mientibus ; pollicentes etiam securitatem a praeside, 
qui eos custodes dederat, et illos accepta pecunia 
fecisse sicut erant docti ; divulgatumque verbum 
istud apud Judaeos usque in hodiernum diem. Lu- 
cas solus quatuorevangelistarum non dicit a mulie- 
ribus visum Dominum, sed tantummodo angelos. 
Matthasus autem dicit, quod eis a monumento re- 
deuntibus occurrerit. Marcus quoque dicit primo 
visum esse Mariae Magdalenae, slcut et Joannes. Sed 
quomodo ei sit visus non dicit, quod expUcatur a 
Joanne {Matth. xxviii, 8-15 ; Marc. xvi, 8-ii ; Luc. 



quia Jesus est. JHcit ei Jesus : Mulier^ quid plorast ^ xxiv, 9-12 ; Joan. xx, U-18 [15].) i 



quem quwris? Jila existimansquia kortulanus essetf 
dixit ei : Domine^ si tu sustulisti eum, dicito mihi 
ubi posuisti e«m, et ego eum tollam. Dixit ei Jesus : 
Maria ! Conversa t//a, dixit : Rabboni, quod dieitur 
magister. Dicit ei Jesus : Noli me tangere. Nondum 
enim ascendi ad Patrem meum. Vade autem ad fra" 
tres meoSf et dic eis : Ascendo ad Patrem meum et 
Patrem vestrum^ ad Deum meum el Deum vestrum. 
TuDC egressa est a monumento, hoc^est ab illo 
loeo ubi erat horti spatium ante iapidem efibssum; 
et aliae, qiias, secundum Marcum, invaserat tremor 
et pavor, cum illa ; et nemini quidquam dicebant. 
Tunc jam, secundum Matthaeum, ecce Jesus occurrit 
iUiSf dicens : Avete. lUiB autem aceesszrunUet tenue- 



Omnes quatuor evangelistae, sicut in omnibus» 
quae omnipotens Emmanuel fecit ante passioqem 
suam, veraciter referendo concordant ; sic nihilo- 
minus resurrectionem ejus et ascensionem concor- 
diter enarrant, deciesque Dominum a morluis re- 
surgentem visum esse ab hominibus commemorant. 

Semei ad monumentum muUeribus, rursus eis- 
dem in itinere a monumento regredieutibus, tertio 
Simoni Petro apparuit ; quod si evangelista quando 
vei ubi factum sit non designaverit, tamen quia 
factum sit liquido describit. Quarto duobus in ca- 
steUiim Emmaus euntibus, in alia efiigie, ne co- 
gnosceretur, apparuit; ut peregriuus eis in via 
comitatus, tristitiae querimoniaeque causam inqui- 



runt pedes ejus et adoraverunt eum. Sic enim colli- D sivit ; auditoque a Cleopha lamento de Jesu Nazare- 



gimus et angelorum alloculionem bis numero eas 
babuisse venientes ad monumentum, et ipsius Do- 
mini. Semel sciUcet illic, quando Maria hortulanum 
potavit, et nunc ilerum in via, cum eis occurrit ; ut 
eas ipsa repetitione firmaret, atque a limore rccrea- 
ret. Tunc ergo ait illis : Nolite timere, Ite^ nuntiate 
fratribus meis ui eant in Ga/t/oram. Ibi me videbunt. 
Venit ergo Maria Magdaiene annunlians discipulis 
quia vidit Dominumj et heec ei dixit; non solum 
ipsa, sed et aliae, quas Lucas commemorat. Qua 
muntiaverunt hrnc disciputis undecim et cceteris 
omnibus. Et visa sunt ante illos sicut deliramentum 



no, qui fuit vir propheta, potens in opere et sermone 
coram Deo et omni populo, et de damiiatione ejus, 
eos pie increpavit ; incipiens a Moyse et omnibus 
prophetis Scripturas explanavit, tractusque ad 
hospitium cum eis recubuit, in convivio panem 
accepit, benedixit, fregit, porrexit, et oculos eorum 
in fractione panis ad agnoscendum se aperuit, co- 
gnilusque mox ex oculis eorum evanuit. Quinto 
piuribus in Jerusalem, ut Lucas et Joannes perhi- 
bent, sero congregatis, ubi non erat Thomas, Jesus 
januis clausis intravit, manus et iatus eis ostendit, 
partemque piscis assi, et favum melUs coram eis 



(11) S. August. Jk eonunsu evang. Opp. t. III, part. I, col. 1201, Patrologim t.XXXlY. 



65 



ORDERICI VITALIS 



6i 



mandiicaTil, ittMufiavU^ et dixit ei$ : Accipite Sptrt- A 
ium sanctum, et castera {Joan. xx, 22). Scilo, post 
dios octo, ubi \idil eum Thonias, et dixlt : Domi- 
ms meus etDeus meus {ibid, 28). Seplimo, ad mare 
Tiberiadis, ubi septem discipuli piscantes eum 
post nocturiiura laborem mane vivlerunt, etcum illo 
post miram cliii piscium capturampanem et piscem 
in liilore comederunt. Octavo, in monte Galiiaeae se- 
cundum Matthaeuni . ubi videntes eum adoraverunt, 
quidam autem dubitaveruni. Tunc ait illis : Data 
est mihi omnis potestas in cxio et in terra» Euntes 
docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris 
et Fiii et Spiritus sancti; docenies eos servare omnia 
quttcunque mandavi vobi^ Et ecce ego vobiscum sum 
omnit>us diebus usque ad consummationem sa:culi 
{Matth. XXVIII, 7). Nono, quod Marcus dicit : '^ 
Novissime recumbentibus apparuit Jesus^ et incredu^ 
Utatem illorum exprobravil durioribus {Marc. xvi , 
42 14). Ideo dicitur novissime, quia jam non erant 
in terra cuin illo convivaturi. Decimo, in ipso die 
iion jam in terra , sed elevatum in nube discipuli 
yiderunt , cum in coelum ascendil ; quod Marcus 
et Lucas commemoraut {Marc, xvi, 19; Luc. 
XXIV, 51). 

Toties ergo iii evangelicis libris commemoratus 
cst visus ab hominibus antequam ascendisset ia 
coelum , in terra scilicet novies , et iu aere semel 
asceodens. Sed non omnia scripta sunt, sicut 
Joannes dicit {Joan. xxi, 25). Crcbra enim erat 
ejus ciiin iliis conversatio per dies xl pruisquani q 
ascendisset iu coelum (J/a«/t. xxvjii, 10-20; Marc. 
XVI, 12-14; Luc. xxiv, 15-49; Joan. xx, 15; xxi, 
4); non lamen eis per omnes xl continiios dics 
apparuerat. Nam post primiini dieni rcsurrcctionis 
ejus, alios octo dies intervenisse dicit Joannes 
(Joan. XX , IC) ; post quos eis rursus apparuit. Sic 
per illos xl dies quoties voluit, quibus voluit', et 
quemadmodum voluit, apparens, lidem in illis sua^ 
resurrectionis connrmavit. 

Duas siquidem ultimas apparilioncs Blarcus et 
Lucas commomorant , ct ea quae ibi dicta vel acta 
fuerant. Secundum Marcurir, duritiam cordis incre- 
dulorum redarguit , et condrmatis in fide aii : Eun- 
tes in mundum universum^ prccdicale evangelium 
omni creaturw. Qui crediderit et baptizatus (uerit , [) 
salvus erit. Qui vero non crediderit , condemnabitur. 
Signa autem eos qui crediderint ha:c sequenlur. In 
nomine meo dwmonia ejicienl , linguis loquentur no- 
-vis , serpentes tollent ; et si mortiferum quid bibe- 
rint^ non eis nocebit. Super wgros manus imponent , 
et bene habebunt. Dominus quidem Je&us, postquum 
iQcutus est eis , assumptus esl in coelum , et sedet a 
dextris Dei (Marc. xvi, 1M9). Porro Lucasin Evan- 
gelii sui fine sic ait : Eduxit eos foras in Bethaniam^ 
et elevatis manibus suis^ benedixit eis. Et factnm 
est^ cum benedicerei illis^ recessit ab eis ; et ferebalur 
in eeelum (Luc. xxiv, 50, 51). 

Item ctiam in initio Actuuro apostolorum dc as- 
ccnsionc Doinini siC- ail : Convescens prarcepit eis a 



Jerosolymis ne discederent, sed exspectarent proniis- 
sionem Patris , quam audistis , inquil, per os meum. 
Quia Joannes quidem baptizavit aqua^ vos autem 
baplizabimini Spiritusanctonon post multos hos dies. 
Igitur qui convenerant, interrogabant eum, dicentes : 
Domincy si in tempore hoc restitues regnum Jsrael ? 
Dixit autem eis : Non est vestrum nosse lempora 
vel momenta quce Pater posuit in sua potestate , sed 
accipietis virtutem supervenientis Spiritus sancti in 
vos , et eritis mihi testes in Jerusalem , et in omni 
Judma^ Samaria^ et usque ad ultimum terrce. Et cum 
hoc dixisset , videntibus illis elevatus est , et nubes 
suscepit eum ab oculis eorum. Cumque inluerentur 
in coelum euntem Hlunif ecce duo viri astiterunt juxta 
illos in vestibus albis^ qui et dixerunt : Viri Galilai^ 
quid statis aspicientes in ccelum ? Hic Jesus , qui 
assumptus esl a vobis in coslum , sic veniet quemad" 
modum vidistis eum euntem in cixlum. Tunc reversi 
sunt Jerosolymam a monte Oliveti^ qui est juxta Je- 
rusalem^ Sabbati habensiter (Act. i, 12). Ibi , ut 
Lucas testatur , fideles discipuli triumpho coelesUs 
magistri specialiter gaudebant, in (emplo et iu 
coenaculo unanimiter in oratione perseverabant , et 
promissum Patris per Filium , sicut ipse jusserat , 
securi cxspectabant (ibid. H). 

Omnia enim, quae ab illo audierant, certa operum 
exhibitione comprobaverant , et oculis manifeste 
jam completa perspexerant. Nam sicut eum in p:ts- 
sione dira toleraturum, ipsumque tertia die cum 
victoria resurrecturum, ex ore illius plerumque 
audierant ; sic devicta tfiorte jain iinmorialem vitae 
datorcm laeti adspectant, ipsoque super coelos cxal- 
talo , ct P;itris ad dextcram sedente , feliciler tri- 
pudiant. Angeli quoqiie in albis vestibus apparentes, 
et Galilxos cuiu admiraiione coelis intenios aUo- 
quentes, angelorum hominumque gaudium desi- 
gnant, et generalem ejus in flne saeculi adveutum 
ad judicandas geutes denuntiant. 

Petrus et Joannes, Jacobus et Andreas, Philippug 
et Thomas , Bariholomseus et Matlheus , Jacobus 
Alphsei et Simon Zelotes et Judas Jacobi, qui usque 
in fmem cum Domino Jesu pcrmanserunt, sal terrcs 
et lux mundi&h ipso appellati sunt {Matth.\\ 13-14), 
meritoque , quia mundum contemnentes , vestigia 
ejus tenuerunt, rectores orbis , et judices sa^culi 
divinitus constituti sunt. Poslquam venerabilis con- 
ventus , ubi fere centum viginti erant , Jerusalem 
remeavit, Petrus , qui vocatione primus, et digni- 
tate maximus erat , in medio fratrum surrexit , ct 
de Juda proditore disseruit, quomoda suspensus 
inter coelum et terram medius crepuit , et viscera 
ejus effusa sunt, quia nec coelo, uec terra dignus 
est; et agerpretio Cbristi emptus, haceldama^ hoc 
cst ager sanguinis vocatus est. Deindc admouuit 
ut , sicut David pnedixerat , alter pro eo ad praedi- 
cationis opus et coeleste ministerium efigeretur. 
Omnes itaque prioris senlentiam concesserunt, et 
ne sacer numerus apostolorum imperfectlis vide- 
rclur, Jusepli juslum ct Mathiam pnctulerunt, eis- 



65 HISTORIA ECCLESUSTICA. - PARS I. — LIB. I. M 

qiie sorlcs dederunt. Oralione autem a Petro facla, A nalis vila» rclinqiientes in nOTum horoinem reno- 

vavil {ibid. 41). 



et ab aiiis conflrmata, sors super Malhiam cecidit, 
ct connumeratus est cum xi apostolis {Act. i, 15-26). 
Hi sunt XII horse diei ei perfecti xii meiises anni, 
atque multis aenigmalibus a propbetis et patriar- 
chis jamdudum designati apostoli. Hos venerantnr 
omnes fldelium nationes, meritoque censentur cocli 
senatores, et Ecclcsiae gloriosi principes; quia 
verae viti Cbristo inbxserunl fructuosi palmites. 
Ejus enim in arvis vestigia specialiter imitati sunt 
spontanea paupertate inler bomines, mirisque vir- 
tutibus fulserunt insignes socii et coiisecretales » 
nunc vero in coelestibus thronis consessores , et 
xii tribuum Israelitarum jusli censores. Et sicut in 
terris assidue cucurrerunt ad bravium vitx Chrisli 



Ecce, juvante Deo, simpliciter prosecutus siim 
continuationem quanidnm a nativitnte Christi us- 
que ad adventum Spiritus Paracleti, et singula 
Salvatoris miracula ex evangelicis codicibus scria- 
tim brevilerque congessi, prout ipse secundum 
intellectulum meum indagare potui, sive dicacem 
Augustlnum , aliosque doctores scctatus caraxavi. 
In hoc nempe sediniine mihi meisque similibus 
prodesse curavi : cis scilicet, qui profunda doctf>- 
rum prolixaquc rimari fastidiunt , conferre volens 
aliqiiid eniolumenli; dum Dominica iniracula per 
quatuor libros diffusa c«mpaginavi, et in brcvi 
tomo examussim collecta adnotavi. Porro , non- 



scquaces, et in Ecclesia laboriose desudarunt ejus ^ nunquam eadem verba, qua: in libris authentiiis 



vicarii ac testes , sic nunc illius beali coruscanl in. 
c(bUs cohaeredes. 

XVH. Spiritus $anctu$ in apostolos descendit. 

Cum compterentur dies Pentecostes , d.scipulique 
hora tertia in unum congregAti essent lldeles, 
factus est repente de ccclo sonus^ et in igneis linguis 
super sedentes descendit Spirilus sanctus, replens 
eosomni scientia divinisque charismatibus {Act. ii, 

1-*) 

quam velox etellicax est iste artifex, et desi- 
deranfium unctionem ejus animarum dulcis et vivi- 
ficus opifex ! Ignis divinus non comburens , sed 
illucunanSy advenit, corda discipulorum uberlim 
iuna!nm£vit , carnalium delectatione voluptatum et 
foruiidine suppliciorum evacuavit. Eos in ore per 
diversitatem liuguarum subilo docuit, in mente 
autem ex auctoritate roboravit , et in cutinine vir- 
tulum contra omnes astus inimici extiilil. In variis 
apostoli linguis magnalia Dei loquebantur , ila ut 
omnium gentiuin advenae niirarentur quod indigenae 
Galilaei omnibus linguis diserte uterenlur. Iloc ut 
invidi Judaei confusione digni compererunt , qui 
opora Christi et verba sinistra intei*prelatione 
seniper depravare soliti sunt, magnalia Dei fantes 
muslo plenos debacchando asseruerunt. Verum 
Pctrus spiriluali potu aflatlm debriatus in perfldos 
surrexit, verba sapientiai^ salutaris eructavit,de 
incarnatione et passione ac resurrectione Christi 



videbam , avidus haiisi ; plerumque vero brevitatis 
causa dictatum mutavi, sed ipvictam veritatcm 
ubique sectari summopere laboravi, nec ab authen- 
tica unquam sponle sententia exorbitavi. 

XVIII. Re^na imperatorum RAmanorum. 

Nunc, quia certam proposui chronographiam 
scripto proteiare, ut leclori clarius pateat ordo 
teinporum, quaedam libet inserere, qtiae anliqui 
palres in opusculis suis ediderunt de eadem re. 

Eiisebius cnim Caesariensis, et trilinguis Hiero- 
Bymus, Iberi quoque sopbistae, Orosius et Hispa- 
lensis Isidorus , aliique plurcs multa scripscrunt de 
saeculi excursibus; praecipueque apud nos Beda 
presbyter in libro De temporibust qui postremus 
omnium Anglicae genti scripsit , siylumque prisco- 
rum veraciler prosequi studuit. 

Tiberiiis Octaviani Augusti privignus, Liviae uxo- 
ris ejiis ex priore marito fi!ius, rcgnavit annis 
xx.ui. Hujus anno xii Pilatus Judxae procurator ab 
eodem dirigitur. Herodes tetrarcha, cum Judaeorum 
principatum teneret annis xxiv, in honorem Tibe- 
rii et Liviae matris ejus Tiberiadem condidit Li- 
biadem. 

Anno quinto decimo inipcrii Tiberii Caesaris, Do- 
minus Jesus post baptismum, quem Joannes prae* 
dicavit, mundo regnum coelorum annunliavit ; per- 
actis a niiindi principio secundum Hebrseos annis» 
ut Eusebius in Chronicis suis signat, iv millibus. 



eloquenler tractavit, et multiludinem malignantium d adnolando quod xvi annoTiberii principium fuerit 



cooperante Spiritu sanclo confusam superavit. Sic- 
ut Halchum , qui scrvus summi sacerdotis erat , 
gladio quondam percussit, ct aurem ejus nniputa- 
vit, sic carnaliler faniulantcs soli littci^se Mosnicae 
legis mysiico Dci verbo pupugit, vetcresque coere- 
monias et observationes ab intellectu neopliytorum 
resecavit. Judaeos itaque , quos ad necem Mcssi» 
perfidia saevire paulo ante coegit, fervens Petri 
praedicatio ad popnitentiam et fidem atque baptisma 
invitavit. Et tanquam pisces de pebgo solitus fue- 
rat extrahere retis ministerio , sicerranies de igno- 
rantiae puteo ad verae fidei soliditatem pertraxit 
sanctae pnedicalionis ofllcio. Undc ronversoriim 
ipso die tria millia baptizavit , et vetustatem car- 



LXMX jubilaei sccundum Hebneos; juxla Chrouica 
eadem, quae ipse Eusebius de ulraqiie editione, ut 
sibi videbatur, coniposuit, anni sunt quinque millia 
ducenli viginti octo. 

Annoxviii imperii Tiberii, Dominus sua paasione 
mundum redemit, et viclor a mortuis tertia die 
resurgens, fidelibus suis manifestus apparuit, et xl 
die videntibus illis in coelum ascendit. Agrippa^ 
cognomento Herodes, filius Aristobuli fiJii Henodis 
regis, accusalor Herodis tetrarchae, Romam profc- 
ctus a Tiberio in vincula conjicitur; ubi plurimos 
sibi ad amicitiam ascivit, ei maxime Caium Germa- 
nici filium. 

Caius, cognomento Caligula, regnavil annos pu. 



67 ORDERICI T1TALI3 

menses x e( dies tiii. Hic Herodem Agrippam ami- A genere mirabilis, tdeo ot amor et delicise humani 



cum suum, Tiuculis liberatum, regero Judaeae fecit; 
qui permanet in regno tii annis, id est usque ad 
quartum Claudii annum. Quo ab angelo percusso, 
Agrippa rilius ejus in regno successit, el usque ad 
eiterminium Judaeorum xxvi annis perseveravit. 
Herodes tetrarcha et ipse Caii amicitiam petens, 
cogente Herodiade Romam venit. Sed accusatus ab 
Agrippa etiam tetrarchiam perdidit, fugieiisque in 
Hispaniam cum Herodiade moerore periit. Pila* 
tus, qui sententiam damnationis in Christum dixe- 
rat, tantis irroganie Caio angoribus coarctatus est, 
ut sua se manu peremerit. Caius in deos se refe- 
rens, Judaeorum loca sancta idolorum sordibus 
profanat. 

Claudius annos xni, menses vii, dies xxvii. Ipse 
IV regni sui anno, dum fames gravissima, cujus 
Lucas in Actibus aposlolorum meminit, facla est, 
Britanniam adiens qiiam neque ante Julium Caesa- 
rem, neque post eum quisquam attingere ausus 
fuerat, sine ullo praelio ac sanguine intra paucissi- 
mos dies plurimam insulae partem in deditionem 
recipit. Orcadas etiam imperio Romano insulas ad- 
jecit, ac sexto mense, ex quo profectus erat, Romam 
rediit. Nono regni sui anno Judaeos tuinultuantes 
Roma expulit, quod et Lucas refert. Sequenti anno 
fames inaxima Romam corripit. ^ 

Nero annos xiii, nienses vii, dies xxviii. Hujus 
anno secundo Festus Judaeae procuralor Felici siic- 



generis diceretur. Hic amphitheatrum Romae aedifi- 
cavit, et in dedicatione ejus quinque millia feranim 
occidit. 

Domitianus, fraterTIti junior, annos xv, menses 
T. Hic secuiidus post Neronein Christianos perse- 
quitur, et paulo post pro mercede theomachiae a 
senatu interficitur. 

Nerva anno uno, mensibus iv, diebus viii. Hic 
priino edicto suo cunctos exsules revocavit. Unde 
Joannes apostolus hac generali liberatus indulgen- 
tia Ephesum remeavit. 

Trajanos annos xix, menses yi, diesxv. Hic ad- 
versum Ckrislianos persecutionem movit, eximios- 
que Dei servos martyrizavit. Plinius Secundus No- 
vocomensis, orator et historicus insignis habetur, 
ciijus plurima ingeuii exstant opera. Pantheum 
Romae, quod Domitianus fecerat, fulmine concre- 
matum; cui nomen inde datum est, quod ipsa do- 
mus omnium deorum sit habitaculum. Judaei per 
diversas terrarum partes seditionem moventei, 
digna caede sternuntur. Trayanus Romani imperii, 
quod post Augusium defensum magiK fuerat, quam 
nobiliter ampliatum, fines ionge lateque diffudk. 

Adrianus consobrinae Trajani filius annis xxi. 

Hic per Quadratum discipulum apostolorum, et 
Aristidem Atheniensem, virum fide sapientiaque 
plenum , et per Serenum Granium legatum» libris 
deChristiana reiigione eompositis instructus* prae- 



cessit. Tunc PaulusRomam vinctus mittilur. Festo q ^epit per epistolam Christianos sine criminum ob- 

jectione non damnari. Idem Judaeos secundo re- 
belles uUima caede perdomuit, etiam introcundi 
eis Jerosolymam liccntia ablata; quam ipse in 
optimum statum exstructioue murorom reparavit, 
et ^iiam vocari de nomine suo praecepit. Idem 
eriidilissimus in utraque lingua, bibliothecam Atbe- 
uis miri operis exstruxit. 

Jerosolymae primus ex gentibus constituitur epi- 
scopus Marcus, cessantibus his qui fuerant ex Ju- 
daeis, quorum nomina hacc sunt : Jacobus frater 
Domini, Simeon filius Cleophae, Justus, Zachaeusi 
Tobias, Sextus, Joannes, Mathias, Phiiippus, Se- 
neca, Justus , Levi » Ephrem , Joseph et Judai. 
Hi numero xv ex circumcisione prodierunt, in Je- 
rusalem a passione Domini usque adi£lium Adria- 



in magistratu Judaeae successit Albinus, et Albino 
Gessius Florus, cujus luxuriam et avaritiain, cae» 
teraque flagitia Judaei tolerare nequiverunt; unde 
contra Romanos rel)ellaverunt. Adversum quos 
Yespasianus magister militiae transmissus, plurimas 
urbes Judaeae capit. Primus Nero (15*) super omnia 
scelera sua eliam Christianos persequitur, quorum 
eximios Romae, Petrum cruce, et Paulum occidit 
gladio. Hic in re militari nibil omnino ausus, Bri- 
tanniam pene amisit. Nam duo sub eo nobilissima 
oppida illic capta atque eversa sunt. 

Vespasianus annos ix, menses xi, dies xxii. Hic 
apud Judacam impcrator ab exerciln appellatur, et 
belluin Tito filio coinmendans, Romam per Alexan- 
driam proficiscitur, et perempto Yitellio regnum 
nanciscitur. Qui secundo anno Judaeaa regnum sub- 
Tertit, templumque solo stravit post annos primie 
aedificationis ejusi084. Hoc vero bellum consumma- 
tum est annis iv, duobus quidem Nerone vivente, et 
duobus aliis postea. Yespasianus inter alia magno- 
rom operum in privata adhuc vita, in Germaniam, 
ac deinde in Britanniam a Claudio missus, tricies 
et bis cuin hoste conflixit ; duas validissimas gen- 
tes, xxoppida, insulam Yectam BriUnniae proxi- 
mam imperio Romano adjeclt. Colossus erigitur 
habeus altitudinis pedes cvii. 

Tiius anuos ii, mcnses ii, vir omnium virlutuin 



num per annos fere cvii praefuerunt, fideque 
et scientia cum sanctitate micuerunt. Deiu ex gen- 
tibus eis hi successerunt : Marcus, Cassianus, Pu- 
blius, Maximus, Julianus, Caius, Julianus, Capito, 
Yalens, DoiicianuSt Narcissus, Aiexander, Mazab- 
banes, Hymeuaeos, Zabdas, Hermon , Macharius, 
Maximus, Cyrillus et Joannes. 

XIX. Successio imperatcrum Bomanomm. 

Aiitoninus, cognomento Pius, cum filiis suis, Au- 

relio et Lucio, annis xxii et mensibus iii. Josiinus 

philosophus librum pro Christiana religione coin- 

positum Antonino tradidit, eumque benignum erga 



(t5*] Sic D, Le Pr^vosl ; Duchesne veTo i 



69 mSTOIUA EGGLESUSTK A. -- PARS I. — LIB. 1« 70 

Cbrislianoft fecit. Qui non longe post suscitante A simumque Talluro, crcbris iiisuper turribus com- 



persecutioiiem Grescente amico, pro Ghristo san- 
guinem fudit» sub Pio Romae episcopo. Hermes scri- 
psit librum, qui dicitur Pastoris, in quo praeceptum 
Angeli continetur, ut Pasclia die Domiuico cele- 
braretur. Polycarpus Romam veniens multos ab 
haeretica labe castigavil, qui Valentini et Gerdonis 
fuerant nuper doctrina corrupti. 

Marcus Autoninus Verus, cum fratre Lucio Au- 
relio Gommodo, annos iix, menses ii. Hi primum 
sequo jure imperium administraverunt, cum usque 
ad boc tempus singuli augusti fuerint. Beilum deinde 
contra Parlhos admirabili virtute et feliciiate ges- 
serunt. In Asia perscculione orta, Polycarpus et 
Pionius marlyrium fecere. In Gallia quoque Pho- 



munilum, per cxxxii millia passuum a mari ad mare 
duxit, et Eburaci obiit. 

Antoninus cognomento Gavacalla, Severi filius, 
annis vii. Aiexander episcopus Gappadocise, cum 
sanctorum desiderio locorum Jerosolymam venis- 
set, vivente adhuc Narcisso ejusdem urbis episcopo» 
persenilis aetaiis viro, ipse ibi ordinaiur episcopus, 
Domiifo ut id fieri deberet per revelalionem mo- 
nente. Tertullianiis Afer centurionis proconsularis 
lilius omnium Ecclesiaruin sermone celebralur. 

Macrinus anno uno regnavit, et cum filio Diadu- 
meno,cumquo imperium iuvasit,apudArchiIaidcm 
miliiari tumuUu occidilur. 

Marcus Aurelius Antoninus aiinis iv. In Pakestina 



timis , Lugdunensis praesul , aliique pluriiiu pro B Nicopolis, quae prius Emmaus vocabatur, urbs con- 



Christo gloriose sanguinem fudere. Nec multo post 
vindex scelerum lues multas late proviiicias, Italiam 
maxime Romamque vastavit. Defuncto Gommodo 
fratrd, Antoninus Gommodum filium suum consor- 
tem regni facit. Antonino imperatori Melilo Asianus 
Sardensis episcopus Apologeticum pro Ghristianis 
Iradidit. Lucius Britanniae rex, missa ad Eleuthe- 
rium Romae episcopum epistola, ut Ghristianus effi- 
ciatur impetrat. ApoIIinaris Asianus Hierapoli, et 
Oionysitts Gorinthi, clari habenlur episcopi. 

Lucius Antoninus Gommodus post mortem patris 
r^avii annis xiii. Hicadversum Germanos bellum 
fdiciter gessit. Gaeterum ipse per onmia luxuriae 
et obseenitati mancipatus, nil patemae virtutis et 



dita est ; legaiiouis iuduslriam pro eo suscipiente 
JuIiO Africano scriptore temporum. Haec est Em- 
maus quam Dominus post resurrectionem suo, sicut 
Lucas narrat (cap. xxiv), ingressu sanctificare di- 
gnatus.est. Hippolytus episcopus, multonim condi- 
tor opusculorum, temporum canonem, quem scri- 
psit, huc usque perduxit. Qui etiam se, decenno- 
valem Paschae circulum reperiens, Eusebio, qiii 
super eodemPaschacycIum composuit, occasionera 
dedisse retulit. 

Aurelius Alexander annis xiii. Hic in Mamaeam 
matrem suam unice pius fuit, et ob id omnibus ama- 
bilis. Urbanus Romae episcopus multos nobilium ad 
fidem Ghrisli et martyrium perduxit. Origenes 



pietatis simile gessit. Irenaeus Lugduiiensis episco- Alexandrise, imo toto orbe clarus babetur. Deniquo 



pus iusignis habetur. Gommodus imperator, Golossi 
capite sublato, imaginis suae caput ei jussit imponi. 

Helius Pertinax mensibus vi. Hic Jfuliani juris- 
periti scelere periit, quem mense vii, postqiiam 
eoeperat Imperare, Severus apud Ponlem Milvium 
bello civili victum interficit. Victor Romae episco- 
pus, datis late libellis, constiluit Pascha die Domi- 
nico celebrari, sicut praedecessor ejus Eleuiherius, 
a xiY luna primi mensis usque ad xxi.Gujus decre- 
tis favens Theophiliis Gaesareae Palaestina^ cpiscopus, 
scripsit adversus eos qui xiv luna cum Judaeis 
Pascha celebrabant, cnm caeteris, qui in eodem 
conciHo aderant, episcopis synodicam et valde uti- 
lem epistolam. 

Severus Pertinax annis xvii fortiter quidenn, sed 
laboriose imperiom tenuit , et persecutionem In 
CKiristianos ac^rrimam exercuit. Glemens Alexan- 
driB». Eccleslae presbyter , et Pantaenus Stoicus 
philosophus, in disputalione dogmatis noslri diser- 
tisstini hahentur. Narcissus Jerosolymorum episco- 
pns, et Theophilus Gaesariensis, Polycarpus quoque 
et Bacilus Asianae provinciae episcopi, insignes ha- 
benlur. Plurimi Christianorum per diversas pro- 
vineias martyrio coronati sunt. Glodio Albino, qui 
se iii Galiia Gaesarem fecerat, apud Lugdunum in«i 
terfecto, Severus in Britannias bellum transfert ; 
ubi, ut et receptas provincias ab incursione bar- 
kirica iliiceret securiores , magnam fossam firmis- 



Mainaea mater Alexandri eum audire curavit , ct 
Antiochiam accitum summo honore habuit. 

Maximinus annis ui. Hic adversum sacerdoles 
ecclesiarum, et clericos atque doctores persecutio* 
nem exercet, maxime propler Ghristianam Alexan- 
dri, cui successerat, et Mamaeae matris ejus fami- 
liam ; vel praecipue propter Origenem presbyterum. 
Pontitouset Anteros,Romanae urbis episcopi, mar- 
tyrio coronati,6t in coemeterio Galixti sunt sepulti. 

Gordianus annis yi. Julius Africanus inter scri- 
ptores ecclesiasticos nobiiis babetur. Qui in chro- 
nicis, quae conscripsit, refert se Alexandriam pro- 
perare, Heraclae opinione celeberrima provocatum ; 
j) quem et in divinis et philosophicis studiis, atque 
omni Graecorum doctrina instriictissimum fama lo- 
queretur. 

Philippus, cum Philippo filio, vii annis regnavit. 
Hic primus omnium imperatorum admonitu fidelis 
Ghristi militis Pontii Chrislianus factus est ; ac 
posttertium imperiiejus annum, millesimus a con» 
ditione Romae annus expletus est. Januis delubro- 
rumobluratis, sancta Ecclesiarum tripudioad Dei 
laudem libere reserata est ; et ita magnificis ludis 
augustissimus omnium praeteritorum bic natalis 
annus a Ghrisliano imperatore celebratus est. Ori- 
genes Leonidae martyris filius inCaesarea Palaestinae 
Theodorum, cognomento Gregorium, et Athenod<H 
rnm. adolescentulos fratres, Ponti postea nobiiiasi- 



71 



ORDERICI VITALIS 



nios cpiscopos divina philosophia inibuit ; adTcrsus 
quemdam Celsuw Epicureum pbilosophum , qui 
contra nos scripserat, octo voluminibus respondit. 
Quiy ut brevilcr dicam, tanlum scribendi sedu- 
lus fuit, ut Hieronymus quodain loco quinque 
millia librorum ejus , se legisse meminerit 

Decius anno i, mensibus iii. Hic cum Philippos, 
palrem et filium, inlerrccisset, ob odium eorum in 
Chrislianos pcrsecutioncm movet ; in qua Fabi.inus 
papa inurbe Romamartyriocoronalus, Cornelio re- 
liquit sedcm sui episcopatus. Aleiander Jerosoly- 
moruin episcopus apud Caesaream Palaestiuac, et Ba- 
bylas AnliochilB interficiuntur. 

Gallus cmn Volusiano filio annos if, menses iv. 
Hic ut Dionysius Alexandriae antisles pcrhibet, cum 
reguum ejus in initio florerei, et cuncla ei ex sen- 
tentia cedcrcnt, sanctos viros, qui pro pace regai 
ejus Deo summo supplicabant, persccuius est, cum 
quibus et prospcritatem suam fugavit et pacem. 
Origencs lx\ aclalis anno non ad inlegrum impleto 
deru2ictus,'etin urbe Tyro sepultus ost. CorneUus 
pnpa rogaliis a quadam matrona Lucina, corpora 
apostolorum de calacumbis levavit noctu, et posuit, 
Pauli quidcm via Ostiensi, ubi decollatus est ; Pe- 
tri autcm, juxta locum ubi crucifixus est, inter cor- 
pora sanctorum episcoporuin in templum ApoUinis, 
in monte Aiireo, iu Vaticano palatii Neroniani, iii 
Kaleiidas Julii. 

Valerianus cum filio Gallieno annis xv. Hic in 
Cbristianos persecuiione commota, slaiini a Sapore 
Pcrsarum regecapitur; ibique luminarlbus orbaius, 
servitute miserabili consenescit. Unde Gallienus 
lam claro Dei judicio territus pacem nostris red- 
didit. Sed ob ineritum tamen vel propriui libidi- 
nis vel paternac theomachiae, innurocra, barbaris as* 
surgentibus, Romani regni detrimenta sustinuit. 
Hac persccutione Cyprianus Carthaginiensis epi-' 
scopus, cujiis doctissima exslant opuscul.i, inarty- 
rio coronatur. Cujus vit£ et passionis volunien egre- 
gium Fontius diaconus ejus reliquit, qiii usque ad 
dlem passionis ejus cum ipso exsiliuin sustinuit. 
Theodorus Gregoriiis Meocaesareae Ponti episcopus 
magna virtutum gloria claret ; e quibus unum est, 
quod, iit ecclcsiac faciendae iocus sufliceret, mox- 
tcmprccibus movit. Stcphanus et Scxius Romx 
episcopi martyrio passi suiit. 

Claudius anno i, mensibus ix. Iste Golhos jam 
per annos xv Illyricum Macedoniamque vastantes 
superat ; ob qiiae in curia clypeus aureiis, et in Ca- 
pitolio statua ei aurea collocata est. Marcion diser- 
tissimus Antiochenae presbyter Ecclesiae, qui inea* 
dcui urbe riietoricam docuerat, adversus Paulum 
de Samosatet qui Antiochiae episcopus dogmatiza- 
bat Christum communis naturae hominem fuisse, 
accipienlibus notariis disputavit, qui dialogus usque 
bodie exstat. 

Aurelianus annis v, mensibus \i. Hic cum adver- 
Sttm iLos persecutionem movisset, fulmcn ante eum 
payore circumstantium ruit, ac non mullo 



A post a militibus occisus est itineris medioquod in- 
tcr Constantinopolini et Hcracleam est. Euticianus 
papa mariyrio Romae coronatus, in coemeterio Ca- 
lixti sepelilur ; qui et ipsc cccxiii martyres manu 
sua scpelivit. 

Tacitus mcnses scx. Quo apud Pontum occiso, 
Florianus oblinuit imperium diebus Lxxxviii, ct sic 
apud Tarsum occidiiur. Anaiolius, natione Aleian- 
drinus, Laodici^ Syriae episcopus, philosophorum 
disciplinis eruditus, plurimo sermone celebratur ; 
cujus ingenii magnitudo de libro » quem super 
Pascha composuit, et de decem libris arithmeticae 
insiilutionis potcst apertissime cognosci. Insana 
Blanichxorum haeresis, et Sabcllianorum oritur. 
Probus annos vi et menses iv. Hic Gallias jam- 

^ dudum a Barbaris occupatas, per multa et gravia 
praelia, delctis tandem hostilus» ad perfectum libe- 
ravit. Archelaus Mesopotamiae episcopus libriim 
disputationis suae, quam habuit contra Manichaeum 
cxeuntem de Perside, Syro sermone composuit, qui 
translatus a Graecis, habetur a multis. 

Canis ciim filiis Carino et Nuineriano, annis ii. 
Caius Romanae Ecclesiae episcopus fulget, qui a 
Dlocletiano martyrio passusest. Pierius Alcxan- 
driae presbyter siib Theona episcopo florr^utissime 
populos docuit ; et tantam sermonisdiversorumque 
tractatuum, qui usque bodie exstant, elcsaniiaui 
hivenit, ut Origenes junior vocarctur; vir mirae 
parcimoniae, et voluntariae pauperiatis appetitor, qui 
post persecutionem omni tempore vitae sux Roniae 
conversatus est. 

XX. Imperatore$ Romani. Per$ecutione$ in Chu$tia» 
no$. Con$tanlini convertio 
Biocletianus cum Herculio Maximiano annos xs. 
Carausius sumpta purpura Britannias occupavtt. 
Narseus rex Persarum Orienti bellum intulit. Quin- 
quegentiani Africam vastaverunt. iEgyptum Ar- 
chUIeus obtinuit ; ob qua; Constantius ct Galerius 
Maximinus Caesares assumuntur in regnum. Cons- 
tantiu6 privignam Herculei Theodoram accipit, ex 
^ua sex liberos postea Constantini fratres habuit. 
Galerius fiiiam Diocletiani Valeriam accepit. Post 
^eceni annos, per Asclepiodotum praefectum prae- 
torii, Driianniae receptae sunt 
l^ Nono decimo anno DiocIeiianusinOrienle, Maxi- 
inianus Hcrculius in Occidente ecclesias vastari, 
affligi Christianos et interfici praecipiuni. Secundo 
autem pcrsecutionis auno Diocletianus Niconiediae, 
Maximianus Mediolani purpuram deposuerunt. At- 
tamen coepta semel persecutio usque ad stiptimum 
Constantini annum fervcre non cessat. Gonstantius 
XVI imperii anno, summae niansuetudinis et civilita- 
tis vir, in Britannia diem obiit Eboraci. Haec perse- 
cutiotam crudelis ct crcbra flagral>at, ut intra unum 
mensem dccein et octo millia martyruin pro Cbri- 
slo passi inveniantur : nam et Oceani iimbuni 
transgrcssa, Albanum, Aaron et JuIiumBriUnniae, 
cum aliis pluribus viris ac feminis felici cruore 
dainnavit. Tunc passus est Pamphilus presbyler. 



73 



mSTORlA ECCLESIASTICA. ^ PARS l. - LIB. L 



7i 



Ensebii Cssariensis episcopi necessarius, cujus Vi- A tinopolim librufn pro se Constantio porrexisset, ad 



tam ipse tribus libris comprebendit. 

Tertio persecuttonis anno , quo et Constanlius 
obiit, Maxiininus et Seirerus a Galerio Maximo Cx- 
sares facti. E quibus Maximinus maleficia et stu- 
pra sua Chrislianorum persecuiionibus accumulat. 
Passus est ea tempestale Petrus Alexandriae epi- 
scopus, cum pluribus i£gypti episcopis. Lucianus 
qvoque , vir moribus et continenlia et cruditione 
praecipuas, Antiochiae presbyter, et alii muUi passi 

SUDt. 

Conslantinus Constantii ex concubina Ilelena fi- 
lius, in Britannia creatus imperator, regnavit annis 
XXX et mensibus x. Ab anno persecutionis quarto 
^laxeniius, Herculii Maximiani filius, Roniae Augu- 
sius appellatur. Licinius, Constanli^ sororis Con- 
stajilini Tir, Carnuoti imperator creatur. Constan- 
tinus de persccutore Chrislianus efficitur, et Eccle- 
siam Dei sublimare toto nisu conatur. In Nicseno 
concilio fides Catholica exponitur. Constantimis 
mullas Domino basilicas construxit. Romse, ubi 
baptizatus est , basilicam fecil in honore sancli 
Joannis Baptistie, quae appellalur Conslaniiniana; 
beato Petro in templo ApoUinis, et beato Paulo in 
via Ostiensi. In palatio Sessoriano basilicam, qux 
cognomlnatur Jerusalem, fecit, ubi de ligno crucis 
Domini posuit. Ex rogatu filiae suae fecit ecclesiam 
Sanciae martyri Agnae , beato quoque Laurentio 
martyri vta Tiburtina in agro Veraiio. Item basili- 



Gallias rediit. 

Julianus annos ii, menses viii. Hic baplizatus, et 
sacris ordinibus alque ad diaconatum sublimatus 
fuit; sed rcliclo clericatu, arma suslulit, imperio- 
que arrepto, ad idolorum cultum comersus Chri- 
stianos persecutus est. Pagani apud Sebasten Pa- 
Ixestinae urbem sepulcrum Joannis Baptistae inva- 
dunl, et ossa dispergunt, eademque rursus colle- 
cta et cremata latius dispergunt. Sed Dei providen- 
tia quidam ex Jerosolymis monachi adfuerunt, qui 
misli colligentibus quaeque poterant ablata ad pa- 
Irem suum Philippum perlulerunt. Ille confeslira 
haec, quia supra se ducebal lantum thesaurum pro- 
priis servare vigiliis, ad poniificem maximum lunc 
R Alhanasium, per Julianum diaconem suum, misit. 
Quae illc suscepla, paucis arbilris, subcavato sacra- 
rii pariele inclusit , el propheiico spiritu profulura 
generationi posterac consecravil. Cujus pracsagium 
sub Theodosio principe per Tlieophilum episcopum 
Alexandriae completur qui , desiructo Serapis se- 
ptilcro , Sancti Joannis ibidcm ecclesiam consecra- 
vU. 

Jovinianns , menses vni. Synodus Anliochiac a 
Mcletio et suis facta cst, in qua Macedonianum 
dogma Spiriiumsanclum blasphcmans condemnatum 
e«t. Jovinianus poslquain in xxix annos pacero 
cum Persis composuil, ad Roinanum regressus esl 
solucn ; lapsuque Constantii pra;decessoris admo- 



cam via Lavicana inter duas lauros, beaiis martyri- ^ nitus, honorificis et officiosissimis Athanasium lit 



bus Marcellino et Petro fecit ; et mausoleum, ubi 
matrem suam in sarcophago purpureo posuit. In 
civitate Ostia juxia portum urbis Romae, Beatorum 
apostolorum Petri et Pauli et Joannis Baptistae ba- 
Biiicam construxit. In Albanensi civitate, Sancti 
Joanuis BaptisCae, et in urbe Neapoli, fecit ecele- 
sias. Idem Constantinus Drepanam Biihyniae civita- 
lem in honorem Luciani martyris ibi conditi in- 
stauravit, et ex vocabulo matris suae Helenopolim 
nominavit. In Thracia vero nominis sui url)em sta- 
tuit , et sedem Romani imperii et totius caput 
Orientis csse voluit. Ilem slatuit citra ullam honii- 
num caedem paganorum teinpla claudi. 
Conslantius, cum Constantino ei Constante fra- 



teris requirit, a quo lormam fidei, et modum Eccle- 
siarum disponenUarum suscepit. Sed ejus pia la- 
taque principia mors immatura apud Ciliciam cor- 
rupit. 

Yalentinianus cum fratre Valente, annis xi. Apol- 
linaris Laodicenus episcopus multimoda nostrae re- 
ligionis scripta componit, qui postea a fidc devians 
sut nominis hxresim instituit. Damasus Romae epi- 
scopus basilicam juxta Iheatrum sancto Laureniio 
fecil, et aliam in catacumbas, ubi corpora sancto- 
riun aposlolorum Petri et Pauli jacucrunl. In quo 
loco, plaioniam ipsam, ubi jacuerunt, versibus 
adornavif. Valens, ab Eudoxio Arianorum episcopo 
baplizatus, nostros persequiiur. Gratianus Valen- 



tribus, annos xxiv, menses v , dies xiii. Jacobus D tiniani filius lertio cjus anno Ambianis imperalor 

faclus est. ConstanUnopoli apostolorum marty- 
rium dedicatur. Post Auxcntii seram mortem, Me- 
diolani Ambrosius episcopus constituitur , cujus 
praedicatione omnis ad fidem Christi Wallia conver- 
tilur. 

, Valens, cum Gratiano ct Valentiniano, Valenli- 
niani fratris sui filiis, annis iv. Valens, lege daia 
ut monachi militarent, nolentes fustibus jussit in- 
terfici. Gens Hunorum diu inaccessis reclusa mon- 
tibus, repenlina rabie percila in Gothos exarsit* 
eosque sparsim conturbalos ab antiquis sedibus 
expolit, Golhi, transito Danubio, fugienles a Va- 
lente sine armorum deposilionc suscepti , mox per 
avaritiam Kiaximi ducis fame ad rcbcllindum co- 

3 



Nisibinus episcopus agnoscitur, ad ctijus preces 
saepe urbs a discrimine liberata est. Impietas Aria^ 
na Constanlii regis fulta praesidio, exsiliis, carce- 
ribus et variis alDictionum modis, primum Athana- 
sium, deinde omnes non suae partis episcopos per- 
secata est. Maximinus Treverorum episcopus clarus 
habetur ; a quo Athanasius Alexandriae episcopus, 
cum a Constantioquaereretur ad poenam, bonorifice 
susceptus est.Antonius monacfauscentesimoquinto 
aetatis suae anno in eremo moritur. Constantio Ro- 
mam iof resso, ossa Andreae apostoli et Lucae evan- 
gelislae a Constantinopolitanis miro favore susce- 
pta. Hilarius Pictavensis episcopus, qui pulsus ab 
Arianis in Phrygia exsulaverat, cum apud Constan- 
Patrol. CLXXXVin. 



76 ORDERICI YITALIS 76 

acti siint; TictoqucValenUsexercitu, peTThraciam \ Lucianus presbyter, cui melavit Dominus, vii 



sese miscentes, simul omuia ca^dibus, incendiis et 
rapinis fuderunt. 

Gratianus cum fratre Valenliniano , annis vi. 
Tiieodosius a Gratiauo iraperator crealus, roaximas 
illas Scythicas gentes, hoc est Alanos, Hunos et 
Gotbos, roagnis multisque praeiiis vicit. Gujus con- 
cordiam non ferenres Ariani, post xl annos ec« 
clesias , quas vi tenuere, reliquerunt. Synodus 
centum quinquaginla Patnjm congregatur urbe Au- 
gusta, contra Macedonium , sub Damaso Roroae 
episcopo. Theodosius Arcadium iilium suum con- 
sortem facit imperii. A secundo Gratiani anno, 
ipso sexies et Theodosio consulibus, Theophilus 
paschalem computum scribit. Maximus, vir qui- 



Honorii principis anno, locum sepulcri et reliqui- 
arum beati protomartyris Slephani et Gamalielis ac 
Nicodemi , qui in Evangelio et in Actibus aposto« 
lorum leguntur , scripsit ipsam revelationem Grae- 
co sermone ad omnium ecclesiarum personam. 
Quam revelationem Avitus presbyter, homo Hispa- 
nas genere, in Lalinum vertit , et adjecta epislola 
sua, per Orosium presbylerum, Occidenialibus dc- 
dit. Qui etiam Orosius ad loca sancta perveniens, 
quo eum Augnstinus ad Hieronymum pro discen- 
da animae ratione miserat, reliquias beati Stepbani 
accepit, patriamque reversus Occidenli primus in- 
tulit. Britanni Scotorum , Pictorumque infestatio- 
nem non ferentes, Romam mittunt, et sui sulje- 



dem strenuus et probus , atque Augusto dignus , ^ ctioiie promissa, contra hostem auxilia flagiiant. 



nisi contra sacramenti fidem per tyrannidem emer- 
sisset, in Britannia invitus propemodum ab exer- 
citu imperator creatus, in Galliam transiit ; ibique 
Gratianum Augustum dolis circumventum apud Lu- 
gdunum occidit, fratremque ejus Valenlinianum 
Italia expulit; qui tamen justissimam cum malre 
Bua Justina poenam exsilii luit. Quam et ipsum 
Ariana baeresis poIIuit« et eminentissimam Calholi- 
cae fldei arcem Ambrosium perfida obsidione vexa- 
vit ; nec prius quam prolatis beatorum Gervasii et 
Protasii roartyrum, Deo reveiante, reliquiis in- 
corruptis , nefanda coepta deseruit. 
Theodosius qui, vivente Gratiano, sex annis jam 



Quibus statim missa legio magnam babarorum 
muliitudinem steniit, caeteros Britanniae finibus 
pellit, ac domum reversura praecepit sociis ad 
arcendos hostes murum trans insulam inter duo 
maria statuere. Qni, absque artifice roagistro roa- 
gis cespite quam lapide factus, nil operantibus 
profuit. Nam mox ut discessere Romani , adve- 
ctus navibus prior bostis, quasi maturaro scgetem, 
obvia quaeque sibi eaedit, calcat, devorat. Iteruji 
petenti auxilia Roroani advolant, et caesum h^ 
siem irans maria fugr.nt, corjunctlsque sibi Britan- 
nis, murum nonterra ut ante pulvereum, sed saxo 
solidum, inter civitales, quae ibidem ob roetum 



Orientem regebat, post mortem ejus regnavit an- ^ hostium factae fuerant, a roari usque ad mare eol- 



nis XI. Ipse et Valentinianus , qnem Italia expul- 
sum benigne sus:eperat, Maximum tyrannum ter- 
tio ab Aquileia lapide interficiunt. Qui, quoniam 
Britanniam omni pene arroata juventute copiisque 
niilitaribus spoliaverat, quae tyrannidis ejus vesti- 
gia secutae in Gallias, nunquam ultra domum re- 
diere ; videntes transmarinae gentes saevissimae , 
Scotorum a Circio , et Pictorum ab Aquilone , de« 
stitntam milite ac defensore insulam, adveniunt, et 
vastatam direptamque per muUos eam annos op- 
prlmunt. Hieronymus sacrae interpres Historiae li- 
brum, quem de iliustribus Ecclesise viris scribit , 
nsque ad xiv totius impcrii Theodosii annum per- 
duxit. 



locant. Sed et litlore roeridiano roaris, quia et in- 
de hostis tiroebatur , turres per inlervalla ad pro- 
spectum roagis statuunt. Sic valedicuut sociis, 
tanquam ultra non Teversuri. Bonifacius Roroae 
episcopus fecit oratorium in coemeterio Sanciae 
Felicitatis, et ornavit sepulcrum ejus et Sancti 
Sylvini. Hieronymus presbyter obiit xii Honorii 
anno, ii Kalendas Octobris, anno xiatis suae xci., 
Theodosius minor , Arcadii filius, annis xxvi. 
Valentinianus junior Constantii filius Ravennae im- 
perator creatur. Placidia vero mater ejus augusta 
nuncupatur. Efl^era gens Vandalorum, Alanorum et 
Gothorum, ab Hispaniis ad Africam transiens, om- 
nia ferro, flamma, rapinis, siroul et Ariana im- 



Arcadius, filius Theodosii, cum fratre Uonorio , |) pietate foedavit. Sed beatus Augusiinus Hipponen- 



annis xiii. Corpora sanctorum Habacuc et Michaeae 
firophetarum divina revelatione produntur. Gothi 
Italiam, Vandali atque Alani Gallias aggrediuiitur. 
Innocentius Romae episcppus dedicavit basilicam 
Beatissimorum martyrum Gervasli et Protasii , ex 
devotione testamenti cujusdam illustris feminae 
Yestinae. Tunc famulus Christi Alexis obiit. Pela- 
gius Brito Dei gratiaro impugnat. 

Honorius cum Theodosio roinore, fratris sui filio, 
annis xvi. Aladcus, rex Gothorum, Romam inva- 
8h, partemque ejus incendio creroavit ix Kalendas 
Septembris , anno conditionis ejus 1164 , ac sexto 
die quam ingrcssus fuerat , depraedata urbe egrcs- 
uis est. 



sis episcopus, et omnium doctor exiroius Ecclesia- 
rum, ne civitatis suae ruinam videret, tertio obsi- 
dionis ejus mense roigravit ad Doroinum, v Ka- 
lendas Septerobris; curo vixiiiset annis lxxvi, in 
clericatu autero vel in episcopatu annos ferme xl 
coroplesset. Quo teropore Vandali, capta Carlha- 
gine, Siciliaro quoque deleverunt. Cujus captivila- 
tis Paschasinus Liiybitanus antistes in epistola 
roemlnit, quam de ratione paschali papae Leoni 
scripsit. 

Ad Scotos in Cbristuro credentes ordinatus a 
Coelestino papa Palladius prirous episcopus miUi- 
tur anno Theodosii viii. Recedente a Britannia 
Roroano exercitu, cognita, Scoti ct Picti, lediuis 



77 HISTORIA ECCLESlASTiCA. — PARS I. — LIB. I. 73 

denegatione, redcunt ipsi ; et totam ab Aquilone A irocc ad sidera levato, bostes in fugam Tcrtit imma* 
insulam pro indigenis muro tenus capessunt. 



Nec 
mora, caesis, captis fugatisque custodibus muri et 
ipso interrupto» etiam intra iiium crudelis praedo 
grassatur. Miititur epistola lacrymis aerumnisque 
referta ad Romanae potestalis yirum Aetium ter 
consulem, xxiii Tbeodosii principis anno, petens 
auxilium , nec impetrat. Interea fames dira ac 
famosissima profugos infestat. Qua coacti quidam 
hostibus dedere manus. Alii de montibus, spe- 
luncis ac saltibus strenue repugnabant , ac strages 
hostibus dnbant. Revertunlur Scoti domum, post 
non multum tempus reversuri. Picti exlremam in- 
SQbe partem tum primum el dcinceps inhabitaturi 
delineut. Famem praefatam magna frugum opulen- 
lia, opulentiamluxuria et negligentia, negHgenllam 
lues acerrima, et acrior mox hostium novorum , 
id est Anglorum, plaga secuta est. Quos iili una- 
nimi consilio cum rege suo TVortigemo quasi de- 
fensores patriae ad se invitandos elegcrunt ; sed 
exceptos mox impugnatores atque expugnatores 
senserunt. 

Sixtus Romae episcopus fecit basilicam Sanctae 
Mariae matris Domini, quae ab antiquis Liberii co» 
gnominabaior. Eudoxia, uxor Ttieodosii principis, 
a Jerosolymis remeaviti et bcatissimi Stephani pri* 
ml martyris reliquias, quae in basilica Sancli Lau- 
rentii positae venerantur, secum detulit. Bleda et 
Auila fratres, muUarum gentium reges, lllyricum 
Thraciamque depppulati sunt. 

XXL Imperatorei Romanu Invaiionei Anglorum^ 
Saxonum Francommque. Fundatio Francorum 
regni, 

Marcianos et Yalentinianus, annisvn. Gcns An- 
glorum sive Saxonum, Bnlanniam tribus longis 
navibus advehilur. Quibus dum iier prosperatum 
domi fama referret, mittilur exercitus fortior qui, 
junctis prioribus, primo hosles quos patiebator 
abigit ; deinde in socios arma vertens, totam prope 
iiisulam ab orientali ejus usque ad occidentalem 
igni vel ense subigit ; conficta occasione, quod pro 
se mititantibus Britones minus sufficienter stipendia 
darenl. 

Joannes Baptisla dnobus monachis orientalibus, 



nes. Qui deinceps ad Ravennam perveniens, summa 
reverentia a Talenliniano et Placidia susceptus, 
migravit ad Cbristum. Cujus corpus honoriQco 
aglnine, comitantibus virtutum opeTibus, defertur 
Autissiodorum. Aetius patricius occidentalibus oc- 
cidentalis reipublicae salus, et regi quondam Attilae 
terror, a Yalenllniano occiditur, cum quo Hespe- 
riumrcgnum cecidit, neque hactenus relevari va- 
luit. 

Circa haec tempora regnum Francorum exordinm 
sumit. Nam temporcTheodosii juniorisfiliiArcadii 
et Coelestini papa), Ferramundus, Sunnonis ducis 
filii Franci filius, Francorum regum primus, quin- 
que annis regnavit. Quo defuncto, Glodio filius ejus 

^ VII annis regnavit. 

Tunc diabolus iudaeis in Creta in specie Moysi 
apparuit, eosque ad terram repromissionis pede 
sicco per mare perducere promisit ; sicqoe pluri- 
mis necaiis, reliqui ad Christi gratiam convertun- 
tur. 

Anno II Marciani et Valentiniani , Meroveus lex, 
postquam xui annis regnavit, mortaus est. Post 
qoem Ghildertcus filius ejus per annos xxiii rcgno 
Francorum potitus est. 

Leo annis xvii. Hic pro lomo Chalcedonensi per 
universum orbem singulis orthodoxorum episcopis 
singulas consonanlesque misit epistolas, quid de 
eodem tomo sentirenl rescribi sibi postulans. Quo- 

Q rum adco consonantia de vera Christi incarnatione 
snscepit omnium rescripta, ac si uno tempore» 
unoque dirtante , fuisscnt universa conscripta. 
Theodorus episcopus civitatis, quae a Cyrorege 
Persarom condita Gyriae nomen habel, scribit de 
vera incarnatione Dcmini Salvatoris adversus Eu- 
tychem et Dioscoruin Alexandriae episcopum, qui 
humanam in Christo carneiu negant. Scripsit ct 
Hiitoriam Eccleiiaiticam a fine lihrorum Eusebii 
vsque ad suum tempus, id esl usque ad imperium 
Leonis hujus, sub quo et mortuus est. 

Yictorius, jObente papa Hilario, scripsit Pascha- 
lem circuIum632annorttm. 

Zenon annis xvii. Gorpus Bamabae aposioli, et 

Evangelium Matlhaei ejus stylo scriptum, ipso re- 

qoi ob orationem veneranl Jerosolymam, caput D velanle, reperitur. Odoacer, rex Gothorum, Romam 



suum jtixU Herodisquondam regis habitaculum re- 
Yclat; quod deinceps Emissam Phoeniciaeperlatum, 
el digno honore cultum esl. 

Haeresis Pelagiana Brilannorum fidem lurbat. 
Qui a Gallicanis episcopis auxilium quaerentes, 
Germanum Autissiodorensis Ecclesiae episcopum, 
el Lupum Trecassium aeque apostolicae gratiae an- 
Ustitem fidei defensores accipiunt. Insignes autem 
Domini atbletaefidem verbo veritatis simul et mira- 
culorum signis confirmant, sed ct bellum Saxonum 
Pidommque adversus Britones eo tempore junctis 
viribus susceptum divina virtute retundunt. Nain» 
cum Germanus ipse dux belli factus, non tubae 
dangore, sed clamoxe AUeluiaf totius exercitus 



obtinuil, qnam ex eo tempore diutius eoram reges 
tenuere. 

Mortuo Theodorico Triarii filio, alius Theodori- 
cus cognomento Valamer Gothorum suscepit regnum 
qui utramque Macedoniam Thessaliamque depopu- 
latus est, et plurima regiae civitalis loca igne suc- 
cendens, Italiam quoque infestus occupavit. Hune- 
ricus rex Yandalomm Arianus, in Africa exsulatis 
diffugatisque plus quam 354 episcopis Catholicis, 
ecclesias eorum clausit, variisque plebem suppiiciis 
aflecit ; et quidem innumeris manus abscindens, 
linguaa praecidil, nec lamen loquelam Catholicas 
confessionis eripere poluit. 

Bntones, duce Ambrosio Aureliano, viro mo- 



•79 



OUDERICI VITALIS 
genlis Saxonum A 



Bd 



desto, qui solus forte Komanae 
€3edi superfuerat, occisis in eadeni parentibus pur- 
pura indutis, f ictricem eorum gentem provocantes 
ad praetium vincunt ; et ex eo tempore nunc bi , 
Tianc iili, palmam habuere, donec advena potentior 
tota per longuro potiretur insula. 

Anno quo Zenon imperare ccepit, mortuo Ghil- 
derico Clodoveus filius ejus in Gallia regnare coe- 
pit, annisque xix fortiter agens regnavit. 

Anastasius annis xxvui. Transamundus rex Van- 
dalorum ecclesias catholicas clausit, ct ccxx epi- 
ftcopos exsilio Sardiniam misit. Symmachus papa 
inter multa ecclesiarum opera, qux vcl a funda- 
raentis creuvii , vel prisca renovavit, ad Beatum 
Petrum et Paulum et Sanctum Laurentium, pau- 
peribus habitacula conslruxit, et omni annb per 
Africara vel Sardiniani episcopis, qui in exsilio eraut, 
pecunias et vcstes ministrabat. Anaslasius, quia 
haeresi favens Enlychctis Catholicos insecutus est, 
divino fulniine periit. 

XXII. €lodoveu$ rex Francorum bapihatur. Reges 
Francorum, Reges Anglorum, Imperatores Romani. 

Glodoveus rex Francorum xv anno regni sui, cum 
tribus nobilinm millibus a beato Remigio nemorum 
archiepiscopo baptizatus est. Deinde post ' iv (ib) 
annos obiit, et Theodericus filius ejus ei successit. 
0^0 defunctOy Glotarius frater ejus per atnos li 
in Gallia regnavit« Tunc Gildardus et Flavius in 
sede lloihomagensi florucrunt ; et Hamertus Vien« 
nensis pro multimoda peste, qua populus angebatur, G 
litanias, i<i est rpgationes, ante Ascensionem Do- 
luini solemnes inslituit. 

JuMinus senior annis yiii. Joannes papa Gonstan- 
tinopolim ^enlens, ad portam qu» vocatur Aurea» 
turbis ei occurrentibus, in conspectu omnium ro- 
ganti caeco lumen reddidit. Qui dum rediens Raven- 
nara venisset, Theodericus eum cum vcomiiibus car- 
ceris afflictione peremit ; invidia ductus, quia Ga- 
tholicse pietatis defensor Justinus eum honoriflce 
suscepisset. Eodem anno Symmachum patricium 
Ravenna occidit, et ipse auno sequente ibidem sub- 
ita morte periit, eique in regno Athalaricus nepos 
ejiis successit.HildericusVandalorum rex episcopot 
ab exsilio reverti^ et eccleslas instaurare pnecepit, 
post annos lxxiv ha&retica>i profanationis. Benedi- ^ 
ctus abbas virtutum gloria claruit, quas beatus papa 
Gregorius in libro Dialogorum scripsit. 

JustinianusJustini ex sororenepos anninxxKvui. 
Belisiariuspatricius a Justiniano in Africam missus 
gentem Vandalorum delevit. Garthago quoque anno 
excessionis suae xcvi recepta est, pulsis devictisque 
Vandalis, et Gelismero rege eorum capto, et Con- 
stontinopolim misso. Gorpus sancti Antonii mona- 
chi divina revelatione repertum Alexandriam defer- 
tur «t in ecciesia Beati Joannis Baptistse humatur. 
Dionysius Parvus paschales scribit Girculos, inci- 
piens ab anno Dominicse Incarnationis. Tunc orbi 

.(i5}.Sic lavcodd. ct in edUione v. c. Le Prevost. 



codex Justiniani promulgatus est. Victor quoqne 
Gapuanus episcopus librum de Pascha scribeus , 
Victorii arguit errores. 

Glolarius rex grandsevus niortuus est, et regninn 
Francorum in tetrarchias divisum cst« Parisius enim 
ccssit Cariberto, Aurelianis Guntranno, Suessionis 
Hilperico et Mettis Sigiberlo. Denique xxxvi anno 
imperii Justiniani, Sigiberlus rex fraude Hilperici 
fratris sui, cum quo bellum inierai, occisus est , et 
Ghildebertus filius ejus adhuc puerulus, cum Bruni- 
childe matre sua, regnum palris ad regendum sus- 
cepit, ct XXV annis regnavit. 

Justinus minor annis xi. Narses patricius Toti- 
lam regem Gothorum in Italia superavit et occidit. 
Qui deinde per invidiam Romanorum) pro quibus 
muUa conlra Gothos laboraverat, accusatus apud 
Justinum et conjugem ejus Sophiam quod servitio 
premeret lialiam, secessit Neapolim Campanis, et 
scripsit genti Langobardorum ut venirent e( possi- 
derent Italiam. Joannes papa ecclcsiam apostolorum 
Philippi et Jacobi, quam praedecessor ejus Pelaglus 
c(£perat,fecitetdedicavit. Tuncbellicosus Albuiaus, 
Audonis Langobardorum regis filius , de Pannonia 
in Italiam venit, eamque, permitlente Narsete patri- 
cio, cura Guinilis suis obtinuit. 

Tiberius Constantinus annis vii. Gregorius tunc 
apocrisiarius in Gonstantinopolim , post Romanus 
episcopus, libros expositionis in Job condit, et Eu- 
ticium ejusdem urbis episcopum in fide nostrae re- 
surrectionis errasse, Tiberio praesente convicit ; ita 
utipse Augustus Iibrumejus,quem de resurrectione 
scripsit, suis quoque catholicis allegationibus de- 
struens, deliberaret flammis cremari debuisse. Do* 
cebat cnlm idem Euticius corpus nostrum in illa 
resurrectionis gloria impalpabile, et ventis aereque 
sublilius esse futurum ; contra illud Dominicum : 
Palpate^ et videte quia spiritus carnem et ossa non 
habet^ sicut me videtis habere (Luc. xxiv, 39). Gens 
Langobardorum, comitante fame et mortalitate, 
omnem invadit Italiam, ipsamque Romanam vasta- 
trix obsidet urbem. Quibus tunc rex praeerat AI- 
buinus. 

Mauricius annis xxi. Herminegeldus Liuvigildi- 
guissi Gothorum regis filius, ob fidei Gatholicae con« 
fessionem inexpugnabilem, a patre Ariano regni 
privatus infulis, et in carcerem ac vincula proje- 
ctus, ad exiremum nocte sccunda Dominicae resur- 
recUonis securi in capite percussus • rcgnum coelc- 
Bte pro terrcno rex et martyr intravit. Gujus frater 
Recharedus, mox ut regnum post patrem accepit, 
oronem Gothorum, cui pracerat, gentem , instaute 
Leandro Hispalitano episcopo, qui et Uerminegel- 
dum docuerat, calhoUcam convcrtit ad fidem. ^au- 
ricius filiam Tiberii Gonstantini conjugem hahuit, 
et primus Graecorum fasces Romanorum gcssit. 
Gregorius, Romanae Ecclesise pontifex ct doctor e^x- 
imiusi anno Mauricii impcrii xjii, indictione xiii. 



8i HISTORIA ECCLESIASTICA. — PAUS I. — LIB. L 8i 

synodtim episcoporum xxiii ad corpns beaii Peiri A excdlcnlissimus rex Angloruro in BHlannia trans- 



apostoii congregans, de necessariis Ecclesise decer- 
nit. Idem, missis Brilanniam Augustino, Mellito, 
Joanne, aliisque pluribus cum eis monackis llmenti- 
bos Deum» ad Cbrisium Anglos convertit. Et qui* 
dem Edilbertus mox ad Christi gratiam conversus 
cum gente Cantuariorum, cui pneerat, proximisque 
proviiiciis, etiam episcopum doctoremqiie suum 
Augustinum, sed el caeteros sacros a^titistites epi- 
scopali sede donabat. Porro gentes Anglorura ab 
aquilone Humbri fluminis, sub regibus Elle et Edil- 
frido sitae, nccdum verbum vitae audierant. Grego- 
rius xviii anno Mauricii iv, scribens Auguslino, 
Lundoniae quoque et Eburaci episcopis, acceplo 
a sede apostolica pallio, metropoliianos esse debere 
Uecernit ; et post iv annos obiit. 

Focas annis viii. Hic, rogante papa Bonifacio, 
statuit sedem Romanac et apostolic^ Ecclesise caput 
esse omnium Ecclesiarum, quia Ecclesia Constan- 
tinopolitana primam se scribebat omnium Ecclesia- 
rudi. Idem, alio papa Bonifacio petcnte, jussit in 
"veteri fano, quod Pantbeon vocabatur, ablatis ido- 
tdlatriae sordibus, ecclesiam Beatx semper Yirginis 
Mariae et Omnium Martyrum iieri ; ut ubi quondam 
omnium non deorum, sed dsmoniorum cultus age- 
Itotur, ibi deinceps omnium iieret memoria sancto 
rum. 

Persae adversus rempublicam gravissima bella 
gerentes, multas Romanorum provincias, et ipsam 



humbran» gentis ab aquilone, Paulino episcopo, 
quem de Canlia venerabilis Justus archiepiscopus 
iniserat, prsedicanle verbum saluiis cum sua gente 
siiscepit, annoquidem regni sui xi, adventus autem 
Anglorum ih Britanniam plus minus anno clxxx, 
eique PauJino sedem episcopatus Eburaci donavit. 
Cui profecto regi in auspicium venturse fidei et regni 
coDleslis, polestas quoque terreni creverat regni, 
ila ut universos Britannix fines, quod nemo Anglo- 
rum ante eum, qua vel ipsorum, vei Britonum gen- 
tes habitabant, sub ditione acciperet. 

Eo tempore exortum apud Scotos in observaiione 
Paschse errorem Honorius papa per epistolam re- 
dargnit. Sed el Joannes, qui successori cjus Sevc- 
' rino successit, cum adhuc esset electus in ponlifi- 
caium, pro eodem Pascha eis simul, et pro Pela- 
giana haeresi, quse apud eos reviyisccbat, scripsit. 

In Gailia Theodeberto ct Theoderico regibus 
defunctis, Lotharius magnus Hilperici filius fioruit, 
et monarchiam Franciae solus obtinuit. Quo defun- 
cto, Dagobertus filius ejus ei successit, et xii annis 
regnum strenue gubernavit. Deinde Glodoveus fllius 
ejusxxvi annis regnavit, moriensque diadema tribus 
fiiiis suis, Lothario, Theoderico et Hilderico, reliquit. 
Temporibus horum regum in Francia viri sancti 
virtutibus et c^nis claruerunt, Romanus et Audoe- 
nus, Ansbcrtus et Eligius , Ebrulfus et Launomarus, 
Maurus et Colombanus, Philibertus etGuandregisi- 



Jerosolymam auferum; et destroenles ecciesias, c ^"^» aliique plures fide et praxdicatione pollentcs, 



sancta quaeque profanantes, inter ornamenta loco- 
rum vel sanctorum, vel coramunium, quse. abstule- 
runt, etiam vexillum Dominicae crucis abducunt. 

Heraclius annis xxxi. Anastasius Persa monachus 
nobilepro Christo martyrium patitur. Qui natus in 
Perside magicas a patre puer artes discebat ; sed 
ubi a captivis Chrislianis Christi nomen acceperat, 
In eum mox animo toto conversus, relicta Perside, 
Chalcedoniam Hierapolimque , Christum quserens, 
ac deinde Jerosolymam petit ; ubi accepta bapti- 
smatis gratia, quarto ab eadem urbe milliario mo- 
nasterium abbatis Anastasii intravit, ubi septem an- 
nis regulariter vivens, dum Caesareara Palaestinse 
orationis gratia venisset, captus a Persis, et multa 



sanctilate et prodigiis coruscantes. 

Ueracleonas cum matre sua Martina annis ii. 
Cyrus Alexandriae, Sergius ct Pyrrhus regtae urbis 
episcopi, Acephalorom haeresim instaurantes unam 
operationem in Christo divinitatis et humanitatis, 
unam voluntatem dogmatizant. E quibus Pyrrhus 
his temporibus, id est sub Theodoro papa, Romam 
veniens ez Africa , ficta , ut posi apparuit, pceni- 
tentia obtulit eidem papae, praesente cunclo clero et 
populo, libellum cum sua subscriplione, in quo 
condemnarentur omnia quae a se vei a praedecesso- 
ribus suis scripta vel acta sunt adversus Catholicam 
fldem. Unde benigne susceptus est abeo quasi regiae 
pontifex civitatis. Sed, quia reversus domum, repe- 



diu verbera inter carceres et vincula, Marzabanaju- ^ tiit errorem domesiicum, memoraius papa Tbeo- 



dice, perpessus, tandem ad Chosroem regem eorum 
Persidem mittitur : a quo per intervalla temponim 
tcrtio verberatus , ad extremum una suspensus ma- 
nu per tres horas diei, sic decollatus cura aliis lxx 
martyrium complevit. Mox tunica ejus indutus qui- 
dam daemoniacus curalus est. Interea superveniens 
cum exercitu Heraciius princeps, Persis cum rege 
Chosroe superatis, Chrisiianos, quicapiivati erant, 
gaudentes reduxit, et sanctae crucis lignum Jeroso- 
lymis reporlavit. Reliquise beati martyris Anastasii 
primo monasterium suum, deinde Romam advectae, 
vencrantur in monasterio Beati Pauli apostoli, quod 
dicilur ad Aqnas Salvias. 
Anno regni Heraclii xvi, indictione xv, Eduinus 



dorus , advocatis cunctis sacerdotibus et clero in 
ecclesiam Beati Pelri apostolorum principis , con^ 
demnavit eum sub vinculo anathematis. 

Constantiiius frater Heraclii mensibus vi. Pyrrhi 
successor Paulus, non tantum vesana doctrina, 
sicut praedecessores ejus, sed aperta persecutione 
Catholicos cruciat, apocrisiarios sanctae Romanac 
Ecclesiae, qui ad ejus correctionem missi fiierant, 
partim carceribus, parlimexsiliis, partim verberibus 
afiiciens. Sed et altare eorum in dorao Placidiae 
sacratum in venerabili oraculo subvertens diripuil, 
prohibens eos ibidem missas celebrare. Unde et 
ipse, sicut praedecessorcs illius, ab aposlolica scdc 
justa dcposUionis ultione damnatus est. 



QRDERIGl YTTAUS 



84 



Coiifttantinus filius Gonstantini annis xxviii. Hic A factus. Tantaquc gratia legalos Gatholic» pacis 



deceptus a Paulo, sicut Heraclius avus ejus a Ser 
gio, ejusdem regi» civitatis episcopo, expo^uit 
Typum adversiis calholicam fidem ; nec unam, nec 
duas voluntates, aut operationes in Gfaristo defi- 
niensesseconfitendas,quasinihiI velle, veloperari, 
eredcndus sit Gbristus. Unde Martinus papa, con- 
gregata Romae synodo centum quinque coepiscopo- 
nmi, damnavit sub analhemate praefatos Gyrum, 
Sergium, el Pyrrhum et Paulum baereticos. Missus 
ergo post haec ab imperatore Theodorus exarchus, 
tulit Martinum papam de ecclesia Gonstantiniana, 
perduxitque Gonstantinopolim. Qui post haec rele- 
gatus Ghersonam, ibidem vilam finivit, muliis in 
eodem loco virlutum signis usque hodie refulgens 



comitata est, ut Joannes Portuensis episcopus , qui 
erat unus ex ipsis, Dominica octavarum Paschae 
missas publicas in ecclesia Sanctae Sophiae coram 
principe el patriarcba Latine celebraret. 

Haec est sexta synodus universalis Gonstantino- 
poli celebrata , ct Graeco sermone conscripta , tem- 
poribus papae Agathonis, exsequente ac residente 
piissimo principe Gonstantino intra palatium suum, 
simulque legatis apostoUcae sedis, et episcopis cl 
residentibus. 

Prima enim universalis synodusin Nicaea con- 
gregata est contra Arium, treceniorum decem et octo 
Palrum , temporibus Julii papae , sub Gonstantino 
prineipe ; secunda in Gonstanlinopoli, centum quin- 



Facta est aulem praefata synodus anno imperii Gon- ^ quaginta Patrum, contra Macedonium et Eudoxium, 

temporibus Damasi papae et Gratiani principis , 
quando Nectarius eidem urbi est ordinatus episco- 
pus ; tertia in Epheso, ducentorum Palrum^ contra 
Nestorium Augustae urbis episcopum, sub Theodo- 
sio magno principe et Goelestino papa ; quarta lh 
Gbalcedone, Patrum sexceniorum triginta, sub 
Leone papa, temporibus Marciani principis, contra 
Eutychem nerandissimorum praesulem monachorum ; 
quinta ilem in Gonstantinopoli, teroporibus Yigilii 
papx, sub Justiniano principe, conlra Theodorum 
et omnes haereticos; sexta haec, de qua in prxscntl 
dixlmus. 

Sancta et perpetua virgo Ghristi Edilihrida filia 
Annae regis Anglorum, et p^imo alteri viro pcr- 
magnifico, nomine Tondbert, principi australiuni 
Girviorum, et|post Egfrido regi Nordanhymbrorum 
conjux data; postquam xii annos torum incor- 
rupta servavit maritalem, post reginam sumpto ve- 
lamine sacra virgo, sanctimonialis eflicitur; nec 
mora etiam virginum mater et nutrix pia sancta- 
rum, accepto in construendum monasterium loco , 
quem Elige vocant. Gujus merita vivacia lestaiur 
eiiaro caro mortua, quae post decem et sex annos 
sepulturac , cum veste qua involuta est, incorrupta 
reperitur. 

Justinianus minor, filius Gonstantini, annis x. 
Hic constituit pacero cum Sarracenis decennio terra 
marique. Sed et provincia Africa subjugata est 



slantini nono, mense Octobrio, indictione viii. 

Gonslantinus princeps , Yitaliano papa nuper or- 
dlnato, niisit beato Petro apostolo Evangelia aurea, 
gemmis albis mirae magniludinis in circuitu omata. 
Ipse posl aliquot annos, id est per indictionem vi, 
yeuiens Romam, obtulit super altare ipsius pallium 
auro textile, toto cum cereis exercitu ecclesiam 
intrante. Sequente anno, facta est eclipsis solis 
quasi decima hora diei, v Nonas Maii. Theodorus 
archiepiscopus et Adrianus abLas, vir aeque do- 
ctissimus, a Titaliano missi Briianniam, plurimas 
Ecclesias Anglorum doctrina ecclesiaslicae fruge 
fecundarunt. Gonstantinus post plurimas et inau- 
ditas depraedationes provinciis factas, occisus q 
in balneo periit indictione xii, nec longo post 
lempore etiam Yitalianus papa ccelestia regna 
petiit. 

XXIU. Conahu ad uniendoi Orientalemet Oecidenta- 
4em Ecclesif{fi, CoMtantinopolilanum concitium. 
Edilthrida Annasfilia. Cuthbertus episcopus. 

Gonstantinus, fraler Gonslantini sup^ioris regis, 
annis xvii. Sarraceni Siciliam invadunt, et praed^ 
Bimia secum ablata^ mox Alexandriam redeunt. 

Agatho papaex rogalu Gonstantini, Heraclii et 
Tiberii, prlncipum piissimorum, misitin regiam 
urbem legatos suos, in quibus erat Joannes Ro^ 
man» Ecclesiae tunc diaconus, non longe post epi- 
scopus, pro adunatione facienda sanctarum Dei Ec- 



clesiarum.Quibenignissime suscepti a reverendis- D Romano imperio, quae fuerat tenla a Sarracenis ; 

ipsa quoqUe Garthagine ab eis capta et destructa. 
Hic beatae memoriae pontificem Romanae Ecclesiae 
Sergium, quia erraticae suae synodo, quaro Gonstan- 
tinopoli fecerat, favere et subscribere noluisset, 
misso Zacharia protospatario suo,, jussit Coustan- 
linopolim deportari. Sed praevenit militia Ravenna- 
tis urbis, vicinarumque partium , jussa principis 
nefanda, et eunidem Zacharlam contumeliis et in- 
juriis ab urbe Roma repulit. 

Quarto anno Justiniani, in Francia Pippinus pri- 
mus major domus regiae efficilur. Sergiiis papa or- 
dinavit venerabilem virum Guillebrorduro cogno- 
mento Glementem, Fresionum gentl episcopum ; qui 
uatione Anglicus de Brilannia peregrinotus csV ct 



simo fidei Gatholicae defensore Gonstantino, jussi 
sont, remissis disputalionibus pliilosopbicis,pacifico 
coiloqtiio de fide vera perquirere ; datis eis de bi- 
bUotheca Gonstantinopolilana cunctls anliquorum 
Patrumy quos petebant» libellis. Adfuerunt autem 
et episcopi cl, pnesidente Georgio patriarcha reglae 
urbis, et Antiochiae Machario. Et convicti sunt, qui 
uiiam voluntatem et operationeni astruebant in 
Ghristo, Calsasse Patrum caiholicorum dicla per- 
plurima. Finito autem conflictu, Georgius correctus 
est ; Macharius vero cum suis sequacibus, simul et 
praecessoribus , Gyro, Sergio, Uonorio, Pyrrho, 
Paulo et Petro anathematizatus ; et in locum ejus 
Theophanius abbas de Sicilia Antiochiae episcopus 



85 IIISTORIA ECCLESIASTICA. — PARS I. — LIB. I., S6 

inter barbaros innumcra quotidie diabolo delri- A gobardorum, multas curtes et patrimonia Alplum 



nienta , et Chrislianae fidei facit augmenta. Justi- 
nianus ob culpam perfidiae regni gloria privatus , 
cxsul in Pontum secedit ; eumque Cyrus abbas 
alnit. 

Leo annis m. Papa Sergius in sacrario Beati Pe- 
tri apostoli capsam argenteam, quae in angulo obscu- 
rissimo diu iacuerat , et in eo crucem diversis ac 
preliosis lapidibus adornatam , Domino revelante, 
reperit. De qua tractis quatuor petallis, quibus 
gemmae inclusx eramt mirae magnitudinis, portio- 
nem ligni salutiferi Dominicae crucis interius repo- 
sitam inspexit. Quae ei tempore illo annis omnibus 
in basilica Salvatoris, quae appellalur Constanli- 
niana, die exaltationis ejus ab omni populo oscula- 
tur alque adoratar. 

In Britannia reverendissimus Ecclesiae Lindisfar- 
nensis ex anachorcta antistes Cutbbertus totam ab 
Infanfa usque ad senium vitam miraculorum signis 
incljtam duxit. Cujus dum xi annis corpus csset 
humatum, incorruptum post haec, quasi eadem hora 
dcfuncti, simut cum vesle, qua tegebatur, inven- 
tum est. Ceduval rex occidentalium Saxonum Inae 
regnum sponte reliquit, et Romam perveniens, a 
Sergio papa Sabbato Paschae baptizatus est ; et in 
albis adhuc positus, languore correptus, xii Kalcn- 
das Maii obiit. Jubente papa, qui eum in baptismo 
Petnim nominaverat, in ecclesia Sancti ApostoH 
srpultus est, et epitaphium in ejus monumento sic 
exaratum est : 

Cuimen^ opes^ toboUm, pollentia regna^ triumphoSf 
Exttvtas, proceres^ mwniaj castra^ lares^ 

Qnipque patrum virtus, et quie conge^serat ipse^ 
Ceduval ormipotens Itquit amore Dei^ 

Vt Petrum^ sedemque Petri rex cerneret hospes^ 
Cujus (onle meras sumeret almus aquas^ 



Sospes enim veniens supremo ex orhe Brtlannf, 

Per varias gentes, per freta^ perque vias 
Vrbem Romuleam vidit^ templumque verendum 

Aspexit Petri^ mystica dona gerens, 
Candidus inter oves Christi sociabilis ibit, 

Corpore nam tumutum mente superna tenet, 
Commulasse magis sceptrorum insignia credas, 

Quem regnum Christi promeruisse vides, 

XXIY. Aquileiensis synodus. Imperatores Romani. 

Carolus Martellus. Beda. 
Tiberius annis vu. Synodus Aquileiae facta, ob 
iRiperitiam fidei , quintum universale conciUuni 
suscipere diffidit, donec salutaribus beati papae mO' 
nitis instructa, et ipsa huic cum caeteris Christi Ec- 
elesiis annuere consentit. Gisulfus, dux genlis Lan- 
gobardorum Beneventi, Campaniam igne, gladio et 
captiTitate vasiavit. Cumque non esset qui ejus im« 
petui resisteret, Joannes papa, qui Sergio successe- 
rat, missis ad eum sacerdotibus ac donariis perpiu- 
rimig, universos captivos redemit, et hostes domum 
redira fecit. Cui successit alius Joannes , qui inter 
multa operum illustrium, fecit oratorium sanctae Dei 
Genitrici, opere pulcbcrrimo, inlra ecclesiam Beati 
Fetri apostolorum principis. Hereberectns, rex Lau- 



B 



Cotliarum , quae quondam ad jus apostolica: sedis 
perlinebant, sed a Langobardis multo tempore 
ablata fuerant, ejusdem sedis juri restituit, et hanc 
donalionem aureis scriptam lilteris Koroam direxit. 

Justinianus secundo cum Tiberio filio, annis vi. 
Hic auxilio Terbelli Bulf^arorum regis regnum reci- 
piens, occidit eos qui se expulerant patricios, et 
Leonem, qui locum ejus usurpaverat, et successo- 
reui ejus Tiberium, qui eum de regno ejectum loto 
quo ipse regnabat tempore in eadem civitate in 
custodia teuuerat. Callinichum vero patriarcham 
enitis oculis Romam misit, et episcopatum Cyro, 
qui erat abbas in Ponto, eumque alebat exsulcm, 
dedit. Hic Constantinum papam ad se venire ju- 
bens, hoflorifice suscepit ac remisit ; ita ut eum die 
Dominica missas sibi facere jubens, cofnmunionem 
de manu ejus acceperit. Quem, prostratus in tcrra, 
pro suis peccatis interccdere rogavit, et cunctai 
Ecclesiae privilegia renovavit. Qui cum exercitum 
nutteret in Pontum, papa multum prohibenlo, ad 
comprehendendum Pbiiippicum, quem ibi relega- 
verat; conversus omnis exercilus ad partem Phi- 
lippici , fecit cum imperalorem. Reversusque cum 
eo Constantinopolim, pugnavit contra Justinianum 
ad duodecimum ab urbe milliarium ; et v!cto alque 
occiso Justiniaao, regnum susccpil Philippicus. 

Philippicus anno uno et mensibus ses. Ilic Cyrum 
de pontificatu cjecit , eumque ad gulernandum ab- 
^ balis jure monasterium suum, Pontum redire prae- 
cepit. Idem Constantino papae litteras pravi dogma- 
(is misit, quas illc cum apostolicae sedis oonsilio 
rcspuit; et hujus rei causa picturas in po:ticu 
Sancti Petri fecit , quae acta sex sanctarum syno- 
dorum aniversalium continerent. Nam et hujus- 
madi picturas, cum haberentur in iirbe regia, 
Phiiippicus jusserat auferri. Siatuitque populus 
Romanus ne nomen haeretici imperatoris in chartas 
aul figuram solidi susciperent. Unde nec ejus 
effigies in ecclesia introducta est, nec iiomen ad 
missarum solemnia prolalum est. 

Anastasius annis iii. Ilic PbiUppicum capium 
oculis privavit , nec occidit. Idem litteras Constan- 
tino papae Romam per Scholaslicum palricium et 
D exarchum Italiae direxit, quibus se fautorem catho* 
licae fldei sanctique sexti concilii praedicatorem esse 
docuit. Liudprandus rex Langobardorum donatio- 
nem patrimonii Alpium Cottiarum, quam Aripertus 
fecerat, et ille repetierat, admonilione venerabiiis 
papae Gregorii confirmavit. Wulfrannus Senonensis 
archiepiscopus et FontineHeiisis mouachus floruit, 
et verbum Domini Firesionibus praedicans, roulta 
miracula fecil. Ecberectus vir sanctus de gente 
Angloruro, et sacerdotium monachica vila etiam 
pro ceslesti patria peregrinus exornans, priiuas 
Scoticae gentis provincias ad canonicam pascbalis 
temporis observantiam, a qua diutius oberraverant, 
pia praedicatjonc convertit anno ab Incarnatione 
Domini 717. 



87 ORDERICI 

Theodosius Mno i. Ilic electus in imperatorem, 
Anastasium apud Nic»am civitatem gravi praelio 
vicit; datoqoe sibi sacramento, clericum Geri ac 
presbytenim ordtnari fecit. Ipse vero, ut reguum 
srccepit , cum esset Catliolicus» moi in regia urbe 
imaginem illam venerandam, in qua sex sanctse 
synodi erant depictae, et a Philippico fuerat dejecta, 
pristino in loeo erexit. Tiberis fluvius alveum suum 
egressus mulla Romanse fecit exitia civitati ; ita ut 
in via lata ad unam et semis staturam accresceret, 
atque a porta Sancti Petri usque ad pontem Mil- 
vium aquae descendentes se conjungerent. Mansit 
autem diebus vii donec agenlibus crebras litanias 
civibus, octavo demum die reverlitur. llis tempori- 
bus multi Anglorum gentis nobiles et ignobiles, 
vLri et feminae, duces et privati, divini amoris 
inslinclu, de Britannia Romam venire consueve- 
rant. 

Leo anuis ix regnavit. Cujus anno m Carolus 
Martellus Pippini filius major domus regise fit, an- 
noque sequenli Ragenfredum tyrannum Yinciaci 
bello vicit, quo victo Andegavim obtinuit. Sarraceni 
cum immenso exercitu Constantinopolim conve- 
nientes , triennio civitatem obsident, donec civibus 
mnlta instantia ad Dominum clamantibus , plurimi 
eorum farae, frigore, pestilentiaque perirent, ac sic 
pertaesi obsidionis abscederent. Regressi Bulgaro- 
ruro gentem, quae super Danubium est, bello aggre- 
diuntur, et ab hac quoque vicii refugiunt, ac naves 
uias repetunt. Quibus, cum altum peterent, in- 
gruente subita tempeslate plurimi etiam mersi , 
sive confraclis per litlora navibus sunt necati. 
Liuthprandus rex audiens quod Sarraceni, depopu- 
lata Sardinia, eliam loca foedarent illa, ubi ossa 
sancti Auguslini episcopi propter vaslalioneni 
barbarorum olim translala, et bonorifice fuerant 
eon :ita« misit, et dato magno pretio accepit, eaque 
in Ticinis translulit, ibique cum honore tanlo Patri 
deblto condidit. 

Uucusque chronograpbiam Anglici Bedae secutus 
sura, qui scripsit usque ad 734 ab Incarnatione 
D«mini annum. Ipse nimirum Beda presbyler et 
Paulus Cassiniensis, religione monachi, eruditione 
magiia imbuti, inter caetera bona studia historiam 
suae gentis quinque libris ediderunt , et luculenter 
prompserunt ; unde Guiniii et Angli processerint 
et qualiter Italiam Langobardi, atque Britanniam 
Angli sibi subegerint. 

XX.Y. Imperatores RomanL Pippbius. Carolus Mor- 
gnu$. hnperatores Constantinopolitani. 
Ainodo aliorum docurnenta Palrum laboriose 
perscrutari cogor, et descriptionem temporum 
usque ad nostra prosequi tempura molior, quae 
muUis variisque calamitalibus modo tetra suut; 
dum duo pr£sules de Romauo pontiiicatu jam per 
sex annos ambitiose conteuderunt, et post inortem 
Henrici regis Anglorum, de regrio ejus Stephanus 
nepos, et Joffredus gener, ad multorum detrimenta, 
miois et arniis inimicilias exercuerunt. 



VITALIS ^» 

A Constantinus Leonis (ilius annis lviii reguavit. 
Hugo Rothomagensis archiepiscopus floruit, et epi- 
scopatibus Parisiensi et Bajocensi, abbatiis etiam 
Gemmeticensi et Fontinellensi praefuit. Carloma- 
gnus et Pippinus majoratum domus adqiiscuntur , 
et Remigius frater eorum , ejecto Ragenfredo , ar- 
chiepiscopus Rothomagensis efficitur. Constanlinus 
et Habdallas Amiras rex Sarracenorum pariter in 
orthodoxos saeviunt. Constantinus c<incilium cccxxx 
episcoporum ConstantinopoU congregavit. 

Anno ab Incarnalione DominiTSA, Stephanus papa 
malignitate Haistulfi Langobardorum regis fatigatuH, 
in Galliam confuglt, a Francis bonorifice susceptus 
Parisiis aegroiavit , et convalescens apud Sanctum 
Dionysium altare dedicavit. Pippinum, et filios 
^ ejus , Carolum et Carlomannum regc» consecravit , 
eisque defensionem totius sanctae Ecclesiae coiitra 
cunctos hostes ejus commendavit. 

Pippinus, Francorum rex, postquam xvi aniiis 
strenue regnavit , viii Kalendas Octobris morieus , 
Carolo filio suo regnum reliquit. Carohis autem 
Magnus xlvh aunis regnavit, et multa praedicabiiia 
tain in ecclcsiasticis rebus quara in sxcularibus 
perpetravit. Hujus virtutes anie Dominum el homi- 
nes magnae fuerunt, et mullorum ora ipsius acta 
cum admiraiione referunl, avidisque auditoribus 
cum favore summo concinunt. Ipse enim cum nobili 
Gallorum exercitu Romam perrcxil, et inde re- 
means Desiderium regcm Langobardorum cepil. 
Q Papiam , aliasque civiutes Hali?e sibi subjugavit, 
Pampeloniam destruxit, Caesarauguslam beliica 
manu obtinuit ; Saxones et Hispanos aique Sarra- 
cenos bellis protrivit, ethnicasque vires ChribliaiMB 
virtutis terrore humiiiavit, et vexillum crucis ir 
nomine Christi sublimavit. 

Leo Constantini filius v annis. Iterum Carolus 
Romam vadit, deinde Capuam et Apuliam beilica vl 
penetravit. 

Constantinus, cum Irene matre sua , xvii annis. 
Tunc Constantinopoli quidam lapideam arcam in- 
venit, et in eam virum jacenlem cum hac scri- 
ptura : 

Christus nascetur ex Maria Virgine^ et credo in 
eum. Sub Constantino et Irene imperatoribus , o soU 
D iterum me videbis. 

Carolus ad finesBajoariaeper Alenianniam veait» 
et tertio anno Bajoariam obtinuit. Deinde in Scia- 
vos, qui Yulli dicuntur, vadit, annoque sequenti 
Hungariam vastavit. 

Ilis teraporibus Adrianus et Leo per annos xlvui 
aposlolicae sedi praefuerunt , admodum bonis open- 
bus in praesulatu fulserunt, el Ecclesiae Dei profue- 
runt. Tunc Constantinus et Leo, aliusque Constan- 
tinus, ut dictum est, imperaverunt. A tempore enim 
Constantini Magni Helenae filii, qui Constanlinopo- 
lim condidit , usque ad tempus Constantini Irenx 
filii, Constantinopolitanus imperator Romanum 
imperium rexit; et Illyrico Italiaeque, multisque 
aliis nalionibus et liuguis praefuit. Sed quia plures 



HISTORLL EGCLESIASTIGA. -^ PARS I. — LIB. I. 



90 



ex ipsis iniperaloribas baeretici fuerant , nec legi- A lendas Decembris Neostriam penetravit. Anno ab 



timo ritu a populo ad imperium eligente as&umpti 
sunt, sed crudeli dominoniro, sive consanguine- 
orum interfeclione suorum aiigustale stemma ne- 
quiter subripuenint , nec apte mediam parlem tam 
latae dominationis contra barbaros andique insur- 
gentes defendere potuerunt; Leo papa , et conven- 
tus senatorum, populique Komani, convenerunt, ct 
de stalu reipublics salubriter tractaverunt ; jugum- 
que Gonstantinopolitani principis a siio coUo com- 
muni consiiio abjecerunt^ strenuumque regeni 
Fraucorum Carolum , qui jam multa probilato illis 
patrocinatus fuerat, elegeruut, et Romano inipor.ere 
fastigio decreverunt. 
Quinto itaque Leonis papae anno , qui ab Incar- 



Incarnatione Domini 876 Normanniam ingressos est, 
et ixxvii annis in Gallos prxliatus est donec a 
Francone archiepiscopo Itaplizatiis est. 

Leo et Alexander (ilii Basilii xxii annis. Caroto 
imperatore defuncto, Arnulfus rex imoerator «fli- 
citur, et x annis imperio potitur. 

Anno ab Incarnatione Domini 900, indictione iii, 
Zendebaldus rex filium ArnuIO occidit. 

Tunc RoIIo Carnutum obsedit. Sed Gualtelmus 
ejusdem urbis.episcopus, vir religiosus , tunicam 
sanclae Dei genilricis Bfariae in manibus ferens, 
exivil, divinitusque adjutus hostcs fugavit et civi- 
tatem liberavit. Richardumenim(Burgundia!ducem, 
et Ebalum Piclavensium comitem ad auxilium sui 



natione Domini 808 anuus est, Garolus Magnus rex, ^ provocaverat ; et fugatis bostibus triuropbante Deo, 
jmperator lxxxiii ab Augusto facius est, et a Ro- Cbristiana plebs tripudiat. 



roanis Aiigustus appellatus est. Illos autero » qui 
Leonem papam « a quo consecratus fuerat , de- 
bonestaverant, morte damnavit ; sed precibus papae 
morte indulta , exsilio retrusit. Circa id tempus 
terraemotus magnus factus est, qui pene totam 
Italiam concussit , et tectum beati Pauli apostoli , 
cum suis trabibus , magna ex parte dcjccit. 

Nicepborus , frater Irenae , sex annis regnavit. 
Ific pacem cum Carolo fecit. Aaron quoque rex 
Persarum legatos , et amicitiae munera Carolo di- 
rexit. 

llichael, gener Nicephori, iii annis regnavit et 
Carolo imperatori legatos pacis roisit. 



Leo filiosBardaeviannis regnavit. Carolus Magnus 
Aquisgrani obiit , et Ludovicus Pius ex Hildiarde 
illia Guitichingis Saxonuro regis filius ejus succes- 
sit, et sxvii aiinis strenue iroperavil; cujus tem- 
pore turbo tribulationum super terrigenas admoduro 
funiit. Paschalis, papa centesimus a Petro; Ludovi- 
cum Pium Romae in die Paschae coronavit. 

Theophiius xi annis. Lolharius contra Ludovl- 
cum patrem suum rebellavit, et roulliplicala perfi- 
dorum potentia terram turbavit. Tunc Normanni 
Britanniam, aliasque terras vastaverunt et corpora 
sanctorum Samsonis et Philiberti, aliorumquc mul- 
torum , pro timore paganorum translala sunt. 

Michael Theophili filius xxvii annis. Secundo 
iraperii ejos anno Ludovicus imperator xii Kalen- D 
das Julii obiit et a fratre suo Drogone arcbiepiscopo 
Medtomatricum sepultus est. Dcinde tcrtio anno, 
qui ab Incarnatione Domini 842 annus est, Fonla- 
neticum belium inter tres filios ejus , Ludovicum, 
Lothariiira et Garolum Galvum prope Autissiodorum 
£9ictum est , in quo Ghristianus populus vi Kalendas 
Julii mutua caede utrinque prostratus est. Tandcm 
sors victoriae Carolo cessit. Eodem anno Normanni 
Rothomagum vastavcrunt , et mon:isterium Sancti 
Aadoeni praesulis Idus Maii succeiiderunt. 

Basilius occiso Michaele domino suo xx annis 
rognavit. Faines valida et inortalilas hominum at- 
qtue pestis animalium in mundo passim sxvit. 

Ludotico rege defuiicto'» Rollo cum suis xv Ka- 



Alexander uno regnavit anno. Huni Saxoniara el 
Thuringiam vastaverunt. Constantinus Porphyro- 
gcnilus, Leonis filius, cuin Zoe matre sua, iv annis. 
Tertio anno Ludovicus Amulfi filius obiit, et Con- 
radus Conradi filius in regem elevatur, et vii annis 
regnavit. 

Romanus Armeniacus cum praedicto ConstantinOt 
XXVI annis. 

Tunc RoUo Christianus faclus est , et cum Ca- 
rolo rege Francorum, accepta in conjugio Gisla filia 
ejus , pacilfcaliis est. Henrico itnperante , Carolus 
rex in carcere comilis Herberii Parronaeobiit, ei 
P ingens dissensio Francos turbavit. Tandem post 



quinque annos Ludovicus rex Caroli filius Gerber* 
gam, Henrici Teutonum regis filiam, uxorem 
duxit. 

Constantinus cum Romano piiero filio suo , an- 
nis XV. Tunc Otto , filius Henrici , regnare ccepit , 
et XXXVI annis regnavit , et sororem Edelstani regis 
Anglorum conjugem habuit. Tunc GuillemusLonga- 
Spalha Rithulfum Ebroicensein , in loco qui Pratum 
belli dicitur, vicit ; et Arnulfus Flandriae salrapa 
ipsum post VIII annos, xvi Kalendas Januarii, 
Guillelmum occidit. Guillelmo autem Riehardus 
vetus filius ejus in ducatu successit , et liv annis 
principatum sirenue tenuit, et iaudabilia opera pcr- 
petravit. 

Stephanus et Constantinus filii Romani patrcm 
suum de solio rcgni deponunt. Sed Constantiniis 
ambos simililer deponit , et ipse cuiu Romano filio 
suo annis xvi rcgnavit. 

Edgaro Edmundi filio Anglis impcranle , et cul- 
toribus Dei bcnigniter adminiculante , atque in 
oinnibus qux ad aedificationem Ecclesiae perlinent , 
magistris fideliter oblemperanle , Dunstanus Doro- 
bernensis archiepiscopus et Oswaldus Ehoracensis 
ac Adelwoldus Guintoniensis sanclilate et doctrina 
claruerunt, et commissas sibi plebes sollicite sa- 
lubriterquc rexerunt. Religionis institulionem totis 
nisibus aniplexantes fericiter viguernnt , et xxvi 
abbatias monachorum vel sanctimonialium in An- 
glia conslruxerunl. Danlca quippe chideS) quae 



91 ORDERICI VITALIS » 

anlealiquolannosbeaUimEadmuiuIuiiiregemEsl-Aobsidionem reliquit, el in patriamsuam moestus 
Aiiglorum roartyriraYerat , super unlversum eliam remeavii 



gregem Christi pene per lolam Brilannia; insulam 
admodum debacchala fueral ; el sacris aedibus de- 
structis, Dominicas oves lupino more laniaveral , 
seu disperserat. 

Nicephorus imperator, x annis. Turbaliones in 
mundo nimia; saevierunl, avidique proceres cum 
subjeclis exercilibus conlra pares in bello consur- 
ruxerunt. 

ioannes, occiso Nicepboro, pcr uxorem ejus re- 
gnavil , ciijus neplis Theophanu Olloni imperalori 
iiupsit. Quinto impcrii ejus anno Otlo minor obiit , 
et Otto filius ejus post eum xviii annis regnavit. 
TuncHugo MagnusaliiqueproceretFrancorum contra 



Lotharius rex Loiharii regnum recuperavit, ac ad 
palatium Aquisgrani, ubi Ollo imperator cum uxo- 
re sua manebat, cnm exercitu copioso venit, et ho- 
ra praudendi, nemine contradicenie, iniroivit. Olto 
autem, cum uxore et populo fugiens, patatium rcli- 
quit. Deinde reverso in Francia cum victoria Lo- 
thario, prafalus iraperator exercitum congregavit, 
Parisius vcnit, suburbium ilUus incendil, ibique ne- 
pos ipsius augusti, cum aliis pluribus, armis Gal- 
lorum iuteriit. Lotfaarius igitur rex Hugonem du- 
cem Franconim et Henricura ducem Burgundionum 
convocavit, et in hostes irruit. Fugientes vero us- 
que Suessionem persequi non destitit. llli autem. 



Ludovicum regem rebellaverunt. Praefaius quippe ^^ persequenlium terrore, fluminis Axona alvcum im- 



dux vestigia Rodberli patris sui secutus esl , qiii 
contra Carolum Simplicem rebeltavit, et in regeni 
utictus cst. Porro Carolus rex , ut se a perjuro duce 
contcmptum perspexit , noudum anno explcto , co^ 
piis undiquc contraclis in deserlorem surrexil, 
ipsumque Suessionis pugnando vicit et interfecit. 

XXYl. Lolharius rex. Carolns rex, Ex$tin€tio Caroli^ 
magni dynastiai. 

Mense Maio , feria vi , sanguis super operarios 
pluit. Eodein aiino , niense Sept^ntiri , Ludovicus 
rcx po8t multas tribuiationes morluus est, et Reinis 
in basliica Sancti Remigii supulius est. Lotliarius 
autem lilius ejus Remis in regem unctus est , et q 
VII annis strenue regno potitus est. Tunc Hugo 
Magnus Aurelianensis dux Francorum, cunctis 
proceribus sublimior diviliis et potentia viguit. Hic 
illiam Ottonis iinpcratoris conjugem habuit, quae 
tres ei liiios pepcril, Hugonem, et Ottonem, et Hen- 
r.cum , et flliam nomine Emmam , quse Richardo 
seniori Normannorum duci nupsit , sed sine liberis 
obiit. 

Secundo anno Loiharii regis , mense Augusto , 
Hugo Magnus Pictavis civitatem obsedit. Sed Do- 
minus , meritis sancti Hilarii praesulis et patroni 
ejusdem urbis, terribiliter intonuit. Yehemens au- 
tein turbo papilionem ducis disnipit, ipsumque cum 
exerciiu suo stupor nimis invasit, et statim ab 



petuoseingressi sunt, IbiqueTadum nescienles plu- 
rimi perierunt. Plures itaqueaquaconsumpsit quam 
gladius, fluvius enim ripas suas impleverat ; unde 
ibidem tanii diinersione perierunt, utaqua redun- 
daret cadaveribus mortuorum. Lotharius autem rex 
tribus diebus lotideroque noctibus hostes conslan- 
ter persecutus est. Deinde in ipso anno pracfalus 
rexcum imperatore Remis, contra voluntatem du- 
cum et exercitus Francorum, pacificatus est; etque 
Lotharingiam, quod Francos magis contristavit, 
largitus est. 

Anno ab Incarnatione Domini 976, Lotharius 
rex mortuus est, et Remis in basilica Beati Remi« 
gii sepultus est. Ludovicus vero filius ejus xi annis 
regno potilus est, et defunctus in basilica Saticti 
Cornelii martyris Compendio sepuUus est. Carolus 
autem frater rjus regnare voluit, sed Hugo Magnus 
Hugonis Magni filius contra illum rebeHavit, ct co!- 
lccto exercitu copioso, Laudunum, ubi Carolus cuni 
uxore sua commanebat, obsedit. Tandem ille itidi- 
gnatus de civitate cum armatis prosiluit, Hugonem 
cum exercitu suo certando ^fugavit, et mapalia 
eorum incendit. Cernens ilaque Hugo dux, quod 
fortitudine Carolum superare non posset, consillum 
iniit cum Ascelino Lauduni vetulo praesule, el con- 
siliario Caroli. Porro ille ordinis sui et aetatis, con- 
tiguaeque sibi mortis immemor, Achilophel et Ju - 
dam imitatus, nou erubuit fieri traditor. Noctu enim 



urbis obsidione fugavit. Eodem anno Gislebertus D q«»escentibuscunctis,Laudunum prodidit, et Hugo 



Burgundiae dux morluus est, et Otto filius Hugonis 
gener ejus ducalu potilus est. Yerum , non multo 
posl idem si>ie Iil)eris obiit et Heiiricus frater ejus 
successit. 

Tunc Ansegisus Trecarum prxsul a Rodberto co- 
mite de civitate ejectus est, et in Saxoniam ad Ot- 
toiicm imperalorem profectus cst. Inde adduclis 
Saxonibus, diu Trecas obsedit. Duo siquidem du- 
ces, Helpoet Bruno cum exercitibus suis eum adjuva- 
baut. Quoiidam venientibus iliis depraedari Senones, 
occurrerunt Archembaldus arcbiepiscopus, et Rai- 
nardus comes vetulus, eorumque phalanges; et 
comml^ praelio, interfecerunt Helponem ducem et 
muUos Saxones. Quod Bruno socius ejusdem videns, 



Carolum cum uxore sua, Herl)erti videlicet comitts 
Trecarum filia , vinxit , et Aurelianis in turre 
diutinae custodiae mancipavit. Illic Carolus duos 
filios , Ludovicuin ct Carolum , genuil , et exin- 
de progenies Caroli Magni regnare in Francia 
desiii. 

XXYll. Bugo rex. Remense concilium. Cerber' 
tus papa. 

Anno itaque Dominicae Incarnationis 995, Ilugo 
dux in regem Remis unctus est. Eodem quoque an- 
no Robertus Alius ejus rex ordinatus est, et regi- 
roine regni xxxviii annis functus est. Ad tantum 
facinus Hugonem quaedam visio animavit. Sanctus 
euim Gualaricus praefalo duci in Lutetia urbeP^ri- 



95 HISTORIA ECCLESIASTICA, — PAUS 1. — LIB. L 04 

sionnn consliluto appariiit, eique quis esset, vel A sul revocalus csl de cuslodia, et cuih magno Lo- 



quid Tellel, in somnis evideuier intimavit, pr«eci- 
p.ens Tidelicel ut super Amulfum Fiandritam cum 
Gxercitu expeditionem faceret, et corpus suum de 
monasterio Silbiensi, ubi corpus sancti BeFlini re- 
quiescit, exiraberet, et Legonao coenobio in Vin- 
macensi pago restilueret. Prxterea promisit ei, si 
lixc ita faceret, quod ipse et progenies ejus usque 
ad septimam generalionem in Francia jegnaret. 
GraUnter igtur Uugo jussioni paniit, et impetu 
fortitudinis suae Arnulfum, Deo Yolente, terruit ; ve- 
nerabiliumque virorum Gualarici et Ricbarii, qu« 
per quemdam dericum nomine Ercbembaldum, ac* 
cepio ingenii pretio, sublata fuerant, corpora rece- 
pii, propriisque iocis reverenter restituit. Ipse dux 
Legonaum cum proceribus suis perrexit, glebamque 
sancti Gualarici in monasterio super Sominae flumen 
sjio locavit ; et ejectis saecularibus canonicis, regu- 
lares monacbos subrogavil. Non mulio posi, ut di- 
etum est, regnuro recepii, et progenies ejus usque 
in hodiemum diem in regno perdurayit. Quaiuor 
enim reges de stirpe jam regnaverunt ipsius, id est 
Rodberius, Henricus, Philippus ei Ludovicus. Hugo 
rex in iniiio regni sui synodum Remis congregavit, 
ei Sewlnum Scnonicae urbis arcbiepiscopum cum 
suflraganeis suis iuvilaviiy atque dominum Arnul- 
fum Remorum archiepiscopum degradari fecii. Di- 
ccbai enim ex concubina naium, secundum cano- 
nes, non debere esse episcopum. Illi nimirum invi- 



nore recepius in sede propria. Ailercalio Gerberli 
ponlificis et Leonis abbatis vaide ulilis babetur, et 
in geslis poniiOcum Hemoium scripia diligenlcr 
servatur. 

Gerberius in divinis ei ssecuiarlbus lihris erudi- 
iissimus fuit, ei in sua schola famosus, et sublimes 
discipulos habuii, Rodberium scilicet regam ei Leo- 
iheritum Senonensem archiepiscopum, Remigium 
(16) praesulem Autissiodorensium, llaiinonem atque 
Uuboldum, aliosque plurimos fulgeiiles iu choro 
sophistarum. 

Remigius ponlifex luculentaiu expositionem su- 
per missam edidil, et arteni vei ediiioiiem Donati 
gratumalici uliliter exposuil. Haiiho quoque Sancii 
Pauli apostoli episiolas laudabiliter explanavii, ei 
alia mulla de Evangeliis, aliisque sacris Scripiuris, 
spiritualiter iraciavit. Huboldus autem musicse ar- 
lis perilus ad laudem Creatoris in ecclesia perso- 
nuit, ei de sancta Triniiale dulcem bistoriam ceci- 
nil, aliosque mulios deleclabiles canius deDeoet 
sanctis ejus composuit. 

Hos, aliosque plures Gerliertus erudivit, quorum 
muliiplex sequenti iempore scieniia Ecclesix Dei 
plurimum prpfuii. Qui,poslquam de ihronoRemen- 
si, quem illicite usurpaverai, deposiius esi, cum 
rubore ei indignatione Galliam relinquens, ad Oito- 
nem imperaiorem profectus asi ; et tam ab ipso 
quam a populo ad prapsulaluin Ravennse electus est. 



debat, quia de rcgali prosapia Caroli Hagni crai, ^ inde posi aliquol ;annos ad sedem aposlolicam 



frater Lotharii regis, sed ex concubina naius ; mo- 
ribus iamen iiiclyius, quia bonus erat ei mode- 
sius. 

Yenerabilis auiem Sewinusplus Deum quam Hu- 
gonem meiuit, ideoque in injusta degradaiiome Ar- 
Dulfi non consensii; sed magis, in quantum potuii, 
ipsum r^em redarguii. Underegius furorin illum 
eflerbuii, ei ad explendam iemeritatem quam con- 
crperaL nimis exarsii. Alii vero episcopi, licei inviti, 
regis tamen ob meium Arnulfum degradaveruni, et 
Gerbcrium nionachum phiiosophum, quimagister 
Kodberii regisiuerat, ordinaverunt. Yiulenio quippe 
regis jussu depositus est Arnulfus, ei cum magno 
dedecore de ecclesia Beal» Dei geniiricis Hariae 
Remensi expulsus, et Aurelianis in carcere tribus D 
annis relrasus. Hxc iiaque omnia Romano praesuli 
nuniianiur. Qui super his valde indignaius, inier- 
dixii omnes episcopos qui Arnulfum dejecerant ei 
Gerberium in loco ejus consiiluerani. Leonem 
quoque abbatem a sede aposlolica misit in Galliam 
viccs suas explere, ei injustas ordinaliones regula- 
riier emendare. Denique legaius papae Senonensem 
Sewinum primo adiii, eique, quem rigidum recii- 
iudinis servaiorem prae cxleris noverai, aposioli- 
ci mandaia insinuavii. Iterum collecto Remiscon- 
cilio exjussione aposlolica , Arnulfus archiprae- 



Iranslalus est , annoque Doniinicae Incarnatio- 
nis 999 Silvester papa sublimalus esi. Ferlur 
de illo quod dum scholasticus essci, cum daemone 
locutus fuerit, ei quid sibi futiirum immiueret in- 
quisierit. A quo proiinus ambiguum monadicon au- 
divit : 

Tramit ab R Gerbertu$ ad A, po$t papa vigen$ fl. 
Versipellis oraculum iunc quidem ad intelligendum 
satis fuit obscumm, quod tamen poslmodum ma- 
nifeste videmus impletum. Gerbertus enim de Re- 
mensi caihedra iransivii ad praesulatum Ravennae, 
ac poslmodum papa faclus esi Romae. 

XXVIII. Otlo imperator. Edelredu$ Anglorum rex. 

Evetttu$ varii in Anglia , Normannia el Buraun- 

dia. 

Anno ab Incarnatione Doniini 1002, Ollo inipera- 
tor obiit, eique Henricus successit. 

Dein 102i, Cono Augustus imperavil. Cujus 
111 anno Richardus ii obiit , qui pro studio religio- 
nls paler monachorum appellari meruii. 

Tunc Edelredo Edgari filio regnanle, mulla ad- 
versa suirexeruni in regno Angliae. Nam Suenus 
rex Danorum cum ingenli classe Angliam invasit« 
ei dericientibus ad eum Anglis , Edelredus rex cum 
uxore ci riliis in Normanniam fugit» Emma enim 
uxor ejus erat soror Richardi Gunnoridx ducis Nor- 



(16) Remigins Antissiodorensis prsesul. non e$t Rcmigius ille monachus Gcrberli verc discipulus. De 
quo consulendus y. c. Le Prevosi. 



05 CitlDKKICl VITALIS W 

niannoram, el Rodberti arGbiepiscopi Rothoinagen- A tudine concitati reLdlaverunt , et ih sua Yiscera 

diu pugnantes, nimiaro stragem nobiliuro el yalga- 
rium perpetraverunt. Nam Gi^ebertus cumes Brion- 



siam. Non multo post gentilis rex Suenus a sancto 
Eadmunda rege et martyre occisus est, et cadaver 
ejus aromatibus conditum in Daciam delatum est. 
Daci quippe adhuc pagani erant, et ferocis heri, 
cujus corpus Anglica bumo sepultum conlinert uon 
)K)tuii, niorte perlerriti fuerant. Porro Edelredus 
rex , audita morle Sueni, natale solum protinus 
repetiit, et dictis atque promlssis suos desertopes 
sibi conciliavit, ct in redivivos hostes, ut sese me- 
iius quam anlea defenderent, animavit. Cuniitus 
autem filius Sueni conlra suos valde indignatus est, 
quod fugissent, et nobile regnum Angliae jam sibi 
subactum muliebriter deseruissent. Denique parata 
classCy cum Lacman rege Suavorum et Olavo rege 



nae et Osbemus dapifer , Gualichelmus de Ferrariis 
et Hugo de Monteforti, Rogerius de Hispania et 
Rodberlos de Grentemasnilo» Turchetillas qaoque 
ducis paedagogus, aliique plures interierunt muluis 
ictibus. Guido etiam Rainaldi Burguudionum ducis 
ex filia Kicbardi secundi fllius, comes a Guillelmo 
duce constitutus, in illum rebellavil, multosque 
Normannorum, qui proni ad proditionem eranl, 
ppomissis soliicitavit. Quibus sibi consociatis, du- 
caium auferre duci sategit. Unde coactus juvenis 
dux Pexeium convolavit, ibique pronus ad pedes 
Henrici regis cdrruit, et ab eo contra maleficos pro- 



Noricorum, in Angliam tvansfretavit et Lundoniam ^ ceres et cognatos auxilium petivit. At ille, ut erat 



obsedit. Ibi tunc Cdelredus rex aegrotavit el mor- 
tuus est ; et Edmundus filius ejus cognomento Irne- 
slde, id est Ferreum- Latus, in regem levatus est. 

Plerumque ab Anglis et Danis pugnAtum esl, 
Tictoriaeque sorte variante, multus sanguis utrius- 
que partis eCTusus est. Tandem industriis el soler- 
tibus vins pacem procurantibus, duo principes ne • 
cessarium populis foedus pepigerunt. Gunutus autem 
Christianus factus est, et Emmam Edelredi regis 
reliclam cum medietate regni conjugem sortitus 
est. FI»c illi peperit Hardecunutuni regem Angio- 
rum, et Gunnildem uxorem Henrici imperatoris 
Romanorum. 



clemens, desolato adolescenti compatiens, robur 
exercitus Francorum excivit, et in Neustriam duel 
auxiliaturus perrexit. 

Anno ab Incamatione Domini 1039 Gonradus im- 
perator obiit, et Henricus filius ejus xvii annis re- 
gnavit. Anno iv imperii ejus magna hominum mor- 
taiitas facta est. 

Anno ab Incarnatione Domini t047 apud Vafes- 
dunas acriter pugnatum est. Sed Guido violentiam 
Henrici regis et Willelmi dacis ferre non valens, 
victus est, atque de bello cum suis non sine magno 
dedecore et delrimento fugere compulsus est. His 
temporibus Bruno Tullensis episcopus legationo 



Instiganle Satana, qui lethaliter perturbare genus ^ Loiharingorum fungens Romam abiit, et in via dum 



hwnanum jugiter sntaglt, Edmundus rex, post vii 
annos, fraude cradelis Edrici Streon» latrinis in- 
teriit ; et Cunutus totam Angliam obtinuit, et usque 
ad mortem possedit. Eduardum vero et Edmundum 
filios Edmurd', elegantes albeolos, in Daciam rele- 
gavit, et Sueno regi Danorum fratri suo, ut eos in- 
tcrficeret, mandavil. At ille generosos et innocchtcs 
pueros neqniler necare contempsit, sed orta occa • 
sione regi Hunorum illos quasi nepotes suos obsides 
dedit. Ibi Edmundus clito immatura morte obitl. 
Eduardus vero Dci imtu fiKam regis in matrimonium 
accepil, et super Hunos regnavil. Edgarum vero 
Adelihnm , el Hargaritam reginam Scotorum, et 
Christianam sanctimoniaiem genuit ; quos Eduardus 



quadam nocte oraret, angelos cantantes audivit : 
Dicit Dominus : Ego cogito cogitaliones pacis, et non 
afflietionis, etc, (Jer. xxix, H.) Bruno autem ad pa- 
pani Damasum perveniens, honorifice ab eo susce- 
ptus est, et in senatu Romano cardinalis episcopus 
ordinatus est. Erat enim pulcher et generosus, 
sapiens et facundus, el multis ornatus virtuti- 
bus. 

Eodem anno Damasus papa defunctus esl, et 
in Leonem papam electus est ; qui sanctorum sciCa 
canonum passim restituere conatus est, quae jara 
transactis temporibus supradictorum regum et pon- 
tificnm nimis deciderant, et pene a notitia hominuiii 
defiuxerant. fpse igitur anno Domini 1050 Remis 



Edelredi regis filius, postquam patrium jus adeptus o "^^^^ conciliuro tenuil, et de castitate justitiaque 



est, accersiit, et veluti propriam prolem in Anglia 
benigniter educavit. 

Anno ab Incarnatione Domini 1031 , Rodbertus rex 
Francorum obiit, et Henricus filius ejus, licet Con- 
stantia regina, et Rodberlos junior frater, aliique 
Franci multum obstarent, auxiliante Rodberto duce 
cum robore Normannorum, Galliae regnum obti- 
nuit, et XXIX annis regnavit. 

Anno V regni ejus, Rodbertus dux Normannorum 
in itinere Jerusalem apud Nicaeam Bithynias urbem 
Kalendas lulii obiit, et Guillelmus nolhus filius ejus, 
octennis puer, in ducatu successit, et l annis stre- 
noe tennit. 

In pucritia vero cjus Normanni genulna inquie- 



ministrorum Dei traotavit, et salubria decreta, quae 
jam antistites et prcsbyteri ncsciebant, renovavil. 
Tunc ecclesiam Sancti Remigii Remornm archi- 
episcopi Kalendas Octobris, Herimaro abbate pro- 
curante, dedicavit, et corpus ejusdem praesuiis 
transtulit; cujus soleranitas singulis aniiis primn 
die Octobris in Francia celeberrime fit. 

XXIX. Uticensis cosnobii restauralio. Francos et 
Normannos inter simultales. Ciaromontense con-- 
eilium, Etentus varii ustjue ad annum 1158. 

Sequenti anno Uticense coenobium Sancti EbniHI 
a Guillelmo Geroii filio et nepotibus suis , HugOM 
de Grentemasnilio et Rodbcrto fratre ejus, restau- 
ratum est ; et vcnerabilis Tbeodericus Genuneliccn^ 



97 HISTOniA EOCLESIASTICA. ^ PARS I. — LIB. 1. 93 

censis monacbus primus abbas eflTeclus e&t. a Annu ab Incamalione Domini 1099, Jenisalenu 



llis temporibus« gravis simullas et belli semina- 
rium inier regem Francorum et ducem Normanno- 
rum ortum est. Guilielmus enim de Archis, pairuus 
ducis » Gontra eum rebeilavit, consiiioque Malgerii 
fratris sui, Rotiiomagensium arcbiepiscopi, Uenri- 
cum regem ad sui auxilium invitavit. Animosus 
autera dux protinus Arcbas obsedit, Engelrannum 
comitem Pontivi contra eum in oppidum intrare 
volentem prxveniens occidit, et munitione obienta 
Guillelm um cibaeredavit, et Malgerium incentorcm 
disscnsionum exordinari fecit. 

Unde rex Gallis nimis indignatus infremuit; an- 
noque Domini 1054 in Ebroicensem pagum cum 
magno eiercitu introivil, et Odonem Iratrem suum 
cum mulUs roiUtum turmis per Belvacensem pagum ^ 
trans Sequanam destinavit. Porro dux cum valida 
manu regi e latere comitabatur, et Galetorum ca- 
tervam sub manu Robcrti Aucensis comilis et Ro- 
gerii de Mortuo-mari contra Odonem praemiserat. 
Proiiniis iUi, Gallis occurrentes, apud Mortuuiu- 
mare bellam commiserunt, et magna csde utrinque 
peracta Franci fugerunt ; et Guidone Pontivi co- 
mite, qui mortem fratris sui venerat ulciscit capto, 
gaudentes Normanni suam victoriam duci noiifica- 
venint. Audiens autem rex suos terga dedisse Nor- 
mannis, erubuit, subiloque moestus ad sua remea- 
vit. Deinde post aliquod tempus legiiimi pacis 
procuratores inter discordes dominos discurrerunl; 
et, redditoGuidone cum aliis qui capli fucrant, prae- q 
fati principes fcedera pepigerunl, subjectxque ple- 
bes admodum gavisae sunL 

Anno ab Incamalione Domini 1060, Ilenricus 
Francorum rex mortuus est, et Pbilippus filius cjus 
XLvii annis post eum sceptro Galliae potilus est. 

Anno regni ejus vi, Eduardus Edelredi filius rex 
Anglorum e vita migravit; post quem Haraidus Go- 
duini filins Anglise diadema invasit. Sequenti anno, 
cometcs apparuit. Guillelmus autem dux Norman- 
norum in auturano mare transiyit, commissoque 
praelio, 11 Idus Octobris Heraldum occidit, regnum 
obtinuit, et in die Natalis Domini regale sceptrum 
sumpsit; annisque xx et viii mensibus tenuit. 

Sancta Ecclesia ejus temporibus crevit et magnl- 



gentibus victls, qui eam diu tenuerant, a sanctls 
peregrinis capla e^t. Tunc (Jrbanus papa obi.t, et 
Paschalis successit. Sequenti anno Guilleimus Ru - 
fus rcx Anglorum in venalione sagilta percussus 
obiit. Cni Uenricus fratcr ejus successiti et xxxv 
annis ac iv mensibus regnavit. Hic, vii anno regf^i 
sui, bellum apud Tenerchebraicum fccit, quo Rod- 
bertnm fratrem suum, docem Normannorum cepit, 
et ducatum sibi subjugavit. Tunc llenricus impe- 
rator vii Idus Augiistt obiit, et Carolus Ilcnricus 
filius ejus successit. 

Deinde tcrtio anno Philippus rex Francorum mor- 
tuus est, et Ludovicus Tedbaldus successit, et xxix 
annis jam regnavit. 

Seqiienti anno, Anselmus Cantuariensis archi* 
cplscopus, et Ilugo Cluniacendts altbas e vita mi- 
graverunt; quos paulo post Guiilelinus Rolhoma- 
gcnsis archiepiscopus moncndo secutiis est. 

llis tribus annis ingens in Gallia fames facta est, 
ct igne sacro cruciante multiiudo populi debiliiata 
est. 

Anno ab Incarnatione Domini 1118, ventus in 
occiduis parlibus vigilia Natalis Domini vehemens 
fuit, et »dificia pluriuia nemorunique arbores pro- 
stravit. Sequenti anno« belluni inter llenricum re* 
gcm Angliae et Ludovicum regem Francias xiii Ka- 
lendas Septembris Brcnmuiae faclum est, de quo 
iriumphaniibus Anglis et Normannis exercitus Gal- 
lorum fugalus est. Eodem vero anno, Calixtus il 
papa maximam synodum episcoporum Ri^mis te- 
nuit, et pacificare dissidentes summopere laboravit. 
Concordia tandem inler reges facta, dum rex An- 
glise in rcgnum suum rediret, Guillelinus et Ricbar- 
dus filii ejus, cum magna multitodine nobilium 
multarum regionum, vii Kalendas Decembris nau- 
fragio periernnt. 

Anno Domini 1125, indictione 1, rebeilantibus 
qiiibusdam Normannls, Amalrico Ebroicensi et Gua- 
larico Mellentensi et eorum complicibus, Henricus 
rex oppida eorum, Montfortem, Brionnam et Pon- 
tem- Aldemari, obsedii, combussit et cepit. Post 
plurima damna, Gualerannus comes cum lxxx mi- 
litibus bello captus est, et in carcere Henrici regis. 



ficata est , et religiosis viris bonisquc rectoribus ^ a quo enutrltus fuerat, et contra quein insolenter 



ediicata est. Haurilius eniin et Joannes atque Guil- 
lclmus mctropoli prsefuerunt Rotbomagensi, Lan> 
francus Cantuariensi et Thomas Eboracensi, aliique 
rcligiosi coenobiis et episcopatibus praeposili sunt 
Patres et magistri. 

Anno ab Incamatione Domini 1087, Guillelmus 
rex obiit, et Guillelmus Rufus filius ejus xii annis 
et X mensibus regnavit. 

His temporibus, 1095 anno, Urbanus papa ingens 
concllium apud Clarum-Montem tenuit, et iter in 
Jerusalem contra paganos inire Christianos com- 
monuit. 

SicciCas et faroes et mortalitas bominum tunc 
fuerunt. 



arma levaverat, v annis vinctus est. 

Anno Domini lli5, multorum principum routatio 
fncta est. Carolus Ilenricus v iinperalor obiit, e( 
Lotbarius Saxonuro dux in imperio successit. Tunc 
etiam egregii duces, Guillelmus Pictavcnsis el Guil- 
lelmus Apuliensis, obierunt. Deinde lertio anno 
Carolus Flandriae dux, in ecclesia orans ad missam, 
Kalendis Martii occisus est, eiqiie Guillelmus Rod- 
berti ducis Normannoruro filius successit, qui se* 
quenti anno apud Alost peremptus est. Tunc Ger- 
mundus patriarcha Jexosolymitanus atque GoifiTre- 
dus Rothomagensis archicpiscopus obierunt. 

Anno ab Incamatione Domini 1150, Balduinus U 
rex Jerusalem, xviii KalcnJas Sep^mbris, cbilt ; 



00 



ORDERICI VITALIS 



100 



cui Fulco Anuegavorum comes gener ejus suc- A rex Siciliae pedetentim secutus Apuliam ijitravit. 



cessit. 

Secundo anno Romse Honorius papa mortuus est, 
et moz in Eksclesia nlmium schisma exortum est. 
Nam a quibusdam noctu Gregorius diaconus Papiae 
natus in papam electus est, et Innocentius nomina- 
tus est, quem Ecclesia in Occidentis panibus con- 
slituta suscepit et secuta est. Tertia Tcro die, ab 
aiiis Petrus Leonis filius intronizatns est, et Ana- 
cletus appellatus est. Hic, quia fratribus et cognatis 
potenlibus et amicis admodum stipatus est, jam vii 
annis orbem Romam et redditus ac dominia papse 
efficaciter nactus est, ipsumque Apulia cum Sicilia 
et magno climale mundi secuta est. 

Anno ab Incarnaiione Domini 1136, indiclione 
xiT, Henricus rex Anglorum et dux Normannorum, 
pacis et justiiiae strenuus amator, et fidelis Dei cul- 
tor, incrmis populi protector, Ecclesiaeque sanct» 
fervidus defensor, in caslro Leonis, Kalendis De- 
cembiis, defunctusest. Et corpus ejus aromatibus 
conditnm in Angliam devectum est, et Radingis in 
basilica Sanctae Trinilatis , quam ipse monachis 
conslruxerat, sepultum est. 

Stephanus autem, ex sorore Adala nepos ejus, 
in regno successit, jamque sextum regni annum 
peragit, in quo graves casus, multos dolores et 
iHuItis detrimenta parientes attulit. Nam conira 
consules sibi rebelles Lincolise pugnavil et victus 
est, captus et in carcere Rodberti Brihitou moerens 
vinctus est. 

Anno ab Incamalione Domini 1138, Petrus Ana- 
clelus subito mortuus est. 

Lotharius autem imperator, dum de subjugala 
sibi Apulia rediret obiit; eique Gonradus Garoli 
Heorici imperatoris nepos successit. Rogcrius vero 



mortuoque Rannulfo probissimo duce, cut papa et 
Augustus contra eum regionem commiserant abla- 
tas sibi urbes fortiter reobtinuit. Innocentiom pa- 
pam, qui nuper eum publice anathematizaTcrat, per 
Rogerium filium suum comprebendit, et pro libitu 
suo pacem cum illo fecit. Denique ab Invito mode- 
stoque papa regnum Sicllia^, et ducatum Apuliae re- 
cepit, et absolutus ab illo, Rogerium filium suum 
ducem Apnliae constttuit. 

Vesligia majorum proseculus, chronograpbiam 
scribere tentavi; jamque in primo Ecclesiasticae 
Htstoriae Ilbro lineam narralioni^s ab incarnatione 
Salvatoris incboavi, et per seriem lmperaloi*um et 
regum usque in bodiemnm diem perduxi , quo 
Joannes Augustus Alexii filius pneesl Gonstantino- 
poli, Lotharius vero dominatur Alemannis, Ludoyi- 
cus Francis, Stephanus Anglis, et Remigiusmo- 
nacbus Hispanis. 

Nunc autem in secundo, auxiliante Deo, de san- 
ctis apostolis et apostolicis >iris a priscis doctoribas 
edita, et ab antigraphis scripta considero, et eorum 
gcsta breviter congerere appeto, prout divini Spi- 
ritus mihimet intimaverit inspiratio. 

De pontificibus Romanis, et eorum in vinea Sa- 
bauth cooperatoribus libct seriem diligenler per- 
scrulari, et veraci stylo sociis id a me poscentlLus 
profari. Antistites nempe Romani a beaiissimo Pe- 
tro, cui primitus dictum est a Domino Jesu Ghri- 
C sto : Tibi dabo clares regni calorum (Malth. xvi, 
10), usque ad Innoceniium papam, qui praeest ho- 
die apostolicae sedi, cxli computantur. 

Dc his omnibus quorum in Gestis pontificum In- 
serta est mentio, in sequenti libro aliquid propalare 
peropto. 



SUMMARIUM LIBRI SECUNDI. 



L De originibus Ecclesiw Jesu Christi. Actus et mtraeu^a aposlo^orum. Discipult numero creseunt. 
II. Stephanus primus martyrum. Persecutio in Ecclesiam Jerusalem, PauU conversio. Miracuia 

Petn. 
IH. Opinio Romani senatus de Christo. Facinora Herodis reais in Christianos. 
lY. \erbum Christi propagatur. Antiochena Ecclesia. Pault etBamabw pradicattones. 

V. Notilice de Christi apostolis. Petri historia. 

VI. Paulus. 

Vn. Sequentia. Petrus et Paulus Romie degentes. 

VIII. Sequentia. Mors apostolorum Petri et Pauli. 

IX. Andreas. 

X. Andreas. Seauentia vitas ejus. . 

XI. Jacobus etJoannes, 
Xil. Jacobus Minor. 
XHI. Phitippus. 

XIV. Thomas. 

XV. Bartholomcsus. 

XVI. Matthaus. 

XVII. Simon, Juda sive Thadamis. 

XVIII. Mathias. 

XIX. Bistoria discipulorum. Barnabas. 

XX. Marcus. 

XXI. Lucas. 



PARS I. — IJB. 11. 



101 HISTORIA ECCLESIASTICA. 

XXII. Martiali* Lemovicensis. 

XXIII. Sequentia Martialis apostoli vita: 

XXIY. ttistoria Romanorum pontificum, Petrus ejusque successores. 

XXV. Seqnentia Romanorum pontificum historiw. 

XXVI. Sequentia. 
XXVn. Sequentia, 

XXVIII. Sequentia. 

XXIX. Sequentia. 

XXX. Sequentia. 



m 



LIBER SECtJNDUS. 



I. De originibus Ecclesice Jesu Chrisli, Actuset mi' 
racuia apostolorum. Disciputi numero crescunt, 

Saluliferam liumano generi visltationem, quando 
temporis ptenitudo venit, coelestis gratia, ut ante 
mundi constitutionem praeviderat, clementer exlii- 
buit, et circa novissimam ssec.uli lioram radiis novae 
lucis tenebrosa mortalium corda illuminavit. Sal- 
vator enim noster Jesus Christus, ut altisona sancti 
Yox Evangelii nos veraciter instruit, xv iniperii 
Tiberii Caesaris anno, in Jordane baplismum a 
ioanne susccpit, et tribus semis annis evidentibus 
signis et prodigiis verus sol emicuit, suamque dei- 
tatem, qua Patri, sancloque Spiritul coaequalis et 
consubstantialis atque coaeternus est, mundo de- 
inonstravit. Deinde xxxiii aetatis suae anno passio- 
nem in cruce, hominum pro remedio, clementer 
pertulit, et, dcstrucla morte qua genus bumanum 
vincalo justae damnationis.irretitum quinque mil- 
libus annorum tenuerat, ijifernum spoliavit, de- 
victoque Satana serpente antiquo, victor a mortuis 
tertia die resurrexit. Denique xl die postquam suos 
manirestis ostensionibus suae resurrectionis veros 
testes confirmavit, et cunctis evangelizare gentibus 
cum signorum exsecutione praecepit, discipulos 
foras in Bethaniam eduxit, eisque in monte Oliveti 
stans benedixit el, intuentibus iUis atque gratu- 
laniibus, in ccelos ascendit. Post decem vero dies^ 
jejunanlibus amicis et in unum orantibus, Spiritum 
Paracletum misit, eosque, ut promiserai, unctione 
interna de omnibus in momento docuit et omnium 
abundantia charismatum feliciter illustravit, con- 
tra cnnctos adversantium impetus corroboravit, et 
invincibiies athletas omniumquc didascalos gentium 
eflecit. 

Lucas, natione Syrus, arte medicus, Christi fide- 
lis discipulus, Spiritus sancti gratia repletus, post- 
quain Evangelium scripsit Graecis fidelibus» insigne 
volumen Theophilo adjecit de apostolorura Actibus. 
Tbeophilus quippe interpretatur Deum diligens^ quo 
desrgnatur omnis studiosus et intelligens et in di- 
vinae»legis meditatione jugi fervens, ad quem seruio 
Dei jure dirigitur et a quo idem vivaciter percipi- 
tur, glutinoque dilectionis verae tenaciter retinetur. 
Illi niniirum Evangelium, id est bonum nuntium, 
mertto insinuatur, et invictorum triuinphus aposlo- 



A lorum martyrumque recensetur, quia bujusmodi 
secretis coelesiibus interesse dignus habetur. 

Facundus quoque Arator, Romanae sedls subdia- 
conus, narralioncm Lucae sequi sluduit, et inde 
specialem versificandi matcriam sumpsit atque Vi- 
gilio papas carmen metrica sonortale pulchrum 
'edidit, in quo nobile sui sediminis monumentum 
posleritati futurae reliquit. Tantos talesque pnevios 
inlueri nitor, ac ut claudus pedetentim gradicns, 
celerrimos cursorcs a longe vix insequor. De nia- 
teria tamen illorum in prima fronte inchoandum 
mihi est, cai de apostolis et eorum beaiis comitiili- 
tonibus fandi volunlas inest. 

Luculenta Lucas rerert narratione quod in die 
sancto Pentecostes apostoli Spiritu sancto repleti 

R sunt et variis gentium linguis magnalia Dei, stu- 
pentibus Judaeis, qui de diversis nationibus conve- 
nerant, loculi sunt. iEmuIissiquidem invidentibus, 
et prae invidia mussitantibus : Quia musto pleni 
sunt isli {Act, ii, 15), Petrus ardore inflammatus 
fide>, stans cum undecim sociis, vocem suam ele- 
vavit, de adventu Spiritus Paracleti longe ante per 
prophetam Joel praedicto censequenter disseruit, et 
de Jesu Nazareno, quem Deus Pater virtutibus et 
signis atque prodigiis declaravit, et a mortuis post 
passionem crucis tertia die resuscitavit, probabili- 
bus exemplis Psalmistae prolatis, veracissimam as- 
sertionem disseminavit. Judaei ergo corde com- 
puncti sunt et salubriter receplo sermone baptizati 

^ sunt;dnimaeque credentium in illa die circiter tria 
millia appositae sunt (ibid, i-il). Inde primitiva 
processit Ecclesia quaiu coelestis copiosc perfudit 
gratia. 

Multa signa etprodigia per apostolos in Jentsalem 
fiebant et univcrsi videntes insolila metucba. t. 
Omnes etiam qui credebant pariter habitabant et om^ 
nia eommunia habebant. Possessiones et substantias 
vendebant et omnibuSf prout cuique opus eraty illa 
dividebant. Quotidie fideles crescebant virtutibus, 
Dominoque augente qui salvi fierent, crescebat eo- 
rum numenis {ibid. 41-47). 

Petrus cum Joanne hora nona templum ascendlt, 
ibique quadragenarium ex utero matris claudum 
mendicantem respexit. Negans vero sibi esse divi- 
tias, indigenti melius obtulit, eumque apprchensa 



105 OHDFRICI 

manu sermone mox iit nomine Jesu Christi curavit. \ 
Qui protinus, consolidalis basibws et planlis, exsi- 
liens elcurrens, cum illis teroplum intravit elgau- 
dens Dominum publice laudavit. Omnis aulem po- 
pulus, ut specialc miraculum vidit Taclum in no- 
mine Christi super claudum, qui quotidie ponebaiur 
ad speciosam portam lempli, replelus est stupore 
et exstasi. Cum lenerentur autem apostoli, cu- 
currit populus ad porticum Salomonis ut claudom 
videret jam curalum virtule nominis Christi. Con- 
gregata multiludine, Petrus loqui coepit et laudem 
curationis a se pcnitus humili ratiocinalione ab- 
egit, sed virtuti divinitatis Chrisli Jesu omnino 
ascripsit. Judaeos autcm ejus perseculorcs bcnigni- 
ter redarguit, sed postmodum, quiaper ignorantiam 
fecerinl, in infaligabili misericordia Magistri sui B 
confldens, lenitcr excusavil. Ad poslremum, ad pce- 
iiitentiam scelerum ipsos invitavit et Salvatorem 
ac verum prophetam, ut Moyscs el Samucl et om- 
nes prophel» deinceps prxdixerunt, jam venissc . 
Jiquido monstravit (Acl. ii, 42; ni,' 26). 

Lo:iuenlibus illh ad populum, sacerdotes et ma- 
^istratu$ tempU et Sadduca:i supervenerunt et com- 
prehendentes eos, in custodiam posuerunt, Fellis 
enim nequiti» plcni dolebant quod populum doce- 
rcnt et resurrectionem ex mortuis in Jesu annun- 
tiarent. Muiti eorum qui audieranl verbum credide- 
r«n(, ei (actus eU numeru$ virorum quinque millia, 
In crastinum Annas, princeps $acerdotum, et Caipha$ 
et ioanne$ et Alexander et quotquot erant de genere 



$acerdotaU, et principes et $eniore$ et Scribw, con 
gregali sunt t« Jeru$alem. Et$tatuenU$ eo$ inmedio, 
interrogabant : In qua virtute aut in quo nomine fe- 
ci$ti$ koc vosJ Tunc Petrus, Spiritu $anclo reple- 
tuSf optime testatus esl quod in nomine Jesu Chri- 
8ti Nazareni aeger sanatus cst.^^c aliud. in quo 
salvari oporteat, nomen sub ccelo datum est. Ad- 
Ycrsarii vero constantiam Petri et Joanni$ vidente$9 
ecmperto quod homine$ e$$ent sine litteris et idiota:^ 
admirabantur et contristabantur ; ipsos utique co- 
gno$cebant quoniam cum Je$u fuerant, Uominem 
quoque qui curatu$ fuerat^ coram eis slantem vide- 
bant el nihil contradicere poterant^ sed pro mani- 
feslo cunctis in Jerusalem signo, pra ira tabesce- 
bant. Denique consilio acceplo, apostolos convoca- j^ 
runt, et ne omnino loquerentur neque docerent in 
nomine Jesu, denuntiaverunt. Quorum pracepto 
Petrus et Joannes auctorilate magna contradixe- 
ruftt, dicentes : Si justum est in conspectu Dei vos 
potiu$ audire quam Dominum^ judicate. Non enim 
po$iumu$ quce vidimu$ et audtvimu$non loqui. At illi 
comminante$ eo$ dimi^erunt^ non ausi punire quos 
videbant populopro ingenti miraculO admodum pla- 
cere(Acr. IV, 1-22). 

Dimi$$i ad $uo$ venerunt et quae sibi contigerant 
eis annuntiaverunt. Qui cum audi$$ent^ vocem ad 
Dominum unanimiter levaverunt et, ardore divino 
inflammati, specialem Deoque grartam oralioncm 
fuderunt ; et cum ora$$entf motus est locus in quo 



VITAUS *^ 

consistebant, omnesque Spiritu sancto repleli sunt 
et relibus sacr» praedicationis mulios de profundi- 
tate errorum ad fldei jnsiiiiaeque lumen attraxe- 

runt. 

Multitudinis credentium erat cor unum et anima 
una. Nihil proprium aliquis possidebat neque quis- 
quam inter illos egens erat. Omnia illis erant com- 
munia. Pos$e$$ore$domorum aut agrorum vendebant 
et ante pede$ apo$tolorum pretia eorum ponebant. 
Dividebantur autem $inguU$^ prout cuique opu$ erat» 
Primitus in Jerusalem ordinata sic ellulsit concio, 
cujus tota coelis semper flagrabat intentio. flunc 
convcnlum tam jucundum dedicavit diva benedictto 
et bonorum inde morum nobis alma manavit insti- 
tutio. Jo$eph^ ab apo$toU$ cognominatu$ Darnaba$, 
id est fiUu$ con$olationi$y levite^, Cypriu$ genere, 
promptus ad opus bonum, cum baberet agrum, 
vendidit illum, altuUt pretium et ante pede$ po$uit 
apo$tolorum (Act. iv, 23-37). Anania$ autem agrum 
vendidit et, con$cia uxore $ua nomine Saphira^de 
preUeagri fraudavit, et affereH^parlemquamdam^ ad 
pede$ apo$tolorum posuit. Ut Petrus fraudem pcr 
Spiritum sanctum cognovit, fraudulentum de mcn- 
dacio increpavit ; qui mox, ut apostoli redargutio- 
nem audivit, cecidit et exspiravit. Et post spatium 
quasi' trium boraruro, uxor ejus nesciens quod 
factum fuerat, ingressa cst, et a Petro interrogata 
de pretioagri, meniita est. Ipsa quoque ab apostolo 
increpata confesUm anle pedes ejus corruit et mor- 
tua est. Timor itaque magnu$ in universam Eccle- 
siam et in omne$ qui audierant hcsc factu$ est (Act. 

v,l-Ii). 

Per manu$ apo$tolorum multa in plebe signa et 
prodigia fiebant et omne$ in porticu Salomonis ttfia- 
nimiter erant. Cceterorum autem nemo Hlis se con- 
jungere audebat , $ed populu$ eos magnifieabat. 
Magi$ augebatur credenlium in Domino multitudot 
virorum ac muUerum. In plateis infirmi ponebantur 
in lectulis, ul, venienU Petro, saltem umbra iliius 
obumbrarel quemquam iUorum et liberarentur ab iit- 
firmitatibu$ $uis. Vicinarum quoque ctvitatum mul- 
titudo in Jeru$alem ad aposlolos concurrebat, <egro$ 
et d(Bmoniaco$ aOerebat et cunctis oplata salus 
proveniebat (ibid.^ 12-16). 

Princep$ sacerdotum et omnes qui cum iUo erant, 
xelo repleti sunt,manus in apostolos injecerunt et 
in custodia iUos publica posuerunt. Angelus autem 
Domini per noctem januas carceris aperuit et edu- 
cens eo$^ dixit : Ite^ et $tante$ loquimini in tempto 
plebi omnia verba vitos huju$. Porro illi dituculo in 
templum intraverunt et verbum Dei cum fiducia lo- 
cuti sunt. Princep$ sacerdotum^ et qui cum eo erant, 
coneiUum convocaverunt ac ad carcerem ut adduce* 
rentur miserunt. Missi vero carcerem quidem cum 
omni diligentia c/atistim, sed neminem intut invene- 
runt. Tandem auditum est quod qui quserebantur 
in templo docerent. Tunc magi$tratu$ cum ministris 
illos $ine vi adduxit. Timebant enim populum ne ta- 
pidarentur. Princcps sacerdotum statutos in conciUo 



i05 



lilSTORlA ECCLESIASTICA. — PARS I. — LIB. 11. 



m 



ledarguil quod conlrana sibi doclrina replessenl A <7Mflm fflCfc/ii a«gfc/i(jW. 8 i5).lnlerrogalus a prin- 

cipe sacerdotum, eloqnenler rcsi)ondii el antiqua 
patruiii gesta prudcnter inlfepidus explicavit. Nani 
de Abrahain elMoyse^aliisque palriarehis idoneani 
laudaiionem exlulil, magnarumque rerum narratCb- 
nem breviloquio conclusit. Dcnique incredulos el 
legis conlemptores redarguil, duros el incircum- 
cisos cordiiius el auribus palam appellavit , qui 
Spirilui sancto semper reslilerunt et prophetas 
|)erseculi suot. Audientes liwc^ dissecabantur cordi" 
bus suis el stridebaHt dentibus in eum. Cum autem 
esset Stephanus plenus Spiritu sancto, intendens iu 
calum vidit gtoriam Dei et ait : Ecce video ccetos 
apertos, et Jesum stantem a dextris Dei.Exclamantti 
autem voce magna, continuerunt aures suas, et im- 



ierusalem contra generale decrelum seniorum. 
Aposloli ergo responderunt : Obedire oportet Deo magis 
quam hominibus. Deus patrum nostrorum suscitavit 
Jesum, quem vos interemistis, suspendentes in ligno. 
Hunc Deus principem et saivaiorem exaltavit dextera 
Mua ad dandam pxnitentiam Israet et remissionem 
peccatorum. Et nos sumus testes horum verborum et 
Spiritus sanctus quem dedit Deus omnibus obedien- 
tibus sibi. Uac cum audissent, dissecabantur et cogi- 
iabant interpcere illos {Act, v, 47-53). 

Tunc Gnmatiet Pharisa^us et legis doctor honora- 
biiis umversa: plcbi, in concilio surrexit, et, rcmotis 
^postolis, subvenire illis volens, palam recensuit 
quaUler ante paucos dics Theodas cum cccc com 



pHcibus iu nihilura redactus fuerit, ludas quoque B petum fecerunt unanimiier in eum, et ejicicnles eum 



Galilaius cum suis,qui popnlum avertebant posl se, 
iti dicbus professionis pcrierit. Tandem, prolatis 
liujusmodt exemplis, dixit : Sunc itaque, dico vobis^ 
discedite ab hominibus istis et sinite iilos, quoniam 
^t est ex hominibus consitium hoc aut opus, dissol' 
4:etur ; si vero ex Deo est , non poteritit dissolvere 
£cny ne forte et Deo repugnare videamiw. His auditis, 
itU eonsenserunt , et apostotos convocantesy ccesis 
idenuntiaverunt ne toquerenlur in nomine Jesu, eosque 
dimiserunt. Et itti quidem ibant gaudentes aconspeclu 
concitii, ipioniam digni habili sunt pro nomine Chri- 
Mti contumetiam pati. Omni autem die in templo ei 
cirea domos non cessabani, docentes et evangetizan-' 
ies Cliristum Jesum (ibid. 34-42). 

In diebus ittis , crescente numero discipuloi*um, 
factum est, contra Hebrceos murmur Grcecorum^ quod 
detpieerentur in ministerio quotidiano viduce eorum. 
Unde convocantes duodecim muttitudinem disciputo- 
rum, dixerunt : Non est wquum nos deretint^uere 
verbum Dei et ministrare mensis. Considerate ergo, 
fratres, viros ex vobis boni tesiimonii septem, ptenos 
Spiritu sancto et sapientiat quos constituamus super 
hoc opus ; nos autem orationi et ministerio verbi tn- 
€tantes erimus. Cunctis hoc annuentibus, etegerunt 
Stephanum , virum fide et Spiritu sancto p/e/ium, 
Phittppum et Procorumy Nieanorem et Timotheum, 
Parmenam et Nicotaum advenam Antioclienum. Uos 
ante conspectum apostotorum statuerunt et orantes 



extra civitatem, lapidabant. Testes vero vestimenta 
sua secus pedes SauU adolescentis deposuerunt et 
Stephanum lapidaverunl , invocanUm et dicentem : 
Domine Jesu^ suscipe spiritum tneum. Positis auten^ 
genibusy clamavit voce magna : Domine^ ne staluas 
iltis hoc peccatum. Et cum hoc dixisset, obdormivit 
in Domino {Act. vu, i-59). Hoc itaque secundo Do- 
minics Ascensionis anno, vii Kal. Januarii, factum 
esi. Porro viri timorati corpus proloniartyris in 
viUam Gamalielis, quae Caphargamala dicitur, por- 
taverunt, et super iltum ptanctum magnum fecerunt 
{Act. viii, 2), ibique revcrenter sepelierunt ; cum 
quo postmodum Nicodemus , Gamaliel ct Abibas 
^ lumulall sunt. lllic tantus thesaurus plus quam 
ccc annis delituit, donec illum Lucianus presbyter, 
revelante Deo« invenit et Joannes Jcrosolymitanus 
praesul, vii Honorii imperatoris anno, in Jerusalem 
transtuUt. 

Lapidato Stephano, in Ecclesia quae erat Jerusalem 
raagua persecutio faaa est» et omnes , prseter apo- 
stolos, per rcgiones Judeae et Samariae dispersi 
sunt. In ipsa tamen dispersioue Spirilu sancto cor« 
roborati plurima loca pertransibaut et verbum Dei 
evangelizabant. Tunc Phiiippus in Samaria Chri- 
slum prsedicavit et multarsigna , paralyiiciset clau- 
dis ac d^moniacis in nomine Chrisli curatis, audi- 
toribus suis ostendit. Samaritani unanimiter his 
quae a Philippo dicebantur intendebant et cum ala-* 



eit manus imposuerunt. In Jerusalem disciputvrum D critaie magna fidem veram suscipiebant. Tunc Si- 



numerus vatde muttiplicabatur, nuUta etiam turba 
eacerdotum fidei obsequebatur {Act. vi, i-7). 

n. Stepbantis primus martyrum. Persecutio in Eccte- 

siam Jerusatem. Pauti couversio. Miracuta Petri. 

Stephanus, ptenus gratia tl fortitudine, faciebat 

prcdigia et signa magna in poputo. Invidenles ergo 

Judsei in illum surrexerunt, et disputantes cnm eo, 

tapientta: et Spiritui, quo toquebatur, resistere non 

poluerunt. Tunc falsos testcs, qui dicerent se audisse 

eum dicentem verba btasphemice in Moysen et Deum, 

submiserunt et ptebem ac seniores atque Scribas 

commoverunt. Deinde concurrentes eum rapuerunt 

et in concilio statutum accusaverunt. Omnes autem 

9«t udebanl in concitio, viderunt faciem ejns ra/i- 

PiTROL. CLXXXVIII. 



nion Magus qui Samaritanos jam olim seduxcrat, 
diuque magicis suis eos dementaverat, unde a de- 
ceptis magnus putabatur ei magna Del viirtus vo- 
cabatur Philippo evangelizanti de regno Dei credidii 
et,cum aliis viris atque mulieribus in nomine Jcsu 
Chrisii baptizatus, PhiUppo adha^sil. Signaenim ri 
virtules inaximas fierividelatet inde pro insolitis 
admirans slupebat (ibid. 2'i3), 

Apostoti autein^ qui erant Jerosotymis, cum attdis- 
sent quia recepit Samaria verbum Dei^ miseruni ad 
eos Petrum et Joannem. Qui cum venissent^ orave- 
runt pro ipsis ut acciperent Spiritum sanctum. Tunc 
manus super baptiaatos imponebant, et ipsi Sptri^tim 
sanclum accipiebant{ibid. i4-i7).(Iinc ecclcsiastica 

4 



107 



ORDERiCI VITALIS 



108 



processii insliutio, ut post baplisma , quod cate- A Damasci habitabant con{undebat,ln%eas\g\i\it odiwn 



chumenis per ininisleriuni datur sacerdolis, iiopo 
sitio manus pontificis cuiu oraliooe fial ac unctione 
charismatis ; et sic integra confirmatio fit per septi- 
rurmem gratiam sancti Spiritus baplizatis. 

Cum vidisHt Simon quia per impositionem manus 
apostolorum daretur Spiritus sanctus^ obluUteis pe- 
cuniam, dicens : Date et mihi hanc poteslatem ut 
cuicunque imposuero manuSf accipiat Spiritum san- 
ctum, Petrus aulem dixit ad eum : Pecunia tua te- 
cum sit in perdilionem^ quoniam donum Dei existi'- 
masli pecunia possideri. yon est tibi parSj neque sors 
in sermone isto. Cor enim tuum non est reclum coram 
Deo. Pcmitenliam itaque age ab hac nequitia tua, et 
roga Domijiuni si forle remittatur tibi hac cogitatio 



conlra illum pro tcstimonio fideli concilatum est, 
et post aliquod tempus a Judaeis , ut interficeretur» 
summopcre quaesftus est, poriisque Daniasci cusio- 
dia, ne elTugeret, nocte dieque depulata est. Disci- 
puli autem, quia hosllles insidia: Saulo nolm facite 
sttftl, inimicis frustra insidianiibus, eum noctc per 
murum in sporta submiserunt. Jn Jerusalem eum ve* 
nissetyjungere se disciputis tentabat; scd omnes ih- 
mebant eum^ non credentes quia discipulus esset. 
Darnabas vero illum apprehendit , ad discipulos du^ 
xit et quomodo in via vidisset Dominum, et cxtera 
quse coniigerant, eis narravit. iUis itaque Deo gra- 
tias agentibus fideliter adha^sit, el cum iUis inirans 
et exiens, in nomine Domini Jesu fiducialiter egit. 



cordis tui. In felle enim amaritudinis et obligatione ^ Cum Gracis drsputabat et JudsLos revincebaty Dco- 



iniquitatis video te esse. Simon autemf aposloli di- 
cla parvipendens, recessil, ct apostata Tactus, in- 
numeris sceleribus iram Domini diu exacerbavit. 
Apostoli vero locuti verbum Domini Jeresolymam 
redibant et multis regionibus Samaritanorum evan- 
gelizabant (cf. Aet. vin, 18-25). 

Angelo Del pra^cipicnte, Philippus Candaci (17) 
cunucho, qui saper omnes gazas reginse iEtbiupuM 
erat, revertenti de Jcrusalem occurrit et super cur- 
rum cum illo ascendit, atqtie isaiam, quem legebat 
prophetam explicare coepit, et a vaticiuio de occi- 
sione agni mansueti incipiens, Jesum illi evange- 
lizavit. ipse vero gaudens audivit, diligenter inteU 
1ex'il, libenter credidit, et, inventa aqua, baptizalus 
cst, ct in patriam suam cum gaudlo , pro sacrae re- 
gcnerationis innovatione, regressus ^st. Spiriius 
antem Domini Philippum rapuit et, de Azoto usque 
In Cuesarcani , civitalibus cunctis cvangelizaYit 
[ibid. 26-40). 

Sauius adhuc spirans minarum et ca:dis in disci- 
pulos Domini, petiit a principe saccrdotum epistolas 
in Damascum ad sgnagogasy ut Ecclesiani Domini 
devastaret, et viros ac mulieres dc Nazarenorum 
8ecta vinciret, et JerusaUin perduceret. Cum appro- 
pinquaret Damasco, circumfulsit eum lux de coilo. 
Et cadens in terram {Act. ix, 1-4), audivit Domi- 
num increpantem se, ct correctus es.t, et sibi mul- 
tlsque aliis utiliter immutatus est. A sociis,qiii 
comitabantur, qui Dominiim quidem cuni illo lo- 
quentem audierunt, sed neminem vidcrunt, per 
tnanum tractus in Damascum, iribus diebus nom 
vidit, nec maikducavtt, neque bibit. Ananias a Do- 
mino missus Saulo nianus imposuit, conroriavit, 
iHuminavil ac liaptizavit. Sic mirabili modo de lupo 
et perseculore saevo fit agnus et aries fortissimus, 
vas electionis et Doctor genlium. Continuo ingres- 
sus in sjrnagogas, prmdicabat Jesum , quoniam hic 
est Fiiius Dei, stupentibus conctis, qui pertinaciam 
ejus antea noverant, dum paternamm tradilionum 
amplius aemulator exisleret (tbid. 4-21). 

Saii/ti« mult0 magis eonvaleseebat tt Judaos qui 



que adininicuiante, oinaibus emincbal. invidentes 
ergo su!)Uiuiori, pcrimcre Saulum victi conati sunt. 
Quod fratres cognosccntes, eum Cmsaream deduxe- 
rnnt et Tarsum dimiserunt. Ecciesiaquidem per totam 
Juddeam^ et Gaiilceajn, et Samariam pacem habebai. 
Ambulans in timore Doniini a:dificabatur, et conso- 
taiione Spiritus sancti replebatur, atque credentiun 
muititudo augebaiur (ibid, !;22-31). 

Fetrus apostolus^ ^neam paralyticum ab atmis 
octojacentcm in grabato Liddw sanavit. Omii€svero 
habitatores Lidda: et Saronm^ qui hoc viderunt, ad 
Dominumconversi sunt. In Joppe Tabitha^ operibns 
bonis et eleemosgnis plcna, dcruncta est, et a fratri- 

Q biis in cosnaculo posita est. Discipuli audienles quia 
Peirus esset Joppce , quse vtcina erat Liddae, duos ad 
eum viros miserunt ac ut ad eos veniret rogavcrsMit. 
Al ille mox ut legntionem fralrum audivit, hum^ 
litcr obedivit. Adveniente Petro, circumsteteruni 
illum omnes viduo! pentes, et ostendcbant Hli tunicas 
et vestes quas faciebat illis Dorcas. Ejeciis aulem om- 
nibus foras, ponens Petrus genua sua oravit , et eom- 
versusad corpusdixit : Tabitha, surge. At illa ocu- 
los suos aperuit, et viso Petro^ resedit. Dansque iHi 
manttm, erexit eam^ et sanctis ac viduis assignavii 
eam vivam. Hoc divulgato per univeriamJoppem wt- 
raculo, mtt/(t crediderunt in Domino (ibid. 32-42). 

Comelius in Ccesarea, centurio cohortis qum dici' 
iur Ualicay vir religiosus ac timens Deum cum omni 

^ domo sua mullis intentus erat eleemosynis et ora* 
tionibus pro salute perpetua. Is viUt in visu mani- 
fesiCy quasi hora nona diei , angelum Dei. Quem tfi- 
tuenst timore correptus ab illo audivit : Comeli^ 
orationes tum et eleemosynm tum ascenderuni in me^ 
moriam in conspectu Dei. Deinde praecepit ut Sl- 
monem Pelrum accersiret, a quo consilium salubre 
audiret. At ille jubenti mox paruit et tres viros ad 
Petrum mi&it. PosUradie, iilis appropinquaniibus 
civitati, Petrus, circa horam sextam^ ascendii in 
superiora ut orarei. Cumque esurirei et supemis in- 
biaret, cmlum in excessu roentis oi^erlttiii vidii ei 
descendetis vas quoddam velut linteum magnum qua" 



(17)l.eg. Candacis. Hoc nomea^ regiiia iEthiopum, sed non eunucbi est. Le Prevost. 



m HISTORIA ECCLESlASTrCA. - PARS 1. - LIB. H. m 

iuor tnUHs iuhmini de ealo in terram, in quo erant Ji yentruni ^ et annum toium in Ecclesia com^$ati 



omma quadrupedia et terfentia terros et votatilia 
eeeti. Et facta est vox ad eum : Surge, Petre^ oeeide 
etmanduea, Petrus antem ait : Absit[! Domine^ quia 
nunquam manducavi commune et immundum, Ei vax 
iierum secundo ad eum : Qwb Dominus purificavii 
ne 1« commune dixeris, Hoe autem ter factum est^ 
ei staiim vas in ecolum receptum est. Hac niniirum 
revelatione Pctro gentium conversio divinitus in- 
si&uata est, quae per quatuor mundi climata in 
oroni iingua et tribu facta est, et a Deo, ne quem- 
libei converti voleutem respueret, evidenter edoctus 
est. Securus ergo et gaudens nuntios Cornelii 
hospitio in domo Simonis Coriarii suscepit, et tttm 
iUis seqaenti die in Caesaream Pakeslinge perreiit. 



sunt, turbamque multam docuerunt. Ibique diseipuU 
primum Christtani cognominati sunt (Act. xi, i-26). 
Tunc Agabus vates, unus ex fais qui de Jerosolj' 
mis venerant, prophetis, magnam Tamem futuram 
divinis praesagabat oraculis. Saulus vtro ei Rarna* 
bas cum ministerio a fratribus coUato, quod san- 
ctorum usibus deserviret, Jerosolymis destinautur 
{ibid. 27^0). 

III. Opinio Romani senatus de Christo. Facinora 

Herodis regis in Christianos. 
^ Interea Tiberius Augustus duobus et viginti cir- 
citer annis regnavit. Cujus imperii iviii anno, ul' 
fidelis notitia veraciter asserit, Dominus noster Je- 
sus Christus passus est et resurrexit ei multa mi- 



lUnc ingressus^ Comelium et cognatos ejus cum ^ rabilia ineffabili modo fecit, quae jam longe latequa 



necessariis amicis invenit et rogatns ab eis, qui 
ad audiendum et obediendum parati erant, verbum 
tritae loqui, pie obtemperavit (Act. x, 1-55). 

Aperiens enim Petrus os suum , dixit : In veritate 
comperi quoniam non esl personarum acceptor Deus, 
ud in omni gentCj qui timet eum ei operatur justi' 
<tam, aeeeptus est iUi. Verbum misil fiUis Israel^ 
annunttans pacem per Jesum Christum, Hicestom- 
nium Dominui. Cumque Petrushaec et alia plura de 
adveniu Salvatoris et perenni vita praedicaret, 
mullumqoe sitientibus de fonte coelesiis doetrin» 
poeula vitae propinaret, Spiritus tanctus super ont' 
MS qui euidiebant verbum cecidit et scientiam lin- 



pervulgata Pilatus Tibwio retulit, et quod pro innu- 
meris magnalibus in ejus nomine peractisaquam* 
plurimis jam Deus esse crederetur , adjecii, Tibe- 
rius quae compererat senatui retulil. Seaatus autem 
Cbristum sprevisse dicitur, ut Tertullianus in Apo- 
(oge:ico suo scribit, pro eo quod hujus rei judicinm 
non sibi prius delatum fuerit, sed auaoritatem 
suam vulgisenteiitia praevenerit. Lex enim eral an- 
liquitus designata, ne quis apud liomanos deus ha* 
beretur» nisi senatus decreto el senlentia confir* 
matus. Porro, ut Caesariensis Eusebius in secundo 
ecctesiastiem Historim libro asserit, hoc erat pro 
vero quod agebalur, ne divina virtus humanis as- 



guarum illis repente contulit. Petrus autem, obstu» r sertoribus iudigere putaretur. Cumque secundum 



pentibus iis qui cum eo ex circumcisione veneranl, 
bapiizavit ComeUum et omnes qui cum eo credi- 
derant (ibid. Si^S). 

Idem, poslquam ab illustribus neopbytis rogatus 
aUquot diebus Caesarex mansit , confirmatis Ulis, 
Jerusalem ascendit et coaposlolis suis conversionem 
gentium enarravit. Tunc quidam ex circumcisione 
eontra illum disceptabant^ dicentes : Quare introisti 
ad viros prteputium habentes, et manducasti cum iilis f 
Pelrus autem seriatim explanare coepit quomoilo 
jejunus Joppe oraverit, ibique in exstasi visionem 
viderit qua Deus iUi vocationem et conversionem 
gentium suamque opitulationem demonslraverit, el 
reUqua quaecontigerintsincera narratione manifesla- 



ea quae supra diximus, renuisset senatus, Tiberiut 
lamen lenuit sententiam suam, ne quis adversus 
doctrinam Christi coulrarium molirelur, Quod pro- 
fecto divina prudentia ila tunc Caesaris sensibus in- 
gessit ut, absque tillo obstaculo, in ipsis duntaxat 
initiis, Evangelii sermo usquequaque percurrerel. 
Unde el factum cst nt ropente quasi coelitus lumen 
ostonsum, aut radius solis erumpens , totum orbem 
claritate superni luminis illustrarel, ul compleretur 
et illa propheda quse dixerat : In omnem terram 
exivit sonus eontm, et in fines orbis lerrce verba eo» 
rum (Psal. xviii, 5; Rom. X, 18). Ex quo per omnes 
civitates ac vicos immensae multitudinis, velut roes- 
sium tempore fruroenta ad areas, ita ad ecclesias po- 



vil. His auditis^ tacuerunij etquia fraternacharitate D puli congregabantur. Quicnnque illi a pareniibus tra- 



fervebanl, laetati sunt, Dominomque, qui gentes 
etiam per pcbnitentiam salval, glorifieaverunt. Cy- 
frrif quoque etCyrencei ftdeles, aliique qui in {rt6tt- 
ialione sub Stephano facta dispersi fuerunt, usque 
Phemeem^ et Cyprum, et Antiochiam perambulave- 
runi^ el soUs Judasis verbum fldei locuti sunl. Porro 
ingressi Antiochiam, Graecis annuntiaverunt Domt- 
fiifm Jesum, multusque numerus credentium conver- 
sus esi ad Dominum. Hoc audiens Ecclesia quae Je- 
rosolymis eral, in Domino exsuUavit, et Bamabam 
▼inim bonum, sanetoque Spiritu et fide plenum mi- 
sit. Qui eum veniszet.etgratiam Dei vidisset, gavisus 
est, H confortatis omnibus, Tarsum, ut quaereret 
SuuIuni,profectu$est. Indesimul ambo Anliochiam 



ditaesibi morbid» superstttionisvinculistenebantur, 
per doctrinam Clirisli simiii et virtutum miracula, 
quae fieri videbant, percepta verbi Det iiotilla, tan- 
quam a lyrannicis dominis Uberati, ad unum veriim 
DeumetDominum, Creatoremque suum, vetusti er- 
roris poenitenles, AdeU cum confessione veniebant. 
Defuncto Tiberio, Caius Caligula imperium susce- 
pit et IV annis nec integris usurpavit. Ilic Judaeo- 
mm principatum llerodi Agrippae, Aristobuli lilio, 
Iradidit, siinulqne PhUippi et Lysaniae tctrarchias 
contulit, Herodis quoque paulo post addidil. Ipsuin 
vero Hcrodem, qiii Joannis Baptistae necis auctor 
exstiterat, vei in passione Domini subsannator in- 
terfMcrat, multis cxcruciatum modis, actcrno in Hi- 



lii 



ORDERIGI YITALIS 



lli 



spania exsilio damnaTit , ut Jusephus Hebraeonim A nint ululare et horribiliter conqueri quod , igneis 



nobilis bistoriographus scribit 

Tunc Philo Judxus , scriptorum insignissimus, 
in Graecorum philosophia inter primos primus, pe- 
ritia" suae posteris clara monum^nta reliquit et in- 
ter reliqua quascripsit, de acerbitate Gaii et insania 
asserit quod in tantum superbiae elatus sit, ut deum 
se appellari yoluerit et sancta Judaeorum loca idolis 
prorateaverit. Juda^i etiam, pro piaculis quae in Ghri- 
stum ausi sunt, nimias clades et tribulationes per- 
tnlerunt, sicuti praedicti sophistae Philo et Josephus 
slris in scriptis referunt. Nam ei admissi sacrilegli 
tempore nunquam ab eis seditionum furor, nun- 
quam bella mortesque cessarunt, usquequo ultimum 
exitiabile malum temporibus Vespasianae obsidionis 
eos incluftit. Pilatus , qui Tiherii Gaesaris anno xii 
procurator Judaeae factus fuerat, et sententiam dam - 
nationis in Ghristum dixerat, irrogante Gaio, lantos 
angores subiit, ut propria manu se peremerit. Mat- 
tbaeus, in Judaea praedicans, Evangelium Hebrai^o 
sermone scripsit. 

Interempto Caio Gaesare, Glaudius xiii annis et 
i^iii mensibus regnavit. Suh quo fames satis dira 
nniversum orbem terrae ohtinuit, sicut Lucas Aga- 
bum proplietam denuntiasse describit. 

In iilo tempore, quod sub Glaudio fuit, cum fames 
erat, Herodes rex manus suas immisit affligere ati- 
quos de Ecclesia. Tunc Jacobus, Zebedaei filius, 
rortiini nostri Jesu Ghristi apostolus, omnem Ju- 



ibidem calenis religati, cruciarentur ab angelo Dei. 
Tandem apostoli jiissu absoluti sunt , et versa vice 
ad Hermogencm redierunt, eique de restihus a tergo 
manus ligaverunt et vinctum ad apostolum perdu- 
xerunt. 

fieatns vero apostolus ilHim increpavit , daemoni- 
cam societatem homini detestabilem et omnino no- 
xiam esse asseruit, humilemque magum el confu- 
sum anle se stantem a Phileto solvi praecepit. Ab- 
solutus itaque baculum apostoli contra daemonum 
iras sumpsit, et de domo sua zabernas codicibns 
plenas, cervicibus discipulorum suorum impositas, 
attulit. Deinde omnes libros ignihus concremare 
cdepit, sed jussu apostoli , ne odor incendii malefi- 
ciorum vexaret incautps, zabernas petris et plumbo 
impletas in mare demersit. Sic ab omni maleficio- 
rum onere nudatus Hermogenes rcpedavit, et apo- 
sloli planlas humiliter tenuit, veramque Deo poeni* 
tentiam exhibuit, et beaio apostolo adhaerens in 
omnibus obtemperavil. In timore vero Dei ita ceepit 
esse perfectus ut virtuies eiiam plurimas per eum 
faceret Dominus ; quibus visis, pliires ad Dominum 
conversi sunt, relictis erroribus suis et facinoribus. 

Judaei autem ia nequiiia perseverantes, cum vi- 
dissent magum, quem invicium putabaiit, et amiccs 
ejus in Ghrislum credentes, -centurionibus Jeroso- 
lymorum Lysiae ac Theocrilo pecunias obtulerunt, 
tentumque Jacobum in custodiam miserunt. Facta 



da*amet Samariam visitabatel roulta signa inChri- q vero seditione, ductus est ad audientiam, et mirati 



sti virtute faciebat. In synagogis contra incrediilos 
dispulabat, sanctasque Scripturas explanabat, osten- 
dens omnia, quae a propheiis sunt praedicta, in Do- 
niino Jesu Ghristo esse completa. 

Hermogenes magus, audita virtutum ejusfama, 
invidit, ac ad eum, explorandi causa, Phiietum di- 
scipulum suum destinavit. Yeniens autem Philetus 
cum aliquantis Pharisaeis conatus est Jacobo resi- 
stere et praedicationem ejus de Domino Jesn Ghristo 
suis objectionibus conquassare. Apostolus vero in 
Spiritu sancto confidenter egit, omnes adversarii 
assertiones evacuavit, eique ex divinis Scripturis 
Jesum Nazarenum esse verum Filium Dei ostendit. 
Reversus ad Hermogenem Philetussummopere coepit 



sunt omnes ejus in Domino constantiam. Interro- 
gatus a Pharisaeis , optiine respondit et de sanctis 
Scripturis prudenler ct eloquenter tractavit. Unde 
nativitatem de intacta Virgine et passionem ac re- 
surrectioncm, et caetera quae de Ghristo Gatholica 
confitetur Ecclesia, irrefragabiliter probavit. Feli- 
citer apostolo perorante, omnes crediderunt atqne 
peccata sua confitentes, Ecclesiae Dei fideliter ad* 
hacserunt. 

Post aliquot dies, Abiathar poniifex, videns tan- 
tum Duroino populum credidissc, doluit, datisque 
pecuniis, sat acerbam seditionero excitavit, ita ut 
Josias scriba funem in coilo apostoli mitteret, ip- 
«umque ad praetorium Herodis regis, filii Aristo- 



Jacobum laudare, allegationes ejus de vera fide fide- D buli, perdnceret. Herodes autem , favere volens 



liter approbare, ipsumque insuperabilem extoUere 
et multa quae viderat vel audierat miracula publi- 
care. Denique magistrum commonuit ut ambo ad 
ipsum continuo irent et ab eo indulgentiam postu- 
larent ejusque discipuli fierent. Hermogenes igitur 
zelo repletus Philetum ita vinxit, ut movere se non 
posset. Apostolus vero, ut hoc per puerum Phileti 
agnovit, sudarium suum illi direxit, ac ut inde in 
nomine Domini langeretur prxcepit.Quo facto,mox 
a vinculo magi resolutus, ad Jacobum cucurrit, dae- 
monlcisque maleficiis iripudians insultavit. Magus 
autem, nimium dolens, arte nefaria daeroones exoi- 
tavit, eisque ut Jacoburo et Philetum vinclos sibi 
adducerent jussit. Illi vero venientes in aere coepe- 



Judaeis, jussil eum decollari. Gumque Jacobus du- 
ceretur ad decollationem, vidit paralyticum jacen- 
tem et ab eo sanari fideliter poscentem, et ait illi : 
1 1n nomine crucifixi Doroini mei Jesu Ghristi, pro 
cujus amore ducor ad decollationem, exsurge sanus 
et benedic Salvatorem tuum. > Qui proiinus sur- 
rexit, et gaudens currere, Dominumque benedi- 
cere coepit. Quod videns Josias, ad pedes apo- 
stoli corruit et indulgentiam ab eo humiliter pe- 
tivit. 

Jacobus autem intelligens cor ejus a Deo visita- 
tum, gavisus est, et Josias Dominum Jesum verum 
Filium Dei vivi confessus est. Tunc Abiathar feclt 
eum teneri et os ejus pugnis caedi. Deinde mis&a 



115 



BISTORIA ECCLESIASTICA. — PARS L — LIB. 11. 



114 



dti eo reUtione ad Herodem » impetravit ut decol- A Herodes rex custodibus niroium iralus est. Regis 



Ureiur. Gumque Jacobus eum osculatus ruisset, 
manum suam super caput ejus posuit, ipsumque 
filLcto signaculo crucis in fronte ejus benedixit. Sic 
perrectus in fide cum apostolo decoUatus est, et 
ambobus remunerationem aeternam omnipotens Eni- 
inanuel largitus esl. 

Consummato itaque beati Jacobi apostoli, Tratris 
egregii Joannis Evangelist^, martyrio, quod viii 
KA. Augusti festive celebrat Ecclesiae devotio, sep- 
tem discipuli ejus, qui ab eo in vera fide instiluli 
passioni ejus interfuerunt, corpus ejus divinitus 
edocti vetustse navi imposuerunt , altoqiie pelago, 
sine gubematore necessariisque instrumenlis, se, 
dispensante Deo, comniiserunt. Sic niiro niodo in 
Hispaniam appulsi sunt, et a rege Galliciae suscepti, 
primum fidem et religionem Iberis praedicaverunt, 
ibique venerabilem sepulturam magistro suo adepti 
sunt. Mulia ibidem miracula merilis sancti Jacobi 
apostoli facta sunt, ct babitatores tolius provinciae 
iamdudum Cbrisli fHiem susccperunt. In sede pon- 
tificali eanonicales asseclae preliosissimum corpus 
aposloii veneranler custodiunt, et iiluc fideles Cbri- 
ftlicolae de cunctis climalibus orbis concurrunt, ac 
ad exorandum clemenlem Adonai per apostolicos 
interventus conveniunt. 

Herodes rex, quem Josephus Agrippam nominat, 
videns gratum esse Judaeis ^quod Jacobum occide- 
rat, Petrum quoque in carccrem misit et quatuor 



vero facinus in apostolos perpetratum dilaiionem 
non patitur uliionis , sed continuo vindex adest 
dextera Divinitaiis, sicut Lucas edocet in Actibus 
apostolorum (ibid» 15-25), et Josephus in non ode- 
ciroo libro Antiquitatum; nam cum Caesaream, quae 
Pyrgus Stratonis prius vocabatur, descendisset, et 
in die solemni.cum in bonorem Cxsaris spectacula 
civibus ederet, praeclara vesle ex auro argenioque 
mirabiliter contexta indutus ad theatrum processis- 
set, ac pro tribunali consedisset, eique populus 
concionanti de sublimi, dei, non hominis vocem 
acclamaret, statim angelus Domini percussit eum, 
eo quod gloriaui Deo non dederil, et scatens vermi* 
bus post quinque dies exspiravit. 

IV. Verbum Christi propagalur, Anliochena Ecclesia, 
Pauli et Bamabce prcedicationes, 

Agrippa vero filius ejus xxvi annis, id est usque 
ad exterminium Judaeorum, regnavit,et pacemcum 
Romanis et Christianis babuit.Verbum Domini cr^ 
scebat et mulliplicabatur. 

AntiochicB in Ecclesia prophetai et doctores erant 
Bamabas et Simon Niger, Lucius CyrenensiSt Ma- 
nahen Berodis tetrarchcs coHaetaneus et Saulus, 
Ministrantibus iltis Domino , et jejunantibuSf dixit 
Spiritus sanctus : Separate mihi Bamabam et Sav- 
lum in opus[ad] quod assumpsi eos. Tunc jejunan* 
tes et orantet et manus eis imponentes, dimiumnt, 
Ipsi quidem, a Spirilu saneto missi^ Seleuciam a6t* 



qualernionibus militum ad cusiodiendum tradidit. q eruntfettndeCypmmnavigaverunt. Salaminetn syn- 



Petrus quidcm servabatur in carcere ut ad morteni 
post Pascha produceretnr publice. Oratio Ecclesi» 
incessanter pulsabat aures divinae majesiatis, ne 
tenero gregi subtraberetur pit subsidium pastorls. 
Clemens aulem Deus pro dilecto dispensatore cito 
preces audivil-sponsae suae et fidelis amicae, ccc- 
lests subventio suis adfuit et impios conalus Herodis 
frustrando praevenit. Noctu Petro dormiente tnter 
duos miliies vincto duabus catenis^ et custodibus 
anle ostium carceris, angeius Domini cum lumine 
ASltit/, percussoquePetri lalere illum excitavit. Surge, 
inquit, velociter. Hox catence de manibus ejus ce- 
tidemnt pracincius et calceatus et veste circumda- 
iiis exivit, angelumque secutus, custodias usque ad 



agogis Judmrum verbum Dei prmdicaverunty et 
iinfoer<am insulam usque ad Paphum perambulave- 
runt (Act. xiii, 1-6). 

Ibi Sergius Paulus proconsul, vir prudens, Bar« 
nabam et Saulum accersiit, et, desideranter audito 
sermone Dei, credidit. Tunc Saulns Elymam ma- 
gum, doctrinae fidei resistenlem, jussu ad lempus 
excaecavit, et nomine Pauli, quem de gentibus pri- 
mum fide devicit , ut Scipio Africanus a devicta 
Africa cognominatus est, appellari meruit. Deinde 
Pergcn Pamphylice et Antiochiam Pisidim venerunt^ 
et ingressi synagogam die Sabbatomm sederunt. Post 
lectionem legis et prophetarum^ principibus synago- 
gae annuentibus, Paulus surrexit, et manu silenlium 



porlam ferream, quae uttro aperta est eis, pertrans- D indicens, historiam pairiarcharum optime recensuit 



ivit. Haec in somnis fieri pulavil. Discedente au« 
gelo, in se reversus rei verilatem agnovit, el pro 
ereptione sui suo liberatori gratias egit (Act. xn, 
311). 

Ad fraires, qui in domo Mariae matris Joannis 
ognomine Marci congregati erant, veuit, eoque 
palsante nstium, Rode puelia ad videndum pro- 
eessit. Cogulta vero voce Petri, prae gaudio januam 
ikon aperuit, sed introcurrens, stare Petrum pro 
foribus nuntiavil. Tandem ingressus, obstupentes 
dscipulos confortavil, el qualiter eum de carcere 
I>ominas eduxissel enarravit, egressusque coufestim 
In alium locum secessil. Deinde ingens turbatio 
inler niilites de Petro facta est, coquc non reperto, 



et proroissiones a Deo per propbetas olim faclas , 
jam in Ghristo consummatas perfecte asseruit (ibid. 
7-45). 

Sequenli Sabbato pene universa civitas convenit 
verbum Domini audire. Uiide zelantes Judaei conati 
sunt blasphema conlradictione apostolicam praedi- 
cationem iropedire. Tune eonstanter Paulus et Bar^ 
nabas dixerunt : Vobis oportebat primum toqui ver- 
bum Dei; sed quoniam repeltitis iltud et indignos vos 
judicatis cetemm vitce , ecce converttmur ad gentes. 
Sic enim prcecepit nobis Dominus : Posui te in tumen 
gentibusy utsis in satutem usque ad extremum terrtB. 
His auditis, gentes gavisce sunt, et qui praedestinati 
erant ad vitam crediderunk Judaei vero, cxcitata 



115 OROERICI TITAUS 11« 

persecatione in Paulum et Barnabam, de finibui A dini ere<teutiuin ex genlibus retulerunt. Quam cum 



suis ejecerunt, et illi gaudio pleni lconium venerunt 
{ibid. 44-52), et in synagoga iudaeis et Graecis lo- 
cuti sunt. Ibi diu demorali, flducialiler in Domino 
egcrtint, eoque eooperante, signa et prodigia per 
manus eorum facta sunt. Invidentes igitur impii 
et gentiles et Judaei, eos coniumeliis afficere et la- 
pidare rooliti sunt. lili autem ad vivitatet Lycao- 
nice Ly$tram et Derben , et univeream in eircuitu re- 
gionem confugerunt, ibique evangelizaverunt. In do- 
ctrina eorum tota civitas commota est ^Act, xiv , 
1-6). 

Lystris quidam claudue, qui nunquam ambulave* 
taty loquentem Paulum audivit, et, invocato nomine 
Domini Jesu a Paulo, confestim sanatus exsiliit^ et 



legietent^ super coneolatione gavid $unt, Judas et 
Sila$, eum essent prophetof^ verbo plurimo consolati 
sunt fratres et confirwaverunt^ ac postmodum cum 
pace in Jerusalem reversi sunt. Paulus autem et 
Bamabas Antiochim verbum Domini aliquandiu 
evangelizaverunt, et inde digredientes, ab invicem 
divisi sunt. Barnabas cum Marco Joanne Cyprum 
navigavit. Paulus vero, eleclo Sila, Syriam cl Cili- 
ciam perantbulavit. Ecclesias confirmavit , et apo- 
stolorum ac seniorum praecepta custodire praecepit 
{ibid. 50-41). Inde in Derben etLystram pervenit» 
il)ique Timotbeum, qui ex patre genlili erat» pro- 
ptcr insidiant<^s Judaeos circumcidit. Phrygiam,Gap 
latiam et Mysiam perlransivit, et Troadeur descen- 



credens Dominum glorificavil. Quod videns popu- " dlt, et vistone por noctem admonilusin Macedo- 

niam transivil. Philippis, quae prima pars est Ma- 
cedonioe, praedicavit , eumque Lydia purpuraria co- 
lens, Deum audivit, ei baptizata cum domo sua cre* 
didit, et fideles apud se manere obnixis precibus 
cocgit {Act, XVI, 1-15). 

Paulo ad orationem eunli cum sociis suis puella 
quaedam, babens spiritum pylhonem obviabat ; qaae 
dominis suis magnum quaestum divinando praesia- 
bat. UtBC illos subseeuta , clamabat : Isti homines 
servi Dei exeelsi sunt, qui annuntiant vobis viam «c- 
lutis, Hoc dum multis diebus faceret , dolens Pau" 
lus spiritui dlxit : Pracipio tibi in nomine Jesu Chri-- 
sti exire ab ea, Et exiit eofiem hora, Videntes auiem 



los, admirans Lycaonice dixit : Dii similes facti ho^ 
ftunttm descenderunt ad nos, Et vocabant Bamabam 
Jovem , Paulum vero Mercurium, Sacerdote qooque 
Jovis> et populo illis sacrificare volentibus, apostoli 
protinus in turbas exsilierunt, tunicasque suas 
consciderunt, et humilibus verbis miraculi gloriam 
ad Dominum retulerunt » seseque humiiiantes, ne 
sibimet immolaren$t vix turbas sedaverunt. Superve- 
'nientibus ab Antiochia et Iconio Judans, turbae per* 
suasae Paulum lapidaverunt , et extra civitatem, 
wstimantes eum mortuum esse^ traxerunt. Circum" 
dantibus eum discipulis, surgens intravit in civitat^, 
et postera die profectus est in Derben. Deinde ambo 



reversi sunt Lystram et Iconiumy Antiochiam et Pi- ^ domini ejus quia exiit spes qwestus eorum^ irati sunt» 



sidiam^ et verbum vitae praedicaverunt , animasque 
dAscipuioTum exhortando confirmaverunt , et per 
singulas uclesias presbyteros constituerunt , eoS" 
que Domino eum jejuniis et orationibut commenda* 
y^exunt, De Pamphylia m Attaliam descenderunt ^ et 
inde Antiochiam navigaverunt {ibid. 7-25). 

Ibi diu cum discipulis morati sunt {ibid, 27).Tunc 
quidam, qui de Judaea descenderant, credentibus 
ex gentibus circumcidi et observare legem Moysi 
suadebant. Paulus el Baruabas illis contradicendo 
restiterunt, communique decreto, pro liac quaestione 
determinanda, in Jerusalem ad apostolos et pre« 
sbyteros missi sunt. Phoenicem el Samariam per- 
transeuntes, conversionem gentium narrabant et 



Paulum et Silam apprehensos in forum ad principes 
perduxemntjei quod insolitum Romanis morem an- 
nuntiando civilatem conturbarent , accusaverunt. 
Turbida quoque plebs conlra innocentes concurrit. 
Jussu magistratuum virgis caesi sunt, et tn interio- 
rem carcerem missi sunt, eorumque pedes in ligno 
constricti sunt. Media nocte Paulus et Silas ad- 
orantes Dominum laudaverunt, ejusque auxilium 
specialiter senserunt. Terrwmotus subito magnut 
factus est , ita ut moverentur fundamenta carceris. 
Omnia ostia stalim aperta sunt et universorum vin- 
cula soluta sunt. His itaque visis, carcerarius nimis 
lcrritusest, et, auditaratione fidei a Paulo, credens 
cum omni domo sua baptizatus est. Magistratus ur- 



magnum cunctis fratribus gaudiuni faciebant. Jo- D bis, audito quod Romani essent, limuerunt, et, de 



rosolymis autem abEcclesia suscepti sunt, etquanta 
Deus fecissel cum illis annuntiaverunt. Porro illis 
qui de Pharisxis crediderant summopere volenli- 
busjudaizave, Simon Petrus et Jacobos aliique se- 
niores diligenter tractaverunt de proposila quaeslio- 
ne, ac ad posiremum decrevenint electos et proba- 
tos fratres ad gentes mittere et per eos instinctu 
Spiritus sancti scriplum dirigere, ut, remotis aliis 
oneribus, abstinerent se ab immolatis simulacrorum 
et sanguine, et sufiocato, et fornicalione {Act. xv, 
1-29). 

Paulus igitur et Barnabas, Judas , qui cognomi- 
nabatur Barsabas, ct Silas, Anliochiam missi sunt, 
et epistolam apostolorum alque senionim niultitu* 



carcere educentes , ut egrederentur de urbe roga- 
verunt {tbid. 16-40). jlnde Lydiam introierunt et « 
per AwphipoUm ac Apolloniam , Thessalonicam ve- 
nerunt. Ibi per tria Sabbata Paulus in synagogam 
Judaeopum iRtrom^, et de Scripturis palam dis6e- 
ruit, adaperiens et insinuans quia Christum oportuit 
pati et resurgere a mortuis , et quia hic est Chrittus 
Jesus, quem ego annuntio vobis. MuUi ex Jud^eis et 
gentibus crediderunlj Paulo et Siiw adjuncti sunL 
Zelantes igilur Judwi lurbam concitaverunt , et Ja- 
sonem aliosque fratres ad principes civitatit trahen- 
tcs accusaverunt. Sed ilii, accepta satisfactione a 
Jasone et a eaiteris, eos dimiserunt. Fratret vero 
confeslim per noctem Pauium ct Silam in ZVrcram 



417 HISTORIA ECCLESIASTICA. - PARS I. — LIB, U. MS 

dimherunt, el inde, propter tumuUum muUitudinis A Ordinem apostolorum et ineritiim uniusciijusque 



eoncitatum a Judaeis, Paulutn fratres uique Athenat 
perduxerunt. Ibi Sitam et Timotheum, quos Beroeae 
dimiserat, exspectavit. Interea disputabat in syna- 
goga eum Judwis tt colentibun^ et in foro per omnes 
die$ ad omnes qui audierant. Quidam auiem Epicu- 
rei et Sloiei pkilosophi eum eo disserebant, Athenien" 
ses et advencB hospites ad nihil aliud vacabant y nisi 
aut dicere aut audire atiquid noti, Pautus autem^ in 
medio Areopagi stans, Atbenienses idoiolatriae su- 
perstilioni dedUos reprebendit , et de ara in qua 
scriptum erat : Ignoto Deo , loqui coDpit. Inde ini- 
lium injunctse sibi praedicationis suropsit, Deum- 
que yeriim, qui olim ignotus niundo erat, annun- 
tiaTii, brevique sermone niuUa ^comprehendens fi^ 
dem el resurrectioiiis spem iastanter pr»dicavit 
(Act, XVII, 1-51). 

Tnnc Dionysius Areopagita^ et mulier ejus Dama- 
ris, atiiqus cum eis adhasrentes^ apostolo crediderunt 
[ibid. 54)« Deinde Paulus, ab Athenis egressus^ Co" 
rinthum venit^ et Judseis atque Graecis Jesum Chri* 
slum esse testificans, minislerio prsdicationis in* 
atitit. Disjmtabat in synagoga per omne Sabbalum, 
Itluc de Hacedonia S.las et Timotbeus venerunt , 
et, praedicante Paulo, Crispinns [Crispus] arcbisyn- 
agogus cum omni domo sua, multique Corinthio- 
rum credentes baptizati sunt. Paulus in domuro 
ctijusdam justi nomineTiti (18), qux conligua erat 
synagogae, introivit, Deoque jubente per visionero 



solus omnium Conditor novit , et is qui cordis hu- 
mani arcana rimatur, reiributionem laborum sin- 
gulis distribuit. Aposloli namque missi interpretau- 
tur; ipsos enim misit Christus evangelizare per 
universum mundum, ut, sicut piscatores de pelago 
retibus extrahunt turbam piscium, sic illi perditos 
homines prxdicatione facta pertraherent ad lumen 
vitae de profunditate vitiorum. Nomina autem ip- 
sorum sunt haec : Simon Petrus et Andreas , frater 
ejus; Jacobus Zebedxi et Joannes, frater ejus; 
Jacobus Alphaei et Philippus ; Tbomas et Uarthoio- 
maeus ; Levi &Iatihaeus et Simon Chananaeus ; Judas 
Thadda^us et Mathias (Act. i, 15 et 26). 

Primus vocalione, maximus dignitate, apostolici 
culminis sedem Petrus claviger asseoutus est , qui 
Christo ardenter obsequens, toto corde secutus est. 
Hic patre Jona vel Joanne genitus , vico Bethsaida 
provinciae Galilaeae,qui juxta stagnum Genesareth 
est, ortus , ad declarandam dignilatem futuram ct 
potestatem qua subiimatus splendcscit, trinomius 
fuU, indicioque trium vDcabulorum multiplex virtus 
ei ccelitus data claniit. Simon etenim obediens^ 
Petrus vero agnoscens^ Cephas aulem caput inter- 
pretatur. Simon itaque per obedientiam, qua mox, 
ut praeceptum Domini audivit, relictis omuibua 
ipsum sequi usque ad mortem expeditus studuil , 
ad ineffabilis cognitionem Deitatis conscendii. Et 
quia coelitus inspiratus supra bumanum intellectum 



noctis, annum et menses sex mansit, ibique instan- (] divinse theoriae ardenter inhiavit et aliisonam vocem 



ter verbum Dei docuit. Ibi Aquila Judaeus, genere 
Ponticu», cum PrisciiU uxore sua manebat ; cum 
quibus Paulust quia scenofactoriae artis erat, ope- 
rabatur , et viclum propriis manibus procurabat. 
Iiide Paulus valedicens fratribus, Syriam navigavit 
et Epbesum devenit. Inde descendit Caesaream ac 
postmodum migravit Antiochiam. Facto ibi a/t- 
quanto tempore^ profectus est^ et ex ordine Galaticam 
regionem et Phrygiam perambulavit,omiief^tte</»cJ- 
pulos confirmavit(^cl. xviii, 1^25). 

V, Solitim de Christi apostolis, Pelri historia, 
Huc usquc mihi de primitiva Ecclesia summatim 
excerpsi, de Iiis videlicet quae Lucas in Aciibus 
apostoiorum edidit , usque ad narralionem quo- 



gloriosae confessionis fideliter deprompsit, diceus : 
Tues Christus Fitius Dei vivi{Matth. xvi, 16), ipso 
ioeomparabiUter recompensante Christo, meruit 
honorari et Ecclesiae caput ac fundamentum ordi- 
nari. Largus enim retributor qui notiiiam sui divi« 
nitus inspiraverat , puri cordis fidem prolatam per 
oris confessionem principali auctoritate remunerai ; 
Beatus es, inquit, Simon Barjona^ quia caro et san-^ 
guis non revetavit <t6i, sed Pater meus , ^ut esl in 
ccetis (ibid, J7). 

Yere beatus est Simon, id est obediens, qui Dar- 
jona , id est /S/tiis cotumbm , dicitur , qua Spirilus 
sanctus designatur. Vir obedienSf ut ait Salomon , 
loquitur victorias (Prov. xxi, 28). Qui dum jussio- 



inodo PauUis Epbesi baplizatos baptismate Joannis D nes inccssaiiter observat divinas , in quotidianis 



in nomine Domiit» Jcsu baplizaveril, ibique cum 
eisdem, qui Spiritu sancto repleti loquebanlur 
linguis et prophetabant , permanserit , atque per 
ires menses de regno Dei disputans multis profe- 
cerit; et inde discedens, quam fortiter in Asia 
per biennium cunctis evangeUzaverit, et virtutes 
pluriroas super languidos ac daemoniacos in nomine 
Jesu Christi fecerit (Act. xix» 1-iO). Amodo Ubet 
alios codices perlustrare, et de eisdem apostoUs 
inihi quaedam breviter commemorare , quae in au- 
thenticis libris et in Ecclesia frequentatis potero 
reperire. 



confliclibus per tentationes impugnatur varias , 
ipsoqiic iii mandatis Dei perseverante , superatur 
Saianas. Quid enim aliud divina lex imperat vel 
docct, nisi ut omnis bomo Creatori suo militet , 
cum antiquo serpente, qui nobis semper insidiatur, 
dimicet, et bravium supernae vocationis obtinere 
insudet? Tunc forlis Dei agonista procul dub'o 
loquitur victorias , dum, prostrato.inimico, prote- 
ctori suo celebrat Deo gratias, dicens cum Pro- 
pheta : Prwcinxisti me virtute ad betlum^ et supptan» 
tasti insurgentes m. me subtus me (Psat. xvii . 40) ; 
et alia muUa bis slinllia. Nemo pou^yi sanctis ojie^ 



(IS) Yulg., rtfjWam nomincTitijusti, 



119 



ORDERICl VITAUS 



m 



ribuft laHificare Deum Patrem » nlsi per graiiam A jus oraiionibui dsemoniosi c( languidi curali sur.! . 



Spirilus sancli obedienii» adeptus fueril virtulem* 
Deinde Saivator remunerationem pi» confessio- 
nis magnifice consummans, ait Simoni : Tu e$ 
PetruSf et $uper hanc petram (edificabo Ecclesiam 
meam, et porice inferi non pravalebunt adver$u$ 
eam (Matih. ivi, 18). Petrus Latine , Cepbas Sy- 
riace, quod nomen in utraque lingua a petra den- 
vatiun est, a Christo videlicet , qui iinna petra est 
supra quam Ecclesia fundata est. Sic nimirum 
Simon per obedientiam ad agnitionem Filii Dei 
pervenit, quam non caro et sanguis, sed Pater 
coelestjs ei revelavit, ideoque ab ipso Salvatore 
Petrus, id est agnoscens , cognominari meruit. De- 
nique datis ei coelestis regni clavibus, Cepbas, id 



et gaudentes quasi veri Dei doctrinaro et miseri- 
cordiam consecuti discesseruut. Tertia vero die 
Petrus Simonem immortalitatem animae negantem 
vera ratione convicit et scelera ejus probabiliter 
detexit. Populus autem indignatus Itlasphemum 
atrio ejecit et extra domus airium pepulit, eumque 
de mullis, qui dudum sequebantur, vix unus sequi 
coepit. Porro Simon polluta et exsecrabilia secreu 
super humeros socii sui imposuit, mctuensque nc 
deprehensus publicis legibus subjaceret , noctu in 
mare jecit, eoque nolente illi comitari, quem pessi- 
mum impostorem jam compererat , aufugit. 

Petrus autem Caesareae tribus mensibus mansic 
et Zachaeum ibi episcopum ordinavit, multitudi- 



est caput Ecclesiae , ab ipso rege Sabaoth est con« ^ nemque credentium ad decem millia in die festo 



stitutus, apostolorum sdlicet princeps et pontirex 
sunimus, potestate ligandi atque solvendi praeditus, 
doctrina et sanctitate prxcipuus , signis et mira- 
culis prseclarus , in Ecclesia ovibus Christi pastor 
primus, et specialis praefuit vicarius. 

Hic VI 1 annis in circumcisione praedicavit , et 
specialia ejus opera, quae tunc fecerit , Lucas in 
Actibus apostolorum, ut superius notavi, ostendit. 
Quadragenarium enim ad speciosam templi portam 
claudum erexit , et quinque millia Judaeorum, qui 
conversi fuerant, baptizavit. Ananiam et uxorem 
ejus Sapbiram , fraudis et mendacii reos, censorio 
Jussu puniit, et sic praesentes atque futuros, ut 



baptizavit. Inde etiam duodecim fratres posi Si- 
roonem destinavit ut itinera ejus perscrutarentur. 
Sophonias enim et Josephus, Michaeaset Eleazar, 
Pbinees et Lazarus, Elisaeus et Benjamin filius 
Sal)a, Ananias fllius Saphra el Rubelus frater 
Zachaei, Nicodemus et Zacbarias structor , ab apo- 
stoloelecti sunt ut fldelium duodenario fratrum 
numero in Deitatis cultu astipularetur , gratiaque 
Dei praecipue fultus, eorum quoque adminiculo 
Simonem Magum aliosque inimicos justiliae perse- 
queretur. 

Completis autem tribus mensibus , per Ooram 
oppidum Petrus Ptolemaidam profectus est, ibique 



salubriter castigarentur, terruit. iEgrotorum tur- q per decem dies populum Dei lege instruens demo- 



bam in lectulis , per plateas transiens, umbra tan- 
gebat, meritis et potestate sibi coelitus impertita 
sanabat. 

iEneam paralyticum, jam octo annis in grabato 
jacentem, Liddae in nomine Domini curavit; et 
novitatem miraculi videntes ac admirantes ad fidem 
perduxit. Joppe vero Tabitbam venerabilem viduam 
a morte resuscita>it eamque sauctis ac viduis vivam 
assignavit. Rellqua autem , quae idem a Judaea 
usquein Antiochiam perpetravit, et quam sirenue 
Sinionem Magum persecutus multoties disputando 
superavit, Clemens Romanus, Faustiniani fiiius, 
in libris Recognitionum enucleavit, unde idem opus 
Itinerarium Petri nominavit. Ipse enim , relictis 



raius est. Deinde apud Tyrum ei Sidonem et fiery- 
tum similiter in saticne divini seminis occupatus 
est, atquepostea cum multituJine plurima electorum 
ex singulis civitatibus TripoUm ingressus est. Ibi 
in domo .Maronis cum summo civium desiderio 
susccptus est, a quibus etiam cunctis comilibus 
Pelri omnis humanitas gratis cum hospiliis im- 
pensa est. Mane magna multitudo in hortum Ma- 
ronis ad audiendum Petrum accurrit , et ipse in- 
primis spiritus imniundos vociferantes ex obsessis 
corporibus fugavit et languenles post sermonem 
sanavit. Ibi salulis verba per tres menses copiose 
seminavit et Clemenlem, aliqsque plures in fonti- 
bus, qui contigui habeotur mari, baptizavit, hospi- 



omnibus quae Romae habebat, navigio Pala^slinam ^ lemque suum Maronem, jam perfectum in omni- 
petiit, C»sarea:que Stratonis Petrum apostolum, bus, episcopum constituit. 



Barnaba, queni Romae optimum hospitem et aini- 
cum benigniler foverat, indice, inycnit, et ab eo « 
ut a pntre filius , pro amborum benevolentia dul- 
citer susceptus , in fide veri propbetae solerter in- 
structus et sacro fonte renatus , inseparabiliter ei 
est copulatus. 

Gaesareae Petrus cum Simone Mago disputavit, 
et sero Simone cum mille viris abeunte , reliquos 
confortavit, invocatoque Dei nomine, daemoniacos 
et languentes sanavit. in crastinum altercatio ite- 
rata est, et, opitulante Deo, Simon in multis victus 
est. Tandem sero confusus, cum paucis egressus 
est , et populus gaudeus Petro prostratus est ; cu- 



Inde Antaradum venit ct scquentem credentium 
muititudinem in duas partes divisit, easque Nicetae 
et Aquilaj praecepit duccre et Laodiciam pi^aecedere, 
ne lauta conslipatione sequeutium videretur alie- 
nis a fide invidiam gigncre. Quibus progressis, inter 
amica colloquia Clemens unde esset Petro intima- 
vit, progeniemque suam, casusque parentum suo- 
rum enarravit. in craslino, in vicinam insulam, ad 
videndum vitreas immensse magnitudinis columnas 
perrexit, ibique post xx anuos Matidiam matrem 
suam pcr Petrum recognovit. Petrus autem hospi- 
tem Matidiae paralyticam prece sanavit, et Clemens 
ei millc drachmas pro rcmuneratione dedit. 



m 



HISTORIA ECCLESIASTICA. ~ PARS 1. — LIB. II. 



1» 



Deinde Petrus venic Baiancas et inde Paltlio, A qaa Petro apostolo ab omni populo catliedra con« 



at4|ue post li;ec Gabala et sic LaodiGiam, ibique de- 
cem diebus reinoratus esl; el recogniiio matriSt 
triumque filionim Clementis, Faustini et Fausti 
facta esl. Cogniti geroini retulerunl quod post uau- 
fragium, dum cuidam fragmento tabularum b»ren« 
tcs per pelagus jacUrcntur, piratae illos repereninl, 
impositosqiie navicube suae C»saream Stratonis 
pjrduxfTunt, eosque illic, mutatis nominibus iiio • 
ruiu, justae cuidam feminse vendiderunt; quae ioco 
filiorum eosdem educavit, litteris liberalibus ac 
Gr»cis erudiri fecit, adultosque pbilosopborum 
studtis tradidit. 

Cumque Petrus Laodicise moraretur, bonisque 
sludils solilo more jogiter occuparetur, Faustinia* 



slituta est. Fausiinianus vero, visis mirabiiibiis el 
inlellectis coelestibus arcanis, ad pedcs apostoii pa* 
lam procidit» et, vetustis erroribus abdicatis, bapli* 
zari petivit. Cui Petrus apostolus jejunium indixit, 
eumque, veniente die Dominico, baptizavit, et in 
medio populi, ex ejus conversione materiam sumens, 
omnes casus ejus exposuil. Porro bujusmodi narra- 
tio ad deleclationem et utilitatem multis placuit» 
pra&fatumque cum sua familia senem Antiochen» 
plebi admodum commendavit. Tota vero civitas in 
divino cultu feiiciter crevit, et sancla maler Eccle- 
sia, quotidie numero fldelium cresceute, in Christo 
Jesu exsuitavit. 
Beatus itaque Petrus apostolus pnmum annis vii 



nus senex, habitu pauper, ad eum accessit et disce- ^ in Antiocbia sedit, et Ponto, Galatiae, Cappadocia^, 

piare coepil quod neque Deus est, neque cuUus, 

neijue provideutia in mundo, sed fortuitus casus et 

genesis agunl omnia. Contra quem Ires Alii ejus, 

quos adhuc non cognoscebat, per triduum, audieute 

populo» insigniler obsliterunl, et in suis responsis 

luuitipiici dogmate auditores instruxerunt. 

Primo die, ' Niceta sapienter alleguvit quod uous 
esl Deus omnia tenensi el munduiu fecit, suaque 
providentia guliernat, juslos Deus, unicuique secun- 
dum gesta sua quandoque redditurus. Secundo, 
Aquila eioquenler disseruit quod juslus Deut omnia 
juste disponil. Terlio, Clemens de raiione genesis 
disputationem fecit, utrum omnia ex ea fierent, aii 



Asiae et Bilhyni» praedicavit. Deinde Romam Si* 
mone Mago pelente, Petrus Antiocbenam Ecclesiam 
oi-dinavit et Evodium episcopum ibi pro se conse- 
cravit. Denique Romam cum pluribus electis disci- 
pulis perrexit, «t ingressus urbem tempore Claudii 
Caesaris, praefatum praestigiatorem, pluribus phanla- 
siis per daeiiioniacam virlutem, quam paredrum 
vocant, populum decipientem, invenit in lantain hi- 
solentiam elatum ut deum se esse gloriaretur ot a 
Romanis civibus honore simulacri in fluraine Tibe- 
ris inter*duos pontes collocati tanquam deus poli^ 
retur. Hunc nimirum Saianas tam vesanum totius 
roalignital'S incentorem penitus possedit atque ad 



essel aliquid in nobis quod non genesis, sed Dei q dcbellaiid'm Ecclesiae rectam fldem nefaria haeresi 



judicium gereret. Tunc instinctu Dei, sine quo nihii 
cst, obsUnati senis et conjugis ac filiorom recogni- 
tio post XX annos facta est. 

Primarius urbis Pctrum cum suis liospitio reti* 
nere summa vl conatus cst, et fllia ejus, quae xx 
annis a dicuione crudeliter obsessa fueral, resoluta 
el curala est. 

liis diebus, cum Faustiitianus Anubionein et Ap- 
pionem amicos suos, qui cum Sinione liospitaban- 
lur, adisstt et cum eis coenasset, vultus ejus in 
efligiem Simonis arte inagica transforinatus est ; et 
inde omnibus aniicis ejus, iie jussu Caesaris pro 
niago comprchensus puniretur, timor ingens ortus 
est. Dcinde Petrus Antiochiam venit, a populo cum 



pr.mum irinavit. Porro contra illum omnipotens 
Euimanuel Insigneni niilitia; suae magistrum conii« 
nus dimicare pneparavit, Siinonem Petruin dico, 
cui Cbristus claves regni coelestis tradidit, et apo- 
stoloruin principem, Ecclesiaeque probum rectorem 
constiiuit. Hic itaque Romam veniens, splendore 
veritatis et justitiae tenebras falsitatis discussit, 
ibique dignus censor juste judicans xxv annos, ii 
m: nses, dies iir, sedit. 

Cunique clarum verbi Dci luinen Romanae urbi 
fulsisset, et serroo vcritatis, qiii per Petrum pne- 
dicabatur, omnium mentes auditorum iilustrnssct, 
eisque in tantum placuisset ut quotidie audienli- 
bus audilio sola non sufliceret, Marcus aposloli 



ingeuti gaudio susceptus verbum Dei praedicavit, ^ discipulus, innunieris et quotidianis prcvibus coa' 



oblatos sibi languidos curavit, paralylicos daemo- 
nilsque faiigaios et diversa pericula patientes sa- 
navit. Infinita quippe multiludo languentium erat. 
Super omnes in conspectu populi Petrus ad Domi- 
niiro oratienem fudit et subito immensum lumen 
gratia Dei plebis in medio apparuit, et confestim 
omnes aegrotos sanitati restituit. Omnes igitur An- 
liochcni uiia voce Dominuiii confessi sunt, et intra 
VII di.s plusquam decem millia hoininuin credcnles 
Deo bnplizati sunt. 

Theophilus aulem, qui cunctis poteiitibus in ci- 
vitate sublimior erat, in amore Dei admodum cxar* 
s t, domusque suae ingcutem basilicam Deo gratan*-* 
ter obtulit, quae ecclesiae nomine consecrata est; ia 



ctus, Evangeliiim scripsit, et quae ille verbo praedi- 
cabat hic scripto congessit, ac ad perpctuam legen- 
tium cominonitionem posteritati transinisit. Petrus 
vero, ut per Spiritum sanctum religioso se spolia- 
lum furto comperil, delectalus est, fidem eoruni 
per haec, devotionemque considerans, factum cob- 
firmavit et in perpetuum legendam Ecclesiis scri- 
pturaro tradidit, epistolas quoque duas qua; Cano* 
nicae appellanlur. Hic temporibus Tiberii Cxsaris, 
Caii Caligula^, Claudii et Neronis, in vinea Ciirisli 
viriliter laboravit, egregiosque discipulos ediicavif, 
virtutibus et eruditione ^mbutos per diversa loca 
dcslinavit, Marcum videlicet filioluro discipulumque 
suum Aquilciae, poslmodum Alcxandrise, Maitialem 



115 ORDERICI VITALIS tii 

LemoTicae, Apollinarem RaTenn», Valerium Tre- A brum edidit, lieroicoque metro apostolorum Actu* 



▼eris et alios plures, qui diversis in locis multa 
in nomine Chrisli miracula fecerunt» et plures 
maxiroosque coctus gentilium ad Adei lumen per- 
traxerunt, atque sacri baptismatis unda regeneratos 
in sinu piae niatris Ecclesiae collocavcrunt. 

Quoiidam Romae, duni plurimi fratres simul refl- 
cerenl, Titus dixit apostolo Petro : c Cum universi 
a (e salventur iufirmi, quare Petronillam paralyli- 
cani jacere permittis? » Apostolus vero ait : i Sic 
expcdii ei. Sed ne cxistimetur impossibililas ejus 
incoluiiiilatis excusari meis sermonibus» • ait ad 
eain : t Surgc, Petronilla; nobis ministra. • Statim 
sana surrexil et ministravit. Ministerio autem ex* 
pleto, jussit eam redire ad grabatum. At ubi in 



devote cecinit, et Pauli agoues et tolerantiamf naa* 
fragiumque retulit. Quxdam factorum e>us inde brc- 
viter excerpta in praecedentibus adnotavi, quorum 
hic non me t«det iterum ad laudem Creatoris rc* 
minisci. 

Saulus, qui el Paulus, Spiritu sancto admonente 
segregatus, PapM pracdicavit, Elymam magum 
verbis fiJei resistentem jussu caecavit, et proconsu- 
lem Paulum ad fidem convertit. Antiochias synago- 
gam ingressus, manu silentium indlxit, ibique qua- 
liter Israelitica plebs dc ifigypto per mare exiit et 
de diversis mirabilibus, quae in deserto facta sui:t, 
locutionem fecit. Alio quoque Sabbato passioneui 
Christi et resurrectioiiem commemoravit, prophc- 



Dei timore coepil esse perfecta, non solum ipsa ^ licis assertionibus allegavit , et plurirois crcdenli- 

bus Ecclesiae gi*egem augmenlaviL Lystris claudum 
cx utero matris, intendentem verbis Dei, curav«f« 
et ex Tcteri superstitionc Lycaonios sibi sacrificare 
Tolentes, scissis vestibus et facunda ratione prolata, 
compescuit. Post multa in pnedicatione certamina, 
quaestionem a Judacis baptizatis pertulit, ne creden- 
tes ex gentibus baptizarenlur priusquam circunici- 
derentur. Paulus ergo legationem fidelium Jenisa» 
lem detulit, Petrum el Jacobum aliosque seniores 
consuluit, eorumque dilfinitionem per epistolam 
retulit ut abstinereiit se ab iinii.olatis simulacrorum 
et sanguine et sufibcato et fomicatione. 
Philippis a puella pyihonissa spiritum immundum 



salvata est» sed etlam plurimis in mclius suis ora- 
tionibus sanilatem recuperavit. 

YL Paului. 

Insignis athlcla cunctipotentis Adonai Paulus, 
Tas electionis,do..tor gentium, praidicator veritatiSt 
qui thronum intcr apostolos meruit duodecimum 
possidere et in paradiso rapiu$ areana verba^ quas 
non licel homini ioqui (11 Cor, xii, 4), audire, vere 
digne est glorificandus et a filiis Ecclesiae veluti 
solers paedagogus jiiglter hoiiorandus. Hie Saulus, 
id est tentatio Hebraice, dictus est, eo quod in ten* 
taiione sanctas matris Ecclcsiae prius versatus cst. 



Postea, mutato nomine, de Saulo Paulus, id est ^ expulit, et, cjecto daiiiione qui responsa inquiren- 



mirabiU$f dictus cst, miroque modo de rapaci lupo 
iniiis agnus factus est. Latine autem Paulus quasi 
parvus dictus est ; unde ipse palain de se tcsiatus 
est : Eyo sum minimut aposlolorvm (I Cor, xv, 9). 
Ortus est de tribu Benjamin, ex Pharisaeis Phari- 
sacus, Tarso Ciliciai natus, Jerosolymis a pueritia 
niitritus et in lege Dei a Gamaliele eruditus. Hic 
sccundo post asccnsioneiu Domini anno, dum plus 
justo paternarum tradilionum aemulator existeret, 
ideoque in Christianos admodum saeviret , et cum 
principis saccrdotum epistolis in Damascum iret iit 
omnes ibi Christicolas trucidaret , appropinquans 
urbi» suhito insolita luce circunulatus atque ccelesti 
ToceDomini Jesu ex insperato correptus, salubriter 



tibus dabat, avidos quacstores pretio divinationis 
privavit. Unde ab cisdem accusatus et praecepto 
primorum urbis In carcerem missus, noctu ad 
Dominum lucis orando clamavit, et benignus fhle- 
lium suflragator illuin celeritcr exaudivit. Nain» 
terra^motu facto , onmium vincula soluta sunt, ei 
carccris cuslode cum suis baplizato, servi rcgis 
Sabaoth Paulus ct Silas liberi abire permissi sunt. 
Paulus Athenis praedicans, seminiverbius a populo 
cognominatus est, et slc idoneo ab crrantibus vo* 
cabulo appellatus est. E cujus verbis fons vitae per- 
ennis sitientibus oriebatur, ct salutis semen om- 
nibus suscipcre desiderantibus gralts spargebalur. 
Cuni Epicureis et Stoicis philosophis decertavit. 



ad tcrram corruit, amissaque pristina feritate sur- D yerumque Deum, quem Cecropidae ignotum Deum 



rcxit, et in Damascum a comitibus itineris perdu- 
cius, iribus ibi diebus impos sui deguit. Deinde, 
jubcnte Deo, post tres ab Anania dies visitatus, (1-* 
dcm, quam impiignavcrat, suscepit et baptizatus 
c imdem Judxis el gentibus audacler praedicavit, inci- 
piensque a Jerusalem usque ad lilyricum et Ita- 
Mam, Hispaniasque (Rom. xv, 24 el 28) processit, 
«c nomcn Christi multarum populis gentium, qui- 
iuis non fuerat declaratum, manifcstavit. 

Lucas Evangelista, Pauli comcs et laborum par- 
ticeps, de ipso usque in fiiieni diligenter digneque 
locutus est, ei ejus prsecipue gcsta , omissis aliis, 
sublilitcr prosccutus est. Aiator qiioque, sanctae 
ilomauae Ecclcsix subdiaconus, sccundum iiidc Li- 



nuncupabant, eloqucntcr eis annuntiavit. Dionysius 
Areopag.ta, ciim Daniari uxore sua, credens bapli- 
z»lus est, ei Paulo inter praecipuos, propler sapieiw 
lia; justitixque piaerogativam, amicos associatus 
est. Hic poslmodum , ut Aristides Atheniensis as- 
scrit* episcopus ab eodein apostolo .\thcniensibus 
ordinatus est, et post niulta virtulum insigiiia in* 
signi marlyrio coronalus est. Inde Paulus Corin- 
thum venit, Aquilam cum Priscilla uxore sua pr«x>- 
dicantem invenit, apud quem dcgens, scenofacto- 
riam arlem, in qtia periti erant, exercuit. Ibi Chri- 
stus illum admonult ne praedicarc cessaret, eoque 
fidcliter olsequente, miilii conversi sunt. 
Ephesi duoJeciiu viris, quos Paulus in uomine 



<«5 HISTORIA ECCLESIASTICA. — PARS I. — LIB. 11. iU 

Domini bnpiizavil, Spirilus sanclus replens varias A palam per Spirilum sanclura praidixil quod Paulum 



moK linguas tribuit. Ibi dum Paulus diversis morbis 
Uuguentes curaret in nomine Domini Jesu, scpteni 
Judaei» SceT£ principis sacerdotum filii , dsemoniaco 
niauus imponere prsesumpscrunt, conjurantes per 
nomen Domini Jesu quem praBdicabat Paiilus. Dae- 
mon vero, pcr obsessum honiinem, J sum et disci- 
pulum ejus Pauliim paiam recognovit. Super infide- 
les autem exorcisias repente irruit et laceratos 
effugavit liuiti Ephesiorum, audila prxdicatione 
vcritatis» credentes baplizati sunt ; et aliqui curio- 
sorum magicoslibros incciiderunl, quorum pretiura 
quinquaginia millia denariorum sestiniaverunt. Ita 
fortiter verbum Dei crescebat et conrortabatur, et , 
fidelibus in gratia Dei corruboratis, inipiorum pars 



in Jerusalem Judaei sic alligarent et in manus gcn- 
tium tradercnt. Ftentlbus cunclis et rogantibus ne 
ascenderet, Paulus dixit : Ego non solum alligaru 
$ed et mori inJerusalem paratus $um, propter no* 
men Domini Jesu {Act. xxi, 10-15). 

Fretus itaque fidei constantia Jerusalem venit, 
Jacobo aliisque senioribus enarravit qux Deus in 
gentibus per ministerium ipsius fecerit. At illi cum 
audissent conversionem genlium, magnificaverunt 
Deum creatorem omnium. Deinde Paiiliis caiisa pu- 
rificationis in templum intravit, et Hosaicse legis 
cairemonias persolvere ccepit ut aimulatoribus pa- 
terna; legis omnium occasionem scandalorum deme- 
ret, et Judaeus Judseis factus, sic onines lucriraceret. 



tabescebatclconfundebatur. Paulus autem Timo- B judai autem qui de Asia erant. ul eum in templo 



t cum elErastiim in Macedoniam misit; ipse vero 
ad tempusin Asia remansit {Act, xix, i-22). 

Demetrius argentarius videns Ephesios, docente 
Paulo, aedes D.anae deseruisse, dolensque lucrum 
suae artis, dum simulacra damnarentur, in nibilura 
rediisse, complices convocavit, comnuinem queri- 
moniam enodavit ct clamosam vulgi sedilionero 
«toncitavit. Unde in theatrum demens turba cum 
furore cucurrit, Caium et Aristarchum Macedones 
Pauli comites rapuU ; sed strepiius insanorum in 
semet confusus nihil pnevaluit {ibid, 25-40). 

Paulos, aGcitisfratribus, com exhortatioae vale- 
tfixil, et inde, ut in Macedoniam iret, iter iniit. lu 



videriint, nialevolis clamoribus omnem populum con* 
citaverunty eique manus injecerunt, Tota civitas com- 
mota est et concursio populi facta est, Paulum ita- 
que apprehenderunt, extra templum traxerunt, sta- 
timque januas clauserunt , et ipsum percutientes, 
occidere qusesierunt. Claudius Lysias tribunus co- 
hortis, ut ucbem subita turbatione confundi audivit, 
assumptis militibus et centurionibus^ statim ad illos 
decurrit ; Paulum vero, ne interficerctur, vi eripuil, 
injectisque duabus catenis vinctum de tumultu ex» 
traxit, et quis esset vel quid fecisset, interrogatu- 
rus, in castra indiixit. Annuente tribuno, Paulus in 
gradus ascendit, ct Hebraice loquens, certam sericm 



Grxcia tribus mensilus mansit. Comites. autem conversionis suae dctexit et conversaiionis prius in 
* £^__.__.__ »:_-. » z^. »PL i^ Jttdaismo, et postmoduni in gratia Christi raiionem 



ejus fueruni Sosipater Birri Beroeensis ; Thcssalo- 
nicensium vero, Aristarchus, Secundus, Caius, 
Oerbeus et Timotheus; Asiani quoque, Titicusei 
Trophimus. Paulus cum Luca, post dles azymorum, 
a Philippis ad Troadem in diebus quinque navi- 
gando venit, ibique diebus septem deguit. Una 
Sabbati, ciim plures ad frangendum panem conve- 
ntssent, etprolixum sermonem Pauli, qoi profectu- 
rus erat in crastinum, usque in inediam noctcni 
auscultasseni, Eutychus adolescens super fenestram 
scdcns, somno gravatos, de tertio coenaculo deor- 
sum cccidit, scd precibus Pauli resuscitatus , 
cuDclis qui hoc viderant gaudentibus revixit {Act. 
XX, 4-12). 



optime reddidit. Admodum illo sapienter loquente, 
Judaei vim verborum ejus non ferentes, vocifcrati 
sunt et furentes clamavcrunt : ToUe de terra ejus^ 
modi; non enim fas est eum vivere, Tribunus ergo 
jussit eum in castra induci et flagellis cwdi atque 
torqueri, Tunc Paulus astanti sibi centurioni ait : 
Si kominem Romanum et indemnatum licet vobis /7a- 
gellaref Tribunus itaque^ postquam rescivit quia ci^ 
vis Romanus esset, timuit quod eum ligasset {ibid, 
XXI, 14-40; XXII, 29). 

Postera dle Paulus in concilium productus est, 
et stans in medio rationabiliter pro se locutus esl 
{Act. XXII, 50). Ananias autem princeps sacerdotum 



A Mileto Paulus mittens Ephesum, majores natu D prcecepit astantibus sibi percutere os ejus. Tunc Pau- 



Ecclesise vocavit, el plurima eis ad salntem anima- 
nim commoda replicavit , finitoque sermone, positis 
genibus suls, cum omnibus illis oravit. Magnus au- 
tem flelus omnium factusest,et,oscuIatisfratribus, 
ad navein Paulus ab eis deductus est. Lngressus na- 
vem, recto cursu navigando venit Chouni, inde 
fthodum, Pataramque, et pcr Syriam venit Tyrum; 
ibique cura fidelibtis amicis in Christo vii diebus 
pormansit. Deinde Ptolemaida Caesaream venit, 
domumque Philippi Cvangelistae , cui quatuor erant 
liliae virgines prophetantes, intravit (ibid, 15-58; 
XXI, 1-9). 

Timc Agabiis propbeta illuc a Judsca supervcnit 
ci zona Pauli pcdcs et manus sibi alligavit, atqitc 



lus ad eum dixit : Percutiet te Dominusj paries de^ 
ttlbate; et tu sedens judieas me secundum legem, et 
eotttra legem jubes me perculi, Aslantes vero dixe^ 
runt : Summum sacerdotem Dei maledicis? Dixft 
autem Pautus : Nesciebam, fratres, quia princeps 
esset sacerdotum, Scriptum est efiim : c Priucipem 
populi tui non maledices (Exod, xxii, 28). > Scien^ 
Paulus quia una pars esset Sadducseorum, et alteri 
Pharisseorum, exclamavil in concilio : Viri fratres 
ego PhariscBUs sum, filius Pharisccorum, De spe et 
resurrectione mortuorum ego judiccr. Ilis dictis, ^ix- 
sensio inter partes facta est ei multitudo sotula est, 
Sadducwi aiitem dicunt non esse resurrcctionem , 
neque Angclum, neque Spiritum ; Pharisari vcro 



m ORDERICI YITALIS 123 

ntrumque confitentur. Outdam Phariitcorum pugna- A et conatus gubcrnatoris et naucleri praevaluerat. 



6afil, dicentes : JSihil mali invenimu$ in homine i$to; 
quid $i Spiritu$ locutu$ e$t ei aut Angeiu$? Igitur 
cum magna di$sen$io facta e$$et, tribunus^ timen$ 
ne Paulus ab ip$i$ discerperetur; auxilio militum de 
medio eorum rapuit et in ca$tra induiit (Act, xxiii, 

Sequenii nocte a$$i$ten$ ei Dominue^ ait : Con$tan$ 
e$to; $icut enim te$tificatu$ e$ de me in Jeru$alem^ 
sie te oporlet Romostesiificari, Factadie^ Judxorum 
ptu$ quam quadraginta ad pr'mcipe$ $acerdotum et 
$eniore$ acce$$erunij et voto se constrinxcrunt quod 
pon nmnducarent neque biberent donec Paulum, 
dum ad concilium adducerelur, occiderent. Hoc ut 
tribunus per filium sororis Pauli cognovit, insldias 



Quibus centurio cum militibus magis acquiererat. 
Praeccps itaque festinatio hiemales procellas temere 
subiit, el pene omnes, nisi merita Pauli subvenis* 
sent, demersit. Nimios quippc metus et labores 
passi sunt, dum in Syrtes inciderent, et navis ar- 
mamenta disrupla essent, eademque propriis m$H 
uibus et trilicum et alia quae puppim onerabant« 
projecissent. Inter haec» Angetu$ Domini a$titit 
Paulo, dicen$ : Noli timere^ PaulCj C(e$ari te opor- 
tet a$$i$tere; et ecce donavil tibi Deu$ omne$ qui na-- 
vigant tecum {Act, xxvii, 23 et 24). 

Post naufragium, cum summa difTicultate ad in- 
sulam Mitylene appulsi sunt, eisque barbari mag- 
nam humanilatem impenderunt; accensaque pyra. 



impionim callide delusil. Nam tcrlia noctis hora B propter imbrem et frigus, refecerunt. Ibi dum Pau- 



vinctum cum cc mililibus et lxx equltibus ac cc 
lauceariis Caesaream niisit, ct causam ejus Felici 
prxsidi litteris insinuavit. Illuc itaque perductus 
in praetorio Herodis custoditus est» el post quinque 
dies ad concionem produclus est {ibid. 10-35). Ana- 
nias sacerdos cum senioribus Juda^orum adfuit, et 
TeriuUus orator accusationein iii Paulum insidiose 
deprompsit. Paulus, annuenle pneside, breviter re- 
spondit , prudeniique responso protinus objecla 
confutavit. Felix praeses, donec iribunus descendb- 
ret, illos dislulit, et centurioni bene bal)ere Pauliim 
praecepil. Po$t aliquot die$ Fetix, cum Dru$Hlauxore 
<tta, quo! erat Judma^ venien$^ Paulum vocaviij et 
fidem^ qnte in Je$um Chri$tum e$t^ ab eo audivit 



lus foco sarmenta ingereret, et vipera prae calore 
procedens mauum ejus invaderet, barbari hoc in- 
tuentes homicidam illum asseverarunt, ct mox mo- 
riturum sine dubio arbitrati sunt. Ipse vero Viperam 
in ignem jactavit, et mirantibus cunctis nihil mali 
pertulit {ibid, 25; xxviii, 6). 

Publius princeps insulae jactatos illuc triduo be- 
nigne suscepit. Paulus vero ad palrem Publii febri- 
bus et dyssenteria vexatum intravit ; et cum orans 
ei manus imposuissct, salvavit. Alii quoque insu- 
lani, qui infirmabanlur, accedebant ad eum et cc- 
rabantur. Mulii$ ergo naufragos honiribu$ proPauU 
meritis honoraverunt, et navigantibu$ quce ncce$$aria 
erant impo$uerunt, Po$t tre$ men$e$f in navem Ale- 



Di$putante illo de ju$titia et ca$titate judicioque fu- ^ xandrinam, qu<B in insula hiemaverat, ingressi sunt. 



furo, Fi.Iix contremuit, et sperans ab eo pecunias 
obtinere, frequenter lllum accersiit. Biennio expteto^ 
Porcium Fe$ium Fetix $ucce$$orem accepil; et Ju- 
dwi$ gratiam pr(e$tare votene, Paulum in vinculis 
reliquit {Act. xxiv). 

Non multo post Fe$tu$ Ca!$aream de$eendit^ ct 
Paulum accusare Judseis praecepit. Illi vero multa$ 
el grave$ cau$a$ ei objecerunt, qua$ probare non 
poluerunt, Pauto raiionem reddente : Quoniam ne- 
que in legem Judceorum^ neqne in templumt neque in 
Ccesarem quidquam peccavi {Act, xxv, 7-8). Tandem 
pro insidiis Judxorum et tcrgiversatione judicis* 
qui eis favere molitus est, Caesarem app<.*llare com* 
pulsus est. In concione coram Agrippa rege et Fe- 
sto praeside productus est, et, extenta manu, ratio- 
nem reddens de vocalione sua et fide Christi, sat 
eloquenlcr contestaius est. Denique cuncti pruden- 
tiam ejus admirati sunt, et semoti optimates ad 
invicem dixerunt : Nihil morte aut vinculi$ dignum 
quid feeil homo i$te, Limitti f^teratf $i non appelta^- 
ut Cce$arem {Act. xxvi, 3i). fgitur Julio centurioni 
cohortis Augusiae traditus est, et Arislarchus Ha- 
cedo cum Luca comitatus est. In navo cclxxvi ani- 
mae fuerant, et tempestuosam ac valde periculosam 
navigationem per xiv dies pertolerunt, quibus nec 
solem neque sidera viderunt, neque cibum. quia 
omnis spes salutis ablata erat, sumpscrunt. Paulus 
eniiii kieniare in Crcta pcrsuascrat, sed consilium 



Deoque ducento, non inulio post Romam vcncrunt, 
et quidam ex fralribus, adventu Pauli compcrto, 
gratulantes occurrerunt. Ibi Paulo sioi manere cuin 
cu$todienie milite permi$sum est; et post triduum, 
convocatis primoribus Jtidaeorum, de captione sii.i 
et de malis qiix a fralribus in Jerusulem perpessus 
fuerat, conquestus cst. Deinde de vera fide« quae in 
Jesu Christo esl, fideliter loculus est. Biennio toto 
in suo conduCfcO mansil, Deique regnum onmibus 
praedicavit, el ea quce sunl de Domino Je$u Chri$to 
cum omni fiducia $ine prohibitione docuit {Act, 
XXVIII, 7-31). 
YIl. Sequentia, Petrus et Paulu$ Doma: degcntes. 

D Huc usque secutus sum de Actibus apostolorum 
narrationem sancti Lucae evangelisiae qui, dimissis 
aliis, refert Paulum Romam venisse, ibique biennio 
verbum Dei, nemine probibente, praedicasse. Se- 
cundo qoippe Neronis anno Romam introivit, et 
apud eumdem, cum adhuc in initiis lenior essel, 
sese defendit ; Deoque confortante, de ore Neronis, 
qiiem tropice Leonem nominat, liberatus, inde exiit» 
et ad occiduas gentes usque in Narbonam Galliae 
url)em perrexit. Ibi nimirum, ut fertur, basilicam 
construxit, et in honorem Machabaeorum martyrum 
dedicavit; obi adhuc apparet in maceria de oleo 
crucissignumquod idem apostohis pollice cbaraxa- 
vit, Deiiide Paulum discipulum suum pontificcm 
ordinavit et eidem urbi destinavit ; qui multum in 



(29 



IIISTORIA ECCLESIASTICA. — PARS l. — LIB. II. 



m 



Lonis operlbus laborans, beato fine vitam consum- A in nomine meo daemonia ejicile, infirmos curatet 

mortuos suscitate , excita puerum istum ut omnis 
baec lurba agnoscat quia tu es Deus , et non est 
aiius praeter te qui cum Palre ct Spiritu sancto yiyis 
ct regnas in ssecuia sxculorum. Amen. i Puer au- 
tcm exsurrexit , et adorans Petrum, dixit : § Vidi 
Dominuro Jesum Christum jubentem angelis et di- 
centem : Ad petitionem amici niei Petri restituatur 
orpbanus unicus viduae matri suae. i Populo autem 
una voce clamante : c Unus est Deus quem prae- 
dicat Petrus, > Simon transfiguravit se in canino 
capile et coepit fugere. Porro, plebe illum retinente, 
et in ignem mittere volente , Petrus in medium se 
misit ipsumque liberavit. c Itfagister, inquit, nosier 
no8 docuit utpro malis bona reddamus. i Evadens 



Diavit. 

Sic et alii plures in Ecclesia Dei roire fnlserunt, 
qui per beatum Doctorem gentium in fide caf.oiica 
instituti sunt, et in cathedra magistrali ad regen- 
dum populum Dei per diversa loca prudenter dis- 
positi sunt. Nam Lucas Bithyniae, Titus Cretae, 
Carpus Troadae, Timotheus et Archippus in Asia, 
Tropbimus Arelati, Onesimus Ephesi, Sosthenes 
Corinthi, Tychicus Paphi, Dionysius Areopagita 
Atheiiis, Epaphras Colossis et Erastus Philippis 
rele fidei expanderuut, ethnicosque coetus de tene- 
bris ignorantiae» veluti pisces de profundo pelagi, 
ad lutuen veritalis pertraxerunt. Justitiae quoque 
ttcroilam sicut alios docuerunt, sic in verbis et actt- 



Lus suis tenuerunt. Nomina ergo eorum in libro D iiaque Sinion , ad Marcellum , quem jampridem 



Titae ascripta sunt et sapientiam eorum atque lau- 
dem omnes populi pronuntiabunt. 

Amodo dignum est ut de triumphali morte san- 
ctorum loquar, et seriem narrationis ex Patrum 
documentis veracitcr prosequar qualiter gloriosi 
principes terrae , vexilium veri Josue nobiliter fe- 
rentes, repromissionis terram obiinuerunt , et qm>- 
modo in vita sua sese dilexerunt , ita et in morte 
separati non sunt « sed u»o spiritu ardentes , con- 
tra Neronem Caesarem et Simonem Magum Romae 
certaverunt, unoque die, hoste devicto, coelestia 
regna petierunt. 

Marcellus igitur Romanus , Marci praefecti fllius. 



seduxerat , venit ; Immanemque canem , quem vix 
ferrea catena vinctum tenebat , in ingressu ligavit. 
(Yideamus, inquit, si Petrus » qui solitus est 
venire ad te , poierit ingredi. > Deinde post unam 
horam Petrus venit , factoque crucis signo , canem 
solvens ait : c Yade et loquere Simoni : Dcsine 
ministerio daemonuni decipere populum , pro quo 
Christus fudit sanguinem suum. > Marcellus autcm, 
tanta mirabilia videns, ad Petrum cucurrit, et 
genibus ejus provolutus , in domo sua illum exce- 
pit, Simonem vero cum dedecore expulit. Canis 
autem blandus omnibus eflectus est, solum vero 
Simonem persecutus est. Quem cum misisset sub- 



a Petro apostolo baptizatus , sanctis martyribus p tus se , currenle Petro et clamante : c Praecipio 



Nereo et Achilleo , qui duni pro fidc Christi In Pon- 
tiana insula exsularent, ibique contra maleficos 
Furium et Priscum , Simonis Magi discipulos , in- 
victls assertionibus verltatis quotidie dimicarent, 
in Epislola scribit perversitatem Simonis Magi et 
innocentiam Petri. Refert siquidem quod quadam 
die, dum Simon Petrum argueret et magum di« 
ceret, populumque Romanum in ejus odium exci- 
taret , subito vidua cum ingenti turba transibat et 
clamosis vocibus cum luctu unicum filium suum 
efierebat. Tunc Petrus ait assentatoribus Simonis : 
c Accedite ad feretrum et deponite mortuum. Qui 
vero suscitaverit eum , hujus vera fides esse cre- 
datur. > Quod cum fecisset populus, dixit Simon : 



tibi , in nomine Domini noslri Jesu Cbri^ti , ui non 
figas morsum in aliquam pariem corporis ejus , » 
nullum quidem niembrum ejus contingere potuit, 
sed ita morsibus vestimeiila ejus attrectavit ul nulla 
pars corporis ejus tecta remaneret. Omnis autein 
populus, et praecipue pueri post eum simulcum 
cane cucurreruntv eumque cum ululatu quasi Iiipum 
[extra] muros civitatis ejecerunl« llle vero , hujus 
pudoris opprobrium non ferens , per unum annum 
nusquam comparuit. Postea Neroni Ca^sari innotuit^ 
hominisque maligni amicitiis pejor pessimo copu- 
latus inhaesit. 

Appropinquante termino apostolici ceruminis, 
apparuit Dominus Petro apostolo per visionfm di- 



1 Modo si suscitavero ilium, interficietis Petruni? > h cens : c Simon et Nero pleni daemoniis adversum 



Turba respondit : c Yivum incendemus eum. > 
Tunc Simoa , invocatis daemoniis, ministerio eorum 
coepit agere ut moveretur corpus. Quod populi vi- 
dentes coeperunt clamare in laudem Simonis et in 
pemiciem Petri. Petrus autem , vix impelrato si- 
lentio , ait ad populum : c Si vivit , loquatur, am- 
bulet , accipiat cibum , revertatur ad domum suam. 
Alioquin, sciatis vos falli a Simone. i Populus vero 
una voce clamavit : c Nisi hoc Simon fecerit , poe- 
nam patiaturquam Petro imposuit. > Siinon au- 
lem fingens se iratum , fugere petiit. Sed populus 
eum cum iogenti exprobratione tcnuit.TuncPetrus, 
cxpandens manus suas ad coelum, dixlt: c Domine 
Jesu Chrisle , qui nobis discipulis tuis dixisti : Ite, 



te cogitant. Noli timere , quia tecum ego sum , et 
dabo tibi apostoli Pauli solatium, qui cras Romam 
ingredietur. Cum quo post seplem nienses simul 
habebis contra Simonem bellum. Et postquam tI- 
ceritis et dejeceritis eum et deposueritis in infer- 
num , simul ad me ambo venietis victores. » Quod 
et factum est. Nam alia die venit Paulus. Quo or- 
dine se viderunt , et post septem menses cum Sl- 
mone conflictum habuerunt , sanctus Linus papa 
enarravit et omnem textum passionis eorum Gneco 
sermone ad Ecclesias orientales scripsit. 
YIU. Sequentia, Mor$ apo$tolorum Petri ei Pauli, 
Inde sicut olim coepi , quaedam roihi libel excer- 
pcre et intcrmissa verborum copiosa prolixiiate 



tsi 

geilsnimeoiDpeiidiofiam serietn renim coagerere. 

Aiidito qiiod Paiilus Romaui venisset» Petrus 
valde gavisus est, et staliin exsurgens, ad eum per- 
rcxit. Mutuo auiem se vidcntes, pne gaudio fleve- 
r*mt, et in amplciibus suis diutissime morati, in- 
vicem se iacrymts iufuderunt. Deiude lantis verbi 
Dei pra^^icatoribus pars maxima populorum credi- 
dit, nec eis vesana concio Judxorum vel gentium 
palam resistere potuit , quibus abundantiam totius 
sapieiitise Spiritus almus afiluenter infodit. 

Innumerabilcs populi dum convertuntur ad Do- 
minum perPetri praedicationem, contigit etiam coii- 
veni Libiam Neronis uxorem, et Agrippinam Agrip- 
pse prtefecti conjugem, ita ut a iatcre suorum se 
maritorum auferrent et pudicitise pro asterni rcgis 
amore studerent. 

Paulus quoqiie muitiplici graiia resplendult, ct 
orbi Romano signis et prodigiis et doctrina muita, 
iiurabiiique sanctilate admodum innotuit. Extra nr« 
bem borium publicum sibi conduxit, ibique cum 
Luca et Tito, aliisque fidelibus de verbo vitse tra- 
ctavit. Iiiterea ccepit maximam multitudiuemcolll- 
gcre, Deoque juvaute, fidei per cum adjiciebantur 
multae animae, ila ul per lolam urhem sonus praedi- 
cutionis ct sanclitaiis ejiis fieret, et fama per unl* 
vcrsam circa regi(mem de illo exirct. Multi de domo 
Csesaris ad eum concurrebant, et, audila praedica- 
tione ejiis, in Dominum Jesum Gbristum credebant. 
Plures etiam ex cubiculo Caesaris ad eum veuie- 
bant , et facli Cbristiani mililiam deserebant , et 
icterno fervore sic inflam:nali Cbristo adbxrebant 
ut rursus ad militiam suam vel ad palatium roverli 
nollent, sed gloriam verae fidci et virtutum iirinis 
omnibus et divitiis ac bonoribus praeponerent. In> 
gens itaque diabolo quolidie augmcnlabatur detri- 
mentum et fidelibus salubre gaudium. Sencca eliam 
institulor imperatoris adeo est illi amicitia copu- 
laiuSy videns in eo divinam scientiam, ut se a col- 
loquto illius temperare vix possel ; quatenus si ore 
ad os iiium alloqui non valeret, frequentibus datis 
et acceptis epistoiis, ipsius duicedine et amicali col- 
loqiiio atque consllio frueretur. Sic nimirum ejus 
doclrina, agente Spiritu sancto, muitiplicabatur et 
aroabatur, ut licite ibi doceret et a multis libentis- 
sime audiretur. Disputabat siquidem cum ethnico- 
rum philosopliis et revincebat Judaeos, unde ei ma- 
gisterioilliusplurimi manus dareat. Quaedam nam- 
que scripta illius magister Caesaris coram eo rele- 
git, et in cunctis admirabilem reddidit. Senalus 
etiam de illo non mediocriter sentiebat. 

Igitur, dum sic divinus splendor per insignes apo- 
stolos iion solum Romanis emicuisset, sed etiam 
cuDCtos, qui de diversis nationibus Romam, utpote 
caput mundi, appetebant, illustrasset, majores syn- 
agogarum et principes gentium zelo amaritudinis 
commoti sunt, et turbidum vulgus in odiuni illorum 
impiis derogationibus concitaverunt. Simonem ergo 
Magum Neroni de palalio procedenti prsetulerunt et 
bcatos apostolos falso culparc siuduerunt. Simon de 



A Petro mitlta coi^iii mala dicere, asserens^eitaF uat^ 
gum et seductorem esse. Homines eidem pravi cre- 
debant, et deludel>antur,qui phantasiica stgna ejus 
stulte mirabantur. Faciebat eiiiin serpentem aereum 
movcri se, et lapideos canes lalrare, statuas aereas 
ridere et moveri ; se autem currere el subito in 
aera videri. Contra bxc Petrus infirmos verbo cih 
rabat, caecos orando illuminabat, daeroonia solo 
jussu fugabat. Inlerea et ipsos mortuos suscital:at» 
et orones quos poterai a pcssima niagi societate sub- 
trahebat. Oinnes ergo religiosi viri niagum exsecra* 
bantur; scelerosi econtra compiices ejus falso Pe- 
trum testimonio criminabantur. Tandem hiijusinodi 
sermo ad Neror.em venit , et Sinonem Magum ad 
se ingredi praecepit. Ingressus iliico coepit intuentcs 

^ ludificare et ante Neronem efligies mutare , ita nt 
subito fieret puer et postea senior, altera vero hora 
adolescentior. Sic per multas ilguras ministerto 
diaboli bacchabatur. Et bxc videns imperator, hunc 
csse Dei filiuni arbitrabatur. Tunc seductore mago 
cum suis complicibus aposlolos accusante, Ncro 
jussil Petrum et Paulum festinanler adduci ad se. 
Alia vcro die apostoli et Magus coram Caesare di^ 
ceptaverunt, et diversa, ut veridica narratio pandir, 
ab iilis prolata sunt. Nara discipuli veritatis vera 
prompserunt, magumque furcm et sceleratum iu 
omnibus detexerunt, ipsumque turpem et apostati- 
cum, nc socordes ei oblemperarent ad sui damna- 
tionem, asseruerunt. Cumque Simon minaretur se 

^ missurum angelos suos ad puniendum Petriim, Pe- 

' irus a Nerone secreto petiit ut juberet sibi panem 
bordcaceum aflerri et occiilte dari. Quo facto, Pe- 
(rus panem accepit, benedixit, fregit et sub manica 
sua abscondit, atqiie a Ma^o jaclante se Dci fi ium 
esse, quid feceril instauter inquisivit. Tunc Si iion, 
. Indignatus quod secretum apostoli iion posset di- 
cere, vociferando jussit canes magnos procedere, et 
Petrum in conspectu Caesaris devorare. Ecce canes 
mine magnitudinis protinus apparuerunt, et in Pe* 
trum impetum fecerunt. lile vero genibus in terra 
positis, ambas manus extendit, et panem quem be- 
nedixeiat ostendit. Quem ut canes viderunt, subiio 
nusquam comparuerunt. Sic magus omnium hidi- 
brio manifeste patuit, qui angelos in apostoUim 

venturos promiserat, canes exhibuit; seseque non 
divinos, sed caninos habere angelos monstravii. 

Tandem Simone Mngo in mullis ratione verboriim 
ab apostolis confutato, Nero jussit excelsam torrem 
fabricari ex lignis in caropo Martio. Altera vero die, 
Caesar et se.natus et equites Roroan^t omnlsque po- 
pulus ad spectaculum convenerunt, et apostoli, Ne- 
rone jubente, adducti sunt Tunc Simon turrim co- 
ram omnibus ascendil, Inuroque coronatus sursum 
manus extendit, et in altum volare coepit. Paulus, 
flexis genibus corain oroni populo, Doroinum ora- 
bat; Petrus vero machinationibus Siroonis intcn* 
debat, et opportunuin tempus divina: ultionis secu- 
rus exspectabat. Tandem fideli socio ait : i Paule, 
modicum caput erige et vide. i Paulus vero lacrjr 



135 



IHSTORIA ECCLESIASTICA. — PARS 1. — UB II. 



mis pleiius capul elevavU, Sinionemqiie jam in alto A et RowMiot, alios^iie 

Tolantem vidit et ait : « Petre, quid cessas ? perfice 

quod coepisti. Jam eniin vocat nos Dominas Jesus 

Cbristus. > Petrusauleni contra Simonemaspiciens, 

ait : c Adj^iro vos» angeli Saianss, qui eum fertis in 

aere ad decipienda liominum infidelium corda, pcr 

Deum crcatorem omnlum, el per Doninum iiostrum 

Jesttm Chrtslum Fili^im ejus qaem tertia die susci- 

tavit a mortuis, ul eofli cs hac bora jam non fe- 

ralis sed dimittaiis. » 

Continuo in voce Petri ex allo dimissus, in loco 
qui Sacra via dtcitur cecidit, et in qualiior partes 
fractus, qnaiuor silices adunavlt. Quae res usque in 
hodierniim diem apostolic» victoriae testimoiiium 
exhibttit. Tunc!ad soniium ejus, cum crepuit, 



134 
qttl e|ni mpHoB^ 
adiBodutii grat«i»bafitiir, in fide confortavit, sojio- 
qne rini veriMim Dei ubertim sparsit, fideliunique 
iinnerum per aliquot dles, opilulante Deo, an- 
gmentavit. Porro bealiis Pelrus, dum liiJam de 
conipedibus ferri demolttam baberel, et fasciola 
ei ante sepem iii via Nova caderet, 'jiixfa porlam 
Appiam veniens, Dominum Jesum Christuni vidil. 
Quem ut cognovii, adorans ait : i Douiine, qiio va- 
dis? » Et Dominus dix-it ei : i Sequere me. Pctre, 
quia vado Romam iterum crucifigi. > Mox illuni 
secuiiis, Romam rediit, eique Dominus dixit : i No!i 
timere, quia cgo tecum sum, quousque introducam 
te in donium Patvis mei. • 
Cuntque rediret mane , ecce magislriani eum 



Paulus capui lev.ivit , Deoquc justo judici graiius ^ tenuerunt , ac ad Iribunal C^saris peitraxerunt. 

Nero autem, recolens ea quse gcsta fueraiit, jussii 
Petrum in crucem levari ct Paulum decollari. 
Petrus vero cum ad crucem vcnisset, et totas 
snpcrnis intentus in spTilu solerte considerasset 
quod Dominus Jesus Chrisius, qui de coelo ad lerras 
descenderat, recta cruce sublimatus fuissei, roga- 
vii a carnificibus crucem suam gyrari, seseque 
capite demerso crucifigi. At illi crucem verteruni, 
et pedes ejus sursum, manus autem deorsum fixe- 
runi. Tunc convenit innunieralilis populi nnilti- 
iudo ita pleni furore ut vcllent etiam ipsum Nero- 
Mcm imperatorem incendere. Pctrus autem probi- 
bebai eos, dicens : c Nolite, filioH, noliie impcdire 



egii. Nero autem ira magna pleniis Peirum et Pau- 
liim in viDculis feneri fecit. Corpus vero Simouis 
tribiis diebus, ioiidemque noclibus diligenter cu- 
stodiri praecepit, putabat eiiim quod ieriia die re- 
siirgerei. Sed Peirus asseverabat quod in aeiemum 
damnaiiis esset. Apostolis in Spiritu sancto tri- 
pudiantibus, Dominumque Jesuin magistrura suum 
palam coiifilentibus, Nero ira magna rcpletus dixii 
ad Agrippam praefectum suiim : c Istos homines ir- 
religiosos necesse est perdcre male ; ct ideo cardis 
fcrreis acceplis, eos in Naumachiam consumi ju- 
be« > Agrippa dixii : < Non congruenti eiemplo 
jubes eos perire. Qiioniam Paulus innocens esse 



videtur, jusium esi ut ei pro irreligiositaie capiit r >^^i' meum. Jam pedcs mei viain coclestem am 



amputetur. Petrum autem, eo quod homieidiura 
perpctravii, jube in crucem levari. > Annuente Cas 
sare , doctores aeternx salutis statim a conspectu 
cjus deducii sunt ei Paulino traditi sunt. 

Paulinus, vir clarissimus magisteriae potestalis, 
aposlolos Cbristi suscepit, et in custodia Mameriini» 
siib manu Processi et Martiniani, aliorumque mili- 
ium, manripavit. Ibi novem mensibus in carcere 
fuerunty et multos infirmos, qui ad eos venerant, 
ac daemoniacos oraiionibus suis curaverunt. Deni- 
que cunctis, qui in custodia erant, obnixe vocife- 
rantibus, ei aquam ab eis, quia siti periclitabantur, 
iinanimilcr poscentibus, beatissimi apostoli Deiim 
oraverunt, et ab ipso, cui adhacrebant, celeritcr 



bulant. Nolite iristari, sed gaudete mecum, qula 
hodie consequor fructum laborum meoruin. > 

Dcinde posi longam cxbortationem, qua figuram 
crucis Cbrisli, quem imitabatur, subtiliter explana- 
vit, orans ei graiias agens DeO| aii : c Gratias ago 
iibi, bone paslor, quia ovcs quas tradidisii mibi 
compaliuntur mecum. Pcto, Domine, ut participcni 
niecum dc gratia tua in reguo tuo. > Et adjiciens 
dixit : c Commendo tibi oves, bone pastor Cbriste» 
quas roihi tradidisti» ul non seniiant se sine me 
csse qui te habent, per quem ego gregem hunc regere 
potui. > Et hacc dicens, emisit spiritum. 

Slalim viri, qui nunquam ibi visi fuerant, appa- 
ruei e, ncc antea nec poslea qiiisquam poluil eos 



cxauditi sunt. Nam bealo Petro apostolo signum D ibi videre, qui dicebaul se proptcr illum de Jero- 



cnicis in monte Tarpeto faciente, eadcm hora 
einaiiaverunt aquae de monte. Tunc Processus et 
Martinianus, et omnes qiii in custodia erant, ad 
pedes Petri apostoli prostrati sunt, ct xlvii credcn- 
ies in Dominum baptizaii sunt. Tunc pro eis sacri- 
ficlum laudis obtulit, et omnes Dominicae participes 
eucharistiae fecii. 

Visis itaque iot mirabilibus, magistriani Pro- 
cessus atque Mariinianus dixerunt ad apostolos: 
< Pergiie quo desidcratis , quia exoblitus Nero 
desperavii de vobis. > llli autem satis a fratribus 
ro^ati ut egredercntur , post novem menscs exi- 
eruni, et per viam Appiam ad portam pervenerunt. 
Tunc Paulus in urbe Roma nolos ct amicos adiit« 



solyma advenisse. Ipsi iina cuni Manello illustri 
viro corpus ejiis occiilte abslulerunt, ac ad tere* 
binthum juxta NauTnachiam, in loco qui Yaticanus 
appeliatur , posuerunt , magnosque patronos ( i 
amicos Domini Jesu Chrisli Romanis datos tesiaii 
sunl. 

Nunc de Doctore gentium, qualiter bonum ccrta-> 
men ceriaverit, cursumque consummaverit, bra- 
viumque supernae vocationis obtinuerit, libet ex 
bisloria passionis ejus breviter excerpere, et hie 
ad laudem ineffabilis Adonai veraciter inserere« 
Paulus postquam de carcere, ui supra diclum esi» 
exivii, hortum, ubi prius hospitabatur, rcpctiit ; et 
illuc amicorum pluriira cohors ad eum gaudens 



155 ORDERICI 

convenil. Deniqiie quadam die, dum salutari do- A 
ctrina^ inserviret, el circa vesperam in comaculo 
editiori lurbas erudiret, Palroclos pincerna regis 
a consodalibus suis iuvitatus, Caesaris se subducens 
aspectibus, ad hospitium Pauli perrexil vespere ul 
audiret documenta vitae perpetuse. Sed cum, pra: 
multitudine popuii, ad magistrum ingredi non 
posset ut verbum Dei, quod ferventer aroabat, 
commodius audiret, ad fenestram excelsiorem 
ascendit et secus eam sedit. Yerum cum profluus 
sermo in longum prutraherelur et juvenis somno 
fatigaretur, insidiante invidia diaboii , paululum 
dormitare ccepit, cadensque de fenestra satis ex- 
celsi ccenaculi, spiritum ekhalavit. Quod mox Nc- 
roni a balneo revertenti nuntiatum est, unde idem, 
quia juvenem valde diiexerat , contristatus est, B 
aiiusiiue in loco ejiis ad vini ofiicium ordinatus est. 
Paulus vero> qiii poputos intus insiruebat, statim 
perSpiriluiu cognovil quod gestuin erat, popiiloqiie* 
prscsenti nuntiavlt, sibique corpus exanime illico 
^fferri pra;C(pll..Deinde allato cadavere,PauIus ple* 
bem ailoculus est, ac ut plena fide pro resuscita 
lione niorlui Dominum Jesum orarent exhoriatus 
est. Universis or^iioni procumbsntibus, finita prece 
ait Paulus : c Adolescens Patrocle, surge et narra 
quanta tibi fecerit Dominus. i Mox Patroclus tan- 
quam a somno surrexit, et glorificare Deum onmi- 
potentem coepit. Paulus illum gaudenlem cum cge- 
leris, qui ex doino Ciesari^ erant, dimisit. Cumque 
Nero Patroclum lamentaretur et immensitate tri- ■ 
£titiae absorberetur, audivit ab assistentibus sibi 
Patroclum vivere et pro foribus adesse. Quod au- 
diens Ca?sar expavit corde, et recusabat eum in- 
;roire, siioque aspeciui astare. Tandem persuasione 
ainicoium ingredi permisil, et videns eum vegeia- 
ium, nullaque signa morlis habeutem, obstupuii, 
ei loculus cuin illo, Chrisiianuni eum esse cogno- 
vii. Unde nimis iraius, alapam el dedit, ideoque 
nuigis ille in Domino Jesu exsultavit. Tunc Barna- 
bas et Justus, Paulus miles et Arion Cappadociis 
ei Festus Galata, niinistri Cacsaris et amici, dixcrunt 
ei : € Cur recia sapientem et veracissime respon- 
dentem percutis juvenem? Nam ei nos militamus 
invicto regi Jesu Chrisio Domino nosiro. i Caesnr 
atiiem, cum audisset uno sensu et sermone illos D 
invlctum rcgem Jesum dicere, reiriisit eos in car- 
cerem, ui nimis illos iorquerei quos nimis ante 
amaveral. Praedicaiores quoque illius magni regis 
summopere requiri jufisii,eledicium feraleproposuit 
ut, sicubi invenireiitur , stne interrogatioue per 
tonnenta varia punirentur. Fideles ergo muUa 
ftcruiatione a ministris reipublicae quxsiti suiit et 
invenli quamp1urimi« atque ad pRcsentiam Caesnris 
perducti suni. 

Inier eos Paulus, consuetudinarias sibi pro no- 
mine Christi gestans caieiias, ductus est vinctus. 
Ipsum omnes alii velut didascalum respiciebaiit, 
raeritoque, quein Dominus vas clectionis censuernt, 
honorabant, sibique in omnibus praefcr:bant. Inde 



VITALIS 136 

Nero, sine alicujus Indicio, facile poiiiit cognoscere 
ipsum magni ngis miliiibus pr.rsidei'e, cumque 
illum inierrogaret cur in regniim Romnnonim latcii- 
ier introisset, militesqiie suos sibi sufolraheret, sui- 
que regis principatui subjugaret, Pau)i:s, Spirita 
sancio repletus, viriutem omnipoientis Dei coram 
omnibus qui adernnt conslantcr promulgavit, et 
oinnes ad iargitatcm roanus illius, qui secundum 
cujusque mcrituin donn ditissinia dispensare po- 
test, invitavii, ipsuni quoque C^sarem sunimo Regi 
fideliier obedire commonuii. Nibilominus etiam as- 
seruii regem suum vcnturum vivos et moriuos jud:- 
care, ei figuram hujus mundi per ignem devastarc. 
His audiiis, Nero Ca^sar ira succensus est et omr.es 
Cbristi milites igne cremari praecepii. P^ulum aii- 
iem consultu senatus, tanquam roajestatis reuni, 
secundum Romanas leges capiie truncari jussit, 
Longino et Megislo prxfectis atijue Acesio ccniu- 
rioni, ad interficiendum extra urbem iradidit; qui- 
bus in via Paulus sine interiiiissione verbum salutis 
praedicavit. Ministri etiani et apparitores a Nerone 
cuin velocitate directi sunt, et hitilanies Cbristlanos 
diligenier ad occislonem perscruiati suni. Unde tam 
multiplex turba Clirisiianorum ca;sa est ui pcpuius 
Romanus palatium virtute irrumpcret, el in ipsuui 
Cisarem exciiare sediiionem saiag >ret. Tunc Ncro 
clamores populi expavit, et aliud edictum propo- 
suii quo Christianos in pace vivere praecepit. Qua- 
propter Paulus iierum estejus oblatus conspeciibiis. 
Nero aulem, ut eum vidit, vehementissime excla- 
mavit : t Tolle magum, tollite ma!eficuni ; decollate 
impostorem, auferle de superficie terrse mentium 
immutaiorem. » Paulus vero constanler promislt 
se post mortem aeiernaliter viciurum, et cum invi- 
cto Rege suo mansurum ; ipsi quoque Neroni, ad 
comprobandam suorum fidem verborum, se vivum 
posi decollationem evidenier ostensurum. Deinde 
Paulus gaudens ad supplicium ducius est, suisque 
carnificibus, aliisque coiuitaniibus verla vii% mul- 
iiplicit.er impeiiitus est. Nam, cooperante Spi- 
ritu sancto, idololatriae vaniialem monstravii, ra- 
tiocinando nihil esse probavit, verain fidem, vcri- 
que Dei cognitionem mirabiliter allegavit, damna- 
iionein reproborum ei glorificntioncm jusiorum 
magnifice peroravit* Nec friistra. Divinus enim 
sermo protinus fruclificavil, aiidienlium videlicei 
corda turbarum tnngens inflnmmavit, et converso- 
ruin vocem pro transactis rcatibus, in Dlanctum 
permutavit. 

Interea, dum pro tam sanciis occupationibus 
mora fieret, et populus mulius voces in aliiim 
emitieret, Nero Parthenium et Feriiam, videre si 
jiissio ejus compleia esset, misit, et per eos pas- 
sioncm apostoli, si adhucviveret, acceleravii. Ipsis 
quoque Paulus semen salutis obiulit, sed praeva- 
lente nequitia, obduratis cordibus minime profuii. 
Cumque ad locuni martyrii cum innumeris comiti- 
bus incederet, et Plauiillam nobilissimam inairo* 
nam ad porlam urbis Romae obviam habuiss:t : 



«37 



HISTORIA ECCLESlASTlCi, — PARS I. ^ LIB. 11. 



ili 



I \ale, inquit, Plaulil!a, scternsB sahitis filia. i De* Aiempus, maximumque supplicium, et aBternus restat 



iude peliit abilla ut p^nnum, quo caput ejus tege- 
batur, ad ligandum oculos hora passionis suae sibi 
accommodaret. Illa vero flens ejus orationibus se 
commendayit, pannumque festinato porrexit, et 
paululum in partem propter plebis inipedimentum, 
Ht Apostolus ei jusserat, secessit. InsuUaiitibus pa- 
ganis, quod mago crederet ac impostori, Paulus 
eam confortavit, jubens ut seorsum praeslolarelur 
adventnm suuro, sccura slgno mortrs ejus in pan- 
niculo receptura. Longinum vero, sociosque ejus 
credentes docuit paucis sermonibus qualiter et a 
quibus baptizarentur post obitum ejus. Perveniens 
autem ad passionis locum, ad orientem versus in 
coelum manus tetendit, ct diutissime cura lacrymis 
Hebraice oravit, Dcoque gratias egit. Dcinde vale- 
dicens fratribus, benedixit, sibique oculos de IMau- 
iiUx mafora Iigavit, in tcrram uirumque genu flexit 
et colluni teiendit. Spiculator vero cum virtute per- 
cussit et caput ejos abscidit ; quod postquani a cor* 
pore praecisuiQ fuit, nomen Jesu Cbrisli Hebraice 
clara voce personuit. Siatim de cerpore ejus uuda 
tactis in vestimeuto mililis exivit et postea sanguis 
effluxit. Stola vero, qua sibi ligaverat oculos, non 
romparuit. Tanta etiam iucis immensitas et odoris 
suavitas in momento illius decollationis coelitus 
emicttlt utmortalium oculi splendorem illius sufferre 
«t humana lingua odorem narrare nequiverit. Om- 
nes baec videntes valde admiraii snirt, et invictuni 



inlerit*is; pro eo quod intcr caelera pessima quse fe- 
cisli,nniltumsanguinenijuslorum injusteeffudistL i 
Haec dicens, repenle dlsparuii. Ncro siquidem, hin 
auditis, ultra quam dici possit tiniore percussus 
est, el vehit amens effectus, ignorabat quid agcre 
potuisset. Tandem suadenlibus amicis, jussit solvi 
Patroclum et Barnabam, aliosque qui vincti fue- 
rant cuni illis. Longinus quoque, sociique ejns, 
mane, nt Paulus illis constituerat, ad sepulcrum 
ejus venerunt, ibique duos viros oran!es, et in me- 
dio eorum stantem Paulum viderunt; admirabiliqiie 
mctu pcrtimescenies , propius accedere reveriti 
sunt. Ac ut praefecios et centurionem, qui mi- 
nistri necis Pauli fuerant, ad se properantes vide- 
runt, teiTorehumano subrepti, stalim in fugam versi 
«unt Verum illis pie supplicaniibus, sieterunt, et 
/i.dem eorum audientes, cum gaudio spirituali eos 
baplizaverunt. 

1n illo tcmpore, magna perseculio Cbristianorum 
intonuit, et prima sequentibus eximium virtutis 
exemplum ac constanliae praebult. In Tuscia Tor* 
pes, magnus in ofllcio Neronis, post plurlir.a tor- 
meiita, decollatusesl. Rpnia) Processus et Martinia- 
nus et xLvi socii eoruin, a beato Peiro apostolo ba* 
ptizati sunt. Longinus quoque, aliique duo, per 
Paulura conversi sunr, et a Tiio ac Ltica saloUre 
lavacrum perceperunt. Hi nimirum doctorcs suos 
He et martyrio pedetentim secuti sunt. Mediolani 



Regem sabaoib in multam horam iaudaverunt. Par- Q Nazarius , Gervasius , Protasius et Celsus puer 



Ibenius autem et Feritas revertentes ad portam Ur- 
bis pervenerunt, ubi Plautillam Dominum glorifi- 
lantem invenerunt; quammox irrisione percunctati 
sunt cur caput suum non operiret mafora quam 
Paulo praestilerat. At illa, calore fidei accensa, curo 
maguaniroitate respondit : < vani et miseri, qui 
credere nescitis quae oculis videtis et manibus attre* 
ctatis ! Tere babeo eiimdem quem purrexeram pan- 
num, de infusione pretiosi sanguinis gloriosum. • 
Deinde tripudians enarravit quod Paulus innumera« 
bilium candidalorum catervis comitatus de ccelo 
venerit; maforamque deferens, gratiam pro beni- 
gnitate in euin babila retuierit, sibique pollici- 
tationem aeternae retributionis adjecerit. Protinus 



passi sunt. Nero ilaque innumeris facinoribus (heo* 
machlam adjecit, odiumque sui exercilus populique 
Romani merilo incurrit. Statucrunt enim ut publica 
cathomis tandiu caedcretur quousque exspiraret. 
Quod cum ilie audisset, et in eum tremor ac melus 
intolcrabilis irruisset, miscr ita fugit ut u'terius 
non appareret. Fertur a quibusdam quod, dum ad- 
huc fugiens erraret, ex frigore nimio et fame diri- 
guisset, et a lupis devoratus esscl. 

ncce quae sparsim de summis senatoribus Ec- 
clcsisc rimatus sum, simplici bie\itate collegi ; et 
dc plurimis voluminibus insignin gesla incmoria^ 
posterorum veraci stylo congessi. Petrus siquidem 
in circumcisione vii annis pra^dicavit, deinde apud 



Pfautilla pannum a sinu extraxlt, roseoque per- D Antiocbiam vii annis sedit. Sub Claudio Carsare, 



fasum sanguine illis oslendit. Illi autem iiimio pa- 
Tore correpti, concilo gressu Ca^sarem adicrunt, et 
quae viderant vel audierant ei nuntiaverunt. At ille 
cutn audisset, miratus est horrifice, et ingenti allo- 
nitus pavore, coepil de bis quae nuntiata sunt ei 
cuni philosophis tractare et amicis ac ministris rei- 
publicae. 

Circa horam nooam, dum baec invicem miraren- 
tur ct secum quaererent atque confabularentur, 
Paulus, clausis januis, venit ; et stans ante Caesa- 
rem dixit : t Caesar Nero, ecce ego Paulus Kegis 
aeterni et invicli miles ; vel nunc crede quia non 
sain mortuus, sed vivo Deo meo. Tibi autem, mi- 
^er» mala ineffa}>ilia imminent non post multum 
Patrol. CLXXXVIII, 



contra Simonem Magum pugnaturus Romam, pcr- 
rexit, ibique xxv annis Evangelium pracJicavlt, et 
ejusdem oibis pontificatum primus tenuit. Tricesi- 
mo autcm et sexto anno post passionem Christi, 
III Kalendas Julii crucifixus est, viaque Aurclia. 
juxta palatium Neronis, in Vaticano sepultus est. 
Eodem die Paulus, postquam innumeros aguncs at- 
que labores insigniter passus est, in via Ostiensi, 
in milliario secundo, in hortis ad aquas Salvias dc- 
collatus est. Ili simul Romae passi sunt sub Ncrone 
Caesare, Basso et Tusco consulibus ; quorum prior 
in eadem ur.be, juxta viam triumphalem, totiiis uf- 
bis veneralione celebratur, sequens vero in via 
Ostiensi pari honore habetur. 

5 



159 



OnnERlCI VITALIS fiO 

II. Andrtas, A tus ad stuprttin, ccnfugUad apostolam ; et IHa, fetie 

oominola, coram proconsule crimen projccit in fi- 
Ikiro. Tacente puero prae verecundia, sanctus illum 
Andreas escusavit, et impudicam de flagiiio palain 
redarguit. Procousul iralus jussit puerum in cuILeo 
parricidffirecludi et in flumen projici, Andream Tcro 
in carccrero trudi. Oranle apostolo, terrxmoius ma- 
gnus cura tonitru gravi factu& est, et proconsul de 
sede ceeidit» et rcliqui onmes terrae deculwerunU 
Mater Tcra pueri percussa aruit et m<H*tua est. Tunc 
procousul, prostralus apostoli pedibus, ait :i Mise- 
rere pereuntibus, famule Dci, ne nos terra degla- 
liat. » Orante apostolo, terrsmotus cessavit, sere- 
nltas aerts rediit, et ipse lurbatos circumiens saiut- 
vit. Proconsul vero verbum Dei suscepit, et citin 
" omni domo sua, credens in Dominum^ ab apostal» 
baplizatus est. 

Gratinu^ Sinopensis a febrc apprebersus graviter 
segrotavit, uxor vero ejus bydrope inlumuil. FiUuft 
quoque, dum in balneo mulierum lavarelur, a dae- 
mone» perdito sensu, graviier cruciabatur. Andreas 
vero a proconsule rogaius, ascenso vehiculo ad ci- 
vitatem venit, ct Gratini domum ingressus, dsmo- 
nium exturbavit, puerumque mundatum sanaTil. 
Maritum vero et conjugem ejus adullerii contagio 
poUutos redargui i, ct ab eis accepta euiendationis 
sponsioiic curavit. Denique jam sospites fldcm Jesa 
Chrisii recepcrunt et cum omni domo sua gauden- 
tesbaplizali sunt 

Nicseae septcm daeiRones inter monumenta gecvs 
viain lalitabant, bomines quoque prxtereuntes roe- 
rdie lapidabant, ct multos jam nece afTeceram. 
Tantiem iiluc advenienteapostolototacivilascxsttt- 
tavit, etcgressa ob\iain cum ramis paiiuarum, pro- 
clamavit : c Salusnostra in manu tua, homo Dci. • 
Deinde omncm rei ordinem exposuerunt, ipsique 
Riiiilominus ordinem fidci et religionis ab apostoki 
mox audieruia. Protinus gaudentes in Dorainuni 
crcdideruiit, el Jesum Cbristum Dei Filium professi 
suiit. Andreas autem pro eorum prompta creduli- 
tale Deo gratias egit, et dsemones in similitudine 
canum corain populo assistere JHSsit, et postmodum 
in loca aiida et infructuosa, ne ulli homini noce- 



Roma caput mundi tam sublimes patronos se ha- 
berc gloriatur, sd quorumliroina de cunctis mundi 
pai-tibus fidelis popiilus properare conalur, ut tam 
potentibus advocatis adjutus, contra omnes adver- 
sarios, adversasque poteslates indesineiiter pro- 
tcgalur. Universi pracsio senliunt eorum sub- 
sidia, qui devotione congrua poscunt eorum suf- 
fragia ; praestante Deo rege summo, qui trinus et 
uniis vivit et regnat per omnia saeculorum sxcula. 
Amen. 

4ndreas, frater Simonis Petri, secundum Uc* 
braicam etymologiam decoru$ vel Tispondens inter * 
pretatur. Scrinone autcm Grseco, am t*0 av9/»o(, 
idest aviro^ viri/is dicilur. I!ic in sorle praedicalio- 
nis Scythiam el Achaiam accepit, in qua etiain, in 
civitaie Palras li Kalendarum Dcccmbris in cruce 
suspcnsus occubuit. Egregius de virlulibus cjus* 
apud nos libellus habetur, in quo mulia et mirade 
beato Andrea rcferunlur. Aucior quidein libri co- 
gnilus mihi non est ; sed mirandarum relatio re- 
rum merito, ut arbitror, gratissima est. Libet ergo 
ad iaudem cunclipotentis Messiae qu;edam inde bre- 
viier excerpcre et huic opusculo nostro inserere. 
Igltur, cum Malthseus apostolus et cvangelista Myr- 
niidonibus verbum saluiis annunliarct, unde a duris 
civibus apprebensus, erulis oculis in carccre cate- 
nis circumdatiis esset, Andrcas aposlolus, angelo 
Deijubcnte, ad fretum venit. In litloi^c inyenta nave ^ 
mox in illani asecndit, et, prospere flantibus ventis, 
ad urbem, ubi sanctus Malthxus in squalore carce-* 
ris tenebatur, navigavil. Videns vero coapostolum 
suumin dolorenimio cum aliis vinctis rcsidentem» 
amarissime flevit, factaque simul oratione, locus ille 
statim contremuit, et lux magna in carcere refulsit. 
Oculi quoque I)eati evangelist» reslaurati sunt , et 
cunctorum catense relaxatse sunt. Sic Mallhaeus, et 
omnes alii qui cuin eo vincti erant, resoluti sunt 
ct inde abicruat. Curoque An Ireas verbum Dei 
pnedicaret incolis, ipsum apprehendentes, ligatis 
pedibus traxeriint per plateam civitatis. Jam evulsis 
eapillis fluebat sanguis de capite illlus. Tandcm 
orante apostolo, t!raor ingeus super habitatores 



-Myrmidoni» factus ost, et ille mox ab eis dimis- D ''^"^' ^"^^avit. Sic in virtute Dei civitatem liberavil, 
sus est. Deinde proslrati solo ante pedes apostoli civesqu.^ credentes baptlzavit. eisque Ccelesti- 
praedicationem ejus rcccpenint. el divinitus inspi- ""™' ^*»*"™ '^^"^™ ^ sapientem, episcopQm 
rati «redentes in Dominum baptizati sunt. Audreas ^t tuit. 
inde recedens, iu regioncm suam yenlt, ibique cu« 
jusdamcaici oculostctigitetiUe statim lumen rece- 
pil. Demetrius, priinas urbis Amasdeorum, auditis 
signis qu» faciebat in noiuine Cbristi cum lacrymts 
procidit ad pedes apostoli, ut puerum iEgyptiuin 
sibi yivum, quem febris exstinxerat, redderet. Mir 
lis apostolus flenti condoluit. ad doinum luctiis 
cum eo perrcxit, et, oraiione facta, puer sospes 
confesiim surrexlt. Omnes qui hoc viderunt Iseta- 
li sant, et credentes baptizati suut. 
Sestraius puer Christianus. a roatre sua impeti- 



Ad portaro Nicomediae in grahato mortuum jaye- 
nero oflendit, cujus parentes asiate grayatos et 
cum nimiis ploratibus filii cadaver prosequenles 
prospexit. Condolens autem lacrymis eorum, quali- 
tcr adolescens obiisset inquisivit. Sed iliis prae ti- 
more nihil respondentibus , a famulis audiTlt : 
c Dum esset hic in cubiculo solus, septem canes su- 
bito advenerunt et in eum irruerunt. Ab his ergo 
miserrime discerptus, cecidit mortuus. > Tanc Aii- 
dreas septem dsemonum, quos a Nir«a fugarat, hoc 
opusesse cognovit. et. in coelum suspirans, a Dso 



Ul 



HISTOaiA ECCLESUSTICA. — PARS I. ^ LID. U. 



Ui 



Tiiam defuncto pelivit. Facta<j[ue prece, conTersus A verunl. Porro juvenl omne patrimonium suum a 



a:l reretruro, ait: c In nomine Jesu Christisurge. i 
Admirante popiilo, puer surrexit et resuscitatori 
8uo adbxsit. Apostolus vero piierum credentero us- 
que in Uacedoiuam secum perduiit et sahitaribus 
verbis instmit. 

Egressus inde, navim ascendil et Hellesponti he^ 
tum intravil, Bycanttumque adire disposuit. Ecce 
mare commotnm est^ Tentus validus iiicubuit, ei 
navis mergebatur, naulaeque mortis periculum pras- 
stolabautur. Deniqne beatus Andreas ad Dominum 
oravit; quo praecipienle» moz ventus siiuit, tran- 
quilUtas rediit, et omnes a discrimlneliberatos By- 
zantium prospera navigatio perduxlt. Inde prope* 



contribufibus suis» quia valde ab eis diligebatur, 
concessom est. Ipso vero adhxrens apostolo , 
frucius prsediorum suorum pauperibus iargitus 
est. 

Post aliquod tempus ambo simol Thessalonicam 
profecii sunt, ad quos civcs in tbealro gaudentes 
congregati sunt. Exous aiitem eis verbutn Dei prae'- 
dicabat, et beatiiis Andreas, admiians prudentiam' 
ejus, tacens audiebai. Deinde , posceiitibus turbis, 
AdLnathuni Carpiani filium asgrotantem aflerri 
jussit. Sed ille, diclo sibi a patre suo suae salvatio* 
nis nuntio credidit, vestimenta sua induit» a gra- 
bato post XXIII annos sanim surrexit, et veloci 



rantibus Thraoas hominum apparuil multitudo, qui ... 

..,,.., ,, . t . n cursu parentes suos prseveniens, ad thealrum pcr- 

cum evaginatis gladiis lanceas manibus gestabant '^ . . . . ^ / ..... 

rcxit, ibique ad pedes apostoli cecidit, et pro re- 

cepta sanitate» populis siupentibus, gratias cgit. 

Quodam de Thessaloniccnsibus rogantc apostolum 

pro liifo d%inonioso, mille-artifex Salan in secreto 

&iiQbcavit cubiculo. Denique pater cum niortuum 

invenisset, et ob hoc multuin plorasset, fide tamen 

robustus in spe praevaluit ct cadaver ad thcatrum 

ab amicis deferri fecit, evcntiimqnc rei apostolo 

narravit lile autcm ad populum conversus, att : 

I viri Thcssalonicenses, quid prodcril vobis, 

cum niira 0eri videriiis, si non crcditis? i Porro 

illis pollicentihns quod credcrcnt, viso miracuIo« 

Andreas aposioiiis dixit defunclo : i In nomine 

Jcsu Christi siirge, puer. > At ille statim surrexit, 

populusque slupefacliis sponsionem dc recipienda 

fide fidelilcr ienuit. 

Medias Philippensis pro filio segrotante cum 
lacrymis apostolum rogavit ; cujui precesi niitissi- 
mug vir benigniter suscepit, et apprehendens ma- 
num ejus, Puilippis ivit. Ingrcdienlibus porlam 
civitatis senex occurrit, et pro filiis, quos pro 
culpa Mcdias in carcere cruciaverat, rogavit. Sua- 
dente apostolo, Medias ad pedes ejus procidit , el 
non solum illos duos absolvit, scd etiain alios 
septem, pro quibus nemo loquebatury .tanlum ut 
filius ejus sannretur. Illis itaque liberatis, apostolus 
Philomedem sanavit, qiii xxii annis fuerat debi- 
lis. 

Deinde clamantibus populis nt suis etiaro meds^ 
retur infirmis, Andreas confidens in Domino, sa- 
naio dixit puero : i Per domos a^grotantium vade, 
et in noinine Jesu Christi, in quo sanatus cs, julie 
eos exsurgere. > At ille jussis apostoli paruit, 
populusque videns mirabilia credidit, et apostolc 
molta munera obtulit; sed ipse^raiis omnibiit 
verbum vitae praedicans, nihil recepit. Fillam quoqoc 
Nicolai, quae langnebat, pro quapiter ninlta offere- 
bat, gratis sanavit et omnes ad fidcm inviuvit 



et in occursantcs irruere cupiebant. Beatus vero 
Andreas contra illos crucis signum fecit et pro sat 
vatione suorum Deum oravit. Angelus aittem Donii- 
ni, cum magno splendore praeteriens, gladios eorum 
tetigit et, eisdem in terram corruentibus, vir Dei 
cum suls illaesus transivit. Berinthum maritimam 
Tfaractae civitatcm Andreas apostolus pcrvenil, ibi- 
que navem, quae in Macedoniam propernret, invenit; 
in quam intrare apostoluin angelus Dci praecepit. 
Iftgresstts autem verbutn Dci praedicavit, et nauta 
cum omnibus naucleris in Deum credidit. 

Exous nobilis ac valde dives juvenis in Thessa- 
ionaca erat. Hic ad apostolum, nescicnlibus suis, 
ftccessit* ipsumque pnedicantem verbum Dei au- ^ 
diens in Dominum credidit, et» contemplls paren- 
tibus ac rebus suis, ei adbaesil. Parentcs cjus eum 
qiiacrentes Pbilippis invenerunt, ipsumque ab apo- 
siolo niuneribiis et minis segregare valde conati 
cunt, sed noa potuerunt. Praedicante apostolo, ver- 
bum salutis spreveruiit et, convocata cohorte, ig- 
nem in domum injceeruiK, fascesquecarecti, scir- 
pique et facularum adhilentcs, domum snccendere 
coeperunt. Tunc juvenis anipullam a-.uae cum in- 
vocatione nominis Christi dcsuper cfi^udit, et divina 
virtus omne incendium, ac si acccnsum non fuis- 
set, statim exstinxit. Deinde furiosi scalas admo- 
verunt ut ascenderent, eosqiie gladio interficerent; 
sed divinitus excaecati sunt, ne asccnsum scalarum 
viderent. Tunc Lysimacbus quidam e civibus divi- j) 
num opus advertit, vicinonimquc insaniam auda- 
cter redarguit, dicens : c Utquid, o viri, casso vos 
labore consumitis? Deus enim pugnat pro viris istis, 
et vos non cognoscitis. Cessate ab bac stuititia, ne 
vos coBlestis consumat ira. > His dictist omnes cor- 
de compuncti sunt, et tenebrosa nocte ingruente» 
ipsi coelilus iiluminati sunt. Ascendentes autem, 
apostoium orantem intervenerunt, et in pavimento 
prostrati, ab eo indulgentiam petentes accepemnt. 
Ab apostolo entm benigniter erecti sunt, et in fide 
corroborati Omnipotentem laudaverunt. Parentes 
tantuDi pueri non crediderunt. Exsecrantes veroju- 
Tcncn), in patriam suam reversi sunt: et post quin- 
quujSinta dies» unius borse momento simul exspira- 



X. Andrea$, Seqventia viim eju$. 

Passim apostoli fama per Macedoniam currebat 
de virtutibus quas idem supcr infirmos facicbal- 



I4S 



ORDERICI VITALIS 



iil 



Vlrlnuft (f 9) ergo proeonsul ccmra eum concilatus A niorere. i Slatim serpens gTa?em nigitum emisit. 



est, et Tbessalonicam milites misit ut eum compr»i 
benderent ; sed viso fulgore yultus ejus , attingere 
fllum nou ausi fuenint. Populi Tero in Ueum cre- 
denles, ut milites illuc Tcnisse pro laesione apostoli 
audierunt » irati gladiis et fnstibus eos interimere 
voluerunt; sed» probibente apostolo , vix manus a 
cxde cobibuerunt. Denuo proconsul misit ntilites* 
sed ipsi, ut apostolum viderunt, turbali nibil dixe- 
runt. Denique tertio proconsul multitudinem mili- 
tnm misit , quorum unus a dxmone arreptus esl et 
in abaenlem truculenta proconsulem verba locutus 
est. Deinde daemonium egressum est, et milcs 
oecidit ac mortuus est. Interea proconsul magno 
cum furore venit, et secus Andreara apostolum 



quercuni magnam , qux propinqua erat, cirenmde- 
dit 9 et se circa eam obligavit , evomensque rivuii*. 
veneni cum sanguine exspiravit. Deinde aposiolu» 
ad pnedium mulieris, in quo j>arvulus, quem ser* 
pens perculerat, mortuus decubabat, pen^enit; ei 
parentes cyus , ut interfectorem Glfi sui mortuum 
viderent, misit. Illis vero abeunlibus, uxori procon- 
sulis dlxil aposlolus : c Yade et suscita puerum. > 
At iila nibil diibitans, vcnit ad corpus, et aii : 
c In nomine Dei mei Jesu Ghristi surge incolumis. > 
llle vero protinus surrexit, cunctis gaudentibus, 
Deoque gratias agentibus. Sequenti nocte beatus 
Andreas Petrum et Joannem vidit in visione, In qua 
revelatum esl ei quod paulo post pci.deret in cruce. 



fttans, eum videre non potuit, donec loquentem "^ DominumqueJesumsecutunisessetcrucispassione. 



audivit ; tandem miser , ut sanctum Dei vidit, pro- 
bra minasque in illum inculcavit. Sed benignusvir 
furibundum judicem dulcibiift eloquUs mitigare 
fttuduit, fusisquo precibus ad Dominum, militem 
defunaum resuscitavii. Proconsul vero adhuc in 
insania permansit. Facto mane jussit feras in sta- 
dium intromitti et beatum apostolum trabi , feris- 
que projici. Furiosi vero clicntes ilUim per capiUos 
traxerunt, in arenain projecerunt, aprumqtie fero- 
cem et horribilem diiniserunt. Qui saiictum Dei ter 
circumivit, se:l nihil ei nocuil. Ilerum jussu pro- 
consulis, aper a xxx militibus adductus, et a duo- 
bus veiiatoribus est impulsus, sed Andream non 



Fratres autem convocavit, enarrationem visionis 
explanavit, et pro celeri migratione sui lugenles 
confortavit, et per quinque dics salubriter erudivit. 
precibusqtie plis Ecclesiae gregem Deo conmcnda- 
vit. Inde Tbessalonicain profectus cst. 

Lisbius proconsul viae Dei resistere conatus cst« 
et, militibus mullolies missis ut Andream coinpre- 
benderent, deieslabilis impos voti effoctus esi. 
Tandem apostolo adveniente. a duobus dxmonibua 
flagris caesus est. Undepostmoduni, Dcivirum ac • 
cersiens, coram omni populo nequitiam suam et 
confessus est. Deinde verbum Dei ab aposlolo 
libeiiter audivit, et ab aegritudine sanatus in Deum 



atligit, venalores aulem in frustadiscerpsit; demum ^ credidit, atqiie in Dei lege diligenter ambulavit 



horribilem gruiinitum dans, cecidit et exspiravit 
Igitur, laudante Dominum populo, angelus visus est 
descendisse de coelo et sanctum Dei confortabat in 
stadio. Denique saevus proconsul, fervensira, fero- 
cissimum leopardum dimitti praecepit. Dimissus 
aulem apostolum reliqnit, ad sedem proconsulis 
ascendil, ejusque filium arripnit ac suffocavit. Ve- 
rum nimia proconsnlem insania obtinuit; unde de 
rebus gcstis non doluit, nec aliquid dixit. func 
bealus vir populum in amore Dei confortavit, ac ad 
eorroborar.dam fidein eorum, defunctum proconsu- 
iis filium se resuscitaturum promisit, ct prostratus 
terrae diutissime oravit, apprehensaque suffocati 
manu, eum in nomine Domini resuscitavit. Haec 



Calista vero uxor proconsuiis nimis invidit Tro- 
pbintae, quae olim concubina ejus fuerat; scd jara 
alteri viro sociata , apostolicae doctrinae adhaeserat. 
Unde Lisbio ignorante, accito procuralore, jussU 
eam ut scortum damnari ac ad lupanar dedQci. 
Trophima itaque ad lupanar deducitur, lenoni do- 
natur, ibique Deum assidue deprecatur. Venienti- 
bus autem impudicis Evangelium opponebat, qaod 
secum ad peclus suum habebat; atque roox iilece- 
brosus afiectus deperibat. Denique quidam inipudi- 
cissimus lepos accessit, violentiam ingerere voluit; 
sed iiia restitit, Evangeliumque ad terram cecidit. 
Tunc Trophima mcereiis ambas inanus ad coelum 
extendit et lacrymans ait : c Ne patiaris me, Do- 



videiitcs populi, Deuni magnificaverunt, et Virinum D mine, pollui, ob cujus nomen castitatem diligo. • 



proconsulem, qui incrcdulus sancto Dei resislebat, 
inlerfirere voluerunt ; sed ab aposlolo permissi non 
sunt. Proconsul autem confusus a praelorio disces- 
sit. 

Quadam muliere obsecrante, beatus Andreas 
accessit ad agftm ubi totam regionera devaslans 
serpens erat, longitudinis quinquaginta cubilorum. 
Apostolo autem appropinquanle, sibila inagna emi- 
sit; nimiumque territis omnibus qui aderanl, erecto 
capite obviam venit. Tunc sanctus Dei ait ad eum : 
c Abde caput , funeste , quod crexisti ab initio ad 
necem generis humani , et subdc te faniulis Dei ac 

(19) Leg: Quirinu$, Le Pr^vost 



Angelus vero Domini statim ei apparuit, et invere- 
cundus juvenis ad pedes ejus cadens exspiravit. 
At illa, divinitus confortata, Deuni benedixit, pue- 
rumque in nomine Cbristi resuscitavit ; et omuis 
civiias ad hoc spectaculum cucurrit. 

Calista vero ciim procuratore suo ad ba'neuin 
abiit. Cumqiie simul lavarentur, daemon teterrimus 
eis apparuit ; a quo percussi ambo mortui suui. 
Magnus ergo luctus factus est, et aposlolo atque 
proconsuli subitus eventus nuntiatus est. Nulrice 
aiitem , quse prae seneclute manibus alioruin port»- 
batur,pro rcsuscilatione Callstae apostolurn rogante. 



lU fllSTORlA ECCLESlASTiCA 

quaiQvis vir ejus sxviret pro cominisso gravi faci- A 
nore, miiis tamen apostolits corpus in medium 
.cihiberi jussit , et accedens post oralionem capiit 
mulieris tetigit. c Surge, inquil, in noniine Jesu 
Christi Dei rael. i Protinus mulier surrexit, et cum 
Tropbima pacificari petivit. Lisbius itaque procon- 
4ul, visis mirabilibus Dei, per apostolum in ftde 
profecit, et consiliis aposloli fldeiiter in oinnibus 
obteinperavit 

Quadam die, dum simul in littore consedissent, 
et piures ibiJem ab ore apostoli verbum Dei dili- 
genter audirent , ecce cadaver a mari ante pedes 
apostoli ejectnm est, a quo mox, fusa prece ad 
Dcum, rcsuscitatum est. Pbilopalor quippe voca- 
balnr ideni juvenis, (ilius Sostrati civis Macedonis. 



PAHS 1. -r- L[B. 11 f46 

Egeas proconsul de Macedonia regressus venit 
Patras, quae est civitas Achaise, et credentes Ghn- 
sto coBpit ad sacriflcia idolorum compellere. €ui 
sanctus Andreas occurrit, ipsumque rationabilibus 
dictis ad veram fidem invitare sategit. Sed in ma- 
levolam ammam sapientia non introivit. Yerum 
largtts divinae dispensator sophiae, quamvis iropio 
non profaisset Ege^e, aliis tamen, qui praedestinati 
erant ad vitam, uberem ccelestis doctrinae profudit 
alimoniam. De mysterio crucis multum priid^nter 
traetavit, cur Deus homo factus est et passus li- 
quido disseruit, ordinemque Dominicae passionis 
et communem humani generis profectum luculenter 
deprompsit. Hioc iratus Egeas apostolum compre* 
bendit et In carcere retrusit, ad quein muUitudo 



Fiente eo pro sociis qiii fluctibus absorpti fuerant, q pene totius provincise venit; ita ut Egeam vellent 



et supplicante, apostolus oravit, undaque famu- 
lante devecta xxxrx corpora resuscitavit ; ita ut 
unicuique fratrum juberet uniim moriuum tenere 
eiqiie dicere : t Resuscitet te iesus Christus Filius 
Dei vivi. i Sic xxxix viri revixeruiit et omuipoten- 
lem Deum gloriflcaverunt 

Post mulia signa et bona opera, quse singillatim 
cnarrare nequco, beatus Andreas apostolub Pairas 
venit, ubi Maximilla graviter apgrotabat, uxor Ege;e 
proconsulis qui Lisbio successerat. Tunc Eflidima, 
quae p2r doctriuam Sosiae conversa fucrat, aposto- 
luro roi^avit ut visitaret Maximillam quae febricita- 
bat. At ille venit ad cubiculum inflrmas, praecedente 
Eflidima; et facta uralione, febris est fugata, mu- 



occidere et apostolum fractis januis liberare. An- 
dreas autem salutaribus eos monitis compescuit, 
per totam noctem edocuit, Dominique iesu patien - 
tiam ad memoriam revocavit ; populumque, ne pas- 
sionem suam impediret, summopere rogavit 

Sequenti die proconsu^ Egeas misit ac ad se apo- 
stolum eduxit, et sedens pro tribunali seducero 
illum studttit ; sed in Deo fundatus contra minas #• 
blandimenta fortiter perstitit. Tandem Egeas eu» 
a septem ternionibus flagellis caedi extensam praa 
cepit; sed post yerbera fortis athleta Cliristi lau. 
dem crucis praedicavit et furenti tyranno veras con- 
stanter assertiones intimavit 

Tunc indignatus Egeas cruci eum afBgi praecepitt 



lierque sanata. Proconstil autem cenlum argenteos ^ et quaestionariis mandavitut, ligatis pedibus et ma 



sanclo Dei oLtulit, quos ille ncc asp.cere voluit. 
Cumque multa signa per beatum apostolum apud 
Patras agerentur, et plures per corporalium exhi- 
luiiones opitulationum ad Adem Cliristi pertrabe- 
rentur, Stratccles» frater Egeae pioconsuHsv advenit 
de Italia ; cujus servus nomine Algmana, quem valde 
diligebat, iiiipulsu daemonis spumans in atrio jace- 
bat. Ecce magno tumultu facto, et Stratode nimio 
aitimi dolore commoto, suadentibns Maximilla et 
EiTidimn, beahis Andreas accersitus est, ipsoque 
orante, daemoniacus puer sanatus est. Stratocles 
ergo in Dominum credidit, ct in flde confortatus, 
ad audiendum verbum Dei apostolo adhaesit. Egeas 



nil)us, quasi in eculeo tenderetur; neclavis affixui 
cito moreretur, sed iongo poiius cruciatu angeretur. 
Curoque sanctus vir duceretur a cnrnificibus, fil 
populorum concursus clamantiam et dicentium : 
< iustus homo et amicus Dei quid fecit, ut ducatur 
ad crucem V i Andreas vero securus et gaudens ibat, 
populuraque, ne passionero ejus impedirent, ro^ft- 
bat, et a salutari doctrina non cessaiwt. Curo aoleni 
ad agonis locum pervenisset et crucem a longe vi* 
disset, exclamavit voce magna, dicena : t Salvc, 
crux, quae in corpore Christl dedicata es, et ex 
merobris ejus tanquam roargarms ornata I bons 
crox I qoae decorem et pulchritudinem de memiiris 



in .Vacedoniam abierat, et Maximilla, quae spirituali ^ Doroini suscepis i ; diu desiderata, sollicito amata. 



ainore fervebat, oppnrtunitatem ut coelestem do« 
ctrinam ab apostolo perciperet quotidie quaerebat, 
ac ad eum devota veniebat. Magna itaque indigna- 
lione proconsul contra apostolum succensus erat, 
co quod ttxor ejus post acceptum dogma salutis ei 
conjongi nolebat 

Amodo passionem beatissimi Andreae apostoli 
breviter adnotare, et libello nostro nitor veraciter 
inserere, quam recondidit iu bibliotbecis suis ab 
aiiti<|uo tempore et Adeliter recitat pia dcvotio $an- 
ctae matris Ecclesiae. Illam nimirum presbyteri ct 
diaconi Ecclesiarum Acbaiae coram positi viderunt, 
et universis Ecclcslis per quatuor climaia mundi 
eonstitutis utiUter et eleganter scripserunt. 



sine intermissione quaesita, et aliquando jam con- 
cupiscenti animo prseparata 1 1 H»c et alia multa 
amoris et devotionis plena dicens, se exapolia« 
vit et vestimenu sua carnificibus tradidit. Qui 
accedentcs, eum in crucero levaverunt, totumquo 
eorpus ejus funibus extendentes suspenderunl, sic- 
que jiissuro impii proconsulis crudeli actione com- 
pleverunt. Porro turba fere ad xx roiliia hominuia 
astabat, et ii^usto judieio sanctum virum boc pati 
clamabat; inter quos Stratocles, Egeae frater» erat. 
Sanctus vero Andreas mentes fidelium confortabal» 
et in tolerantiam temporalero coromonebat, quia 
nibil esse dignum passionis ad remunerationenk 
aeternam docebal. 



147 ORDERICI VITALi» 

Intem emiiet ad dommn Egeac vaJuirt» pariler- K Jnter (rrH»hHa$ thuBanlh $acuh 



ua 



qoe clamaiQtes dicunt : t Qiue est baec senteniia tua, 
proconsul ? male judlcasU. C^ncede nobis bonunem^ 
iuslum ; redde nobis bominem sanctumr ne inter- 
iicias bomineni Deo cbanun. > H»c et muUa alia 
dieente popuio, Egcas expav!t, et se eum dcponere 
promilteus, simul ire coepit. Quem videns sanctus 
Andreas, bortatus est ul Christo crederet atque, 
dttm adbuc posset, ad fldem pro salute sua curre- 
ret. Ipse veroin crucependens secunis eisultabat, 
ct de visione Cbristi, quem tota mente dUexcrat, 
diuque desidei-averal , admedum . laetus dicel at : 
< Jam Rrgem meum video , jam eum adoro» jam in 
conspectu cjus assisto. > CarniAces aulem, missis 
ad cruccm manibus, eum coulingere non poterant» 
et subinde alii et alii ut solvereut eum sese inge- 
lebant; sc<l bracbia corum qui eum deponere ni- 
tebantur stupebant. Tunc snnctiis Audreas voce 
magna exclainavit et devotissimam orationcm co- 
ram Deo profudil. Quem, pjslquam diutius Jesum 
bonum magistrum suum oravit, videntibus cunctis, 
splendor nimius sicut fulgur de coelo veniens ita 
circumdedit ut pne ipso splendore hiimani penitns 
rum non possent oculi aspicere. Cumque splendor 
permansisset fere per dimidiae borae spaiium, An- 
dreas, insignis pugil Ghristi, abscedente lumine 
emisit spiritum, simul cum ipso lumine perKcns ad 
Domioum, Maximilla vero senatrix cum rcvercnlia 
corpusculum ejus tulit, et conditum aromatibus 
optimo loco sepelivit. 

. Porro Egeas, antequam ad domum suam venirel, 
t dsBmonio arreplus esl, et in conspectu omniuoi 
dsMioniea vexatioue in via mortuus est. Stratocles 
atttem» frater Egese» de substantia ejus nibil contl* 
git» sed eorpus sancti Andrea^ apostoU tenens eva* 
n\U Tantus eliam timor unlversos in ilb provincia 
invasit ut nuUtis remaneret qui Salvatori nostro 
Beo Aon crederet. Pertur qiiod de sepnlcro ejus 
miMma in modum farinaD el oleum cum odore sua- 
vissimo defluil; a quo, quae sit pr.^senlis annt fcr- 
lililas, incolis regionis ostendltur. Si profluil exi- 
gttiim, terra rruelum exhibet txfguum; st vero copiose 
processeriif magna fruetuum opuientia ministratur. 
Eece solo lui coaclus amoro, gioriose aposlole 



Sttye quassamur, gcmimmane languidi 
Orapro nobis majestaiem Uomini^ 
Ct aonei nobis irra iuce perfrui. 
Amen» 
XK JLCobus et Joaiinei, 
Jacobus el Joannes , filii Zebeda?i , a Christo ap- 



pellati sunt Boanerges, slveutmdius legitur : Boa- 
nereem, idf est /liti tonitrui; ex firmitate et magni- 
tudine fidei qua tenuerunt inviulal>iiiter et docue- 
runt immaculatam legem Domini. Jacobus tuftplan- 
tator inlerpretatur, Joannes vero Dei gratia^ vel xn 
quo est gratia. Merito electi fralres tam claiis no- 
minibus vociiali sunt, qui, per sr.pplanlationem vi- 
tioruin in stadio fragilis vilae, toituosum serpenteni 

Q insigniler vicerunt, et amici Dei speciales effecli 
sunt, multiplicique illius graiia reploti, sanctam 
matrem Ecclesiam veritatis doclrina illuslraverunt. 
De beato Jacobo, qualiler in Judaa cl Samaria 
evangelizavcrit, et ab Ilerode, Aristobuli fllio, n ar- 
tyrium, principibus sacerdotum et Pharisacisaccu- 
sanlibus, pertulcrit, sicut ab antiquis scriptoribus 
Cirnum repcri, simpliciter in prascedenti libro ab- 
brevialum buic opusculo iuserui. Nunc de Joanne 
Theologo, Jesu Cbristo amico, scripla investigo, et 
ea breviler ad laudem Regis sabaoth coIHgere desi- 
dero; quae Mellitus scripsit Laodicenis, aliisque 
fidelibus qui sunt iu universo mundo, aliique illu- 
stres antiquarii promulgarunt de illo, praecipueque 
Hieronymus, divinse legis interpres praenotavit iu 

C Apocalypsis prooemio. 

Joannes apostolus el evanger.sta virgo est a Do- 
mino JesuChristo clectus, atque inter caleros magls 
dilectus, et in tanto amore dilectionis ab eo est ha- 
bitus ut in coena suj^er peclus ejus recumberet, el 
ad crucem astanli soli matrem propriam commeii- 
dasset; ut quem nubore voleniem ad amplexum 
virginilatis asciveral, ipsi etiam cuslodicndam vir- 
gificm tradidissel. Hic itaque, cum in Asia verbum 
Dei publice praedicaret el teslimonium Jcsu Chrisli 
JuJieis atque genlibus inslanlcr intimarct, invi- 
diosa rclatione advcrsariorum verltaiis Roni» est 
accusatus, jussuque Domillani Caesaris, qui secun- 
dus posl Neronem persecutionem Christianorum 
exercuit, de Ephcso raptus, et coram Caesare atquc 



Eicce sww •«■ vw«w.»«» «im.»»-«, o.v-.w.r^ -^ exercuu, uc Cilfii<:sv i'iF*"'» ^* ^^**"" ^'"*'^"«*' ""i-^ 

Jesu Chrlsli, cursum luae ▼itee divinis charisroali- D genatu anie portam Latinam constitutus. Cuinque 

• 4'.i«.:«^_ A.MMftm K«tA«iiA.Aai wAi«Ana.lll ftfl lftllllA!lt _. __*.. t ;_ «>..» AJa :rk-kr*t/v1\!1ie iil m/\ne llrmiia 



bus f^Iiciter ornatas breviler recensui, ad laudem 
lu2 omnipoientis magistri, ciii lu fldelker wsquc ad 
mortem adhasisli, Dcvotum ergo famulatam, mitis 
Andrea, benigniter suscipe, meque pcccaiorem piis 
precibus commenda Ci^atoris clementKe ; In cujus 
cwliu, inter l«ta et trislia, ipso juvanle* opto per- 
sistere. Et qni crndelem Egeam interiectorem tuom 
eihoHatus cs ad fidem pendens in cnice, indesi- 
nenter suffragare fldelibus flllis Ecclesiae qui tibi 
dlennt canentes cum summa cordis devotione cl 
ori«i modulatione ; 

Andrea p/tf, sanclomm mUhtxme^ 

Obtine nostris erroiibus veniam; 

Ef qui grdtamur sarcina pcccaminum, 

SubUvd luis intercmioniifMs. 



persisterel in vera fldc, inimobilis ut mons firmus 
etexcelsus, II Nonas Maii,jussu C:«saris,in ferveR- 
tis olei dolitim esl niissus. Scd divina se prolegei:!© 
gratia, exivii illaesus, ipsoque die per singulos an- 
nos festiva cjns memoria devote cclobratur a fid;.*- 
libus. Inde cum exsilio in Palhmos insulam porn- 
retur, illic ab eodem Apocalypsis pra*ostensa dcscri- 
bitur, in qua scplempliciler Ecclesiac stalus ct onio 
demonslraiilur, ingentcs cliam pressuraj iribulalio- 
num el rctributioiies meritorum, 

Deniquc, procuranle Deo, qui cuncta Juste dispo- 
nit, Domitianum, eodem anno quo Joannes exsula- 
vit, Romanus senatus pro cruentis aclibus suis oc- 
cidit. Dcindc generali consuUu dcfinivit u! cassa- 



U9 mSTORIA ECGLESIASTIGA. - PARS I. - UB. U. !89 

retur qaidquid Doniit'anus fieri voluit. Sanctus igi- A sequenCes Evangclio, gemmas vendidertint et CSiri* 



lur Joaanes apostolus, qui ex voluntate Domitiani 
deportaius fuerat cum injuria, ad Ephesum remea- 
vii c«m honore multorumque lattitia. Omnis enini 
popalus Ephesionim revertenti occurril, et virorum 
ac mulierum fidelilcr exsultantium una vox per- 
tonuit : c Benediclus qui venil in nomine Domint ! i 

Cumque ioannes civitat?m ingrederetur , ecce 
Drasiana, quae ferventer diligens eum videre desi- 
deraverat, defuncta efierebatur. Yidus vero el paii- 
pcres eum p.rentibus et orpbanis pariter fiebaut, 
et clamautes dicebant : c Sancte ioannes« apostole 
Dei» ecce Drusianam efierimus, qux sanctis monitis 
luis obtemperans, nos omnes alcbat, Deoque in 
castitate et bumilitate servicbat, rcdituinquc (uum 
4.8ideransquotidie diceb^tt: c lilinam videam apo- 
€ stolum Dei oculis meis, antequani nioriar! i Tunc 
beatus Joannes deponi feretrura et corpus ejus re- 
solvi jussit, ac voce dara dixit : < Doniinus meus 
Jesus Christus excitet te, Drusiana. Surge, pedibus- 
que iuis ad domum tuam revertcre, et refeclionein 
ttiihi praepara. » Protinus illa surrexit, et aposloU 
pr£ceplo ksta obsecundavit, ct merito, quia ipsi 
videbatnr quod uon de morte sed de somuo exci- 
laia fuerit. Clamor itaqne fit populi per trcs horas 
dicentis : c Unus esi Deus quem praedicat sanctus 
Joaniics ; unus est verns Dominus Jesus Chrislus. » 

Eodem teropore duo fratrcs ditissimi juvenes» 
Cratone philosopho pcrsuadcnte, patrimonium suum 



sto in pauperibns erogavertmt. Inflnita vero turba 
credentium adhacrere aposiolo cospit ejusque seqi^I 
vestlgia. 

Atlicus et Eugenius, dno fratres honorati civita- 
iis Ep!tesiorum , exemplum pnedictorum juvenum 
secuti sunt. Nam qiK»|ac liabere polerant vendiiJc-* 
runt, egenisque dedortint, ei expediti.post aposto- 
lum abienint per civitates euniem et verbum Det 
praedicantcm. Contigii autem ut ipsi urbem Pcr- 
gamum intrarent, ser^osque siios vidercnt scrtcis 
indutos vestibus procedentes ct in sxculari gloria 
fulgentes. Inde diaboli sagitla percussi, admoJutn 
facti sunt trisles quod ipsi uno pallio aniicli esseitt 
egentes, servos vero suos viderent potenlissimos 
aique fulgentes. Porro beatns apostolus, Satanae do- 
los intcUigens , prsecepit ut i^tas sibi deferreiit 
virgas iu siiigulis fascibus, lapldesque miuutos a 
littore maris. Quod cum fecisseul, invocalo nomine 
Domini, silvestres virgsc convcrsae sunt in anruni 
et lapides in gemmas. Tunc sanctus eis apostoks 
dixit : c Per septem dics Ite ad aurifices et gemma- 
rios^et dum probaverilis veruui aurum et vcras 
gemmas, nuiiliale inihi. » Euntes ambo arlificum 
ofilcinas cirouiuierunt, et post vii dies reversi sunt, 
atque aposlolo renunliaverunt quod aurifices opti- 
mum aurum asscruerint, gemmarii quoque prislio- 
sos lapides comprobaverint. Tunc sanctus Joannes 
dixit : c Ue,ct redimile vobis terras quas vendidistis. 



distraxerunt, singulasque gemmas emerunt, quas q quia ccDlorum pnemia perdidistis. Sericas vesles 



in foro in conspecta omnium confregeriint, et pro 
vana ostentatione mundani contemptus hujusmodi 
speciaculum egerunt. Hoc nimirum beaius Joannes 
apostolus per forum transiens vidit, insipientiaeqtie 
devianiium compaiiens sanius consilium benevulus 
praebuit. Nam Cratonem magislrum erroris ad se 
accersiit, daronosam devastationem rcrum vitupe- 
ravii« atilem roundi contemptum secundum Christi 
praecepUim docuit, recolens ejusdem Magisiri sui 
docamentum, qui Juveni dixit quaerenii ab eo sa* 
Intis aelemae consilium : Si vi$ perfectus eh$e, vade^ 
9ende omuia qu(e hahes ei da pauperibu$^ et habebi$ 
the$aurum in cceie ; el veni et sequere me (Malth. xix, 
21). Graton vero philosophus apostoli salutaribus 



emite vobis, ut sicut rosa pro tempore fulgeatis. 
Sed,dum flos ejus et odorem pariter ei rulM>rem 
ostendit, repente marcescit. In vestrorum conspectu 
servorum suspiratis, et vos efiectos pauperes ge- 
rouistis. Estote floridi, ut marcescatis ; estote divi'- 
tes temporaliier, ut in perpetuum mendicetia. Nun- 
quid non valet maiius Doinini ul faciat servos suos 
divitiis afilueutes et incomparabiUter splendentest 
Sed certamen slatati animarum ut credant se aeter- 
nas habituros divitias qui pro ejus nomine tempo- 
rales habere opes Aohierunt. » 

Diim haec et his siniiUa beatas Joannes «dificS'' 
lionis causa toquerelur, ei mulla de miseriay con» 
temptuque mundi et de apostasia, vei in bono per- 



moniiis consensit, ac ut gemm», quae in frusta (20) D severantia, gloriose persequeretur, ecce juvenis no* 



fraclae fuerant, redinlegrarentur, obsecravit. Ergo 
beatus Joannes fragmenu gemmarum coUegit, ei 
in manu sua tenens, elevatis ad cceluin oculis diu- 
ftifis oravit. Oratione autem finila, postquam fideles, 
qui aderant, Amen rcsponderunt, fragmenta gem- 
inarum ita solidata sunt ut nec signuin aliqiiod de 
eo quod fractae fuerant remaneret. Tunc Craton phi- 
losophusy cum universis disf-ipults suis, aposloli 
pcdibas advolutus, crcdidit et baptizatus est cum 
o%nnibus, et fidem Domini Jesu publicc pi*ai(licans, 
verus esse cccpjt p ilosophus. Porro duo fralres, 
qui prius nequidquam rcs suas diK-tpidaverant, ob- 



mine Stacteiia, a inatre vidua mortuus efierebatur. 
Lugubcis vero water ei turbae, quae funeris exse- 
quias agebant, sese ad pedes apostoli jactaverunt, 
et ciim mullis fletibus eum rogaverunt ut tn no* 
mine Dei sui hunc juvenem , sicut Drusianani» 
susciiaret, malremquc viduain et conjugem» qiiaiu 
nupcr duxerai, pie relevaret. Tunc apostolus. pro- 
stratus, flens diutissime oravit, et ter exsurgens ab 
orntione manus suas ad cceluiii expandii, tacitam- 
que precem diutissime fudit. Deiude corpus involu- 
timi solvi praecepit , juvenemque proprio nomine 
vocavil, ac ut resurgeret, verusque luintuis dc his,^ 



(20) L** Picvost [ruitra. 



151 ORDEaia 

qu8e de^unclus videral , fiereC , iuiperavit. Tuuc A 
Btacteus exsurgcns aposlolum adoravit, ct discipu- 
lo8 ejus increparc Ccepit: i Angelos, inquit, vestros 
vidi flentes ; angelos Satana: in vestra dejbctione 
gratulantes. Reguuin quoque jam vidi paratura vo- 
bis» et ex coruscantibus gemmis zetas instructas 
plenas gaudiis, epulis et divitiis, yita perpetua^ lu- 
mine aeterno, plenas ddectationibus quas amisistis; 
et loca tenebrarum vobis, proh doior ! acquisistis, 
plena draconibus et angustiis, plena stridentibu» 
flanirais ct cruciatibus, plcna putoribus et dolori- 
bus. I Kacc et his similia dicente Slacteo, obstupuit 
populi, qui aderat, multitudo. 

Alticus autem et Eugenius, cum illo qui resusci- 
tatus fuerat.ante apustolum prostrati sunt,ip8um- 
que pariter ut pro eis apud Dorainuni inlercedcret, B 
rogaverunt. Denique supplicantibus illis sanctus 
Joannes dedit in responsis ut per xxx dies Deo poe» 
nitentiam oflerrcnt, in quo spaiio maxime hoc a 
Deo poscerent quatenus aureae virgse ad suam na- 
turam redirent, lapides quoque ad vilitatem , qua 
nati fuerant, remearent. Factum est autem ut xxx 
dierum transiret spaiium, cum nec aurum mutare- 
tur in virgas, nec gemmx in arenas.Tandem anxii 
fratres ad apostolum accesserunt et cum multls 
precibus ac lacrymis cleroeniiam ejus obsecraver 
runt. Ilie vero flentibus compassus el pcenitentibus, 
universis etiam pro eis intervenientibus, jussit vir- 
gas in silvam et petras ad littus reportare,qjuoninm. 
ad naturam suam sunt revers». Deinde pra^dicti ^ 
fratres gratiam quam amiserant receperuut, ita ut 
daemones sicut prius fugarent, infirraos curarent, 
caecos ilhiminarent, et virlutes muUas in nomine 
Domini faeercnt. 

Cum omnis civitas Ephesiorum, imo totius Asiie 
provineta sanctura excol.ret acpraedicaretJoannem, 
contigit ut cuUores idolorum excitarent seditionem. 
Insauientes itaque gentiles^ad templum Dianae Joan- 
nem traxerunt, ac ad foeditatem sacrificiorum fle- 
cttM-e moliti sunt. Quibus ille Spiritu sancto pienus 
proposuit ut irent ad ecclesiam Ghristt, et, invo« 
cati» Dianae suge viribus , facerent aedem cadere 
Chrisli ; ant si nou possent hoc facere, ipse, invo- 
cato nomine Dei sui, faceret fanum Diana^ labi et 
iJolum ejus comminuL;quofacto,considerata recti- D 
tudiue, superstitionem Tanitatis relinq^icrent, ct 
vene ftder justitiae<|ue tramitem arriperent. Gon« 
ditio hujuscemodi placuit plebi, licet pauci essent 
qui buic contradicerenl deAnitioni. Tunc beatus 
Joannea dulciter exhortatus e$t populum ut longe 
recederet a templo ; ipse vero devota mente et clara 
voce oravit. Gontinuo fanum et omnia idola ejus 
cornierunt, ac sicut pulvis, quem projicit ventus a 
facieterrae, effccta sunt. Eadem vero die duodecim 
millia gentilium, esceptis parviilis et murirribus, 
ctnversi sunt ct in noininc Sanctae TrinUatis ba- 
ptisinum percepenint. Tunc Aristodimus, qui erat 
pontifex omnium idoloruni , stimiilatione pessimi 
spiri:u8 turbavit popnluro ut, orta seditione, po- 



VIXAUS iSi 

pulus iu populum pararctur ad bellum.Sed Joaimet 
pacis aroator dixit : c Dic mihi, Aristodiroe, quid 
faciam ut indignationcip de aniroo tuo teUam? > 
At ille : i Si vis, inquit, nt credaro Deo tuo, tibi 
venenum bibere dabo. Quod dum biberis, sl mor* 
tuus Don fueris, apparebit verum esse Deum tuum.j 
Apostolus autem hoc pactum conccssit. Porro Ari- 
stodimus, eum terrere voiens, ad procousulem per- 
rexlt, duosque viros, qui pro suis sceleribus de- 
collandi erant, ab eo peliil . Illo tandem concedentc^ 
iu medium forum adducti sunt, et illic in conspectu 
apostoU et totius popuii vencnnm biberunt et mox 
spiritum exbalarunt. Beatus vero Joannes, jacenti^ 
bus mortuis qui venenum biberant, calicero intre-» 
pidus accepit, et signaculum crucis in eo facicns, 
devote oravU , cunctisque audientibus ineflabilia 
Dei opcra fideliter memoravit. Deinde semetipsum 
signo cructs armavit, totumque quod erat in calice 
bibit, Dominoque gralias agens, laetus et bilaris 
perinansit. Quod attendentes populi, clamaverunt : 
€ Unus verus Deus est quem praedicat Joamies. » 

Aristodimu&auiem, cum pep trcs horas aposto- 
lum Dei obnixe considerasset, ncc eura aliquod pal- 
loris seu trepidationis specinien habere deprehen- 
disset , caeteris eum objurgantibus , credere detre- 
clabat, sed obdurato corde verilati adhuc resiste- 
bat. Denique petiit ut veiieno mortui divinitas ex- 
citarentur, et promisit quod sic ab omni> dubietate 
cor ejus eroundaretur. Populi autem insurgebaiii 
in iUum,. dicentes se incensuros ipsum, ipsiosqiie 
domuro, si ausus fuerit ultra vexare Dei apostolum. 
Joannes vera, ut acerriiram seditionem Inter cre- 
dentes et incredulos^oriri perspexit, silentiuro peliit» 
ct cunctis audientibus ait : i Patientia prima est 
virtus qtiaro de divinis virtutibus iinitari debemus. 
Unde, si ailhue Aristodirous ab infidclitate sua te- 
nctur, solvarous nodos infidelitaiis ejus. Non eBim 
cessabo ab hoc opere quousque medela ejus poss.t 
vulneribus provenire. Oportel roe periti perseveran- 
tiam inedici habere, qui varias mcdelas instanter 
aegro satagit adhibere. Sic uiroirum huic languido^ 
si adhuc curatus non est de eo quod factum est» 
faciarons aliud quod factum non est. i Deinde Ari- 
stodimum ad se convocavit, tunicaroque soam ci 
dedit. fpse vero amictus pallio stctit, eique praeci- 
piens dixit : i Yadc, et mitte super defunctorum cor- 
pora, et dices ita : Joannes, apostohis Domini nostri 
Jesu Christi misit me ad vos ut in ejus nomine ex- 
surgatis, et cognoscant omnes quia mors et vila 
faroulantur Doinino meo lesu Ghristo.i Protinus 
iUe cum jussis oblemperasset, ct redivivos exsur- 
gentes vidisset, apostolum adorans festinus ad pro- 
consulcm perrexit, et mirabilia quae viderat, voce 
magna vociferando, narravit. Deinde salubre con- 
silium liivenit , et proconsuli dixit : c Earous , ct 
advoluti gcnibus apostoli veniam postulerous. i 
Tunc simul ad apostolum venerunt, et prosternen- 
tcs se, indulgenliain flagitaverunt. Quos ille beni- 
gniter suscepit , orationem Deo curo (;ratiarum 



«53. 



HISTORU ECCLESIASTICA. — PARS I. — UB. 1. 



io4 



aclione obtulit; eisque unius hebdomadae jejunium A tatibus et periculis, viriutes oraiionum ejussalu- 



agere praecepit. Quo expieto, i)aptizavit eos, cum 
omni parentela et affinitate , famaiisque suis. Illi 
autem omnia simulacra fregenint, et basilicam in 
nomine sancti Joannis, in qua ipse assumptus cst* 
rabricaverunt. 

Gum beatus Joannes esset annorum nonaginla et 
novem, apparuit ei Dominus Jesus Christus cum 
discipulis suls el dixil ei : lYeni ad me, quia tein- 
pits esl ut epuleris in convivio meo cuni fralribus 
tais. » Surgens autem Joannes, cocpit ire. Sed l)o- 
minus dixit ei : c Deminica resurrectionis niese, 
quae post qiiinque dies futura est, iia venies ad 
me. > Et cumhaecdixisset, ccelo receptus est. Ve- 
niente itaque Dominica , convenit ad Joannem uni- 
vcersa muliitudo in ecclesia quae in ejus noraine 
fiterat rabrirata; eta pr*imo pullorum cantu agens 
mysterla Dei, omnem populnm usque ad horam dici 
lertiain allocutua est , dic^ns : c Fratres et con- 
servi mei, hieredes et participes regni Dei, cogno- 
scite Dominum nostrum Jesum Christum, quanlas 
virtutes, quanta prodigia, signa qnoque et chari- 
smata , similiter et doctrinam per me vobis pra:- 
stiteril. Perseverate ergo in ejus mandatis. Me 
el?nim Domiiius jam de hoc mundo vocare digna* 
liir » 

Post biec, juxta altare quadratam jussit foveam 
ieri, et lerram ejus foras ecclesiam projici.Deinde 
in eam descendit, et manus suas expandens ad Do- 



briter sentiuiit. Cum quibus et ego peccator accedo 
devotionem ineain trcpidus exhibeo , et exccllenti 
SaWatoris aniico in Ade et spe devolus oration^ 
effundo : 

Joannes beatissimef Chmti familiaris amice^ qui 
ab eodemDomino Jesu Ciiristo virgo electus, et inter 
CiBtfiTOs magis dilectus atque mysteriis eosiestibus tt/- 
tra omnes imbutus , apostoius ejus et evangelista 
factus es pripciarissimus^ te suppliciter obsecro ; me 
miserum^ tamen diligentem /e, dilige^ qumo^ meis- 
que precibus ciemens exauditor adesto, Laboret meos 
ei wrumnas , quibus angor assidue, et mullimodas 
in/irmitates corporis mei, morumque moiestias meo • 
rum respice, meritisque vivacibus et orationibus pro 
me ad Dominum pie obiatis a me efficaciter amove; 
«£, a cuipis emundatus^ divino cuitui merear semper 
inhagrere, et fideiium nivece plialangi sociutuSf Regem 
Sabaoth in cetemum iaudare, Amen, 
XII. Jacobus minor, 

Jacobus Minor, fllius Alphaei , qui in Evangelio 
nominalur fraler Dontini, quia Maria uxor A1pha:i 
inatertera fuit matris Domini , quam Mariam Cleo^ 
phse Joannes Evangelista cognominat, ab apostoiis, 
post asccnsionem Domini, Jerosolymorum episco- 
pusstalim ordinatus cst, el cjusdem sedis regimina 
per annos xxx potitus est. Ipsum omnes, tam pio 
illius nimia sanctitate quam pro Salvatoris consan- 
guinitale , apostoli honorabant, et de diversis re- 



winura, dixit : c Invitatus adconvivium tuum v nio, q gionibus, dum ad praedicandum dispersi essent , ad 



gratias agens , quia me dignatus es, Domine Jesu 
Chrisle ad tuas cpulas invitare, sciens quod ex toto 
corde meo desiderabam te. Yidi faciem tuam, et 
quasi de sepulcro snscitatus sum. Odor tuus con- 
copiscentias in me excitavil aeternas. Yox tua plcna 
suayitate meiliflua, et allocutio tua incomparabilis 
esl eloquiis angelorum.Opera tua scripsi,quae ocu- 
lis meis vidl ; et verbaquse ex ore luo auribus meis 
audivl. Nnnc, Domine , commendo tibi fllios iuos, 
qnos tibl virgo mater per aquam et Spiritum san- 
etum regeneravil Ecclesia. Suscipe me ut cum fra- 
iribus meis. sim, curo quibus veniens invitasli nie. 
Aperi mibi januam vitae, et perduc me ad convii- 
viam epQlanim luarum, ubi tecuDVomnes amici tui 



ipsum velut ad patrem opporlunis lemporibus ra- 
eurrebanl , necessariosque consultus ab ipso, ut a 
magistro, prout rntio deposcebati humiliter flagi- 
Inbant. 

Tandem septlmo Neronis imperii anno, dum ia 
Jerusalem praedicaret Cbrislum Dei Filium,de tein^ 
p!o a Judaeis praecipilatus est et lapidatus, ibiqii^ 
Xuxia templum KaU Maii scpultus. 

Hegesippus, vir sanclus ct eruditus, apostolorun» 
lemporibus vicinus, in quinlo Commenlarionin» 
suorum libro Jacobi Jusli meminit, narrans quod 
postquam Festus pra^ses, Felicis successor, apud: 
Judaeam ooiil, et provincia rcctore ac principe, an^ 
tequain Albinus succedcret, caruit, Jacohus frater 



«fpulantor. Tu es enim Christus Filius Dei vivi, qui ^ Dimini. saevitiam Judaeorum passus, ad Dominunk 



pr:ecepto Patris mundum salvasti. Tibi gratias re- 
ferimus per infinita saeculonim saecula. » Cumque 
oninis populus rcspondisset : Amen, lux tanta su- 
pcr apostolum appacuit per unam fcre horam ut 
niillos (91) sufferret aspeclus. Postea invenla est 
lila foveaplena, nihil aiiud in se babens nisiman^ 
na y quam usque hodie locus ipse gignit, ubi ma- 
giiji iittraculorum copia specialis amici Jesu Chri- 
sli merilig crebrescit. IUuc nimirum multi accur- 
runl, Tota el oraliones Deo fundunt , meritist|ue 
sancti Joannis apostoli el evangelislae optatum pre- 
cam guarum cSectum pcrcipiunt, et, pulsis inflrmi- 

(21) Dttchesne et Le Pr^vost nullus^ 



transieril. Hic ex utcro matris sanclus fuit, vinuni 
ct siceram non bibrt, neque aniinal manducavit 
Ferrum in caput ejus non ascendil, oleo non es% 
perunctus, balneis non est usus. Laneo non uteba- 
tur indumento , sed lantum sindone. Solus ingre-» 
dlebalurtemplum, et jacebat supergenua sua,orans^ 
pro populi indulgentia ; ila ut callos in gcnibus, ia 
niodum cameli, facerct orando, genua scrnper flc^ 
ctemlo, nec unqiiam ab oralione cessando. Itaque pro 
incredibili continentia et summajustilia, appellatus 
est Justus el Oblias, quod munimentum populi in- 
terpretalur. 



f55 ORDEHICI YITALIS tS6 

Quidam «lc septem bsercsi1/US Judaeorum interro- A Det , gaudens in \era fide et salvificis virtatibus. 



gabant eum quod essct oslium iesu. At ille dicebat 
hoc esse Salvatorem. Septenis quippe sectionibns 
a se Judasi discrepant ct a linea veritatis deviant. 
Nam Pharissei ei Sadducxi, Essecii ct Galilxi, Ile- 
nierobaptista', Basbuthaei et Samarits, privatis ap- 
pellari vocabnlls gloriautur, el diversa dogmaia pro 
intentione sua pertinaciler asserunt et sequuntur. 
Eiquibus allquanii pcr Jacobum credidcrunt quia 
Jesus est Chrislus. Curoquc multi ex principibus 
credid.ssent in Jesun), or(a est ingens pertnibalio 
iudoiorum, Sxribariim et Pharisa^orum, dicentium : 
< Nibil superesi qtiin omnis populus credat in Jo*- 
anm» quod ipse sil Chrislus. i Deinde communi 
consnltu ad Jacobum acccsscrnnt» eumque reve- 



rortem bellatorem in auxilium diuiurni certamijus 
advocat pura devotione, clarisque vocibus : 

Jacobe ju$te^ Jenu fraler Domini^ 

Sil tibi pia iuper ho$ compasiiOf 

Quo9 reo8 facit superba jactaniia 

Atque fcedavil mundi petulanlia, 

Nostra clememer exaudi precanwia, 

Impetrans nobis tera lucis gaudia 

Pro iuimicis qui orasti DominuM, 

Tibi devGtis impende su/1'ragium^ 

Vt sempiiernum nanciscamur praimium, 
Amen. 

XIII. Phiippus. 

Philippus os lampadis interprctatur, qno nomljie 

demonstratur quod ipse totus patens erat infusioni 

geminse cbaritatis, et divinis obsequendo mandalis; 



renter rogaverunl nt in die fcsto Pasch^c iu excel- B iwbuius ct instructus charismalibus sacris, insUr 



sum pinn:e teinpli locum ascenderet , verumque te- 
stimonium de Jcsu niultitiidini Judaeorum et genli- 
liUiTi, qui de vicinis slmi longinquis civitatibus con- 
Tcnirent, asseveraret. At ille, occasione accepta ma- 
ttifeslandi verilatem, ia^tatiis cst, otseqoiumque 
snum precantibus, licel non ad libitum malignan- 
lium, pollicitus est. Hoc enim vir jiislus divino agi 
nnta intellexit, ideoque obsecrantibus acquievii. hk 
sublimi positus ad omnem populuin voce magxa 
clamavit, atque Jesum Dei Filium oninia comple- 
visse qus de illo prophctae praedixcrant, consianlcr 
ct maiiifestc asseruLt. 

Denique fideli prosecuiione Jacobi finita , tiirbae 
gnvisae sunt, Dominumque glorificantes dixerunt : 



lucidae lampadisbarbaras gentes illnstravit nttibn- 
tibus cxemplis et doctrina verilatis. Hic a BeCfi- 
saida civitate Galilaeae orlus est, et inter prinios 
vcstigia Christi secutus esi. Post ascensionem Do- 
mini Gallis, vel Galatis, atque Scythis per xx annos 
Evangcliuffl praedicavil, et diversas genles ad agni- 
tioucm veri luminis pertraxit. Quondam in Scytkia. 
duin a gentiiibus lcncretur, ac ad statuain Marlis 
diictus ad sacriticandum compclierrtur, ingens 
draco dc subtiis basim statuac exiit, el fiKum ponlt- 
ficis, qui ministrabat ignem sacrificii, percussii, 
duos eliamiribunos, qui eidem provinciaepncerai:!, 
quoruin officiales sanctum Philippum aposlolum in 
vjnculis tenetuint. De flatu autem draconis omnes 



f Hosanna filio David I > Pharisaei auiein, aliique ^ morbidi redd.ti sunt et vchemcnler aegrotare ccepe- 



vcritatis inimici, valde contristaii sunt, ct, inito in- 
ter se pessimo concilio, clamaverunt : c ! et ju- 
tlos erravit I » Tunc adimpleverunt qiiod in libro 
Sapientiae scriptum esi : Auferamus justum , quia 
inutHis est nobis {Sap. ii , 14). Nam Pliaris«i ad 
eum ascendentes dixerunt : c Nos te rogavimus ut 
errorero a populo de Jesu tolleres, ei tu amplifica- 
sti. » Quibup ait Jacobus : c Ego errorem tuli, et 
veritatem ostendi. i lili autem, turbis in ejus prae- 
dicatione gratulantibus et io Jesum credentihus, 
eum exalto praecipitaverunt etlapidibos urgere coe- 
perunt. Qui dejectus super genua sua procuhuit, et 
orans dixit : c Rogo te, Doniine I»eus Palcr, re- 



runt. Tunc Philippusomnes admonuit ut iu Domi* 
num crederent et Marlem dejicicntes confrini^ercnt, 
lA loco autem, in quo fixus siare videbatur, cruccni 
Doroini alfigerent et ipsam adorarent. Deinde adjc- 
citquod,si haec agerentur, inftrmi sanarentiir, mor^ 
tui resuscitarentur, et lethifer draco io nomine Jesu 
Christi fugaretur. Tunc illi, qui eruciabantur, do- 
iore coacti ciamare coeperunt : c Recuperetur in 
nobis virtus, et hunc Martem dejiclemus. > Facto 
itaqiie silentio, apostolus praecepit draconi ut pro- 
linns egrederetur in nomine Domini, et vadens in 
desertuin neinini nocerct, et in loco, ubi accessus 
hoiiiinum non est, habitaret. Tunc saevissimus draco 



mitte illis; non enim sciunt quid faciunt. i Cumque n exivit et festinanier abire cocpit el ultra nus<|uani 



eum taiia orantem desuper lapidibns perurgerent, 
unus de sacerdotibus, de filiis Rechab, exclamavtt, 
dicens : c Parcite, parcite, quseso. Quid facitis? 
PkO vobis orat hic justus quem lapidatis. > Tunc 
iratus quidam ex Pharisxis perticam fullonis arri- 
puit, et in capite ejus fortiier dcdit» ejusque cere- 
brum ejecit. Tcsiis ilaquc Jesu Christi tali inarly- 
lio est consuiiimafiis, ibique prope templiiin Kai. 
Maii est sepu!tiis. Non multo post oppugiiatio con- 
^ecuta cst Ycspasiani, quam prudentes Juda^oruni 
creJidentnl divinitus accidisse pro vindicta Jacobi 
Jiisti, ut evidenter le, itur in iibris Josephi Ilebneo- 
ruiQ insignis historiographi. Incredulis pro certo 
itivlaeis duplici contrtiione pcriclilanlibus, F,ccles:a 



comparuit. Apostolus autem filium pontificis el tri- 
bunos, qui mortui fuerant, in nomine Doniini susci* 
tavit, omnemque turbam, quae morbida erat, sani- 
tati restituil. Universi ergo qui Philippum apostoluoi 
persecuti sont poeniteniiam egerunt, et dcum hunc 
esse putantes, adorare voluerunt. Ipse autem per 
unum annum eos jugiler docuit, eisque AOtitiam 
siunmi Dei solcrlor insinuavit, et omnia quae ad 
veram fidem pertinent instanter in cordibus cre- 
dcmiutn scminavit. Multa igitur millia hominum 
crediderunt et ab eodem aposiolo baptuati sunt. 

Phllippus itaque apostolus, gratia Dei roultipliciier 
adjutus» multas ecclesias constrtixitet episcoposac 
presbyteros cum reliquis ordinibus eacHs in £ccle« 



'" IIISTOHU EtCLESIAStlCl. - PiR$ |. _ m ,1 i^ 



rerersu*. iii civicaic Hierapoli coinmoraius, mali- 

gnaui eisUasit harc&im Ebionilarum, qui Domi- 

iium Jesum neganl esse Dei Filium. nec hominis 

corpus sumpsisse de Virginc \erum. Duse vcro 

fi ia ejus sacratissimae viigincs ibi erant, per quas 

Dominus mullilndinem virginum lucraius esl. Ipse 

ntiiem, ante septem dics migrationis siis?, presby- 

leros el diaconos ei viciiiarum urbiutii cpiscopos 

aJ se vocavil, cisque, quod sepiem lanium diobiis 

Tilalcs auras carpcrct , pncdixit. Dciiide omnes 

comnioniit ut in ftde viriliter starcnt ct docliinse 

Domlui semper memores essent. Deniqiiebcalys apo- 

stolus, posl :uam copiose cxhoitatus csl populum, 

annorum lxxx, et vii Kal. Maii perrcxit ad Doini- «^hmivsiu i 

niim; et Hierapdi tumulatum est corpns ejiis san- B damabrnl 



ciissiinani. Post aliqiiantos annos du» fiiia; ejus 
dcxlra lasvaque sepulta» siint; ibique muUa bcne- 
fleia fideliter poscenlibus fiunt meriiis llliiis, ad 
qnem amici Sponsi accedunt et tripudiantos claris 
vocibns ila canuitt : 



perenuis vil;c braviiim passioncin. 

Thomas Didymus cum apud Caesaream essol, Do- 
minus Jesus Chrisuis ei apparuit,ipsumque Abbani 
pracposito Gundafori rcgis Fndorum commendavit, 
el cum eo, ul Ro-nano opeie palatium regi fiibri- 
carel, in Indiam misit. Navigiuuibus illis per mare, 
Thojuas de artis suae scienlia muliamystice loculus 
esl, et mlranda opcra in n:armore ct ligno in omni 
slructura se factiiniui p>Ili,:iius est. S;;ptimo au- 
tem die x\ndrii:opolim prospcre venerunt, et, ut dc 
navi descendensit, voces canlaiitium in organis el 
libiis, cilharisque audierunl. Nupiias nimirum rcx 
civiiaiis celebrabai, in quibus Pelagiam filiam suam 
Dioiiysio tradebal. Pi^.concs urbi m circumeunles 
ut omncs regali convivio inleressent: 



Prom rogmtjuj, Phllipi^e, ojj lampadh, 
Pias caUstis aures puha Judicis, 
Ut qna: meremur rep^Hul nHpplicia 
Et (/uie precamur dct iupeniu (j:iudia, 
Atneu. 

XIV. Thomas. 
Thomas abyssus^ et Didymus interpretatur gemt^ 
nus, qiii Salvatori similis, et redimitus multimodis 
virtutum charismatibus. Hic EvangelUim pi-acdicavit 
Parthis et Medis, Hircanis el Persis,' Baclrianis et C 
liulis, ac martyrium in Calamina civitate, in die 
XII Kal. Januarii, sub Mesdeo rege, consummavit, 
el non inullo post inde ad Ed«js8am urbem multis 
inirabilibus coruscavit. 

In rclatlonibus de apostolis multa diversitas est 
lam pro antiqiiilale tcmporis quam pro longinqui- 
tnle regionum ubi agricolaj Christi pnedicaverunt 
barbarls, qui dissona barbarie sua valde discrepant 
a Romanorum ritibus et usu locutionis. Unde in 
quibusdam» qiia; de sanctis apostolis legimus, quo* 
niaro ab incerlis edita sunt auctoribus et usque ad 
nos transmisia, dubitamus, pnesertim cum a Gcla- 
hio papa aliisqoe magnis apocrypha nuncupata sint 
doctoribiis. Egregius quoque ponlifex Augiistinus 
iii biijusmodi seriptis dubitavit, et cum 
scnipiilositate de sancti Thomae gestis conlra Fau- 
sfum Manichxum qiioddam excmplum prolulil (22). 
Hoc ideo dixi de dissonantia scriptorum quse per 
orbem passim reperitur in voluminibus antiquorum, 
non ut dcrogem mirandis operibus sanctorum, sed 
ut qu:ecuuque scripla sunt de apostolis, aliisve 
I>entis, studio priorum, cum subtili cauteia discu- 
ti;«tur ad fidei inunimentum et sedificationem mo- 
rum. Nunc in nomine Domini brevitcr prosequar 
namtionem quse sancti Thom» apostoii refert 
ft-uctiferftm peregrinationem, felicem ct gloriosam 



dives, panper, nobilis, civis ac percgrinus; qui- 

cunque non venissct, rogem offciideret. Abbanes 

ergo cum Thoma conviwo interfuit, sed Thomas 

solito morcnonjocis, nec cpulis, scd ccciesii theo- 

rias sttiduii. Inlerea lantatrix Hebraja ferens tibiam 

secus prandium circumibat, et unicuique quod illi 

placeret canebat. Veniens aulem ad Thomaui, diu- 

lius imn.orala ai:le illum stclil, ac ut honiinem 

non mandurantem ncque bibentem, sed oculos 

coRlis aftixos habentcm perspcxit. hunc Hebrajum 

esse et Dci coeli oratorem inicllexit. Congaudens 

Igitur illi ut compatriola;, Hebraice cocpit canere : 

Vnus est Deus Hcbraorum, qui crcavit omnia ; ip&e 

fecit coelum et terram, et ipse fundavH maria. 

Haec apostolus audiens, plus orabat, et puellam 

verba veritatis canentcm attcntius eamdem repetere 

admonebat. Tiinc ipsum, quod neque inanducaret, 

neque biberct, pinccrna increpavit, et palmam in 

faciem ejus dcdit. Aposlolus vero mox Hebraice 

pra^dixit quod ei protinus, antequam convivium 

compleretur, contingeret. Porro ptncerna,utaquam 

de fonte deferret, exivit, euinqiie Ico invasit et bi- 

bens sangiiinem ejus abiit. Cancs vero membra 

cjus comederunt, quorum unus niger, dextcrani 

ojns in ore ferens, in inediiim convivii apportavit. 

Stupeiitibiis convivis qui lirec intuebanlur, Hebrsea 

canlatrix, qu.e sola prophetiam ejus intellexerat, 

„„ „^ tibiam suam jaciavil, et currens pcdes ejus oscu- 

meticulosa ^ ^^^^ coBpit, et omnibus qui aderant dixit : i Hic 
homo aut prophcla esl, aut apostolus Dci. > Nam 
ut pincerna eum pcrcussil, casum qucm passus cst 
Hebraico sermonc prxdixit : t Non exsurgam, in- 
quit, de hoc convivio, nisi manum iptiam a cnne 
nigro hucdcfcn*! videro. » 

Cumqiie de strcpitn hominnm rex inquireret, et 
quid accidisset audiret, apostolum ad se vocari 
fccit, ac ut filiain suain (23) una cum sponso ejus 
benediceret rogavit. Thomas iiaque in thalamam 
una cum rege intravit, manum sitani super anibo- 
rum capita posuit, cisquc in Pci noniinc n:enioiatis 



(^3) Saneti AiTgiwlJniroR/r.; Faustum manichanm 
xxH^ 79[. Le Fievw'*» 



(23j Lcg. : filia' suo\ Lc Prevosl» 



m 



ORDKKiCi ViTALlS 



iOO 



patriarcbarum nomlnibus, orans lenedixii. Cuni A de fabricando palatio cum eo tractaTit, et aediflcii 



autem apostolus e thalamo egressus abiret, et spon- 
8US eum deduceret, ranius palmae plenus dactylis 
grandibus in roanu ejus apparuit. Unde gaudcns 
Juvenls ad sponsam suam cucurrit, eique ad gusian- 
dum de fruclu cjus dedit Cunique ainbo de fruclu 
memorato gustassent, subito soporati unum som- 
n'u!n viderunl. Nam quasi rex potens gemmaius 
Tidebalur, et in medio eorum stans utrosque ain- 
pieciebatur, dicens : c Apostolus roeus benedixit 
vos (24), ut aeternae vit» participes efliciamini. > 
Evigilantes autem, cum mutuo stbi narrarenl qiu-e 
vidissent, ecce Tbomas apparuit eis, dicens : c Rex 
mcus, qui roodo vobis locutus esl in visiune, ipse 
me januis clausis introduxit, ut benedictio mea 



locum iiii ostendit. Thomas autera arundiBem a|i- 
prebendlt, et metlendo dixit : c £cce januas hic di- 
sponam, et ad ortum solis ingressum : priroo pro- 
aulam, secundo salutatorium, in tertio consisto- 
rium, in quarto tricorium, in quinto zeias biema- 
les, in sexlo zetas a^siivales, in septimo epicausto- 
rium et triclinia accubitalia, in ociavo tbermas, in 
noiio gymnasia, in decimo coquinam, in undeciino 
colymbos et aquarum lacus influenles, in duodc- 
cimo hippodromum et per gyrum arcus deambuia- 
torios (25). » Rex aulem considcrans, ait: cYere 
anirex es, et decet te regibus ministrare. » Detndc 
iufinitas iUi pecunias relinqucns, abiit. 
Aposlolus siquidem cocpit provinctas et civitates 



super vos fructiflcet. Habetis enim integritatcm, ^circumire, verbum Domini praedicare, credenles 



qix est omnium rcgina virlutum et fructus salutts 
perpstiise. Yirginitas soror est angelorum et oni^ 
niiim possessio bonorum. Yirginitas vicloria libi- 
dinum, fidei tropaeum, triumphus de inimicisetaeter- 
na securtUs quictis. Nam de corruptionc nascitur 
pollutio, de pollulione reatus, de reatu confiisio. » 
Cuntque Tbomas haec et multa alia de virginita- 
tis lauJe et libidinis foeditate disseruisset, niulta- 
que incongrua, quae de carnali comraistione pleris- 
que oriuntur, relulisset, Dionysius et Pclagia gra- 
tanler omuia qiisi docebantar ah apostolo audlci unl, 
eisque ibidem duo angeli apparuerunt : c Nos, in- 
quiunt, angeli sumus, qui vobis a Dco dati sumus pro 



baptizare et egenis abundanter donare. Inniimera- 
bilem itaque populum Domino acquisivit, clericos 
ordinavit, ecclesias fabricavit, et per totum bien- 
nium, quo rex Gundaforus abscns fuit, ecciesias 
firmavil. Cumque rex venissel ct apostoli facta de- 
prehendisset, ipsum cum Abbaiie ferro vinctos in 
ima carceris trudi praecepit. Ct quoniam Gad frater 
regis in extremitate vitae languebat, interfectionein 
eorum distulit. Cumqiie cogitarct ut viventes exco- 
riaret et ila flammis traderet, moritur Gad germa- 
nus ejus. Ct quia multum amabatur, fit intolera-» 
bilis lucius. Barbari mortuum,pro rilu gentis pur- 
piira et bysso circumdant, totumque corpus gemniis 



benedictioneapo.stolicjus,ut,durocustodieritismoni-«r perornant. Rex quoque ex purpureis lapidibus mc 

taejus,omnesDominopctitioncs vestrasoflcramos. > ' ' ^ - -- •-»'-« 

His aliisque piis inonitis sponsus et sponsa in- 
structi sunt, et prostrati ad pedes apostoli, dixe- 
runt : c Conflrma nos in omni veritate, ut nihil 
I obls de scientia Dei desit. » Quibus ait : c Veniam 
ad V08 sequenti nocte, et pleniiis vos instnieiis, 
proflciscar. » Igiiur juxta promissum suum venit, 
de omnibus aelernae! vilae mysteriis ambos diligen- 
ter inslruxit, et baptismatis eos unda sanctificavit. 
His itaque peractis, navigavil, et posl aliquod tem- 
pus unum ex discipulis suis misit, qiiem presbyle- 
rum ordinans ita constituil, iit in eadem civitate 
consisteret et ecclesiam ordinaret, in qua roultus 
Deo populus est acquisitiis. Ibi sedes est Tbomae 



rooriam ejus exstrui, et ipsum in labro parpurco 
poni [jul)Cl]. Interea, duro ab arlificihds pompo^.i 
peragerentur opera, ideoque fieret ejus sepulturse 
mora, Gad ipse, qui mortuus fuerat, resurrexit 
quarU die, bora diei prima. Et factus est paivor 
el stiipor et silenliuro oinnibus, qui morelndico 
exhibebant rcgio funen planctiis. Porro Gad Gun- 
daforum regem redarguit quod amicum Dei« cui 
famulantur angeli, disposuisset cxcoriarcei incen- 
df^re. Palatium etiaro iu cobIo inenarrabile se vi • 
disse retulit, eo factum ordine, quo Thomas dispo- 
suii; et de merilis ejus, secretisque coelestibus 
plura reseravit. Deinde ad carcerem festinus per- 
rcxit, apostolum a vinculis absolvit, pronus ad pe- 



apostoli , fidesque caiholica usque in bodiernum D des ejus ploravit, et indulgeutiam fratri suo poslu- 
diem. Dionysius auiem episcopus factiis est, spon- lavil. 



samque suam sacro velamine consccravit; quse post 
obilum ejus duplex martyrium pertulil, quia viroro 
habere contcmpsit, nec idolis sacrificare voluit. 
In Christi ergo confessione dccollata est, et super 
lumuluin ejus Graecis sermonibus ct liiteris ita 
B<*riptum est : In hoc loco requiescit sponsa Diony- 
« i episeopi et fitia Thomce aposloli. 

Cum venisscnt Hierapolim in India civitalem, in- 
gressos Abbanes ad Gundaforum regem, nuiitiavit 
Tbomam adesse peritissimum artittceni. Hex autem 



ilil ^^' ' ''''^^'«- ^^ Pr^vosl. 

Cf. apuo M^Diii. Itcr. Italic, ii,p. H; Mura- 



(«5J 



Egredienti apostolo, rex ipse jam moderalior 
occorril et,. pedibus ejus advolutus, veniam peiiit. 
Tunc apostolus, accepta occasione congma, barba- 
ros edocere ccepil, et veritatem annuntiaus» inler 
caetera dixit : c Dominus meus Jesus Cbristus mul- 
tum vobis pi*aestitit, qui secreta sua vobis ostendil. 
Ecce provinciae vestrae ecclesiis plenae sunt. Parali 
ergo estote ut sanotiQcemini. » Hacc et aiia his bt- 
milia principibus intlmavil, eosque de fide ei sacra 
religione instruxit. 



tor., Annali d'It., iv, U, etLe Pr^vost, ii, H, ^ 

iaiium Spolcti ducum, sub aiino^8l4, descriptuiu. 



iSI HISTORIA ECCLESIASTICA. — PARS I. ~ LIB. 11. m 

Ingens fama de virtutibus qu:«s Dominus per A nam, cum omnibus qui crcdiderant , baptizavit. 



apotlotom operal)atur, per tndiam diffusa est ; et 
nimia congregatio populorum de longinquis et pro- 
nimis cWilatibus ad eum facta est. Yitulos ei et 
arietes more divino sacrificare volebant, quia ipsum 
csse deuni putabant. Porro Gundaforus rex, apo- 
siolo suadente, jussit ut per unum mensem exspe- 
clarenl, quousque tcttus provinciae conglobatio 
lieret, et ita demum faccrent quod ip&e juberet. 
Completis ergo xxx di«;bus, in campo juxta C;izi 
uioutis ascenhum bominom multitudo congregata 
est, in qua variis aegritudinibus laborantium magna 
multitodo adest. Aposlolus autem omues infirman- 
tes in unum congregari praecepit^ et ipse in medio 
eorum stetit, manusque suas ad coelos expandens, 
pro eis oravil. Fiuita oratione apostoii, coruscus 
super eos venit, et ita omnes, ut ictu fulguris pe- 
rituros se formidarent, termit. Omnes prostratt 
eura apostolo per mediam fere horam jacuernnt, 
ftibique gratissimam Dei i>onitatem adesse sense- 
runt. Multi enim febricitantes et surdi, cseci et 
clandi sanati sunt, arueque infirmitates ab bomi- 
nibos virtute Creatoris depulsae sunl. Jubenle apo- 
stolo, de humo cuncti surrexerunt, el gaudenies 
pro recepta sanitate Dominum glorificaverunt. 

Tunc beatus Tiiomas ascendit supra petram ut 
omnes videret el videri ab omntbus posset, facto- 
qiie siientio, veram eis do^rtrinam ubertim exhibet. 
Sequenti Dominico bapiizati sunt novem millia 



Carisitts autem, cujus sororein Mesdeus rex babc- 
bat uxorem, petiit ut Treptia regina milterctur ad 
suam uxorem, quatenus per eain revocaretur ad 
lorum maritalem. Mesdeus rex concessit. Treptia 
regina perrexil, astutis blanditiis Mygdoniam con- 
venit, totoque nisu ad pristinam conversationem 
retrahere studuit. \erum illa jam In Christo fun- 
dala fortiier restitit, jamque fide fortis beliatrix 
repugnavit, et reginam ralione victam ad Chri- 
stum strenue compulit. Dulci enim aflatu ei re- 
spondit,ejus animo amorem apostoli solerterinjecil» 
et ila prsedicando mulieris cor eito siipposuit. Ait 
enim : 

c soror Trepiia, si scires quae ego didici, non 
hominem putares esse, sed deum. Surdis enim 
auditum reddit, salutem omnibus segrimoniis re- 
slituit; aliquando etiam niortuos ad vitam resu- 
scitavit. Hic oslendit alteram vitam immorlalem « 
nesciam omuis doloris omnisque Irlslitias. In bac 
etiam nocte morluus ab eo resuscitatus est. Nam 
dux militum Simforus ad carcerem abiit , a car- 
cerariis apostolum in fidesua suscepitet in domum 
suam duxit. Ipse autem orationem fecit, et unicuri 
iilium ducis, qui mortuus fuerai, resusctUv.l 
Ecce nunc in domo ducis sedet, onmes ad se in< 
gredientes docet et univorsas infirmiiales curai. i 
Respondit Treptia : < Si ila est ut asseris, eamus, 
et si vere ita comprobavero, protinus credam ei. 



virorum, exceplis parvuiis et mulieribus. Apostolus q Stulttiin est enim aelernam vitam non appetere el 



md Indiam supcriorem profeclus est per revelatio 
nem et omnes populi festinabanl ad ejus opinionem. 
Signa et prodigia qiiae faciebat videbanl. Uude mi- 
rantes, praedicationem ejus contemnere non aude- 
banl. Daemones enim expellebat, caecos illuminabal 
ei leprosos mundabal. Omnes etiain dolores et ca- 
lor'5S el frigores peltebat, mortuos quoque susci- 

Quaedam mulier, nomine Sintice , quae caeca per 
^nnos sex fuerat, ita curata esl ut nec signum prae- 
ieritae infirmitatis haberel. Indc Mygdonia, uxor 
Carisii cognati regis Mesdei, valde accensa est, el 
aiulalo habilu applicuit se inter ancillas suas, ubi 
de Deo vero saluberrimum sermonem faciebat san- 
elus Thomasl Docente aposlolo, universa mulliiu- 
do credidit, et post jejunium septem dierum ba- 
plisma percepiU Mygdonia vero, sermone audtto 
ex ore apostoli, noluit ultra contingere lorum viri 
sai. Iratus iuque Carisius perrexit ad regem, el 
impetravii ab eo ut tcntus apostoius' mitteretur in 
carcerem. Sintice auteni Mygdoniam ad carcerem 
duxit, et dato munere carccrario, ad eum intravit. 

Apostolus, audita credulitate Mygdoniae, jussit in 
domum suam cito reverteretur, ibique in cubiculo 
clauso ipsum praestolaretur. Mediae vero noctis 
tempore apostolus adfuit, promissa complens ca- 
meram intravil, Mygdoniam confortavit, in fide 
eradivit, septem djebus jejunare praecepit. Oclavo 
autem die iterum simililer rediil, et fldekm feini • 



tantis virtutibus non credere. » Ducis itaque ad 
domum perrexerunt; ingressae, ad eum tunc loqui 
non poluerunt. Occupatus enim erat, manus im • 
ponens super infirmitates varias. iiegina, nt lanta 
miraliilia vidit, obstupefacta dixil : « Maledicti sunt 
a Deo qui non credunl operibus salutis. i Tuncqui- 
dain elephantiosus aspectu nimis horribilis, sca* 
broso vulttt et voce raucissima, jubente apostolo,. 
iutroductus est. Porro iu eum apostolus aspiciens 
flevit, ei fixis genibus diutissime oravit, eique dex- 
leram imponens, Deum suppliciler invocavit. Dc- 
inde puer quidam fulgido aspectu appaniit, lepro- 
sum a parle ar.gtili secreti tulit, vestibus suis 
exuit, corio quoque quasi tunica corporali spoliavit, 
D sicut qui excorial vitulum, et rcvocavit eum ad 
apostolum. Ille vero consignans curo siguo crucis 
baptizavil , novisque et candidis indui vestimenlis 
fecit. Haec videns populus, Deus magnincavil , et 
regina pedes ejus osculans baptiznri posttilavit. 
Tunc apostolus, quia tempus migrandi de corpore 
proximum esse praescivit, reginam cum omnibus 
qui ibi aderanl baplizavit. 

Reversa regina, regem de fide commonuit, seque 
Christianam constanter ostendit. Tunc cor regis 
expavit, et iratus contra Carisium clamavit : < Cuin 
studeo recuperare tibi uxoreru tuam, perJidi meam. 
Nam Treptia pejor facta est niihi quaui Mygdonia 
libi. > Statim jussit ad Thomain mitti et, manibus a 
tergo ligatis, ante se adduci. Adducto autem orae- 



103 ORDEiUCl ViTALIS 164 

ccpitutpersnasione 5ua dcGoplas mulicrcsrcsliiue- A sive Didymi, qui latus Donuni coiilingens dixit : 

ret tiialamo conjugali. Qiiod cum iUe facere de- * Tu es, Domine, Detrs meos. t 

Irectasset, ipsosque persecutcres salvare per fidem 

maluisset, iralus rex jussit lanccs Terreas igniri eC 

apostoium excalciari, ut, nudibus pedibus super 

stans, boc dcQceret dolore. Protinus prorupit aqua 

et exstinctse sunt lances. Deindc consilio Carisli 

missus est in fornacem thermarum ; sed thermas 

ultra calere non polucrunt, et aposiolus altero dic 

incolumis egressus est. Denique coegerunt lllum 

ut sinuilacro solis offerret sacriricinm. Erat auleni 

statiiasolisex auro facla, habens quadrigam equo- 

ruro auream et currum , ubi habenis effusis, quasi 

cursu rapido agebatur ad coelos. In templo gcntiles 

barbarico ritu cboros ducebant, el virgines cuin 

lyris cantabant, cum tibiis et tympanis, cuin titu^ 

]is(26)atque Ihuribulis. Cumque rex etamici ejus il- 

luc apostoium introduxissent , et iinmolare sirou- 

lacro solis illi persuadereut , ipsc dsemoni Hebrai- 

co sermone prxcepit ut exirct, sibique apparens 

imperata perficeret. Egressus aulem dxmon stetit 

ante eum, ita ut solus videret cum. Aposiolus cum 

Zabulo Hebraice loquebatur, ct nullus sciebatquid 

diccret, vel cui loquerclur. 

Tandem cum sanctus Thomas adorans Dominum 
in teinplo genua flexissct, et duimoni, rcge prac- 
sente» in Christi nomine pniecepisset ut neminem 1«- 
derct, sed mctallum simuiacricomminueret, statim 
idolum liquefactum cst quasi ccra juxta ignem po- 
siia, et rcsolutum. Omncs veio sacerdotcs levave- q 
runt mugitum. Tunc pontifex tcmpli apostolum 
transverberavit gladio. Rex aulcm fugit cuin Ca< 
Hsio. Magna itaqiie facta cst dissensio, quia major 
pars populi ciamabat pro apostolo, ita ut percussor 
ejus quacreretur quatenus vivus incenderetur. Cor- 
pns vero aposloli cum laudibus el hymnis in eccle- 
siam Iionorificetranstulerunt, et pr<;tiosis aromati- 
bus condierunt ; ibique niagna signa et prodigia 
facta sunt. Nam da;monlosi liberabantur ct omnes 
aegritudines curaJ>antur. 

Post longuni tempus Syri ab Alexandro Impera- 
tore Romano, qui vicior de pra^Iio Persidis e Xerxe 
rege devlcto vcniebat, supplicantes impctraverunt 
lit mitteret adregulos Indorum, ut civibus redde- 



Geocgius Fiorentius Gregorius Turonensis veoe- 
r^bilis archiepiscopus scribil quod a Tbeodoroquo- 
dam de sancto Thoma audivit, qui tunc teinporis 
in Indiam peregrinatus fuerat, ct inde reversus haec 
inter oetera narrabat : 

c lii India, in loco u4)i corpus oeati Thoroae apo- 
sioli prlus reqiiievit, habetur monasterium et tein- 
pliim mirae magnitudiiiis diligenter exornatum ai- 
quc compositum. In bac igitur aede magnum nira- 
culum Dominus ostendit. Lichinus in.bi pasitus, et 
illuminatus ante locum sepulturse illius, perpeiua- 
liter die noctuque divino nutu resplendet» a nullo 
fomentum olei scirpique accipiens, neque venlo ex- 
^ stingtiitur, neque casu dilabftiir, neque ardcndo 
roinuitur. Habet increinentum per apostoli viriu- 
tem, quod nesciturab homine; cognitum tantuui 
liabetur divinae potentise. In Edessa urbe, iii qna 
beatos artiis tumulatos diximus, adventenie transla- 
tionis ejus festiviiate, magnus aggregatur popnlo- 
rum coctus, ac de dlversis regionibus cum votis et 
negoiiis venientibus, vendendi comparandique pcr 
XXX dies sine ulla telonei exactioae licentia datur. 
In his vero diebus, qui in inense quinto habentur« 
magna et inusilatapopulisbeneficia praebentur. Non 
scandalum surgilin plebe, non musca incidit mor« 
tiOcatse cami, non latcx deest sitienti. Nam, com 
ibi reliqiiis diebiis pliis qiiani ccntum pcdum alli- 
tiidinem aqua liaiiriatiir a putcis, nunc pauIuUim si 
clTodias, affatim lyniphas exuberantesinvci|ies. Quod 
non ambigitur haec virtule aposloli iinpertiri. De* 
cursis igitur solemiiitaiis diebus, teloneum publico 
redditur,* nuisca qiiae defuit ade&t, propinqultas 
aquie dehiscit. Dehinc einissa divinlins pluvia ita 
orane atrium templi a sordibus et diversis squalori- 
biis, qiii per ipsa solemnia facti sunt, mundat, ut 
putarcs illud i\ec fuisse calcatum (27). » 

Vere Deus noster omnipotens, juslus ei pius ju- 
dex, atquc redditor paliens, sancios suos mire glo- 
riflcat et ineiTabilitcr honore perenni coronat, genus 
humannm terrendo casligat, et puniendo per poeni- 
tentiam salvificat. Nos igitur ipsi gementes in valle 
plorationis supplicemus , pro ineffabilibus bonis 
rentdefunct"um7cfrrp,i"slgUur aposloTde' India ^ '"/? «^^^^^^^^ ^'i"« inhaarendo, 



translatum est, et iii Edessa civitale in locello ar- 
genteo ex catcnis argenteis pcndcnlc posilum cst. 
Ibi nullus idolorum cultor, nullushsereticus polest 
vivere, nuilus Judxus. 

Abgarus toparcha ejusdem urbis rcx fuit, quicpi- 
stolam manu Salvatoris scriptani accipere nieruit ; 
quam infans baptizatus stans super portain c:vi- 
tatis legit, si quando barbara gens contra civitatein 
Tenerit. Eadem die qua lecta fuerit, aut placantur 
barbari, aut fugantur eminati tam Salvatoris 
scrlptis quam orationibus sancti Thomae apostoli, 



ad illum festinemus. Deatum qiioque Thomam apo* 
stolum, qui Didymus dieilur, cxoreinus, cique fi- 
ducialiier canentes dicamus : 

Thoma, ChrUti perlustrator lateris, 

Per iUa sancta te nwamus vulnera, 

Qnw mundi cuncta diluerunl crimina 

Nostros reatus terge tuis precibus. 

Dira sentimus peccatomm vulnera, 

Pro quibus damus anxii suspiria, 

Flentes oramus : pro nobis poientia 

Offer Tonanti clementer precamina, Ammt, 

XV. Barthotomams. 
Bartholomaeus Syrum est [nomen],etinterpretatur 



(2G) Hic forte legendum citoUs, instrumenti mii- 
fici spccies. Vid. Cangii Glossarium verlio Citola, 



(27) Greg. Tur. /V ghr. martijr. 1, 52. 



165 niSTORIA ECCLESIASTICA. — PARS 1. - LID. II. 163 

piins suspendenhs aquas. Ilic in sorte prgedicationis A intelligit. Ecee ct hoc qtiod tos iKterrogatlSt et 



Lycaoniani accepit, deinde in Assyria el Tertia India 
rvan^elizaTit. Ad ulliinuni in Albano majoris Arine- 
nta; arbe TiTens est a barbaris decoriatus , atqtie 
jussu regis Astyagis decollatus; sicquc ix Kal. 
Septembris est terrae conditns. Hujus sacratissi- 
mamcorpus primiim ad insulam Lipparis, deindc 
BeneTenliim 9 anno ab Incamalione Domini 809 
translatum, pia honoratur Teneratione fidelium. 
NuBC totam serieni passionis ejus libet solerter ri- 
mari, et ex antlquis codicibus huic noslne breTiter 
inserere narrationi. 

Indi» tres esse ab historiographis asseruntur, in 
quibus tradnntur fuisse oppidorum quinque millia, 
populorum Tcro noTcm millia. Prima India ad 
^thiopiam mHtii, secunda ad Medos, tertia (iuem 
r»cit; quia ex uno latere habel regioncm lenebra- 
rnrn et ex alio mare Oceanum. In hanc ergo Indiam 
nartbolomteus aposlolus venit, et in teinpium, in 
quo idolum Astaroth erat , inlravit, ibiq!ie quasi 
peregrinus manere coepit. Apostolo ilaque adve- 
niente, Astaroth obmuiuit, nec consulenlibiis re- 
sponsa dedit, nec his quos laeserat subveiiire po- 
luit. Cumque jam plenum esset languenlibus tcm- 
plum, et quotidie sacrificantibus nulhim darclAsta- 
reth responsum ; morbidi vero, qui de longinquis 
regionibns adducti fuerant, suos dolorcs miserabi- 
llter plangerent, idolique cullorcs, ncqne sacrifi- 
cando, neque se ipsos morc suo lanianJo proncc- 



quod ego do responsum dc eo jam novit. Angeli 
Dei famuiantur ei el ipsi nuntiant ei. i llaee et alia 
plura daemon loculus conticuiL 

ReTcrtentes omnium peregrinorum hospitia cir- 
cumierunt , vultus et habitum singulorum aspexe* 
runt ; sed per duos dies apostolum Dei non invene^* 
runt. Denique quidam daemoniacus, nomine Seusli* 
cus, clamans dixit : c Apostole Barlholdiuaee, incen- 
dunt me orationes tuae. i Apostoius autem dixit ei : 
lObmutesce et cxi ab eo. i Et statiin liberatus esi 
Iiomo, qui per multos annos fatigutus fuerat ab eo. 

Hoc ut Polemius ejusdem provinciae rex audivit, 
ad eum misit, rogans ut sanaret riliain suam qu9i 
lunatica erat, et omnes quos tenere poterai, morsu 
attiectabat aut scindebat et caedebal. Cx^urgens ita- 
que apostoius cum nuntio regis perrcxit, ei puellani 
catenis strictain solvi prascepit. Porro, metuciitibuf 
minislris ad eam accedere, dixit apostolus : i Vin- 
clum teneo iniuiicum qui erat in ipsa. Ite et eam 
solvite ; lavate et reficite, et crastina die mane ad 
me adducite. i Euntes fecerunt quod apostohig 
jussit, eamqiie daemon ultra Tcxare non potuit. 
Tunc rex oneravit camelos auro et argento, gem- 
mis ac vestibus, et quassiTit apostolum ; sed eo non 
Invcnto, cuncta repoilala sunt ad paiaiium, 

Cumque sequentis diei aurora inciperel, et rcx in 
cubiculo clauso essct, apostolus ei solus apparuit, 
ipsuinciue vcra llde et salutari doclriua instruxit. 



rent ; in aliam clvitatem ubi aliud daemonium no- C ^''*"* incarnalionem Verbi Dei ex intemerata Virgine 



nitne Beerith colebatur, perrexerunt, et illi sacri- 
ficantes, de taciturnitate dci sui et aliis eventibus 
suis consuluerunt. Quibus ille dixit : < Quia deus 
vester sic captivus, et catenis habelur igneis stri- 
ctus, ut ne^jue suspirare, neque loqui audeat, ex 
qi!0 illiic ingressus est aposlolus Dei Bartliolo- 
niaeus. » Interrogantibus autcm quis ille Bartholo- 
mseus esset, da:mon respondit : c Amicus est Dci 
Ainnipotentis, et ideo iii istam venit provinciam, ut 
nuniina, quae colunt Indi, evacuet. i Aslarothitae au- 
tem dixenint : f Dic nobis signa ejus, ut eum in- 
tcr miilta millia cognoscere possimus? i At ille 
respondit : c Capilli nigri capltis et crispi, caro 
candida, oculi grandes, nnres aequales et directae, 



Maria seriatim retiilit, triniodamque tentationein 
tripliccmque vicLoriain diligenter cnucleavil. 

Poleinius rex apostolicae praedicationi acquievit» 
et poniificcs idolorum in crastiuum sacrificare ex 
induslria praecep.t. Ipsis autem prima diei hora sa- 
crincanlibus daeinon locutus est, eiTCxationes suas* 
quibus ab angelis torquebatur, conquestus est. 
Apostolo quoque praecipiente , deceptiones suas, 
quibus miseros vulnerobat, palam coufessus est. 

Tunc apostolus dixit ad plebem : c Ecce qucm 
Deum putabatis curarc vos, audite nunc verum 
Deum crcatorem vcstrum , qui habitat in coelis ; et 
si vuftis ut orem pro vobis ct omnes infirmi qui ad- 
sunt sanitatem recipiant, hnc idolum deponite et 



aiires coopertae crine capitis, barba prolixa habens D confringite. Quod cuin feceiitis, hoc teinpluin Chrisii 



canos paucos, statura aequalis, quae nec brcTis, ncc 
longa nimium possit adverti, Vestiiur colobio albo 
clavato purpura, induitur p.'ilIio albo, per singulos 
angulos singulas gemmas purpiireas habcns. Viginti 
sex anni sunt ex quo nunquaiu sordidanlur vesti- 
menta ejus, ncque veterascunt. Siiniliter et sanda- 
iia in pedibusejus per xxvi aniios nunquam vete- 
rascunt. Centies flexis genibus per diem, ceniies 
per noctem orat Deum. Vox ejus quasi tuba vehe- 
luens est. AnibulaDt cum eo angeli Dei, qui non 
permittunt eum fatigari nec esurire. Semper eodem 
Tultu, eodem aniino perscTcrat, omni hora laetus et 
bilaris permanet. Omnia proTidet, omnia noTit, 
omnem linguam omnium gcntiuro et loquitur et 



noinini cousecrabo. i Begis itnoue 'ussu oinncs popiili 
ftines et trochleas miserunt, et simulacn:in cverlerc; 
non potuerunt. Apostolus autem dixil eis : i SoWite 
Tincula ejus. i Cunique omnla exsolvisscut, ille da> 
r.)oni pr;eccpit ut exiret et simulacrum confringe- 
ret. At ille stutim exiTit, et omnia genera idolorum 
cotnminuit, Omnes ergo qui hoc Tiderunt una vo^e 
clamaverunt : c Unus est Deus omnipotens , qtteni 
pracdicat apostoius cjus BartholomaeuK. i Tunc bea- 
tus apostolus ad Doroinum manus suas expandit, ct 
pro suiTatione omnium qui aderant diutlus oraTit. 
Cumque omnes respondissent Amen^ angelus Do* 
mini sicut sol splendidus habens alas apparuit, et 
per quatuor angulos templi circurovolavit, digito- 



I6S 



0ROEWCI irrrAUS 

^!- •«..wst 4 tiiM mnnem -DOfMiluiii im1 Iwti Ba:'UiCih>nftlcl §«lHrf- 



ccredl in froniibn» suis. El oglendit ingenlem 
^gypiium fuHgine nigriorem. facie acuta, barba 
proliia , cpinea usque ad pedes habentem , ocub^ 
igneos sicut ferrura ignitum, scintllias emicantes. 
Ex ore wo ejus el naribus egrediebatur namma so^ 
phurca. Pennas el aias spineas sicut sphin» habe- 
bat, el vinctus cral a tergo manus, igneisquc cale- 
nis striclus. Pos^uam malignus Satan ab omni 
popuJo Tisus esl et ab angelo absolulus, pracipientc 
ut in descrtum locum abiret, ubi nulla hominum 
convcrsatio cssel, iWquc diem iudicii cispcclarct, 
tclerrimum dirae vocis uiuiaium emistt, cvolavit et 



cmm concurrerc, eiquc assidua deprccationis in- 
ccnsa defcrrc, invidia illcoli, corpus.cjus abftote- 
mot, in aarcophagum plumbettm posucrunt ct in 
marc projeccrunt. Sed providentia Dcl cooperante, 
sarcophagiim plumbcum a loco illo aquis subvehcB* 
tibus sublcvalum cst, ac ad insulam Lipparis dela- 
tum est , ibique Christianis, ot illud honorificesua- 
ciperent, revelatum cst. Ibidem coUectum etsepiil- 
tum est« el tempium magnum super ilUtd «dUlca- 
tum est, ei roonachilis concio cultui divino dedilii 

csl. 

IVI. MaUhmus. 

Maltbaeus Levi, ul ipsc in Evangelio suo rcferl, 

fuil tclonearius, sed ex 4>ublicanis est a Domiiioas- 



teierrimum airac vw;!» «iui«t.t.m« ^"..-.-, ; ; ; luii icionearius, «:u «;* ^iuunvaiwa. v»* « ^.,.«--w — 

nusquam comparuit. Angelus autem Domini, videiH ^ sumpius ct apostolorum uumero additus, multipli 



libus cunctis, ad coBlum evolavit. 

Tunc Polemius rex, una «um uxore sua et duo- 
bus miis, cum omni exercltu suo et omni populo qul 
salvatus est, cum omni populo civitatis sua et vi- 
dnarum urbium qu« ad ejus pertlncbant regnum, 
crcdens, baptizatus cst, et, deposiio diadcmatc ca- 
pitis com purpura, coepll apostolo adharere. Interca 
cnltores ct poniiOces uniyersorum lemplorum se 
collcgerunt, ac ad Aslyagcm regcm fralrem tejus] 
majorem ita conquesti sunt: • Fraler tuus niagi ho- 
miiiis discipulus faclus est, qui teinpla nosira sibi 
vindicat et dcos nostros confringit. > Cum hxc 
aentcs rererrent, ccoc et aliarura civitaluiu poirtifi- 
ccs eadem flcnles rctulerunt. Astyagcs rex igiliur 
indignatus, misitmille viros armatoscum pontiflci- 
bus ut ubi invenirent apostolum, vinclum sibi per- 
ducerent illuin. Qui cuiu perductus ad regera fuis- 
^et, ct Inlcrrogatus de Deo vero constanler respon- 
disset, nunliatum est regi quod Deos cjusrWaldach 
cecidisset et ininutatim abiissel. Tunc rex purpu- 
ream vestera, qua indutus crat , scidil, et sanclum 
apostoluin fustibus caedi fecit, caesuin aulein deco!- 
Kiri prsccpit. Innuinerabiles vero popu.i xii civita- 
tum, qui credidcrant, vencruiit, cuin hyiunis et 
omni gloria corpus ejus abstulerunt , eique basili- 
cam miia magnitudinis conslruxerunt, et in ea sa- 
craiissimuin corpus posuerunl. Tricesimo aulem 
die depositionis ejus, Aslyages rcx et omnes ponli- 
fices Ddacmomo arrepli sunl, elvenientes ad lem 



ciqoe gralia decoratus. Hic primum in Judaea evan- 
gelizavit, postca in Macedonia praedicavit, ad uUi- 
mum in iEthiopia, postquam Eglippum regem cam 
muUis millibus sua» gpniis convcrt.t et in Chrislo 
baplizavit, sub Hyrtaco Adclpho, diiin miasam cc- 
lebrarel martyrium pertulit; sicqiic felix xi KaL 
Octobris ad Dominum inigraYiL Scries ven» pradi- 
calionis et passioiiis beati cvangelislae sic in pri- 
scis voluminibus repcritur.. 

Matihsus apostolus, poslquam in Judxa Evange- 
lium Hebraeo sermone descripsU, praecipiente Uco 
iEthiopes adiit , et agcns divina opera niiiUos sM- 
vavit. Nam ingressus civitaiem magnam Nadaber. 
detexit praestigia magorum Zaroes et ArphaxatU, 
C qui se deos esse dicebant, et sic Eglippum regein, 
ejusque popiilum ludilicabant. Homiues tandio im- 
mobiles starc, quandiii ipsi voluissent, facicbaiiL» 
Yisu^ quoque et auditus hominum a suo officio rc- 
frenabafit. ScrpenUbus ul pcrcuiercnl imperaliant, 
ipsi rursus incaniando curabanL Pcr totam ergo 
iEthiopiam opinio eoruin ibal, et ex longinquis re- 
gionibus iElhiopia". populos pcrtrahebat, ul ad ma- 
gos festinarcnt , decepticiue deceptores adorarent. 
Malignis itaque, ut vulgo dici solel, major rcveren- 
tia exhibetur timoris quam benignis amoris. 

Clemens igitur DoniiRUS, curam boniinum gerens, 
Mattbseum apostolum niisit, per quem iEthiopibus 
duplici nigredine tinctis subven.t. Hunc quando vi- 
dissel iElhiops cunuclius noraine Candacis (28), qui 



plum ejus, aposlolum confcssi sunt, ct, sic Deo ju- D ruerata Pbilippo apostolorum diacono baptizatuSt 

JTz^^^t^ •«%.v..i... sitmt Ii^flr/ine itfkmiA fimAI* fillTtPl* ■>._- ^.1 . ,«.Jm#. ^1..« wxwm.rktAtt At n/1/vcAno Aiim in 



dicanle, morlui sunt. Ingcns ilaque limor super 
omnes incredulos irruit. Universi vero inanifeslam 
Dei uUionem intuentes crediderunl, ct a presbyieris, 
quos apostolus Barlholomaeus ordinaveral, baptizali 
sunt. 

Polemlus rex per revelationem , omni populo ct 
clero acclamante , ab apostolo episcopus ordinatus 
cst, et signa fatiens, xx annis In episcopatu vixil ; 
ct perfectis omnibus ac bene composilis et bene 
constabilitis, ad Dominuin migravit. 

Peracto mullorum annorum spatio, cum iterum 
Christianis advenisset perscculio , et viderent gen- 

(38) Cf.supracap.il. 



gaudens ad pedes ejus procidit, ct adorans eum in 
domum suara suscepit. Omnes amici Candacis cu- 
nuchi ad eum veniebant, et viUe verbum audientcs 
Christo Jesu Domino credebant, et plurimi bapiiza- 
banlur, vidcntes quod omnia mala, qujB magi ho- 
minibus faciebant, apostolus Dei evacuaret. Hli enim 
ideo vulnerabant quos polerant , ut vulucrati ipsts 
rogarent; quique ideo curarc putabantur, quoniam 
a laesionc cessabant. Mattbaeus autem apostolus 
Christi non solum hos curabal quos illi Ixdebant, 
sed eliam oinnes, qui ad cum afierebantur inflrmi- 
tatibus diversis obsessi sanabat. Ycritatcm vero 



m niSTORIA ECCLESIASTIGA. — PAIiS I. — LIB II. 170 

Dei popiilo pr^tcabat, ila ul oaiiirs de ^loqueAtia A Doaamiiin in efligie bominis lalenlcm. > Cunique 

venisscl omnis miiltitudo cum cereis et lampadibus, 



ejus mirar^tur, quod Graec»! et ^gy|>tiac»ai ae 
^thii^icam sermociuationem optime loqueretur. 
Candaci fiducialiter et affectuose interroganti fa^ 
cunde intimaTit quomodo per praesumpliojieiii bo- 
minum ad turreni Babel confusio Unguanua facta 
fuerit ; et rursus divinitas incamata per humilita- 
tem Christi humanum genus redemcril ct antiquum 
Iiostem prolriverit, electosque ciientes igne sancti 
Spiritus inflammaverit, et omnium linguarum scien- 
tiam« onmiumque sapieiHiam Scripturarum pleniter 
edocoepit. Cumque sancius apostolus multa de tbe- 
sauro sophiae salubria populis libenler audientibua 
proferret, venit qui magos cuui si/igulis draconibus 
advenire dioerel. Dracones autem galeati erant, fla 



cum tbymiamate et diverso sacrificiorum gcnere, 
sanctus Mattbaeus sic alioquiiur omnes : t Ego 
Deus non sum, sed servus Dei omnipotentis, qui 
me misit ad vos, ut errorein relinquaiis, verumque 
Dominum cognoscenies colalis. Aurum et coronas 
aureas cl argentuin ab oculis meis tollile. Ite» 
templum Domino fabricate, ut ibi congregcmini et 
pariter audiatis verbum Dei. > 

Quo audilo, gaudentes abierurt, templum Deo 
Lx niillia bominum fabricare coeperunt, et inti'a xxx 
dies sanctam ecclesiam consuramaverunt. Maltbaeus 
illara, pro resuscitaiione filii regis, Resurrectionem 
vocavit, ibique xxni annis sedit, prcsbyteros ei 



tus eorum fiammiferum ardorem emanafoat; sul- ^ diacones conslituit, cpiscopos per civitales et 



pbnreas oaribus auras spargebant, quorum odor ho- 
muies iaterfleiebat. Tucc sanctus Maitbaeus sese 
conaignavit, el prohibeme Candaci eunucho, secu- 
rus exivit. IDico nt duo magi asliteruiil, ambo dra- 
eones anle pedes ejus obdormierunt. Tun^ aposto- 
lus aagls dixtl : i Ubi est ars veslra? Si poteslis, 
exciiate illos. > Uli aittem arte magica dracones ex- 
citare conali sunl, sed penittts non potuerunt. In- 
terea populi convenernnly et hoc videntes obstu- 
poerunl. Tandem bealus aposloius, in nomine Do- 
mini, praecepit saevis anguibus ut cum omni maii- 
su^dine ad locum suum redirent el sine alicujus 
tesioneabirent. Protinus serpentes oaput elevarunt. 



casteila ordinavit, et multas ecclesias fabricavit. 
Rcx et regina et varise plebcs i£tbiopum bapiis- 
mum Christi susceperunt, et magi timentes ad 
Persidas fugerunt. Innumera per beatura Mattbaeum 
miracula facU sunt, quae singillatiin omnia enar- 
rari non possuni. Nam mulii casci sunt illuminatiy 
paralyiici curali, daemoniaci salvati, mortui etiain 
suscitati. 

Cbristianissimus rex Eglippus, ciplela sencctule, 
perrexit ad Dominum, ei Hyrtaciis Adelpbus accepit 
ejus imperium. Ilic duin Ephigcniam dcfuneii regis 
fiiiam, quae jam Cbristo dicata sacrum velanien de 
manu apostoli acceperat, jamque virginum amplius 



ire eceperunl, ot apertis portis urbem egrcssi, niis- q 9"^™ ducenlarum prseposila crat, uxorem accipere 



quam comparuenmt. 

Tunc sanctus evangelista gaudentem popuium al- 
lociitns est benigno sermone , et narravit ei seriem 
de prtim hominis coaditione et paradisi amoenitate, 
de apostat» Angell livore el deceptione, de casu 
proloplasti Adae per praevaricationem, ejusqoe repa- 
ralione per Filii Dei passionera. Cumque plura de 
uberi roateria sermocinaretur apostolus, ecce stibito 
iucluosus orttts esl tiunultus, in quo Eupbranon 
fillHs JSglippi regis plangehaiur inortuus. Ad funus 
ejus magi stabant, et quia iilum suscitare nequi- 
bant, hunc a diis rapUim in coUegio regi asserebant ; 
snadentes ut unus ex diis camputaretor , eique si- 
ronlacmm etlemplum fabricarelur. Euidienisia vcro 



vellet speraus quod per aposiolum ejus animum 
coromover^ posset, coepit cuin illo agere, diceus : 
i Dimidium regni raei accipe, taiitum ut Ephigeniam 
possim matrimonio meo copulare. > Tunc beatus 
Ma.thaeus jussit rcgem ct Epbigeniam cl omnem 
popuium Sabbato adesse in ecclesia, ut omnipotentis 
Dei audirent verba. Quod et factum est. Facttf 
autem in congregatione raagno silenlio, loqui coepit, 
el de coniinentia, bonoque conjugio, ralionabilique 
operatione sapienter ac diserte disseruit. Luculenler 
enim deiuonstravit quod edacitas carnium vel com- 
mistio conjugalis pollutionem babet, sed crimiiie 
caret. i Sordes quippe corporum a Deo per elee- 
mosynas et opera misericordias lavantur, non cri- 



reglna sanius consilium a fideli Candace accepit, D '"^"^> ^"^ ^^^^ P^^ lacrymas poenitentiae non la< 



magisque abominabiliter contemptis, per honoratos 
barones ad reg^m reverenter Mattb»um apos:olum 
aecersiil; eoque ingredienie, ipsa protinus ad ge- 
noa e|iis se prostravit« et fideliter ac devote ut 
ftlium suum resuscilaret obsecravit. Bestus autem 
apoelolos bonaefidei ejus congraitilatus est, ct pro 
resQScilalione defuncti cunctipotentein Dominum 
deprecalus esi. Deinde pueri manum apprehendit, 
in nomine Jesu Chrisli e&surgere prsecepU, ct con- 
festim puer cxsurrexit. 

TaBlo miraculo viso, cor regts expavit, coronas 

ei eC purpuram etalim deferri jussit, et praecones 

per civilates et per diversas iElhiopiae provincias 

misit, dicentes : f Venite ad civitatem, ct videte 

Patroi.. CLXXXVIII. 



vantur. Si quis ipso die, postquam cibum carnalem 
percepit, Dominici corporis spirituali cibo refici 
prsesumpserit, ex utroque reus efllicitur criminis ct 
inboneslatis et prsesumptioni^» ; non quia mandu- 
cavit, sed quia contra ordinem et justitiam, Deique 
regulam, Eucbarisliae bonum usurpavit. Sic bomi- 
cidium et mendacium,' quamvis sint per naturam 
suajii mala, bona tamen fieri videntur ex causa. 
Nam, si quis menlitur ut innoccnlem abscondat, ct 
ab inimico pcrmendacla protegat, aut si judex unum 
sceleratum judicio condemnat ne iile multos inno- 
centes interimat, bonus el utilis inde fructus pro- 
rumpit. Quod liquido appairet in occisione Goliae et 
Sisara^, Aman ei Holopbernis. Sic marnmonta dum 

C 



171 



ORDERICI VITALIS 



171 



copulanlur.bonioperishoiieslateoriuiilur.sisancic Apcraloriginvcntum csl» ipso re?eUnlc« Hujus ni- 

6t juste fopulentur. At si servus regis desponsatam 

domini sui usurpare audeat, non solum offcnsam, 

sed eiam crimen tam grande incurrisse dignosci- 

tur ut merito vivens flaramarum incendiis tradatur. 

Hoc idco (it, non quia uxorem duxit, sed quia 

meliori se injuriaro fccit. i His aliisque nanifestis 

eicmplis, Matihaeus apostotu» Hyrtaco regi dissuasit 

Deo dicatae nuptias Epliigenias, i)e coslestis irani 

regis iucurreret, si eam suo matrimonio temere 

copularet. Hyrtacus igitur ira accensus recessit; 

apostolus autem conslans et alacris doctrinae et 

oralionibus institit. Tunc Ephlgenlam ad pedes 

ejus prostraiam coram omni populo benedixit, et 

vclamen capitibus omniura virginum, quae ihidem 



mimm mcmoriam sancta matcr ficclcsla xi Kal. 
Octobris fcstivc celebrat» eique vocis ct meiiib 
dulci modulaminc cantat : 

Matthm sanete, bino poUens mnnere 
Sedulis Jesum interpella vocibuSf 
Ut nos inmundi gubernet lurbinibuSf 
Ne post OBlernus sorbeat interitus. 

XVH. Simon Juda, sive Taddwus, 
Simon Cbananaeus, id cst Zelotes^ ad disimcrto- 
nem Simonis Pdri et Judae iraditoris, qui et ipse 
Simon Iscarioiis dictus cst, de Cana vico Galiia» 
fuit, ubi Dominus aquam in vinum mutaTit. Hic 
principatum in :£gypto accepit. 
Judas Jacobi Irinomius fuit. Judaft enim ct Tfaad* 



eranl, imposuit.Guroque roysleria Domiui, celebrala ^ d«"s atque Lebbeus diclus cst. Hic in Mcsopotaniia 



missa, omnis ecclesia susccpisset, et unusquisquc 
ad propriam domuni remeassel ; ipse juxta allare, 
ubi Corpus Domini conTccerat, remansit, ibique 
manibus expansis orans martyriuro recepit. Spicu- 
lator eniro ab Hyiiaco missus apostolum a tergo 
punctum gladio percussit, ct sic Christi martyrem 
fecil. Quo audito, cum igne ad palatiuro pergebat 
omnis populus, sed vix a prcsbyteris el diaconibus, 
aliisque religiosis viris coercitus est sacris adnioni- 
tionibus ne regem comburerenl cum suis omnibus. 
Porro Ephigenia, quidquid iii auro et argento et 
gerorois habere potuit, sacerdotibus el clero con- 
tulit, ut indc dignam apostolo basilicam fabricarenc. 



et in interioribns Ponti praedicavit. Inde simnl 
ambo Persidem ingressi, cum innumerau genits 
ipsius mullitudinem Cbristo subdidissent, v Kal. 
Novembris martyrium consummaverunt. 

Craton, apostolorum discipulus, quae per aiinos 
xfii egeruot et quae in Perside passi sunt, longa 
enarratione scripsil, et in dccem voluminibus uni^ 
versa compreliendit, quoe Africanus historiographus 
in Latinam linguam transtulit. Abdias ctiam ep:«« 
scopus Babyloniae, qui ab ipsis ordunatus est, «cf« 
mone de iliis scripsit Hebraico, quse omnia in Grsc* 
cum translata sunt ah Eutropio cjusdcffldisGjpulo; 
quae universa nihilominus Latinis intcrprctata sunt 



ei residunm pauperibus erogarent. Ilyrtacus vero ^ ab Africano. lndc abbreviailo cxcerpta cst, grata 

«f.. Mf '...^ *^-.. .* j^:^j- tj ._... . ^'^i^i^ j:^...:^-.: 



per nobilium uxores illam prius tenlavit, dcinde 
pcr magos seducere saiegit. Ad extremum, quando 
nihil ad suum profecisset libituro, fecit igne cir- 
cumdari praetorium, in quo cum virginibus Christi 
comroorabatur, die noctuquc Deo suo famulabatur. 
Sed, cum percircuitum ignls arderet, angelus Do* 
mini cum sancto Matthaeo apostolo apparuit, sacras 
virgines confortavit, celercmque Uberationem pro- 
rorsit. Mox Dcus ventum validissimum excitavit, 
omne inccndium a domo virginis suae mutavit, et 
palalium regis cum facultatibus cjus consumpsit. 
Ipse autcm cum ftlio unico vix cvasit; scd inde 
nullum ei gaudium provenit. Nam filium ejus vehe- 
menttssimus daemon implevit, rapidoque cursu ad 



volentibus scire quae principia praedicationia corum 
fuerint, vel quo fine munduin dcrcliqucrint, ac ad 
coelestia regna mlgravcrint. 
|r Sanc|i igitur apostoli Simon et Judas pcr reve- 
lationem Spiritus sancti Persidcm ingrcssi sant, 
iblque duos magos, Zaroem et Arfaxat, qui a facie 
sancti Malthaei apostoli de iEthiopia fugerant, inve- 
nerunt. Erat autcm doctrina eoruin prava, et eaotra 
Doniinum atquc prophetas lcthaiis biaftp!.eniia$ 
plena. Ingredientibus in Persidem apostoiis, Wa- 
rardach praefecius et dux regis Babylontorum. no- 
UHinc Xerxis, occurrit, qui contra Indos unium 
Persidis invasores bcllum suscepcrat. Advenientibus 
autem apostolis, daemonia, qu% singulis mansioni- 



Matthaei apostoli sepulturam adduxit, et a tergo D bus dabant rcsponsa suae failaciae sacrificantilHis, 



manibus ab ipso diabolo colligatis, patema eum 
crimina confiteri compulit. Ipse vero elephantiosus 
factus in se gladium imponcns occubiiit, propriaque 
manu pcrforato slomacho apostolicae mortis poenas 
luit. Omnis autem populus morti ejus insultavit, et 
Behor fratrcm Ephigeni» ab apostolo baplizatum 
comprchendit, sibiquc rcgem sublimavit. Hic xxv 
anno aelatis suae regnare coepit, el per annos lxii 
reguavit, pacemque flrmissimam cum Romanis et 
Persis habuit. Omnes iEthiopum provinciae calho- 
licis ecclesiis repletft sunt, ac ad confessionem 
beati Matthaei apostoli mirabilia magna fiiint. Hic 
primus Evaqpe&trm Domini nostri Jesu Christi He- 
brseo scrlpsTt Bermone, quod tempore Zenonis im- 



obmutuerunt. Undc cultores eorum ad fanum viciiiae 
civitatis pergentes consuluerunl. Porro daemon ina- 
gilum consuleutibus dcdit,et quod, praesentibus apo- 
stolis Dei Simone et Juda, dii eorum loqui non 
possent, intimavit. Tunc Warardach dux apostoio« 
iiiquiri fecit, inventos qui essent vcl undc venissent 
iiiierrogavit ; cosque de genere Hcbraeorum com- 
munis causa salutis iliuc adveiiisse audivit. Cum- 
queillo rogante utdiis suis poteslatem respondendi 
darcni, el nlli fusa oraiione permisiasenty fanatici 
eoruro protinus adaemonibus arrcpti sunt, et grande 
bellum futurum, atque mu!tos ex utraque parte 
casuros ' esse vaticinati sunt. Ridcntibus auteiu 
apostolis, dux terriiu^ est, sed ipsis persaadeini- 



173 fflSTORIA ECCLESIASTICA 

bHS, legatos pacls usque in crasrmum ibidem prae- A 
siolatus est. Porro profanis pontificibos in apostolos 
stomachantibus, et pannosos, vilesqae personas 
iuter divitias Babyloiiicas non debere loqui vel au- 
diri asserenttbus, dux apOslolos et vesanos flamlnes 
usque in crastinum custodiri prseceplt, ibique apo- 
stolico consultu exitum rei consideravit. 

Sequenti die verbum aposlolorum completum 
est. Nuntii enim ducis cum legatis Indorum velo- 
cissimo cursu in dromedis reversi sunt , et omnia 
ita esse sicut apostoli proseculi fuerant nuntin- 
Terunt. Nam terras invasas restituerunt , tributa 
solverunt, flrmissimumque pacis pactum stabilie- 
nint. Denique dux,postquam apostolos, manifeslo 
eventu attcstante, veridicos comprohavit, iratus 
pontificibus, ignem copiosum accendi jussit, ipsos* 
que cum complicibus eorum in ignem pra;cipitari 
praeoepit. 

Apostoli aulem, Dominicae jussionis memorcs, 
duci prostrati sunt, et pulvercm supcr caput suum 
spargentes, pro inimicis ne perirent suppUcave- 
nint, et mirantibus cunctis , lianc esse disciplinam 
Dei nostri luculentcr annuntiavcrunt. 

Tandem Warardach impcravit pontiflces compu- 
tari, et omnem facultatem eorum, ut apostoFis 
daretor, inquiri. Inventi sunt autem pontifices 
templorum cxi, et unusquisque in uno mense de 
ftsco conscquebatur unam libram auri; summus 
vero pontifex qnadruplum in auro adipiscebatur 
quam caeteri. Tanta erat faculias eorum in auro q 
ct argento, in vestibus ct jumentis, ut dinumcrari 
non posset. Quam dux apostolis obtulit , sed ipsi 
pcnitus rcspucrunt, imo indigcntibus crogari jus- 
scrunt. 

Deniqnc duce regi Xcrxi cvcntus suos et aposto- 
loruni praccottia magnificante, Zarocs et Arfaxat , 
qui crant cuni rcgc, apostolis coeperunt derogarc, 
ci omncs conira cos , nisi dcos corum adorarcnl , 
conati sunt commovcrc. Dux autcm pro apostol.s 
scmper bcne locutus est. Tandem in praesentia 
rc^ts allcrcatio stalula cst ; cumque magi palam 
cuuclis locuti csscnt, omnis advocatio muta facta 
est , et sic spalium transiit fere unius bone ut 
iiullus ex cis, quidudum clamosi ct cloqucntes cx- 
siitcrint, aliquid possct exprimere. Deindc loqui a D 
magis pemiissi snnt, sed atnbularc non potucrunl; 
iicmqne reccptogressu, apertis octills nibil vide- 
nint. Ilicc vidcntes expaverunt, mngosque magis 
pro ttmorc quam amore revcrili sunt. Ilujusmodi 
spectaculum a primo mane usq:ie ad.bnrani scxtam 
explicitum est, et tribtes advocati cum confusionc 
ad domos suas remeaverunt. 

Porro dux apostolis, quos va!dc diligebat, hxc 
omnia enarravit, et prsefatam advocationem in do- 
mum suam convocavil, et apostolos Dei Simoncm 
ei Jadam eis protulit, per quos vinccre magos pos- 
seni, si monitis eorum obsecundarcnt. Advocati 
Tcro, ut viderunl homines vilissima indutos vcste, 
qiiasi dcsp.ctuieos coepenint habere; quorum tur^ 



- PARS I. — LIB. U. I7i 

gentem proterviam Simon saluberrima redarguit 
sermocmatione. Plane enim demonstravit quod in 
aureis et gemmatis scriniis quaedam claudantur 
vilia, et in vilissimis ligneisque capsis reponantur 
pretiosa monilia ; pulcherrima etiam vasa aceto 
repleantur, foedissima vero aspectu optimo vino 
imbuantur. Sic in personis visu despicabili- 
bus nonnunquam magna; virlules pollent, me- 
ritisque praeclaris summo Creatoris* per omnia 
placcnt. 

Deindo sancti apostoli advocatos salutaribus mo- 
nitis instruxeriint, sacrisque precibus Deo com- 
mendaverunt el signo crucis in frontibus signave- 
runt. Zebedaeus, aliique advocati consunter ad re- 
gem ingressi magis insultaverunt; sed magi nuUa 
ratione illos laedere potuerunt. Irati igitur magi 
multitudinem serpcntium venire fecerunt, unde om- 
ncs hoc intucnlcs admodum terrili sunt, ct, jubente 
rege, cursim aposloli accersiti sunt. Qui venientcs 
pallia sua de serpentibus impleverunt, et cosdem in 
magos audacter miserunt, statimque scrpentes co- 
medere carnes eorum coepenmt. IUi autem sicut 
lupi ululabant, gaudentibus cunctis qui cruciatus 
icnpiorum palam spectabant. Rex et omnes aposto- 
Us dicebant : c Permittite ut moriantur. > At ilU re- 
sponderunt : c Nos missi sumus a morte ad vitam 
rcducere, non a vita in mortem praecipltare. » Dein- 
de oraverunt et serpentibus jusserunt ut omne ve- 
ncnum suum a niagis auferrcnt ac ad loca sua re- 
dirent. Majores itaque cruciatus passi sunt, quan* 
do universi serpentes iterum carnes eorum ederent 
et sanguinem sugerent, ut venena sua toHerent. 
Cumque serpentes abiissent,et apostolorumsenten- 
tia magi triduo anxii non manducarent, nec bibe- 
rent, neque dormirent, apostoli visitandi gratia ad 
eos venerunl, et, malum pro maledicto non rcd- 
denlcs (Ront, xti, 17), ipsos sanavcrunt. Illi profe- 
clo in perfidia sua permanserunt, et sicut a facie 
sancti Matthaci apostoli de iOthiopia fugerunt, sic 
ab bis duobus confusione opcrti recessenint , et 
simulacrorum cultores pcr toiam Persidem ad apo- 
stolorum ininiicilias suscitaverunt. Ipsi autem per 
cuncta templa eorum sacrificabant , hominesque 
pncstigiis suis subito fixos, subitoque solutos facie- 
bant, subilo caecos et ilerum \identes , subito 
surdos et iterum audicntes. Sic de bis ludi- 
ficabant , qui^ idolis immolabant, suique similes 
erant. 

Aposloli a rcgc ct a ducc rogati morabantur in 
Babylonia, in iiomine Douiini facientes mirabilia 
magna, surdis reddentes audituni, claudicantiLus 
gressum, caecos illuminanlcs, leprosos mondantts, 
dicmoncs ex obse^sis corporibus fugantes. Multos 
ergo «discipulos habebant ex quibus presbyte* 
ros et diacones et clericos iu ecclesiis ordinabantr 

Ibi filia ditissimi satrapae corrupta parturiens pe- 
ricUtabatur, etEustosinus diaconus deincesti cri- 
mine impetebatur. Hoc audientes aposloli, jusse- 
runl parentes puelise et diaconem adesse, et inlan- 



IT5 ORDERlCi VITALIS !7& 

teniy qui ejusdem diei hbra primii natus est, deCer- A peragrassent, et banir in domo Sennis discipuli sui 
ri. Cumque jussissent infanti ut ioquerelur, ille ab 



solutissimo sermone ait : c Hic diaconus yir san- 
ctus et castus est, et nunquam inquinavit carnem 
suam. > Cumqus insisterent parentes utde perso- 
na incesli pcrcunctaretur, apostoli dixerunt : c Nos 
innocentes absolvere decet, nocentes vero prodere 
non decet.» 

Nicharon, amicus regis, dum excrcitium belli 
ageretur , sagittam in genu accepit, quse nulla 
ratione ex osse poterat evelli. Tunc beatus Si- 
mon Dominum Jesum invocavit, et mox ut ma- 
num applicuit, sagittam abstulit atque statim ho- 
rao sanatus est ; ita ut nec signum vuineris appa- 
rerel. 



hospitaii fuissent, ecce circa horam primam oni- 
nes simul pontiGces irruerunt, et horribiliter ad 
Sennem vociferantes, inimicos deorum suorum pro- 
duci jusserunt. Interea sancti apostoii tenentur ac 
ad templum Solis ducuntur. lllis autem ingredien- 
tibus, daemones clamant per energumenos : c Qnid 
nobis et vobis, apostoli Dei vivi ? in ingressu ve- 
stro flamniis exurimur. > In una aede templi ab 
oriente quadriga equorum fusilis ex auro stabat, in 
qua radietas solis aequc fusilis consislebat. In alia 
vero sede luna slabat fusilis ex argenlo, habens bi- 
gara boum fusilem similiter ex argento. Pontifici- 
bus et magis cum poputo cogentibus apostolos ut 
adorarent, ipsi dc visioite Dcmini nostri Je<;a 



Duae tigrides ferocissimae de singulis caveis fuge- ^ Chrisli, quem vocantcm se in medio angelorum 



runt, el quidquid invenire poterant devorare coepe- 
runt. Tunc omnis populus ad apostolos Dei confu- 
gii. Apostoli vero nomen Domini Jesu invocaverunt, 
et ferae, quae nunquam mansuescere consueverant, 
quasi agni mites factae sunt. Diebus siquidem ut 
oves in medio populi commanebant, vespere vero 
in cellulam apostolorum remeabant; et apostolis ad 
alias civitates migrantibus, ipsae habitaculi eorum 
custodes erant. Almi ergo praedicatores materiam 
inde sermocinandi sumpscrunt / populosque quid 
homines rationabiles agere vel qualiler obe- 
dire Deo deberent , docuerunt ; exemplumque 
brutorum animaliuni digito prae oculis ostcnde- 
runt. 

Rege populisque pctenlibus, uno anno et men- 
sibus tribus Babyloniae commorati sunt. Quo in 
tcmpore amplius quam lx millia virorum, exccptis 
parvulis et mulieribus, baplizaii sunt. Prius rcx et 
universae dignilates ejus fidem susceperunt. Yidc- 
hant enim omncs infirmitates verbo curari, cxcos 
illuminari et mortuos suscitari. Abdias, qui cura 
fpsisa Judaea vencrat, et ipse oculis suis Doiiiinum 
Jesum viderat, episcopus ordinatus est, ct civiias 
ecclesiis repleta est. Quibus rite ordinatis, profecti 
sunt. Sequebantur autem eos turbae discipulorum, 
duccnti et eo amplius viri. Circumierunt xii pro- 
vincias Persidis el urbes earum. 

Amodo tempus est enarrandi qualiter pnssi sunt 



contemplabantur, muiuo Hcbraice loquebantur. 
Angelus quoque Domini eis apparult et conforiavit. 
Deinde, faclo silenlio, ad populum locuti suiit, et 
errorem suum rationablliler ostenderunt, qui hono- 
rem soIiDeo debitum creaturae inutiliter impende' 
bant; necsine injuria solem et lunam in manufa- 
ctis mansionibus includebant, quos Deus ab initlo 
in coelo creavit, et omni saeculo patere et lucere 
constituit. Stupentibus cunctis, Simon daemoni 
praecepit ut egressus inde siinulacrum solis ct 
qnadrigam ejus comminueret. Similiter Judas jussit 
simulacrum lunae confringi. Tunc duo iEthiopes 
nigri ct nudi, horribilesque vultu, egredi ab omoi 
Q populo visl sunt ; et simulacra confringentes, iiln- 
latum dirae vocis emitiebant. Yesani ergo poniifices 
in apostolos imierunt, eosque gaudentes, Beoque 
gratias agentes inierfecerunt. Sennes quoque ho* 
spes eorum cuin eis passus est, quia idolis sacrifl- 
care contempsit. Ipsa hora, quaudo coeli esset se- 
renitas magna, fulgura exsliterunt nimia, Ita ut 
trifarie scinderetur temphim a summo tecti fastigio 
usque in ullimum fundamentum. Zaroes autem d 
Arfaxat ictu fulminis adusli et in carboncm conversl 
sunt. 

Post mensem tertium rex Xerxes omnes pontifi- 
ces confuscavit, aposiolorum corpora cum ingenti 
henoread suam civitatem transtulit, in qua exstruxlt 
basilicam in octogono cyclo octo angulonim octa- 



sancti apostoli. Memorati igitur magi Zaroes et Ar- D genum pedum ; ita ut octies octogenum pedum nu- 



faxal scelera per civitates faciebant, seque de genere 
deorum esse dicebant et semper a facie aposlolorum 
fugiebant. Tandiu manebant in quacunque eivitate, 
donec agnoscerent apostolos illuc advenlre. lu Sa- 
nir Lxx temploriim pontiflces erant, qui singulis 
auri libram (i9) a rege' quater in anno cooseque- 
bantur, quando solisepulum celebrabant : in introi- 
ta scilicet Teriset aestatis, autumni et hiemis. Prae- 
fati magt quoscunque*^poterant contra apd^tolos 
ubique commoTebant, et hoc praeeontes obnixepro- 
eurabant 
Postquam sancti apostoU uuiversas provincias 



merus numeraretur per gyrum, in alium autein 
pedum centumviginti. Omnia ex quadratis marmo- 
ribus et synmalicis exstruxil, cameras vero lanii- 
nis aureis allixit. In roedio autem octogono sarco- 
phagum ex argento puro instituit. Per quatuor an- 
nos fabricam incessanter exercuit, et consummans 
eam die nalalis eorum, id est v Kal. Novembris, 
basilicam in honorem sanctorum dedicare meruit. 
In quo loco beneficia divina credentes consequun- 
tur, qui roartyria eorum, quae Domino nostro Jesu 
Cbristo usque ad mortem perhibuerunt, venerantur. 
Nos etiam, qui sperantes in Domino baec scribeudo 



(t9) Duihesnc et LePrevost wtgnias a. Ut>ra$ 



177 



fllSTORIA ECCLESIASTICA. — PARS l — LIB. II. 



ns 



recoluDus, bcatos aposlolos summi regis coraites ct A cooperatores|, ejusque in rcgno cosiesti cohaerede 



conviTas tripudiantes laudamus; eisque in atriis 
Jerusalero, qu» est mater nostra, cum pueris ffo- 
$aHtta Redemptori clamantibus devote psallimus : 

Beale Sinwn et Thadd<pe inciyte^ 
Cemite noitroi gemiiui cum ftetibui ; 
Quique per lapium meruimui barathrum^ 
Per voi ceelorum mereamur aditum. 

Amen» 

XVIll. Matthiai. 

Matthias de lxx discipulis unus sorte in iocum 
Jud« abapostolis electus est et in Judaea praedica- 
Tit, ibique pro Cbristo passus est. Uujus festivi- 
tas VI Ralendas Martii celebratur, et consecrata 
cobors devoteaccedens, mo Julando sic eum precatur: 

Matthia juite^ duodene totio reifdem iorte^ 
Noi a eunctii nexibui iohe reatut ; 
Verce lucis gaudiii quo perfruamuf 
Tuii iocrii precibui. 

Amen. 

ludas SimoD Iscariotes de tribu Issachar ortus 
cst, et inter duodecim apostolos computatus est. 
Sed qnia, letbali cupiditate inflammatus, Juda^is 
specialem magistrum, dominumque suum xix ar- 
genteis vendidit, apostolatus dignitatem perdidit, ct 
male poenitens miser laqueo se suspendit. Sequaces 
ejusadbuc in Eccicsia multi sunt, qui sacro nomine 
sine justis actibus nuncupari volunt. Digna quidem 
iudignus et mystica Judas habuit nomina, quibus 



fi 



celebri meraoria fidelium passim recoluiitur, et in 
cunctis nationibus, ubi vera ftdes imperat, hono- 
rantur, magistrique gentium et reclores ecclesia- 
rum veneranter vocitantur : utpote orbis a Christo 
constituti judices, reproborum districti censores et 
devetorum pii adjutores, assiduique intercessores. 
O.^speciiscnimooinibusquaemundana sunt, Christo, 
qui vera vilis et vita est, indlssolubiliter inhxse- 
runl. Nunc in coelis cum eodeni Rege regnm rc- 
gnant, in ejus perenni laude cum angelis tripudiant, 
et supcr XII thronos residentes xii tribus Isracl 
cum Domino judicant. Horum siquidem gesta, quae 
leguntur in Ecclesia, perscruiatus sum, eqdemque, 
prout in priscis invcni codicibus, mihi abbreviando 
exercitatus sum. 

Amodo de sociis et successoriijus eorum tractare 
desidero, et quorumdam mentionem, opitulante 
Deo, huic operidevote commcndabo. Id agam, non 
quod ipsi mea indigeant laudatione quorum laus 
est Deus ipse, qui trinus et unus regnat in a^terni- 
talc, suosque secum beatificat xtcrna remuuera- 
tione, sed ut eis hoc agendo exhibeam incam devo- 
lionem, obtineamque favorem corum ad mcani smI- 
vationem pie nanciscendam per eoruin intcrvcn- 
tionem. 

\1X. Hiitoria diiciputorum. Barnabai. 
Joseph igitur, qui Darnabas, id cst filiui conso- 
lationii, cognominatus est, nationc Cypriae civitaiis, 
falfti Christiani lypice denotantur in Ecclesia. Ju- q quae a Cyro, rege Persarum, fundata cst, tertio 



das enim eonfitem interpretatur, quo nomine iUi 
porteDduntur qui, ut ait Apostolus, confitentnr te 
mosie Deum^ faciu autem negant {Tit, i, 16). Porro 
Sirooa obediens interpretatur, per quod vocabulum 
hypocritae et fraudulenti, falsique obedientes flgu- 
rantur, qui non pro aroore Dei desiderioque coelesti 
Dominicis praeceptis famuliintur, sed pro inani 
gloria, humanoque favore, tranaitoriaque mercede, 
roajorum mandatis specielenus obsequuntur. E 
quibus plures, ut Judas lacariot, nimia cupidilate 
excaecantur, et relicto bonorum studio consortio- 
que, in detestabiles reatus ultro labuntur, funi- 
busque peccatorum indissolubiliter illaqueati peri- 
clitantur. Transitoria quippe mercede in pncsenit 



post passionem Domini anno cum Paulo in gcntibus 
apostoiatum adeptus est (Act. iv, 36). Hic ex lxx» 
discipulis Christi unus fuit, et in laetis vel tristiLus 
cuni apiistolis deguit, et secundum nomen suum 
consolationeni maximam credentiLus pra^buit. 

In priinis cum haberet agrumy vendidit et pretium 
antepedei apostobrum posuit (ibid.^ 37). Pauluin 
post conversionem amicabiliter appreliendit, ac ad 
apostolos, quibus adhuc ignolus ct suspectus erat, 
duxit, seriemque vocalionis ejus nescientibus enar- 
ravit {Act. ix, 27). Ab apostolis Antiochiam missus 
est, ibique graliam Dei videns in discipulis gavisus 
est, et, hortante illo, mula turba Domino apposila 
est Inde profectus Tarsum qusrere Saulum, inven* 



aaecolo gaudent, et hic pro quibusdam bonestati- d tumque perduxit Antiochiain, et ibidem per totuni 



bus ei manifestis observationibus recepta recom- 

pensatione elati turgent, sed in futuro inextricabili 

«lexnconstricti, tartareis in cloacis lugebunt, et iue- 

dicibili suppliciorum genere pro perpetratis scele-* 

rlbus cruciati, omni spe remissionis carebunt. 

) Racedente de coetu apostolico Juda proditore, 

quid residui meruerunt, qui cum Domino Jesu per- 

^ manseruBt ? ineffabile decus et sempiternam beati- 

' ludinem. Sancta mater Ecclesia credit, et omnis 

Catholicus fideliter asserit quod xii apostoli vere 

beali sunt et sublimes, aelemaeque felicitatis parti- 

cipes. Sol(30)enim terrae et lux mundi, xii horae pe- 

renjiis diei, fructiferae vitis fecundi palmites, Christi 

(30) Duchcsne et Le Prcvosf , saU 



annum conversati docuerunt turbam multam. Tunc 
ibi discipuli primum vocali sunt Christiani {Act. 

XI, 22-26). 

Barnabas et Saulus, qiiia misericordes erant et 
benevoli, eieemosynas credentium ex gentibus in 
Judaeam fratribus detulerunt (ibid.^ 29, 30). Post- 
quam a Jeroiolymii reversi sunt expteto ministerio^ 
aiium^to Joanne, qui cognominatui est Marcui {Act^ 

XII, 25) , erant AnUochix inter prophetas ct docto- 
res. Ministrantibui illis Domino et jejunanlibus ^ 
dixit Spiritui sanctui : Segregate mihi Barnabam et 
Saulum in opui ad quod assumpsi eos* Missi quidem 
a Spiriiu sancto Seleuciam vcncrant, et inde Cyr 



179 



prum navigat»ruttt. Postquam Barjeu magum, qui A 
et Elymas dicebatur, iumine ad (eropus privarunt, 
et Sergium Paulum proconsulem ad yeram fidem 
conTerterunt, plurimam gentium multitudinem ad 
lucem Terilalls perduxerunt [Act, xiii, 1-48). 

Electis itaque currentibus ad fldem et justUiam, 
inde reprobi magis inflammati ad iram, seditionem 
fecerunt, et apostolos de iinibus suis ejecerunt. lili 
autem gaudentes, Spiritu sancto repleti, verbum 
Dei praedicaverunt, et copiosam multitudinem Ju- 
daeorum et Grxcorum ad Domiiium converterurt 
(tWrf., 49-52). 

Yenientes in Listris claudum ex utero matris suse 
curav^runt. Quod miraculum turbae conspicientes, 
deos illos existimaverunt, dUentes : DH $mUes fa" 
eli bominibus ieseenderunt ad nos, Barnabam qui- 
dem vocabant Jovem, Paulum vero Mercurium, Et 
sacerdos Jovis, <fui erat ante civitaiem, tauros et CO'^ 
rotias ante januas deferenSf cum populis volebat sa" 
crificare, Yerum aposloli tale facinus omnino abo- 
miaantes expulerunt, ac scissls tunicis suis in tur- 
bas exsilientes clamaverunt, et multis rationtbilibus 
dictis turbas ne sibi immotarent vis sedaverunt 
{Aet. XIV, 6-17). 

Inde Derben pervenientes evangelizabant, multos- 
que docentes virtutibus instruebaut ; plurimas pro* 
vilicia^ peragrantes verbum Domini annuntiando, 
tandem pervenerunt Jerosolymis; susceptique a 
sanctis apostolis annuntiabant gaudentcs quania 
Oeus cum eis mirabiliter fecisset. Tunc in Antio- q 
Cbia quidam iniprobi de circumcisione agcnda qu»- 
sitonem commo.verunt, Unde sancli apcstoii consi-* 
lium inierunt, ac ad tale f^cinus exstirpandum 
Barnabam et Paulum desliiiaverunt. Illi autem An-^ 
tiochiam cum apostolica epistola properaverunt, et 
pnedicantes, impiam baeresim des^ruxerunt {Aqt. 
XIV, 6; XV, l^-Sl), 

Ut veri pastores verbum Dei evangelizabant, igna* 
ros docebant, aegrotos curabant, omnemque sollici- 
tudinem erga sanctam religionem habebant; et ne 
in aliquam haeresim neophyti inciderent summopere 
praecavebant, ideoque frequenter ecclesias visita- 
bant, in quibus verbum. Dei praedicaverant. Calll- 
4am enim Satana) astu^am esse sciebant, ideoque, 
ne corda renovata sanclorum lelhifero germine zi^ '^ 
saniorum foedarot, providebant. Postinodum , u( 
Lucas ait evangelista» visum est eis ut Paulus re- 
vertere(ur Jerosolymis, Barnabas aulem ropeleret 
(«yprum civitatem suam, de qua ortus erat (Act, 
xf, Z9). Joannem vero cognomento Marcum in nii- 
nistcrio secum habebat* Uic nimiruro, cum elbni- 
cus esset, e( cum Orduone socio suoCyrillo ponti- 
fiti nefandissimi Jovis ministraret, in loco qui di- 
citur Iconium per Bamabam et Paulum baplizatus 
est, et fideiiter ifsos per plurima loca comitatus 
esi. 

Denique, dum praedicti apostuli in Pamphylia pra&- 
dicarent, e( mulii Judaeonim atque gentilium Bo- 
mino crcdidissent , angelica per npclem visione 



ORDERICI VITALIS m 

visum est Paulo ut Jerusalem celerius propenret 
et Barnabam irc Cyprum permitteret. Belata vero 
visione, posit.s genibus oraverunt, et osculantes se 
inviceui cimi inultis fletibus valefecerunt, et divisi 
corpore nunquara in hae vlta postmodum sese vi- 
dcrunt. 

Bamabas et Joannes Laodiciam descenderunt , 
et inde in civitatem quae Anemoria vocaiur vene» 
runt ; ibique ab eis quidam ethntci sagaces et Le- 
nevoli audita praedicatione Christo crediderunt, et 
baptizati virtutem Splritus sancti acceperunt. De- 
inde navigantes Cyprum per^eneruut , ibique Ti- 
monem et Arislionem fair.ulos Domini invenerunt. 
Timon autem urebatur magnis febribus. Cui cum 
Barnabas imposuisset manus et sacrum Evangeiium, 
per invocationem Domini nostri Jesu staiim febris 
fugata est, et vir adeo corroboratus est ut conti- 
nuo sanctos Dei sequeretur cum gaudio. 

Ex doctrina apostolorum beatus Barnabas Evan- 
gelium sancti Matthaei aposloli sccum ferebat, et 
ubicunque infirnios inveniebat, illud super ipsos 
ponebat et protinus sanabantur a quocunque lan- 
guore tenebantur. Heraclium vero, qnem Paulus 
apostolus baplizaverat, Barnabas ad commonilionem 
fldeliam episcopum ordinat. Deinde, dum Papbum 
introire voluisset, et Barjeu maleficus Judaeus, 
quem Pauhis jamdudum ad teinpus lumine priva- 
▼erat, apostolum cognovisset , malitia commotus 
obslitit quantum potuit et Paphum ingredi prohf- 
buil. Proinde beatus vir in quemdam locum diver- 
lit, in quo ethnicos viros nudos et mulieres hidendo 
currere vidit. Indignatus ergo Bamalas mox tem- 
plum maledixit, stalimque pars templi fundiius 
corruit, cujus ruina multos ex ethnicis coiitritione 
inleremit, Caeteri autem qui evasernnt, in templum 
ApoIIinis fugerunt. Insignis athleta Christi Salami- 
nam urbem introivit, ibique synagogam Judaeorum 
invenit, cul Evangelium Christi constanter praedi- 
cavif, et plurlmps Judaeorum ad fldera Christi con- 
vertit. Qiiod comperiens Barjeu, omnem malitiami 
suam oslendit, et sedilionero in sanctum Dei apo- 
sloium coiicitavit. Judaei vero comprehensum con- 
suli Salaminae tradere voluenmt, sed antea muUis 
suppMciis, variisque cruciatibus ipsum afllixenint. 
Dehinc , cum maceratum et quassatum poDnts ad 
judicandum ducerent, compererunt quod Eusebins, 
vir magnus et praepotens, de progenie impcraloris, 
in insulam deveniret ; nimiumque verentes ne illum 
de manibus eorum eriperet, funem in coito ejus 
ligaverunt, noctuquc dilaceratum a synagoga in 
hippodromum et inde foris portam perlraxernni. 
Postbaec illum igne clrcumdederant et crudelker 
cremaverunt. Sic bealus apostohis, post mulios 
agones et diutuma certainina, pro Chrisli amore 
adustus migravit ad gaudia seropiterna. Inipii au-^ 
tem Judaei, non satiati de nece illius, lulerunt cofs 
ptis ejus, et in locello plumlieo recludentes in roare 
disposuerunt praecipitare. Interiro Joannes Harcus, 
cum Tiinone ct Rodone, &anctuin corpus nocluniis 



in 



IHSTOWA ECCLESlASTICx\.— PARS I. — UB. II. 



m 



lioris ocoiille lulU, e( io crypla, quae oriin habiiaUo A gione quoque Libyae Marnioric^ et Animonicae, vel 



Jebasaeorum fuerat, iii Idus Junii collocavit. Ob 
banc itaque occuUalionem plurimis annoiiim cur- 
ricuUs venerabile corpus laiuit, nec inveniri a chri- 
sticolis valuit. Tandem tempore Zenonis imperato- 
ris et sancti Gelasiipapse, eodem sancto apostoio 
revelante, inventum est et cum hymnis et laudibus 
ad honorem Dei miriiice collocatum est. Pro sancti 
Bamabae apostoU merili& muita pie poscentibus 
impenduntur benelicia, quorum etiam nos pariici- 
l)es faciat exuberans Bei nostri gratia, quae infatr- 
gabiliter operatur, suis((ue9 quos ad vium prx- 
destinavit, efficaciter suffragatur per cuncu saecula. 
Amen. 

XX. Jfarm. 



Pentapolim, v^ram Gdem annunliavit. Cuncti nimi- 
rum, qui tunc in bis terris babiiabant, incircum- 
cisi et idololatrae et onmi spurcitia repleli erant. 
Cum ergo Marcus Cyrenem, quae esl apud Penta- 
polim, pervenisset, et indigenas exsecrabiles pro 
niniiis sceleribus invenisset, exordium faciens di« 
vini sermonis in nomine Domini medelam contulit 
infirmis. Nam leprosos mund^bat, multosque ne- 
quissimos spiritus solo sermone pclicbat. Plurimi 
siquidem baec videnles crediderunt, idola sua de- 
Htruxeruni , lucosque succiderunt , et in nomine 
Domini, qui est trinus et unus, baptizati sunt. 

Dehinc revelatur ei per Spirilum sanctum ut 
pergeret ad Alexandriae fanuni. Marcus igitur fra- 



Marcus evangeysta» beali Petri apostoli discipu- B iribus valedixit, et quod ei divinilus revelatum fue- 



his el interpres et in baptismate filius fuit, Evan- 
geliumque Domini nostri Jesu Christi ejus ab ore 
scripsit. Qui, sicut fertur, poUicem sibi abscidi 
fecit, ut sacerdotio reprobus haberetur, nec tamen 
ab apostoUs repudiatus, quin eorum electione epi- 
8copus Alexandriae praeficeretur. Hunc beatus Pe- 
trus, cum in urbe Roma esset, voca^^it, et in Ita- 
Uam ad praedicandum genlibus destinayit : c Quid 
bic, iiiquit, nobiscum moraris ? Ecce de omnibus 
quae f(^it Jesus Nazarenus eruditus es. Surge et 
Aquileiam perge, ibique populis dogmata verae sa- 
lutis sparge. » Tunc Marcus primam sorlem praedi- 
caiionis et baculum pontificatus accepit, injunctum 
iter arripuit, ei Aquileiam, quae ex civitaiibus Ita- 
liae prima est, venit. Ibi queindam juvenem lepro- 
sum» nomine Ataulfum, Ulfini illustris et primi ci- 
vitailft filium, invenit, cum quo locutus manum ejus 
ei brachium apprehendit. Mox lepra de manu ejus 
cl Imchio mundata est. Hoc videns juvenis, citlus 
ad palrem cucurritf el omnia quae Marcus ei fecis- 
set laetus enarravit. Ulfinus ergo cum magna turba 
celeriug venit, el Marcum residentem ad portam 
Occidenlalem invenit , eumque ut filium suum sa- 
narel rogave coepit. Sanitatem vero promittenti , si 
crederety se in Dominum Jesum credere perhibet. 
Tanc Marcus juvcnem baptizavit, et omnis ab eo 
le]ira reoessit. UIo itaque sanato, Ulfinus cum tota 
AwiUa saa bap:iza|us est. Mullitudo quoque pr^puli 



rat detexit. At Uli usque ad navem ipsum prose- 
cuti sunt, et cum eo panem manducantes dimise- 
riint. c Dominus, inquiunt, Jesus Christus prospe- 
rum faciat iter tuum. > Die autein septimo Alexau- 
driam pervenit, et de navicula egressus ad urbeiu 
properavit. Mox. ut civilatem ingressus est, c^ilcea- 
mentum ejus disruplum est^ c Yere,. inquit^ iler 
meum expeditum est. > 

Deinde beatus vir calccamenlum cuidam sutori 
veterum nomineAniano corrigendum tradidit; qui» 
cum injunctum opus faceret, sinistram manum 
suam fortiter vulneravit, et protinus exclamavit : 
c Unus est Deus. > Quod ut beatus Marcus audivit, 
gaudens intrase dixit : c Prosperum fecit iler meum 
Dominus. > Continuo in dexteram suam exspuit, 
manumque viri perungens : dixit c In nomine Jesu 
CbrisliFilii Dei vivi saneiur manusista, > Etcon- 
festim sanata cst. Sutpr iUque considerans tanti 
viri potenliam et verbiejus elTicaciam, vitaeque con- 
tineiiiiam, obsecravit eum ut in domum suam decli* 
naret, panemque cuin eo comcderet. Laetus ergo 
Marcus ingressus domum bencdictionem dcdit ct 
oraUonem fudit, veramque fidein audieiilibus evan- 
gelizavil, et sapienliam hujiis mundi stultitiam esse 
npud Dominum asseruit. Veracibus quoque verbis 
signa et prodigia in nomine Domini consequenter 
addidit. Et Anianus, cum tota domo sua et inuIUtu- 
dine vicinornm, credidit alquc bnplizatus iii ^raedi- 



in Ula diebaplizata est. Post aliquantos annos Mar- D c.vtione magislri adjutor cxsliUt. 



CU8 desideraTii Petrum videre, voluitque occiilte 
plebem dimiilere el Romam adire. Quod nutu Dei 
comperienles populi diluculo cuciirrerunt, et voci- 
ferantes ul pasiorem eis daret petieruiit. Tunc 
Hermagoras a populo electus est, et a beato Marco 
Romam perductus est. Ibi a beato Petro apostolo 
prolocpiscopus provinci» Ualiae factus est, et post 
xnulla mlracula, quae Deus in populo per iUum ope- 
ralus esi, Nerone imperante, sub Sevasto praesidc, 
cum Fortunalo arcbidiacono iii Idus Julii roartyri- 
zaiusesl. 

BeaMw vero Marcus» sanclo Petro apostolo prae- 
cipienie, regimen Alexandriae sedis suscepit, et pri- 
mus In lerra iEgypti Christum praedicavil; in re> 



Porro idololatne Alcxandrini, poslquam per Ca-. 
lilaeuih praedicalorem suos ritus. cacremoniasque de- 
sfrui viderunt, illuin interlicere quaesienint, et plu- 
rimas insidias ei posuerunt. Beatus aulero Marcus 
agnoscens consilia eoruin, Anianum ibidem ordiiia- 
vit episcopum, et tres presbyteros, Melinum, Savi- 
num et Cerd.oncin, et vii diaconos, aliosque xi ad 
ecclesiastipum minisierium pertineiites. Deinde 
Pcntapolini pergit, et ibidem duobus annis deguil, 
atque (^atresiqui antea iUic crediderant conforiavit, 
episcopos per regiones Ulas et clericos ordinavit. 
Iterum Alexaudriam venit, et fratres in gratia et 
fid^ muHiplicatos reperU. Ecclesiam vero videns 
coustructam ab eis in loco qui vocabatur Bucoliae, 



iS5 ORDEHiCI 

id est bubulci^ sub nipibus juxta mare laelatus est A 
Talde; positisque gcnibus Dominum gIorifica\it, 
opemque suam in verbis et oraiionibus benigniter 
adjecit. 

Cumque jam tempus compleretur, et in fide Chri- 
sliani muUiplicarentur, atque simulacra dejiceren-* 
tur, gentiles sanctum advenisse cognoverunt ; ni- 
mioque livore, propter miracula quse ab eo fieri 
compererant, repleii sunt. Infirmos eiiim sanabat, 
incredulis praedicabat, auditum surdis reddebat, 
viiumque caecis condonabat. Ilium igitur appreben- 
dere quaerebant, nec invenire poterant. Unde in 
spectaculis idolorum suorum dentibus suis frenie- 
bant, factisque comessationibus suis clamabanl : 
c Magna vis bujus magi. i Tandem Dominico Pa- 
schx, id est viii Kal. Maii, quo tempore Serapiaca 
celebritas agebatur, insidiatores adunati protinus 
diriguntur, a quibus vir Dei sacratissimam oblatio^ 
nem divin» majestati celebrans reperilur. Con- 
tinuo profani servum Dei rapuerunt, funeni in 
collo ejus miserunt, ipsumque per saxa tam crudo- 
liter traxerunt ut in lerram defluerent carnes ejus 
et saxa inficerentur cruore ejus. Illis itaque insa- 
nientibus et dicentibus : c Trabamus bubalum ad 
loca Bucolise ; i sanctus Marcus Deo gratias refere- 
bat, dicens : c Gratias tibi ago, Domine meus Jesu 
Christe, quia dignus habitus sum hxc pro nomine 
tuo pati« I 

Advesperascente die, miserunt eum in carcerem, 
nsque pcrtractarent qua eum morte disperderenl. c 
Circa mediam vero nociem, clausis ostiis et cusio- 
dibus ante foraa dormientibus, ecce terrae motus 
factus est magnus. Angelus autem Domini de coclo 
descendlt, et tangcns eum dixit : c Famu'e Dei 
Marce, princeps ac propagator sanctissimornm per 
^gyplum decretorum, ecce nomen tuum in libro 
vitac coelcstis ascriptum est, et meinoriale tuum 
non derelinquetur in saeculum. Socius enim factus 
es supemarum virtutum. Nam et in coelis spiritum 
l9um colligent, el in te requies non peribil. i Hacc 
audiens beatus Marcus, suas ad coclum extendens 
luanus, dixit : c Gratias tibi ago, Domine Jesu 
Christe, quia non me dereliquisti ; sod cum sanctis 
tuis commemorasti. Obsecro te, Domine Jesu Cbri- 
8te, suscipe animam meam ki pace, et nou me pa- 
tiaris diutius separari a te. > Ha$c cum dixisset, 
Dominus Jesus venit ad eum in habitu et forma qua 
fuerat cum discipulis suis antequani pateretur, ct 
ait : c Pax tibi, Marce noster evangelista. i At 
ilte : « Gratias, inquit, tibi ago, Domine Jesu Chri' 
ste. »Maneautem facto, convenit multitudo civitati.s, 
et ejicienles eum de cuslodia, miserunt iterum fu- 
nem in collo ejiis, et Irahebant, dicenles : c Tra- 
hile bubalum ad loca B icoliae. i Cumque traherc- 
tur, Deo gratias agens, ait : c In manus tuas , Do- 
inine, commendo spiritam meum. i Hacc dicens, 
tradidit spiritum. Immanis autem tgrba gentiliuni 



YiTALlS ISi 

in loco, qui vocabatur ab angeris (51), ignem suecen* 
dit, et reliquias sanetas comburere voluit. Tunc 
providentia Dei valida tempesias eiorta est, vth^ 
mensque preceila venti faeta est, suosque sol snt»- 
traxit radios et tonitrua facla sunl gravia. Imbe? 
etiam plurimus a mane usqut ad vesporam eflluzil, 
ita ul habilacula rouitorun comierent, el plurimi 
morle perirent. Metuentes vero custodcs sanclum 
corpus diuiiserunl et fugerunl. AUi deridenle» dice-. 
bani quod Serapis baee ageret, el sic in sua festivi- 
tale inimicum suum inviseret. 

Tunc religiosi viri venientes ^uslum corpos lule^ 
riint, et in loco lapidis excisi cum gloria, vu Kal, 
Maias, sepelierunt. Sic beatus Marcus evangeiista, 
primus Alexandriae preesul pro Christo passus est| 
el corpus ejus orientali parte reposilum est. Qnud 
post multorum curricula annorum, propter incur- 
siones paganorum, qui totura Orienlem ol iocustae 
operuerunt, sibique maximam partem mundi ad au- 
strum et ad aquilonem sul)egerunt, fideles Cbrislia- 
ni Aquilelam, ubi primus Christum annunliavit, 
transtulerunl. Aquileiensis igitur pi^xsul slenuna pa- 
triarchalus, quo Alexandrinus ponlif. x olim poliiit» 
est, nunc retinet, et quartus prinias, ob reveren- 
tiam ejus, in orbe rcnitel, sancti videlicel Marci, 
quem Petrus claviger regni coelorum in JSgyplum 
destinavit, et meridiani climatis principatum ad 
muUarum salutem animarum commisil. \eneliarmn 
indigenae el occidentalcs populi habito corpore beati 
evangelistae gralulantur , et indesincnter lilud ad 
laudem cunctipotenlis Dei venerantur, deprecantea 
ut in coUegio beatorum computari in aelemum me^ 
reantur. Amei^. 

XXI. Lvca^ 

Lucas evangeUsla , nalione SyruSt apiid A&tia- 
chiam medicinse artis egrefius et apotloloroni 
Christi discipulus, postea nsque ad eonfesftiOBem 
Paulum apostoluffl secutus, sine crimine permanens 
in virginitate, Domino maiuit senrire. Hic divino 
stimulatus imperio, in Achaiae parlibus Evangelium 
scripsit, Graecisque fideUbus incarnationem Domini 
fidelinarrationeostendit, eumdemquede slirpeDavid 
descendisse monstravit. Deinde aliom libnun spe- 
cialem edidit, in quoactnsapostolorum et prinaordia 
nascentis Ecclesi^e luculenler enucleavit. Sie gemi- 
nos Lncas Theophilo, id est Deum diligeHli^ iibros 
condidit, cunclisque gemina charitate flagranUbus» 
inspirante Spirilu sancto, exhibuit. In priori quippe 
Ubro verum Christi sacerdoiium descripsil, quu 
Agnus Dei pretioso sanguine eff uso mundi piacuium 
expiavit. Li sequenti vero sublimitatem ineilabiUs 
deitatis deprompsit, qua Fiiius Dei ad dexleram 
Patris in assumpto homine ascendit, advenlum quo- 
que Spiritus Paracleti supcr apostolos in igneis 
linguis enarravit, quo primitiva Ecclesia iliuslrau 
gloriose splendescil. In his duobus libris Lucae spL- 
rltuaUs arcbiatri vera medicina invenitur» qoa io- 



(31) Ad angeiot. LcPrdvost. 



185 



HISTORIA ECCLESIASTICA. — PARS 1. — UB, II. 



m 



tbales morbi peccalorum depelluntur, et vitalls ju- A pta publice pRDdicavcrunt. Tunc ibi Dominus Je- 



slitueremedium pie quaereutibus ingeritur. Scriptis 
itaqBe et eloquiis beatus Liicas Dominum enuntia- 
yit et lumen veritatis ignorantibus intimavit. Inter 
caetera miracula qu« fecit, fertur quod mortuum in 
^nomine Domini resuscUaverit. Tandem cum octo- 
gintfl el trium esset annorum, in Bitbynia, Spirilu 
sancto plenus» iv Kal. Novcmbris obiit ; cujus ossa 
cum ossibus sancti Andreae apostoli et Timotbaei 
dlscipuli Pauli apostoii, Constantii imperatoris 
anno xx, Constanlinopolim, vii Idus Maii translata 
sunt. 

Ecce sanctorum apostolorum et evangelistarura, 
qui convivae Salvatoris fuerunt et socii, eodem Do- 
mitto largiente juvamen, mentionem libenter jam 
feci, eteorum pia gesta, prout potui, breviter atque 
veraciter de diversis codicibus coll^i, et in unum 
nijhi congessi. 

XXIf. Martialt$ Lemovicemu. 

Adbuc restat ut dc beato Hartiali Lemovicensi 
aUquid memorem, qui prxcipuis pollens virtutibus 
inter mai^imos habetur post apostolos clarissimus. 
Multa quidem de illo Aurelianus, quem a mortuis in 
nomine Domini resuscitaverat, veraci stylo et dill- 
genti cura seriatim enarrat. Inde qusdam mihi coi; 
ligere cupio, ad quse colligenda Spirituni sanctum 
invoco ut opem suam meo dignetur conferre stu- 
dlo. 

Apud Judaeam, dum Dominus noster Jesus Chri- 



sus beato Petro apparuit, et Martialem ad praedi* 
candum provinciis Galliarum dirigere praecepit. 
Ille vero Martialem ad se accersiit, eiqiie a Deo 
imperata per ordinem enarravit. Quo audito, gra- 
viter flevit, quia longinquam regionem, bominum- 
que barbariem valde pertimuit. Quem beatus Pe- 
trus blande consolatus est, ac ad praedicandum 
mittens, diviiia ei monumenta rememoraius esl. 
Nec mora, Marlialis cum duobus presbyteris, Al- 
piniano et AustricUniano, injunctum iter arripuit. 
Sed, incoepto itinere, Atistriclinianus obut. Moe- 
stus ergo Marlialis Romam repedavit, et soda- 
lis niorlem Petro nuntiavit. Petro autem praeci- 
piente, ad defuiictum fValrem remeavit» et apostoli 
baclerio defuncli sacerdotis cadaver teiigit, qui 
merilis el orationibus sauctorum redivivusextemplo 
surrexit. 

Deinde Martialis cuni discipulis suis TuUum ca- 
stellum venil, ibique ab Arnulfo divite bospitio re* 
ceptus binis mensibus mansit, et veibum Dei an- 
nuntiare studuit. Multus vero populus ad eum quo<^ 
tidie conflueltat, ct ab eo salubria uionitagratanter 
audicbat, insolitaque sibl signa vldebat. Tuuc Ar- 
nulfl flUa, quae a dacmonio quoiidie vexabatur, 
immundum spiritum, praecipiente Martiali, evomuit, 
et quasi morlua facta est. Scd vir Dei manum ejus 
tenens, eam erexit et incolumem patri reddidit. 
Sanctitas enim et benignitas ac humana humiUtas 



stus praedicaret, ac ad eum multa lurba Judaeorum q erat in eo et oratio assidua. 



conflueret, etea quae necessariaerant bumanis usi- 
bus deferret, atque salutis ab eo semitam solerter 
audiendo edisceret, quidam nobilissimus Judaeorum 
ex tribu Ben|amin, nomine Marcellus, ad euni ve- 
nit| et uxorem suam EUsabeth, unicumque fiUum 
llartjalem xv aniiorum secum duxit. Yidentes au- 
tem insoUta quae ipse faciebat, el audientes salubria 
qu» prjedicabat, compuncti corde in eum credide- 
runt, ipsoque jubente, a bcato Pctro apostolo ba- 
piizati sunl. Omnibusvero ad propria repedantibus, 
Martialis totum se Domino Jesu commendavit, et 
ejus discipulatui jugiter inhaesit. Apostolo quippe 
Petro, qui ei proxima affinitatejungebatur, indcsi- 
neDier sociatus Dominum Jesum sequebatur. Resu- 



Princeps praefali casteUi, nomine Nerva, consan- 
guiueus erat Neronis imperatoris, cujus filius a dia- 
bolo sufibcatus est. Pater aulem et mater defuncti, 
et omnis populus qui aderat, ante pedes sancti Mar- 
lialis se prostravenint, et corpus adolescentis, cum 
magbo planctu et ejulatu omnium, anle eum proje- 
cerunt , atque cum lacrymis dixerunt : c Homo Dei» 
adjuva nos. > Sanctissimus itaque pontifcx populi 
fletibus condoluit. Ipse eliam cum discipuUs suia 
flevit, et pro resuscitatione defuncti ouinipotentem 
Doininum cum suis exoravit, Denique, finita oratia- 
ne , cum sanctus praesul praeccpisset ut mortuus in 
nomine crucilixi Salvatoris sanus resurgeret, ille 
statim resurrexit, ac ad pedes beati viri se projecit 



sciutionem quatriduani Lazari vidit, multisque aliis D et clamare coepit : c Baptiza me, homo Dei, et con- 



miracQlis interfuit. Hinisterio sacrae coenae, aliisque 
mysticis servitUs cum Cleopha ministravit, et cer- 
tis apparitionibus, posl resurrectionem, et glorios» 
ascensioni cum aUis discipulis iuterfuit. Adventum 
qooque Spiritus Paracleti feliciter perscnsit et divi- 
nis chrisinatibus aflHuenter imbutus emicuit atque 
ad evangelizaiidum fide et gratia instructus viriliter 
vigiiit. 

Post dispersionem apostolorum, Martialis cuin 
beato Petro apostolo propinquo suo Aniiocbiam 
perEcxit,'et inde, post vii annos, Roiiiam petiit. Ibi 
Petrus et socii ejus a Marcello consule in hospi- 
littm suscepti sunt, et in domo ejus multis diebus 
habitaverunt, et Romauis saluberrima vitae pi^ce* 



signa me signo fidei. > Deinde adjecit : c Duo an^ 
geU ad me venerunt cum magno impetu , dicentes 
quod precibus beati Martialis suscilandus essem. 
Infernus nullam habet men^uram. Ibi est fletuset 
amaritudo; ibi sunt tenebra;, mugitus et planctus 
et trislitia magna ; frigus et ignis magnus et borri- 
biUs, nec unquam deficiens; morsus serpentium et 
fetor inlolerabilis, putredo et miseria, et vermis 
qui non moritur. Ibi sunt carcerarii infernalcs, qui 
aniraas quas rapiunl diversis flageUis cruciant. > 
Cuinque haec et his similia diceret, cuiictus populus 
Dominum confileri coepit, ibique lunc hominum 
utriusque sexus tria millia scxcenti baplizati sunt. 
Mulla quoque niunera beato vlro obtulerunt, qu» 



IS7 ORDERICI 

omnia jussil dari paiiperibus. Post hoec ad sirollitu- \ 
dines idolorum abiit, et simulacrorum cuncla $cul- 
plilia confregit et in nihilum redegil. 

Deinde beatus antistes cum discipulis suis ad 
Agedunum (32) vicum venit et idololatris diabolico 
errore deceptls veram fidem praedicavit. Porro sa- 
cerdotes idolorum advenerunt et sanctos praedicato- 
res graviter percusserunt. liiis autem Dominum 
benedicentibus et patienter adversa pro ipso su- 
stineutibus, ejusque suffragium contra imminen- 
tem tribulationem fiducialiter postuianiibus , per- 
eussores eorum subito caeci facti sunt, trahentes- 
que se manu ad manum Mercurii simulacnim expe- 
(ierunt. Secundum morem consulentibus nuHum 
d^cdit responsum Mercurius , eo qi*od ab angelis 
Dei daemon esset religatus. Euntes ad aliud ido- 
him, audierunt quod deus suus respondere iilis non 
posset, quia ab angelis Dei catenis igneis religatus 
esset. 

Tunc caecati sacerdotes ad sanctum Martialem 
venerunt, et prostrati ad pedes sanctonim veniam 
postulaverunt. Beatus vero praesul visum eis resti-* 
luit, ac ad statuam Jovis cum omni populo abiit, 
et daemonem in nomine Domini adjuravit ut inde 
statim exiret et corani omni populo siatuam con- 
fririgeret. Qui jusaa perrecit et simulacrum minuta- 
tim confregit. Tunc ibi duo millia sexcenti bapti- 
zati sunt. 

Hoc miraculum paralyticus quidam ut audivit, 
deferri se ad hominem Dei fecit. Erat enim ex raa* q 
gno genere homlnum, mullumque dives auri et ar- 
gf^nti et possessionum. Cumque vir Dei preces ejus 
audiret et fidem ejus aguosceret, manum illius te- 
Muit, ipsumque, facta oratione, sanavit. Sanatus au- 
tem Deum gloriflcavit, et l)eato viro munera obtu- 
llt, quae ipse accipere noluit, sed omnia dari pau- 
peribus praecepit. 

Duni ibi commoraretur sanctus Martialis, appa- 
ruit ei Dominus iu visu, et dixit: c Ne tiroeas de- 
scendere ad urbero Lemovicam, quiaibi te glorilica- 
bo, et semper tecum ero.> Tunc beatus pontifex il- 
l08 quos baptizaverat conf /rtavit , Dominoque com. 
mendavit et cuni discipiilis suis ad urljcm perrexll. 
In domu nobilis matronae, nomine Susannae, hospi- 
tati sunt, et in crastinum publicc Doroinuro praedi- D 
carecoDperunt. 

In hospitio viri Dei quidam phreneticus catenis 
constrictus erat, qiiem soivere nemo audebat. Pro 
quo Susanna rogavit ep:scopum ut ipsum quo- 
que sicut alios sanaret infirmuro. Ille vero sup- 
plicanti annuit, et signuni crucis super aegrum fe- 
cit ; mox catena confracta est et homo sanus fa- 
ctus est. Nobiiis itaque mater et filia ejus Yaleria 
hoc signum videntes , crediderunt, ct a beato 
praesule com sexcentis de familia sua baptizatae 
sunt. 

Sanctis in theatro praedicantibus, sacerdot.s ido- 



VITALIS 1«« 

lonim indignati sunt, eosque flagellis graviter caeci- 
derunt et in carcerem miserunt. Sanctus vero Mar- 
tialis cuin soriis suis illata sibi patienter pertulit, 
Deoque gratias egit. Circa horam seqiieutis dicl 
tertiam Martialis oravit, et continuo lux magna veN 
ut spleiidor solis in carcere refulsit. Cuiictorum 
catena; confractse sunt et ostia aperta sunt ; et oro- 
nes qui aderant, baplizari rogaverunt.Terrae motus 
etiam in civitate factus esi, fulgura et tonitrua so* 
nuerunt, ethnici ad terop!a idolorum fmstra fiigc- 
runt, et sacerdotcs , qui sanctos Dei percusserant, 
iclu fulndiuis necati sunt. Oinnes ergo cives terrore 
unanimiter percussi ad carcerem perrexerunt, pe- 
dibusque praesulis provoluti reatuum veniam, ausi- 
liumque slbi poslulavcrunt. Oranie cum suis colle* 
gis beato ponlifice , Aurelianus et Andreas resusci- 
tati sunt, et indulgentiam proni petierunt ; verum- 
que Doroinum cum omni populo, <^ui Insolita ad- 
mirans intuebatur, confessi sunl. Sequentidie, bea-' 
tus Martialis a miniroo usque ad maxnnum convo- 
cavit, et, facta competcnti exhortatione, universos 
baplizavit. Tunc ibi viginli duo mil!ia in Dominum 
credideruntet salutari theusebiae gratantcr ^e sub- 
niiserunt. 

Sacer praesul cum omni populo ad temphim . 
in quo staiua Jovis et Mercurii ac Dianae et Yene- 
ris erat, venit ; idolisque confractis, ibi ecclesiam 
in honorem sancli Stephani protomartyrls dedica- 
vit. 

Beata vero Susanna felicitcr in Domino defun- 
cta est et a B. Martiale cum magna veneratione scr 
pulta est. Multa etiam dona et innumera beneflcia 
bealo viro contulit , servorumque multitudinen^ 
subegit. Porro Yaleria ejus filia virginitatem suaro 
Doinino vovit , et Spirilu sancto repleta, in cunciis 
operibus bonis sesemper probabileinexhibuit. Qux 
ut sponsum suum Stephanum ducem ad urbcm I^ 
movicam venire audivit. sciens pro ccrlo quod ipsa 
integrilatis voto graviter eum offenderit , omnes 
diviiias suas in auro et argento atque multiplicibus 
vestimentonim generibus, lapidibusque pretiosis 
pauperibus distribuit. Posscssiones quippe ac raan- 
cipia et vemaculos jam olim euro matre sua sanao 
praesuli concesserat ut, post discessum ejus, inibi 
sancta ipsius tumularentur membra. 

Stephanus siquidem dux princlpatum a fluvlo 
Rhodani usquead mare Oceanum tenebat, omnem- 
que citra Ligerim regionem et omnem Aquitaniam, 
seu Wasconum et Gothorum gentem possidebat. 
Rex lamen non vocabatur, quia nullus sibi hoc no- 
roen vindicabat, nisi solummodo Nero qui Rom.v 
num tcnebat imperium. Hic Lemovicam civitatem 
introivit et Yaleriam sponsam suam ad se vcitire 
praecepit. Ex cujus colloquio quando repudium sui 
didicisset, ac pro cerlo probasset quod eam , quia 
ipsanollet, sibi conjugio sociare non possel,freii- 
dens nimis, non eam diulius passus est sccuni con- 



(32) Yulgo Ahun. 



189 mSTmU £CCL£SIASTICA. — PARS 1. — LIB. 11 

fabulariy scd furore rcplctus, jussit eam eilra ur- A 



m 



bein duci et protinus decollari. Ducla vero ad locuin 
decoUationis spiculatori proxiDiam morlem praedi- 
lit, et, expansis roanibus in coelum , oravit, Domi- 
noque Deo sese fiducialiter commendavit. Qua 
orante, vox desursum audita est : c Noli timere, 
Yaleria, quia exspectaiit te in clarilate qu» nullo 
flne claudetur. » Hanc vocem audieus virgo exsui- 
tavit , et , elevatis iu coslum oculis, dixit : t Do- 
mine« in manus tuas commendo spirilum meum. » 
Ilaec eflata , ultro coUum tetendit , et lanisiae uno 
ictu capite truncata est. Fulgidam instar soUs ani- 
uiam ejus de corpore egressam mulli viderunt in 
igneo globo deferrl in coelum, cum bymnidico an- 
gelorum concentu dicentium : c Beata es, Vale- 



XXlll. Sequenlia Martialis apo$toti vita\ 



Inierea Slephanus princeps Galliarum, jussu Ne- 
ronis imperatoris, ItaUam perrexit, ibique cum iv 
legionibus praeliaiorum sex mensibus ei servivil. la 
militari tamen exercitio divinae legis immemor uon 
fuil, sed exercitum suum sic instituit ut quisque sui3 
contentus esset stipendus, et siquis aliquid raperett 
capilalem seutentiam subiret. Completoautemservitii 
tempore, remeandi licentiam accepit; sed sua repe- 
tere, priusquam beaturo Petrumprincipemaposiolo* 
nim videret, noluil. Romam ergoipseetomnisexerci- 
tus ejusproperaverunt, e( urbem ingressi, apostolum, 
in loco qui Yaticanus dicitur, docentem multas tur- 
bas populorum iuvenerunt. Protinus discalceaiis 



ria, martyr Christi , qua mandata Domini custo- '^ pedibus, incilicioad pedesejusproslratisunt^etcum 



disti. Eris jtigiter permanens in conspectu ejus, in 
splendore lucis quae terminum non coguovit. » 

Haec audiens armiger Stephani ducis, qui eam de- 
coUaverat, cum sunima feslinationc Domino suo 
nuntiavil omnia quae viderat vel audierat. Ad ulti^ 
mum , ut verbum virginis de imminenti morte sua 
prolulit, ab angelo pcrcussus ad pcdes ducis cecidit 
el roox ex^piravit. Jivaor aulem et tremor magnus 
ducem et cunctum populum ejus invasit ; id^oque 
dux , cilicio indutus, ad se beatum Martialem ve- 
nire rogavit. Qui cum in prsesenlia ejus venissct , 
prostemens se dux ad pedes ejus, cum magno fleiu 
ccepit dicere : c Peccavi, o vir sanctissime, fun- 
dens sanguinem justum ; sed precor te ut resuscites 
bunc armigerum meum, et me facias credere in 
Deum luum. » Tune sanctus poniifei; omnem po-* 
pulum Ci^ristianorum convocavit , et omnes ut 
Dcum pro resuscitatione morlui deprecarentur ad- 
monuit. Deinde, facto silcntio, ipse clara voce ora- 
rit, et finita oratione ad defuncti corpus abiit, te- 
sensque manum ejus, ut resurgerct in nomine Do- 
mini pnncepit. Quiconfestim surrcxit, etprovolu- 
lus episcopi pedibus baptizari pctii!. Slephanus 
eliam dux, ut toc signum vidit, similitcr. sancti 
vesiigiis procubuit et indulgentiam pro commisso 
facinore imploravit. Beatus autem ponlifex poeni- 
tentiam ei pro interfeclione virginis et martyris in- 
dixit, ipsumque et omnes comites illiiis ac duces, 



magna huuiiUtatebenediciionem ab eo posaulaverunt. 
Petrus autero, ut tam prseclarain de Gallia genera- 
tiouem vidit, et omnes Evangelio Dei edoctos et a 
beato Marliale baptizatos esse audivit, admodum 
laetus gratias agens, Dominum benedixit. Apostolo 
sollicite percunctanti de moribus et gratia vel con- 
versatione praefati antistitis, devotus dux multa be- 
nigne retuUt de virlutibus ejus et prodigiis, et de 
couversione populorum ad fontem concurrentium 
sacri baptisroatls. 

Postquarodux ab apostolo pro eiTusione sanguinis 
innocentis Valeriae absolutionem promeruit, aurt 
libras ducentas, quas a Nerone iiiipcratore dono 
C acceperat, ei obtulit. Sed iUe eidem duci praecepit 
ul memoratum aurtim sancto praesuli deferret, ul 
ecclcsias inde construerel vel pauperibus erogarel. 
Denique, accepta benediciione apostoli, pariter in 
GaUias reversi sunl, consuUuque duels priusqusm 
proprios lares reviserent, communeni palronum re* 
petierunl. Cumque ad quoddam palatium regale 
vocabulo Jocunciacum venissent, tentoria el papi- 
liones super Vinzennam fluvium flxertint. Qui, duui 
calore solis sesluantes ad fluvium irent, ut ardorem 
simul et sudorem devitarent, Hildeberlus, Archardii 
Pictavensis comitis lilius, ad locum qui Garricus 
dicitur, venit, ibique a diabolo suflbcatus interiit, 
el omnis exercilus cadaver ejus quaerens non inve- 
nit. Tunc Archadlus cum omni exerciiu suo niniio 



canclumque exercitum et omnem populum utrius- n i» . . i t • j 

^ .„. . ,, • T> p • " moerore affiectus est, lacrymansque Lemovicam ad 

que sexus numero xv miUia baptizavit. Prajfatus , .... . . . 

beatum Martialem venit, ipsumque humiliter pro 



vero dux magistro suo dedil inulia munera auri et 
argenti ul exinde fabricaret ecclesias in honorein 
Uomini. Pnedia eliam ingentia et plura hencficia 
cum vineis et vernaculis in provincia Lemovicensi 
tradidit, ut exinde faceret nobilitntem ecclesiarum, 
quas fabricaturus essel,et oinnem indigentiam cle- 
ricorum, qui in eisdem Deo servituri essent, supple- 
rcl. Posl baec bospitale pauperum in eleemosyna 
bcatae Valeriae fecit, in quo ccc paiip^res omni die 
alendos instituit. AUud quoque institiiit, in quo 
lurbam pauperum numero dc quotidie renci dccre- 
▼it, et super lumuluro Valcriae virginis et martyris 
eccltsiam conrtruxtt. 



filio suo deprecatus est. Tuuc multae turbae Golho- 
rum et Wasconum Lemovicam venerant, et ex di- 
versis regionibusplures illuc populi confluxerant, ac 
a beaio viro verba venR salutis audirc cupiebant. 
Archadius et omnis populus ad pedes hominis Dei 
se projecerunt, et cum magno fletu pro adolescente 
in fluminedemerso obsecraverunt. Ipse quoque flere 
coepil, et in cilicio, discalceatis pedibus ad locum 
perrexit. Orantibus vero cunctis, vir Dei daemones 
in fovea latitantes adjuravit, praecipiens ut corpus 
adolescentis ad ripam fluminis deferrent. et ipsi in 
conspectu plebis manifesti apparerent. Stalim cor- 



191 



ORDERIGt YITALIS 



m 



pu8 ad rlp:^in flaTii projeclum esU quasi sex stadils, A dianls excessibus, qui non gravantnr criininalibus* 



in siccum ; et daemones risi sunt in similitudine 
porcorum. Deinde populo deprecante et episcopo 
imprecante, defluminecum niagno impetu exierunt, 
et ante pedes sancti Martialis venerunt. Erant aulem 
quasi iEthiopes nigriores fuligine, pedes eoruni 
magni terribiles oculi et cruenti, capilli totum tege- 
bant corpus, atque per os eorum et nares ignis 
emanabat sulphureus; loquentes verocorvinam vo- 
cem imilari videbantur. Praesule nomina eorum in- 
terrogante, unus eorum dixii : c Ego vocor Miile^ 
Artifex, quia miile habeo artes ad decipleudum genus 
bumanuro. i Alter dixit : c Neptunus nuncupor, 
quia mulios homines in bac fovea pnBcipitavi et in 
inferni poenas demersi. > Sanctus pontifex dixit 



Purgatorius quippe ignis fluvius est, el pons super- 
posilus, in quo me ducens angelus Domini ac sta- 
tuens iiluc, apprehensa manu roea, dixit : Bic $tabi$t 
quousqtie, ab omnibus peccatis emundatu»^ calestis 
regni merearis esse particeps, His expletis, ad por- 
tam paradisi venimus, juxta quam multitndinem 
daemonum congregatam reperimus,quorum saevitiaiu 
et calumniam pertimescebam vehenientins. Tunc 
vox de coelo audita est : Revertatur anima pueri hu- 
jus in viscera ejus et vitat annos viginti et sex, Aii- 
gelus autem qui me ducehat incredibilis pulcbritu- 
dlnis erat, et huinanam naturam aspectu su» vlsionls 
excedebat. Percunctanti etiam mihi de doctore no- 
stro Martiale, respondit angelus : Magnum in ctBlis 



• Utquidgestaiisigneas catenas in naribusveslris?» '^ meritum pouidet, quia virgo permanet et sine eoncm- 



Daunones dixernnt : c Quando animas hominum de- 
cipimus, ad magistrum nostrum cum his cateuis 
ducimus. » Praesuli vero interroganti quomodo ma* 
gister eorum vocaretur, dixerunt : < ftixoaldus, quia 
rixam semper desiderat et cum ira et indignatione 
permanet. » Denique deprecantlbus illis ne Lalino 
tennone cum eis ultra loqueretur, nec illos in abys- 
aum vel in mare Oceanum mitieret, Hebraice prse- 
cepit ut in desertum locum irent nec ullam usque 
in diem judicii creaturam laidcrent. Daemones sta- 
lim perinanevolantesBunquam comparuerunt. Dux 
autero et onine vulgus, cunctusque exercitus ex 
diversis provinciis adunatus atque ad hocspectacu* 



piscentia feminarum est et esse deliberat, A jnventute 
Domino coepit deservire et beato Petro adharere. Ad 
paternam domum reversus non est, Sicut a concupi" 
scentia carnis noscitur aiienust sic a dolore mortis 
erit extrafieus. Angeli duodecim ei a Domino deputati 
suntf qui semper cum eo gradientes eum fatigari non 
permittunt^ nec esurire, nec sitire ; sed ab omni malo 
eum custodiuntf et ab omni contagione doloris pror- 
sns exlraneum reddunt, > 

Haec et alia his siroilia Hildebeno referente, pon- 
tifex et dux, cura omni coaduuata plebe, laetati &uni, 
Dominoquc pro collatis beneficiis gratiarum actiones 
reddiderunt. llildebertus aulem, angeli monita te- 



Inm congregatus, projecerunt se ad pedes sancli q nens, caput suum tolondit, et beato praesuli adhae- 



antistitis» pro resuscitatione mortui rogantes cum 
lacrymis. Ipse vero, tot flelibus commotus. omnes 
pariter Dominum deprecari pnecepit,tenen8quema- 
num defuncti, dixit: c Hildeberte, in nomine Do- 
miiii nostri JesuCbrisii, snrgoQui statim surrexit 
Ot XXVI annis postea reli^iose vixit. Gunctis Domi« 
num glorificantibus qui tam gloriosum miraculum 
Yiderant, sanctus Martialis Hildebertum vocavit, et 
ab eo, de bis quae jam exaniniis viderat, proaddifica- 
tioue audientium inquisivit. Gunctante (35), plura 
iile narravit. 

c Gum fatigatus, inquit, ardore solis, a sudore 
corpus meum abluerem, continuo daeiuones in fo- 
veam praecipitantes me suflbcaverunt. Gumque igncis 



rens, in Dei servitio permansit, vinum non bibens 
et carnem non coraedens. Indumentis pedum non 
est usus. Pane et aqua solummodo contentus fuii in 
cibo, et cilicio in indumeiito. Erat enim deditus in 
assiduis orationibus, in jejuniis frequentioribuSy et 
continuis bonorumoperum exhibitionibus.Dala ve?o 
sibi a parentibus distribuebat indigentibus ; nihil in 
crastinum sibi reservabat. Exeropluro vero eju& 
multi secuti sunt, propriisque renuntianles Tolun- 
tatibus,per arciam viaro adChristumcucurrerunl. 
Stephanus dux decretum fecit et per omncs gen- 
tes, quae dilioni ejus subjacebnnt, direxit ut ouinia 
templa ct idola minutatiro confringerent et igni cre- 
roarent, solique Deo vacarent ct servire studcrcnt. 



catenis me constringcre voluisseiit, protinus astaiis ^ ipse religiosaro viUm, sicut a bono magistro diiK- 

angelus Domini de inanibus eorum abstraxit nie. 

Gumque ad orientem pergere coepissemus, duo cunei 

daemonuro contra nos veniebant, et igneas sagiuas 

Jaciebant. Unus eorum ante nos et alius retro pcr- 

gebat. Ast ^o nimio pavore perterrebar, sed ab an- 

gelo comitante mihi blande confortabar. Sonora 

eliam voce ac diilci modulatione coepit aogelus Do< 

roino canere, dicens iBenedic^ anima mea^ Domino^ 

et omnia quas intra me sunt nomini sancto ejus. Qui 

propitiatur omnibut iniquitatibus tuis, et redimet de 

inferno vitam tuam, Deinde ad ignero purgalorium 

pervenimus, in quo Ghri&tiaiii cruciantur pro quoli- 



cerat, diligeuter Deo servabat. Eleeroosynis enim 
eratdedilus, in judiciojuslus, circa pauperes solli- 
citus ; sacerdolibus atque cunctis. Dei mintstris 
siipplexerat acdevoius, prudentissimus pater Ghrif 
siianorum ac ferocissirous persecutor paganorum. 
A die quo baptisma suscepit, curo feroina pollutus 
non fuit; scd in castitaie usque in diem obitus sui 
vlxit. 

In Burdegala civitate Sigibertus coroes erat, qiii 
per sex annos paralysi inorbograviter a^grotaverat. 
Qui, ut mirabilia quje per beatum Marlialem age- 
banlur ai^divit, coiijiigi suae Beiiedictac praecepit ut 



(33) Lrg : percunctanti. 



193 HISTORIA ECCLESIASTIGA. — PAtlS f. — LIB. tl. 194 

feslinanter ad lionunem Dei per^^crec, et xxvi libras A sanati. Dseniones eoim , qiti per fldei Cbristianse 



auri et argeotum suflitiens secum deferret, faciaque 
petilione propitiationem Dei per ejus amicum sibi 
obtineret. At illa cum summa velocitale imperata 
conipetenter paravit, et cum duobus miUibus octin- 
gcutis equitibus ad viruin Dei perrexit. Perveniens 
autem ad iilum fiducialiter pro viri sui salute pi liit. 
Super cujus flde beatos vir exbilaratus» saiiitatem 
segroto promisit. Tunc baculum siium matronxtra" 
didit, ac ut super niaritum suom ponerel, ut sana- 
rctur, praecepii. Aurum autem et argcntum accipere 
noluit, sed divina secnndum Domini praeceptniii be- 
neficia gratis erogavit. Nobilem vero Benedietuin et 
omncs itiiieris ejus coinites baptizavit, et omnes in 
lidc conflrmatos ad propria remisit. 



virtutem de Burdegala urbe ejecti fueranti irati 
contra suos quos subjugaverant, miseros idoloiatras 
invaserant, et in eorum corpora grassantes niinis 
illos vexabant. A parentibus itaque ad virum Dei 
pertracii sunt; quo orante el prxcipienle, maligni 
bostes, pcr ora eorum cum sanguine egressi , nus- 
quam comparuerunt. 

Quondam, dum beatus Martialis Mauritani» prae^ 
dicaret, et maxima populorum roultitudo, ut au- 
dirent vera dogmata , concurreret , Sigibertus co- 
mes decrevit cum magno mililum exercilu ad eum 
venire , eique congrueutem apparatum cilorum et 
potus amicabiliter exbil>ere. Copiam ergo piscium 
concupivit, et ministros in pontum piscandi gratla 



Inierea, Burdegalae dum civitatis populus ad de- misit. Tandem piscaloribus multa secom genera 



lubra idotorum venisset et ponlifex tbura crcmaret, 
daemon per quemdam Hebrseum nomine Marlialem 
d se egi-essurum disit, et magnas virtutes sancii 
praesulis atque dignitates apud Deum moestus pa- 
lam promulgavit. Tandem matrona urbem ingre- 
dtente, seniores populi obviam ei proccsserunt, et 
oinnia qus a Jove audierant narraverunt. Tunc 
primum pontificem idolorum ad sc coirtilissa voca* 
viL, eique praeiepil ut per oiniiia lempla pergeret , 
et, eiceplo templo Dei ignoti, minutatim ea ccn' 
fringeret. Deinde cum sociis CbristiaHis Dei cle-* 
mcntiam exoravit, et in ejus nomine ad lectum 
inariti pervenit , ac super cum beati pontificis ba- 
euhtiD imposuit. Porro mcmbra , qiise ccmiractione ^ 
nervorum ac vitiosa febrium compagine fuerant 
>auciata, exlemplo efllciuiitur ac si nunquam pro- 
pria virtute fuissent privata. Poslquam prxfaliis 
comes Sigibertus sanatus est, cum multo apparatu 
popttli ad sanctiim antistitem profectus est , ct ab 
ipso BacriJ)aptismatis unda cum cunctis sequacibiis 
suis regeneraius est. Copiosa vero precum et gra- 
itarum xenia pro eollatis sibi ccDlcstibus bcneflciis 
retulit , et multis postea diebus in Dei servitio fe- 
iiciter vixit. 

Quondam , cam exigentibus hominBm insolentiis 
^enominau civiias ignis iocendio jam consumenda 
cremareiur, ac pene sui interilum arsura minari 
videretur, religiosa Benedicta baculum viri Dci fide- 



pisciuin deferentiiHJs , et optata invisere littora ca- 
pientibus, subito terapestas exorta est in mari, 
qiise ipsis intcrilum et iiavibus naufragium coeiut 
miiiari. Porro Benedicta comitissa , quae cum mut* 
titudine plebis ad iittus stans exspectabat, metu** 
enduin irepiiia periculum videbut. Cumque jam 
mergi coepissent bomines [cum navibus^ religiosa 
mulier extendit in coelum manus , et voce magua 
exclamansy Deuui invocavit,et conlinuo sedata tem- 
pestas cessavit. Piscatores autem cum navibua et 
piscibus ac reiibus incolumes ad portum pervene- 
runt , et cuncti boc vidcntes mirabilem Deuni glo- 
rificaverunt. 

Almus vero prarsul a Mauritania reversus Lemo- 
vicam repedavit, et inde ad vicum nomine Asia- 
cuni (55) perrexit* llii Jovis idolum venerabilc pa» 
ganis erat, ibique niultiludo niagna languentlum 
diversis oppressa infirmitatibus jacebat. Tunc, ad- 
vcniente pontifice, daemon obmutuit, sed vir Dei^ 
rogantibus incolis, de simulacro illum egredi pne- 
cepit, statuam confringere et visibiliier populis ap- 
parere. Prolinus de staliia exiv.t quasi niger pue- 
riilus obscurior fuligine, cujus.capilii tetri el den- 
sissimi usque ad pedes erant ; et per os iilius ac 
narcs et oculos [flamma?] cum fetido ardore 
emanabat. Denique sancto populis ostendente quem 
dominum coluerant, cique rursus ut statuam coai- 
minueret praecipicute , confractam statuara in piil- 

Ve- 



liter igni' opAs«i*, et, omnipotentiam Creatoris D verem redegit et postea nusquam comparuit 



confessa , ejus auxilium invocavit. Protinus incen- 
diiim ila sopitura est ut vestigia ignis nullo modo 
apparerent. 

• In illo teropore, instincta divino admonitus, 
praesul Christi Martialis adGarumnam fluvium pcr- 
rexit,et in loco qui Mauritania (54) dicitur, multis 
qui illuc confluxerant , ▼erbum Bei praedicavit , ibi- 
que , pro saluberrima occupalione divini operis , 
iribus mensibus mansit. Novem daeraoniaci catenis 
constricti . cx Burdegala civitaie a parenlibus dc- 
ducti , a sancto Martiate, daemonibus expulsis sunt 



nerabitis autem episcopus cunctos aegrotos ad se 
congregari fecit, et facto super eos signo crucis 
in Dei nomine sanavit ; et cunctos qui ibi comma- 
nere videbantur baptizavit. Inde reversus ad pro- 
priam sedem , oi aloria construi fecii et insignibus 
ornamentis diligenter decoravit. Unum iu honore 
sancti Siephani protomartyris coiisanguinei sui 
consecravit , el aliud in honore sancti Pelri apo- 
stoli ac magistri sui constituit, el lolum aiiaie per 
circuitum laminis aureis veslivit. Constructis ai- 
tem bisilicis, beatus praesul ccrtum dedicationis 



1^1 VX ; !:i:T;rvrm£^oV.... U Prevost : A„«ac«,„ . ignotus locu.. 



195 ORDEHICI VITALIS m 

diera deniintia^il , et Stephanus dux suRieienlem A cias, quas ipse Domino acquisierat, destinaTit 



apparatum cunclis venientibus ad sacra solemni& 
prspparari commendavit. Porro, dum sanctus pon- 
lifex celebraret missarum solemnia , Arveus, comes 
Turonicas civilatis , arreptus est a diabolo cum con- 
juge Christiana. Vir aulem Domiui diu fatigari ho- 
mines passus non est , scd eos ad se jussit venire , 
et dxmones increpavit cur ausi fuissent in illos 
intrare. Daemones vero dixerunt hoc sibi permis- 
8um fuisse pro iransgressione , quia conira praece- 
ptum ejus immunditia carnali commacuiasseni se 
tota nocle. Duce cum populo rogante pro vexatis , 
sanctus praesul daemonium expnlit in nomine Salva- 
toris , hominesque reslituit vigori prislina sospi- 
tatis. Basilica siquidero Sancli Petri vi Nonas Maii, 



Mulli autem cum magno ejulatu convenenint, popu- 
lus scilicet Pictavensium, Biturigensium, Arverno* 
rum, V^^asconum, vel Gotborum. Appropinquante 
autem obitus sui die, rogantibus cunctis, extra ci- 
vitatis portam, quae Calcinea dicitur, perrexit; 
i4iique sermonem de vera fide et divinis operibus 
edidit, atque bealas virtutes, quibus salutiferi mo- 
res decoraniur, uliliter recensuit. Postfjuam exbor- 
taiione finita populum benedixit, Dominoque Deo 
piis prccibus commendavit, portari se in oratorium 
beati Stephani fecit ; ibique in cinere et ciiicio re- 
cubans finem suum exspeclavit, genibusque Qexis 
el manibus ad coelum intentis , orationibus exitiim 
suum muniri curavit. Ad ullimum vero banc ad 



(empore Neronis imperaloris , consecrata est , et ® Dominum vocem fudit : i In manus tuas, Domine, 



tanta claritas in die consecrationis ejus ibidem 
emicuit ut alter alterum sibi proximum vix videre 
tjuivisset. 

His rile peractis, beatus Martialis Aurellanum 
ordinavil, et post suum discessum urbi Lemovicen* 
sium praefecit. Andream vero presbylerum ecclesiss 
Sanctl Petri aposloU. praefecit, ibique cum eo liil- 
debertuin Archadii comitis filiumel alios xxxvi cle- 
ricos constituit, eisque Slephanus dux ex suo red- 
dilus ad victum et vestitum ubertim donavit. Mulia 
quidem de operibus beati Martialis scripla sunt, sed 
tamen omnia singiiiatim proferri nequeunt. Erat 
eDim divina eruditione repletus, religione insignis. 



commendo spiritum meum. > Cunctis antem fienii- 
bus et orantibus, ipse manu innucns ut silereot, 
di\lt : c Tacete ; nunquid non auditis quaiitae ve- 
niuntlaudes de coeIo?Certe Dominiis venit sicut 
promisit. > Continuo lux magna ibidem refulsit, et 
Tox Domini vocantis eum personuit : c Egredere, 
benedicta anima. i Deinde cum ipso splendore in 
coelum perrexit, et concentus interim angelorum 
auditus est. In crastinum hora tertia paralyticus 
quidatn tetigit feretrum ejus et statim factos est 
sanus. Cumque ad sepeliendum corpus illiusdefer- 
retur, in hora egressionis ad Sancti Stephani bast- 
licam coDli anerli sunt, et bajulis sancti corporis 



morum probitate pollens, miraculorum exbibilione ^ pergcntibus usque ad tocum sepuUiine semper ape- 



admirabilis. Erat contemptor saecuii, amator Dei et 
proximi, et cui vivere Cbristus erat et mori lucrum. 
Reddebat, ut saepe jam diximus, caecis visum, stH*- 
dis auditum, claudis gressum, mutis loqueiam, ac 
morluos revocabat ad vitam. Sunt et alia mulu, ut 
Aurelianus dicit, commemoratione digna, qiiae per 
eum operata est Christi gralia ; quae, si litteris scri- 
berentur, a non credentibus apocrypha diGerenliir. 

Anno Dominicae Resurrectionis iO, quando bea- 
tus pontifex Martialis oraret sotito, ecce Dominus 
Jesus Chrislus cum discipulis suls in splendore ei 
apparuit, et amicabiliter eum salutans vocavit, ei- 
que qnintumdecimum diem roigrationis ejus de 
mundo terminum esse praedixit. Sanclus ergo vir, 
gaudio magno repletus, Deogratias egit, et exitum D 
suiim per binas hebdomadas assiduis jejuniis et 
vigiliis ac orationibus praeparavit. Statuto enim 
tempore noctis, post niodicam pausationem, quae 
fessos artiis recreabat, ad orationem snrgebat, et 
usque in Iioram secundain diei precibus et divinis 
laudibus insistebat. Deinds sacriOciuin Domino in 
bora secunda pro se et omni Ecclesia offerebat, ct 
postea usque in vesperum assidue prsedicabat. 
Nocte vero jam incumbente, arduam sibi imposi- 
tam victus alimoniam, panem scilicet et aquain, 
percipiebat 

Appropinquante vocalionis termino, vir Dei fra- 
tres convocavit et obitus sui diem iinminere indi- 
cavit, niintiosque per universas regiones et provin- 



riebantur. l^raeterea mullis ad exsequias confluen- 
tibus infirmis, beatus Alpinianus, accipiens suda- 
riiim beati pontificis, aegrotorum corpora langebat 
et cunctos ad invocationem Christi sanabat. Inter 
rellquos bydropicus qiiidam ex Tolosana urbe ad- 
vectus est cum sex caecis et quatuor daemoniacis, 
qui seciuenli die post obitum sancti pr»sulis ad se- 
pulcrum illius repraesentati suut et sacri sudarii 
tactu sanati siint. 

Innumera per sanctissimum praesulem post turou- 
lationem ejus miracula facta sunt, quae singillatim 
omnia prae iiigenti copia scripto comprebendi non 
possunt. Forussis cui baic non sufficiunt, nec 
air.pliora, si scriberentur« volumina suflicerent. 

Interveniat pro nobis almus prassul Uariialis de 
se loquentibus, qui conviva Christi fuit et aposto- 
lorum socius, qui pius pastor exstitit Lemovicensi- 
bus d primus prmdicator p&pulis oecidentalibus^ «I, 
sacris ejus orationibus muniti, hmreditJis tpternx 
mereamur participes aseisci, Amcn, 

XXIV. Bistoria Romanorum pontipcum. i*etrus et 
successores ejus, 
Quia chronograpbiam secundum scripta prisco- 
rum contexere decrevi, e( ecclesiasticam incipicns 
narrationem, in cujus capite de saiictis apostoUs 
quaedam breviter apposui, nunc, adjuvante Dco, de 
Romanis praesulibus continuatam seriem edere n- 
tor, et a bcato Petro apostolo, cui Christus clarcs 
regni coelornm commiait. iachoare conabor. Uoc 



197 



IIISTORIA ECCLESIASTICA. -^ PARS I. — LID. 11. 



198 



enin opus Beceseariiim duco, ac studiosis clienii- A sia ejicere, dlu gyrantes per circuitum jannam 



bus sibi aliisfue decilibus commodum aulumo. 
Jam, ut Teraeiter rimatus sum, per mille et cenium 
annos» ex quo fortis Emmanuel per intemeratam 
\nrginem nube carnis trabeatns venit ad nos» in 
urbe Roma (quae ab ipso sul primordio super omnes 
Ticinos molita est efferre fasces suos, ei usque 
ad Euphratem Oceanumque,disponenleDeo,dilaia- 
Til Ones suos) plures, opilulante Deo, eximii aihletse 
tenuerunt ecclesiastici regiminis frenos, quorum 
Iriumphales cursus perscrutari bonis delectabile cst 
inter fluctus mundanos, ut, per heroum vestigia 
gradienles, desudent iniilari strenuos actus atque 
salTiftcos. 

Beatus Simon Petrus, princeps apostolorum, 
filius loannis, tico Beihsaida proTinciae Galilaue ' 
ortus, primum in Anliochia tii annis sedit; deinde 
sub Claudio contra Simonem Magum Romam per- 
git, ibique xxt annis ETangelium praedicans Eccle- 
siam rexit. Contra Simonem muItoCies coram Ne* 
roneet populo disputaTit, et, eo dCTiclo, a Nerone 
xxxTi anno a passione Domini iii Kal. JuHt, cum 
Pauh) martyrizatur. 

Littug de Tttscia, ex patre Herculano, sedit an- 
nis XI mensibus iii, diebus xu, et mariyrizatus est 
Ti Kal. Decembris. Hic ex prsecepCo Petri apostoli 
constituit ut mulier in ecclesiam velato capiie in- 
Iraret. 

Gietus Romanus sedit annis xii, mense i, die- 



non potuerunt invenire, donec Theodora pro viro 
suu fusa obtinuit oratione ut ipse cum pueris suis 
inde poluisset exire. lUe tandem ad domum per- 
ductus, in caecilate permansit, et Tbeodora post 
missas sancto Clementi papae ordinem rei gest» 
insinuavil. Ipse Tero populum. ul Deum orarent» 
adnionuit. Deinde cum muliere ad apgrotum per- 
rexit, et orationem faciens, Tisum et auditum ei 
stalim restiluit. llle autem receptis sensibus corpo- 
ris amens factus est, et Clementem episcopum, 
quem ad conjugem suam ingressum esse putabat, 
teneri et Irahi praecepit. SerW vero ejus saxeas co- 
lumnas ligabant, et nunc deintus foras, nunc de- 
foris intus trabebant. Sisinnio itaque cum servis 
suis insaniente, Clemens recessit, ct Theodora pro 
marito suo tota die cum iacrymis oravit. Tandem 
ad vesperum Pctrus apostolus ei apparuit, et con* 
fortans ait : c Per te salvus erit Sisinnius, ut im- 
pleatur hoc quod dixit frater meus Paulus aposto* 
lus : SanelificabUur vir infidelis per fidelem muiie" 
rem (i Cor, vii, 14). • Statim Sisinnius, recepto 
sensu, per Theodoram Clementem accersiit, et 
amentiam suam confessus, oinnipotenti Deo credi- 
dit, et corroboratus proximo Pascha cnm cccxxhi 
promiscui sexus haptismum suscepit. Hulti nobiles 
et illustres Domino per eum crediderunt, et veram 
fldem suscipientes baplizati sunt. 
Publius Torqueanus, sacrorum comes, muUitu- 



biis XI, et sub Domitiano passus est vi Kal. Maii, q dini Christianorum invidit, dataque pecuuia pa- 



et cessavit episcopatus diebus xx. Ruflnus, Aqni- 
ieiensis presbyler, de Lino et Cletodicit in procemio 
blstoriae Glementis quod ipsi, vlTente Petro apostolo, 
ininistraTerinl sibique successerint. Yalde miror 
quod lam prudens interpres et hlstoriographus, et 
tam Graecis quam Latinis admodum eruditus, non 
consideraTerit quod ambo telicem cursum martyrio 
consummaTerint, nec aliqui persecutionem in urbe 
pro Christo usque ad tertium decimum Neronis an- 
niim, post Simonis Magi praecipiiium, perpessi 
fuerini. Linus quippe tempore Vespaslani, Cletus 
vero pcrsecutione passus esl Domitiani. 

Cleniens Romanus de Ccelio monie, ex paire 
Fatistino, sedit annis x, mensibus n, diebus x, et 



Ironis regionum, noniini Chrisiiano sediiionem ex- 
citaTit. Administrante Mamertiiio pnefecturam po« 
puli Romani, seditiofactaest; et Publio Torqueano 
jubente, Clemens secreto ad eum perductus est, 
ipsumquejudicem rationalibusresponsis ad Tera:]i 
fidem infleclere conatus est. Denique seditlosis tu- 
multuantibus, ad NerTam pariter et Trajanum de 
illo relatio missa est. Trajanus Tcro rescribens ju- 
bet, si Clemens sacriflcare nollet, traus Pontum 
maris, quod ciTitati Cersonae adjacet, exsiiium sub- 
iret ; tantam gratiam Dominus beato Clementi tri- 
buit ut pagani etiam praesidessuperillo flerent. Ju- 
lianus prscses illum Deo plorans commendavit, 
eique navem omnibus necessariis onustam dele- 



si^ Trajano in mare praecipitatus est ix Kal. De- ^ gavit. Multi eum religiosi viri de plebe ct clero se- 



cembris, et cessavit episcopatus diebus xxi. Hic 
dtsciplinam beati Petri apostoli secutus, bonorum 
ornamentis morum insigniter pollebat, et ob hoc 
Judaeis et gentilibns et omnibu^i Christianis compla- 
cebat, quorum innpes nominaiim scripios habebar, 
nec sanclificatione baptismatis mundatos publicffi 
mendicitati subjectos esse sinebat. Flaviam Domi- 
tiamTirginem,Domitiani Caesaris neptemet Aurelii 
sponsam, sacro Telamine consecraTit ; et Tbeodo- 
ram, Sisinnii comitis conjugem, in proposito casti- 
tatis confirmaTit. Quam Tir suns zelo ductus eccle- 
siam intrantem occulte prosecutus est ; sed a Cle- 
ineute facta oratione, statim caecus et surdus ef- 
fectus est. Gumque servi ejus vellenl eum de eccle- 



cuii suiit. In exsilio plus quam duo niillia Chri- 
stianorum ad marmora secanda damnatos beatus 
papa invenit ; quos cum pro Dei nomine relegaios 
cognovisset, exsultaTit, eisque copiosam de ser- 
Tanda fide el paiientia doctrinam erogaTit. Deinde, 
nC cognoTit quod aquam humeris suis a sexio mil- 
liario deportarent» Dominum oraTit et aquam pe- 
tiit. Completa Tcro oratione, agnum stantem super 
monlem vidit, et locum quem agnus erecto pede 
dexiro monstraverat, brevi sarculo leviter percus- 
sit, et fontem aflluentibus venis omatum aperuit, 
qui subito impetu vomens fluvium fecit. Ad hanc 
famam confluxit omnis provincia, atque doctrinam 
sancii CleraenUs suscepit multitudo maxima ; ita 



f09 



ORDERICi 



ut in die uiia qiiingenUe animje vel amplius bapCi- A 
zais essent, ibique intra unum annum , conf^actiB 
idolis a credentibus, lxxv ecclesiae factae essent. 

Post annos tres, paganis insistenttbus, ad Tra- 
janum imperalorem invidiosa relatio cucurril ; et 
Aufidianus dux ab eo mlfisus diversis poenis mul- 
tos Ghristianos pcremit. Csesa vero multitudine, 
solum Clemenlem jussit ad mare perduci et an^ 
choram ad collutn ejus ligari et in medium maris 
praecipitari, ne a Christianis posset inveniri et pro 
deo venerari. Quod quando factum essei, Phoebo et 
Cornelio discipulis sancii Glementis cum muUitu« 
dine Christianorum ad littus stantibus et cum flelu 
orantibus, recessitmarein stnum suum pertria fere 
roillia, et ingressi per siccum populi videre mira- 
bilia. Habilaculum namque iiivenerunt in modum ^ 
teinpli marniorei angelicis manibusparatura,ibique 
in arca saxea corpus sancti Ciementis positum mi- 
nisterio angelorum, ita ut anchora, cum qua mis- 
sus est, posita esset juxta eum. Discipulis auiem 
ejus revelatum est ne eum tollerent ; quia omni die 
passionis ejus mare recederet, et pcr septem dies 
advenientibus siccum iler pr£beret. Mullis ibi mi- 
rabilibiis faclis , omnes gentiles per gyrum credi- 
dernnt in Christum, et famiilantur ei qui vivit ei 
regnat per oinnia saecula sicculorum. Amen* 

Clemens coiistituit ui altaris paila, cathedra, 
candelabrum, si vetustate consumpia fuerini, con<- 
crementur. 

Anacletus Graecus, de Alhenis, sedit annis ix, q 
meiisibus ii, diebus x; quo defuncto iii Idus iuliit 
cessavit eptscopatus diebus xvi. Hic decrevit ui ac* 
cusalio sacerdotum non fleret nist ab idoneis et pnn- 
batissimis viris, qui suspicionibus careant. 

Evaristus Judaeus, de Beihlehem, ex patre Juda, 
sedit annis ix, mensibus x, diebus ii, teniporibus 
Domitiani, Nervse et Trajani. Post martyriuin ejus 
cessavit episcopatus diebus xviii. Hic vii diacones 
ordinavii qui custodirent episcopum praediciiniem 
per stylum veritatis, eique velut oculi esseni in 
omiiibus locis. 1s etiam consiituit ut vir uxorem» 
vel muliermaritumnondimftlat, nec ecclesia, epi- 
scopo suo vivente, aliura accipiat. 

Alexander Romanus, de regione Capui Tauri, ex 
patre Alexandro, annis x, mensibus vti, diebus xi. D 
Uic aspersionis aquam cum sale in babitaculis ho- 
ininum bcQedixit, ei passionem Domini in preca- 
tione sacerdolum, dum missae celebrantur, miscuii. 
MuUa per eum D&rainus miracula feclt, et miiUis 
salutem animabus dedit. Tandem Via Nomentana , v 
Nonas Maii, decollaius est, et cessavit eptscopafus 
dkbus xxsv. 

Sixtus Romanus, ex patre pastore, de \ia Laia, 
sedit annis x, mensibus ii, die i. Hic decrevii ut 
minlsterta sacraU non tanganiur nisi a minisiris. 
Presbyter intra actionem in populo bymnum ange- 
lorum et hominum decantei : Sofulus^ sancluz, san" 
elus Dominus Deus Sabaolh, Pleni sunt caii et terra 
ftoria tua; ttosanna in excelsis, Benedietus tfui tenit 



VJTALI9 200 

fn nomine Domini; Hosanna in exeelsis ! Accusa- 
iorisprimo persona, fldes.vita ei conversatio enti- 
eleaiim perscruieiur. Accusaioribus enlra, i|ui ve- 
ritatisfldem ignorani, nec reclae conversaiionis vi- 
iamdeducuni, seuqui de inimicorum domoexeuni, 
credendum non est. Denique Noois Aprilis marty- 
rizaius est, et cessavil episiopaius diebus xiv. 

Telesphorus Graecus sedit annis xt» mensibus ttt, 
diebus xxi, tempore Autonini et Marci. Hiedecre- 
vit ui septem hebdoroadis jejunium anie Pascha 
celebretur, in Naiaie Domini noctu missa canatur, 
in ingressu sacrificii hymnus angelorum , id esi 
Gloria in excelsis Deo^ dtcaiur. Taodem martyri- 
zatus esl Nonis Januarii, ei cessavit episcopatus 
dielNis vfK 

Hyginus Atheniensis, ei philosopho, sedii annis 
tv, menBibus iii, diebus iv, iempore Yeri ei Marci* 
Hic naminim sanxit ui metropolitanus absque om- 
nivm provincialium episcoporum praeseniia causas 
aliorum non audiai. Episcopus autem abaque cle- 
ricis suis nuliius causam definiat ; alioquin utiiua- 
que senieiitia irriia erit. Hic sepultus esi lu Idus 
Janiiarii, et cessavit episcopatus diebus iit. 

Pius Ualus, deAquileia, sedit annis xix, mensibns 
IV, diebus iii, tempore Antonini Ptl. Hic iu balHtu 
pasioris edoctus, Pasdia Doniinico fieri jussii. v 
idus Julii obiit, et cessavit episcopatus diebua xiv. 

Anicctus Syrus sedit annis xi, mensibus iv, die« 
busiii, iempore Severi el Marci. Hic constitiiii ot 
clerictis comam non nutriat. Episcopus a miBus 
quam a tribus episcopis non ordinetur. Meiropoii- 
tanos auiem consecretur ab<minibus quibus praeesse 
debei. Martyrizatus est autem xu Kal. Maii, ei ces- 
savii episcopaius diebus xvii. 

Soter Campanus, ex palre Concordio, de eiviiate 
Fundis, sedii annis ix, mensibus vii, diebus xxi, 
iempore Severi. Defunctus est vero xv Kal. Mali, et 
cessavii eptscopaius diebus xxi. 
XXV. Sequenlia Romanorum fontipcum historue, 

Eleuther Gnecus, ex paire AiHindio, sedit annis 
XV, mensibus iii, tempore Anlonini et Commodi. Hic 
defliiivii ut absens non judiceiur, nec in eiim pro- 
ditoris calumnia vel vox audialur. NuJIa esca, qwe 
tamen humana et rationalis esi, a Chrisiianis repu- 
dietur. Deinde vii Kal. Junii obiit, ei cessavii epi- 
scopatus diebus v. i 

Yictor Afer sedit annis x, mensibiis ii, diebus x. 
Martyrio coronalus est Kal. Augusii, ei cessavtt 
episcopatus diebus xit. Hicdecrevit ut r.emo dc in- ' 
certis judicetur. 

Zepbyrinus Romanus sedit anais viii, mensibus 
VII, diebus x, Heropore Autonini et Severi. Via vecn 
Appia VII Kal. Septembris sepuUus esi, ei cessavii 
episcopatus diebus vii. Hic coasiiiuil ui injusieex- 
spoliatus sua primo recipiat, ei post iegiUme accu- 
saniibus respondeai, induciasque, si ei necesse fu- 
erit, non modlcas accipiat. 

Calixtus Romanus , de rcgione Ravennaii, sedit 
annis vii, metisibus ii, diebus x, sub Macrino e.t 



iOl niSTORIA ECCLESlAlSTfKiA. — i>AR5 1. — UB. It. ftOl 

Ifeaoftabalo. Hie decrevit Qi episcopus alterius pa- A iatus est, it Nona» Augus i, et cessavit episcopatui 
rociiianuinnonjudicet nec cxcoDimunicet. Mullius 



B 



eniin nisi soi pr:^sultsJudicio tenebitur aut damna* 
bilur. Lapsus in peccato, si dignam poenitentiam 
gesserit, honore pristini olBcii non privetur ; sed 
etiam si necdum habuit, ndipisci polerit. Jejunium 
Sabbati ter in anno Hat, frumenti» viui et olei, se- 
cunduro propbeiiam quarii, septimi et decimi. De- 
nique martyrizaius est iii Idus Octobris, sub Ale- 
xandto imperatore, et cessavit episcopatus diebus 
VI. Tonc Calepodius presbyter et Aslerius ac Pal'^ 
niatius consut, cum cc de familia sua, passisunt. 

Urbanus Rompnus sedit annis iv, mensibus x, 
diebusxii.nic decrevit ulomnes fldeles per impo- 
sitionem manus episcoporum post baptismum Spi- 
ritum sanclum accipiant, ut pleni Christiani sint. 
Tnnc passi sunt Ttburcius, Valerianus, Maximus» 
Caecilia. fpse vero viii Idus Junii mariyri£atus est. 

Poiitianus Romanus sedit annis ix, mensibus v» 
diebus ii^ tempore Alexandri, a quo in Sardiniamy 
curo Uippolyto presbytero, exsulare coactus est. 
1"ertio auiem Kal. Novcmbris defunctus est, et ces- 
0avit episcopatus diebus x. 

Antheros Graecus sedit annis xii, mense i, die« 
bus xis. Martyrizatus est vero iii Nonas Januarii, 
et cessavit episcopatus diebus xiii. 

Fabianus Romanus sedit annis xiv, mensibus xi. 
Hic inter csetera dixit : c Cenvicium irati pro ao- 
cusatione habendum non est. Omnis qui crimen 
objicit probet, et qui non probaverit, patlatur pce- C 
nam quam inferre vohiit. i Passus est autem xiv 
Kal. Febtuarii, et cessavit episcopatus diebus vii. 

GorneUus Romanus sedit annis ii, mensibus ii, 
diebus III. Hic apostolorum corpora rogalu Sanclse 
Luclnas noctu levavit. Beali Pauli corpus in via 
Osiiensi posult, et Petri in templo ApoIIinis« in 
monte aureo, in Valicano condidit. Sub Decio aU- 
tem Ceulumcelfis exsulavit. Deinde Romam addu- 
ctus, plures salvavit, et decollalus est xviii Ral. 
Octobris, et eessavit episcopatus diebus xxxv. Hic 
decrevit ut sacerdotes, nisi pro llde, sacramentum 
tion faciant^ 

Lucius RomanUs sedit annis iii, mensibus iii, 
dicbus iii, tempore Galli et Volnsiani. Hic de exsi 



diebus xxvii. Hic decrevit ut infames personae si- 
cerdoles non accusent. Sacerdos et levit» sacratis 
vestibus in usu quotidiano, nisi in ecclesia, non 
utantur. ^ 

Sixtus Grsecus, ex philosopho, sedit anno i, men- 
sibus X, diebus xxiii, tempore Gallieni et Decii. 
Hic statuii ut spreto proprio judice ad alium recur- 
rens excommunicetiir. Tandem viii Idus Augusti 
decollalus est cum sex diaconibus : FeIicis8inio» 
Agapito, Januario, Magno, Vincenlio el Slephano \ 
et cessavit episcopatus diebus ixxv. Tunc Lauran- 
tius archidiaconus et Hippolytus cum familia sua, 
Abdon et Sennes subreguli Persarum, aiiique muUt 
diversis suppliciis marlyrizati sunt. 

Dionysius, ex monacho, sedit annis vi, mensibtis 
II, diebus iv. Hic presbyteris ecclesias dedit, coe- 
meteria, parochias et diosceses constituit. Martyri- 
zatus est vi Kal. Januarii, et cessavit episcopatus 
diebus v. In decrelis Dionysii hoc reperitur : c Con^ 
fessio ex necessitate veniens, credibilis non cslt 
non enim . deLel extorqueri, sed potius sponle 
proferri. > 

Felix Romanus sedit annis iv, mensibus iii« 
diebus xxv, tempore Claudii et Aureliani. Deinda 
martyrio coronntus est iii Kal. Junii, et cessavit 
episcopalus dicbus v. Hic decrevit ut episcopalttg 
episcopo non adimatur, antequam causa ejus di*' 
scutiatur. 

Eutycianus Tuscus, de Lunis, sedit anno r, 
mense i, die i, tempore Aureliani. Obiit vi Kal. Xn* 
gusti, et cessavit episcopatus diebus viii. 

Caius Dalmata sedit annis xi, mensibus iv, die- 
bus XII, tempore Carini, Diocletiani et Constantii* 
Hic constiluit septem gradus ordinum, ut esset 
ostiarins, lector, exorcista, subdiaconus, diaconus» 
presbyler, eplscopus. Martyrizatus est x Ral. Maii» 
et cessavit episcopatus diebus xi. 

Marcellinus Roniaous sedit annis ix, meusibus IV4 
diebus xvi, temporc Diocletiani et Maximiani. Hic 
decrevit ut major a minore non judicetur, laicuit 
clericum non accuset ; clericus vero cujuslibet or- 
dinis absque pontiOcis sui permissu ad saeculare 
judicium neminem attrahat. Martyrizatus est autem 



lio Dei nutu rediit. A Valeriano, 111 Nonas Martii, D vii Ral. Maii« Cum ipso, iiitra xvx dies, xviii millia 



capite truncatus est, et cessavit episcopatus diebus 
XXXV. Hic constituit ut duo presbyteri et tres dia- 
coni seinper ubique pro ecclesiaslico testimonio 
cum episcopo sint. 

8tephanus Romanus sedit annis vii, menslbus v, 
diebus 11, tempore Valeriani, Gallicani et Maxiini. 
Lucillam, quae a runabulis caeca erat, illuminavit, 
et Nemesium tribunum patreni ejus« aliosque pro* 
misctii sexus lxii baplizavit. Post martyrium Sim- 
pronii, Olympii, Exuperiae et Theodoli, xii presby- 
leros : Bonum, Faustum, Maurum, Primitium, Ca- 
lumBiosum» Joannem, Exuperantium, Quirillum, 
HoDoratum, aliosque plnres per martyrium prae- 
misil Kal. Augusti, et ipse, celebrau missa, decol- 
Patrou CLXXXVIIf. 



faominuin pro fide Christi perempti sunt. Tunc ni-* 
mia perseculio Cbristianorum fuit, et cessavit epi« 
scopatus annis vii, mensibus vii, diebus xxv. 

Marcellus Romanus, de Via Laia, sedit annis x^ 
iflensibus vii| diebus xxi, tempore Maxentii et Ma- 
ximini. Qui in catabulo jussu tyranni equis ditt 
servivit, et tandem xvii Kal. Februarii migravit. 
Tunc cessavit episcopat-us diebus xx. 

Eusebius Graicus, ex medlco, sedit annis vf, 
mense 1, diebus 111, tempore Constantini; vi Non. 
Octobris obiit et cessavit episcopatus diebus vn. 
Hujus temppre crux Domini noslri Jcsu Cbrisli i 
Non. Maii inVenta ett» et Jiidag Quiriacus baptiza« 
iQs est» 

7 



m 



ORDERlCl VITALIS 



iOi 



UelchiaJes Afer seiiil annis it. Ilic consUluit A moestus calamitate, quid sibi prodessel obnixe slu- 



vt nuilus fid^iuni Dominico jejunaret. nec feria t 
pro ritu pagauorum* Sepultus est aulem in coeme* 
terio Calixti, Via Appia, iv Idus DecembriSi et ces- 
savit episcopatus diebus xvi. 

Silvester Romanus, ex patre Rufino et matre Ju* 
sta, sedit annis xxiii» mensibus x, diebus xi. Hunc 
Cirinus presbyter Romae docuil ; cujus vitara imi- 
latus et mores, ad summum apicem Cbristianae re- 
ligionis attigit. Silvesler a juventule bospitalitati, 
aliisque bonis actionibus pie studuit. Timotbeum 
ab Antiochia venientem hospilio Roms susoepit, et 
Christum publice praedicantem totis nisibus adju- 
vit. Dehinc eumdem, post annum et menses tres» 
pro veritate a Tarquinio urbis praefecto marlyriza- 
tura noctu rapuit, et Melchiadem episcopum, cum 
sanctis presbyteris et diaconibus, ut testem Christi 
sepelirent, ad domum suam perduxit. Timolbeus 
itaquc in borlo Theonae Christianae mulieris, juxla 
Pauli apostoli sepuUuram, venerabilitcr tumulatus 
est ; et Siivester a Perpenna Tarquinio tentus estf 
et in carcerem ut in crastinum pro confessione 
deitatis torqueretur missus est. Intcrea prsefectus 
dum pranderet, osse piscis in gulture versalo, in- 
teriit, ct Silvester, dum persecutor ejus ad lumu- 
lum cum luctu duceretur, de carccre cum gaudio 
exivil. Qui, cura tricenarius esset, diaconus factus 
est, et paulo post, onini populo poscenle, presbytcr 
a sancto Meichiade episcopo ordinatus est; quo 



duit indagare. Tunc nerariorum Capilolii consilio 
pontificum, jussit perimi turmam ad tria millia in* 
fantium, ut fuso sanguine illorum fieret balneum» 
et in ipso fumanti cruore intinctus impetraret sibi 
leprae remedium. Cunique Constantinus a palatio 
egrederetur ad balneum , et vidisset mullitudiRem 
mulierum amarissime flaitium pro interfectione pi- 
gnorum, tanti liictus occasionem inquisivit, faci^ 
nusque ut cognovit, protinus exhorruit. Longa etiam 
et subtili concionatione barbaricam cnidcUtalcm 
damnavit, imperiique Romani pietdtem extulit^ 
Filios itaque mairibus incolumes reddi pnccepil, el 
amplissima dona cum vehiculis et annonis addidil, 
et sic eas alacres ad propria remisit. 

Sequenti nocle, in visione beatos apostolos Pe- 
trum et Paulum vidit , et ab eis adnionitus S^lve* 
strum cum clcricis suis revocatit, et ab ipso Tene 
salutis eruditionem audivit, eique libcBter in 
omnibus acquievit. Deinde papa ipsi el omni populo 
Chrisliano jejunium unius hebdomadae indixit; quo 
peracio, vespere Sabbati salulare lavacrum in 
palatio Lateranensi parari praecepit et ex more 
sanctificavit. Tunc Constantinus baptizatus est, 
subiloque per mediam fere horam nimia luce emi- 
caate, a lepra mundatus est et Cbristum se vidisse 
confessus est. 

Constantino imperanle, concilium xliv episcopo- 
rum in urbe Roma factum est. Ibl Silvester papa 



migrante, Silvesler ab oranibus papa concordiler ^. contra xii peritissimos Judaeorum principes dispu- 



«lectus est. Cunctis virtulibus ipse rulilabat, me- 
ritoque sanctitalis omnibus idcm complacebat. 

Immanls erat draco in monte Tarpeio, in quo 
Capilolium est collocalum, ad quem magi cum sa- 
crilcgis virginibus seniel in mense cum sacrificiis 
el lislris dcscendebant ccclxv gradibus quasi ad 
infernum. Hic ex improviso ascendebat, et licet 
non egredcretur, vicinum tamen aerem flatu suo 
vitiabat, quo morlalitas hominum et maximus de 
morte infanlium iuctus veniebat. Tandem paganis 
aSilvestro posceiitibus auxilium, ipse Christianis 
Iriduanum indixit ]£junium ; post quod, a bealo 
Petro apostolo in visione edoclus, cum tribus pre- 
sbyteris et duobus diaconibiis descendit, et in vir- 



tavit, el, opilulante Deo, contradicentes sibi aih- 
iheiiticarum imbre sententianim siiperavit. Contra 
Abiathar et loasi rabbites dissertum esl quod Paler 
ct Filius et Spiritus sanetus unus Deus est. Contra 
Godoliam et Annam scrlbas , ex prophetarum librit 
liquido manifestatum est Christum de Virgine na- 
tum , a diabolo tentatum , a discipulo tradilum, ab 
hostibus (enlum, iilusum , flagellatum, aceto pola- 
lum, venditum, spinis coronalum, spoliatum, vesti- 
menta ejus in sortem cecidisse, cruci affixum, 
ntortuum et sepultum. Contra Dohet el Chusi di- 
dascalos, et Bonoim et Arohel interpreles legis, 
maxima utililas incarnationis Christi et tentationis 
ac passionis ostensa est-. Contra Jobal et Thara 



luleDei dracouem penitus inclusit, a ciijus flatu D Pharisaeos, aulbeniice propalatum est quod Jesus 



lola civitas ex illa die et deinceps liberata Deo gra- 
lias egit. Ilaec ut plurimi gentilium Romae viderunt, 
a peste draconis erepti, Christo credentes baptizati 
sunt. 

Constantino imperatore Cbristianos cogente idolis 
iacrificare» et plurimas strages agentc de illis qui 
simulacra nolebanl adorare, Siivesler ab urbe cum 
clericis suis recessit, et in monie Soracte jejuniis 
cl orationibus insistens ailiqnandiu delituit. Cltrix 
vero Dei manus elephanlina Constantinum lepra 
percussit, et sic illum ab effusione sanguinis ser- 
Torum suorum compescuit. Auguslus ergo pro tanta 



Christus perfectus Deus et perfectus homo est» qui 
secuudum humanitatem , ui omnibus salulem exhi- 
beret, tentatus, passus atque mortuus est; sed 
omnipotens Deitas omnis passionis , sicut splendor 
solis super arborem, dum ferro caeditur, ineisioiiis 
cxpers esl. Seleon presbylero copiosa ratio pubU- 
caia est quod Filius Dei agnus immaculalus jnre 
vocatus cst , quia ipse pro totius populi oflensa (56) 
immolalus est. Ex virgine quoque natus est, nt nos 
ex Ecclesiae virgiuis utero nasceremur. Tripliciler 
leniatus est, ut nos a siwili lentatione liberarct ; 
tentus, ut nos dimitteremur ; ligatus, ut iios a aodo 



(3^ Metius, offensii, Le Pr^vost. 



ifl^ HIStOIUA ECCLJfiSlASTICA. — PARS 1. — LIB. H, ^ 

nialedktionis absolveremur ; ilhisus, ut nos ab A nua exosculans, sibi locum poftnitcmi» dari rojayitk 



ilUisipne damonwm erueret; venundatus, ut nos 
rediraeret; bumilialHS, ut nos exaltaret; captus, 
ot nos de captivitale damonum auferret; spolialus, 
tit nuditas primi hominis , per quam mors ingressa 
«sl, tegcretur; spinis coronatus, ut spinas ac tri- 
bulos primae maledictionis a nobis auferret; felie 
cJbaius el aceio potatus , ul nos in lerram lacte et 
melle manantem introducerel ; postremo in aliari 
crucis sacTificatus, ut lotius mundi peccala deleret. 
Uic defecit argumenlum diaboli : qui vituhim conlra 
vilttluiB et bircum contra bircum fecerat, ngn(im 
conira agnsm imraacuiatum invenire non pr>Uiit. 
Mortuus itaque rex noster est, ut morlis ini^erium 
caj^tivaret; sepultus est, ut sepuituras sanctorum 
benediceret; resurrexit , ul mortuis vitam redderct; B 
asceadit in coelos, ut homini non solum paradisum, 
qiiem amiserat, restitueret, verum etiara eoelorum 
jafiuas aperiret. Sedet nunc ad dexteram Patris, ut 
credentium precibns annuat. Yenturus est aulem 
judlcare vivos et morluos, ut reddat untcuique se- 
cundum opera sua^ Uaec est vera Udes Cbrisiiano- 
rum. 

Cumque Silvester haec et multa alia valide dis- 
seruisset, et Seleon, aiiis Judaeis tacentibus , a^Ie- 
gationes papse laudibus extulisset, duodecinius 
Zambri, qui magus erat artificiosissimus, restitit; 
nec autbenticis Scripturarum serroonibus , sed ma^ 
gicis actibus confligere opiavit, taurumque ferocis- 



Eadem bora mulii daemones ex obsessis corporibut 
cgressi sunt , sanctique Silvestri jussu se coactos 
exire confessi sunt. 

In praefaia Cbristianorum et Judacorum allefca* 
lione, Zenophilus et Cralon prsecipui censores el 
ordinarii ab Augusto et senatu eierli fuernnt, quo* 
Tum unus erat Graecus et altcr Latinus. Ambo pe* 
rllissimi erant oralores et dicaces veritalis amato* 
res, et in Romaiia curia pcr longum tempus proba^ 
lissimi rectitudinis servalores, avariliaeque contem- 
ptores. Ambo gentiles erant, ut neutrae parli pro 
religione faverent, sed justltiae soluramodo famiilari 
studercnt, et ne Chrisliani vel Judsei pro sua secta 
illos suspcctos hnbereiit. 

Triumphante autem Christo per sanctum Silvc* 
strum, muUi Judseorum et genlilium crediderunt. 
Et quia inter initia primi mensis baec gesta sunr^ 
dato nomine in Pascha baptizali sunt. Extunc cocpil 
nomen Domini ab omni populo Romano magnincarf 
€t (idclium grcx in toto mundo confortari et ubtque 
Dei virtule admodum exaltari. 

Silvester papa, ex pracepto Constahtini, cccxvm 
episcopos in Nicaea Bilhyniae congregavit.elin urbo 
Roma CGLXxvii pncsules ad concilium ascivit. Ilic 
consiiluit ut nnllus laicus clerico crimen infernt. 
Oppressusjudiccs quos elegit habeat. Diaconi Dal- 
maticis utantur, ct pailio linoslimo eorum laeva te- 
gatur. Nullus clericus pro causa qualifoei in euriam 



simum sibi coram omnibus adduci petiit. Mox papa ^ iniroeat, nec anle judicem nisi in Ecclesia causam 

"" ■ dicat. Sacrificium altaris ad missam non serico ne- 

que panno tincto celebretur, sed in lineo tantum, 
sicut a Joseph corpus Domini sepultum legitur. Si 
quis virli in Ecclesia militare vel proficcre , sit le- 
ctor annos xx, exorcisia dies xxx, acolylus annis v, 
subdiaconus annis v, diaconus annis vii, presbyter 
annis iii, et postea, si meretur, fiat episcopus. De- 
nique Silvester, postinnumera bona, ii Kal. Januarii 
obiit. Et cessavit episcopatus diebus clxv. 
XXYl. Seqnentia Romanorum pontificum historitr» 

Marcus Rqmanus, ex^patre Prisco, sedit annis n, 
mensibus viii, diebus xx. Hic duas basilicas fecit» 
unam via Ardeaiina in coemeterio Balbinae, ubi re^ 
quiescit, aliamque in urbe Roma juxta Palatinas. 
D Episcopos per diversa loca xxvii ordinavit. Nonas 
Octobris defunclus est. Et cessavit episcopatus die- 
bus XX. 

Julius Romanus, ex patre Rustico, sedit annis xt, 
mensibus ii, diebus vii. Hic tempore Constantii bae- 
retici multas tribulationes sustinuit, ei pro flde ca- 
tholica mensibus x in exsilio fuit, sed post n.ortem 
tyranni ad sedem suam cum gloria remeavit, duas 
basilicas fecit et coemeieria tria. Episcopes ix or- 
dinavit. Pridie Idus Aprilis obiit. Et cessavit epi- 
scopatns diebus xxv. 

Liberius Romanus, ex patre Augusto, sedii annis 
Ti , mensibus m , diebus iv , tempore CoDsiamtil. 
Tribus annis pro fide in exsilio fuit. Postea cons^n- 
tiens Arianis, per Ursatium^ei Yalentem banreticxjs 



et Augusto praecipientibus, taurus Terentii, quem 
vix centum fortissimi milites lenere potuerunt , esi 
adductus. In cujus aurem ut Zambri quoddam 
secretum dixit, statim miser mugitum dedit et vio- 
ientissime ejeclis oculis exspiravit. Tunc omncs 
Judaei nimium insultavere Siivestro, et per duarum 
fere horarum spatia personuit tumultuatio. Denique 
Angusto imperante silentium, Silvcster convcnit 
maleficum, poscens ut sicut taurum interfecerat 
Tivnm, sic eumdem in Dei nomine resuscilaret 
Dioriuum. Quod ille nequivit facere, sed palam 
c«spit devotare et per galutem Augusti asserere 
quod si Silvesier taurum erigeret a morte, omnes 
Judaicam legem dimitterent et Christianae religioni 
se traderent. Tunc sanctus papa manus suas cx- 
pandit, et« posltis genibus, cum lacrymis diutissime 
oravii. Finitis vero precibus, ad juvencum accessii 
(ei cum iogenti clamore dixit: c In nomine Jesu 
Christi, qui a Judaeis sub Pontio Pilato praeside 
crucifixus est, surge et sta cum omni nnansue- 
todine. > Protinus surrexii et sanctus praesul 
accessil ei omnia vincula de cornibus ejus solvit. 
f Vade, inquit, cum omni mansuetudine ad armen«< 
tum iuum. • Et mox iaurus cum mansuetudine 
rediii ad gregem suum. Tunc omnes Judaei, pedibus 
^^8 iM^OToluii , postulavcnint unda baptismatis 
regencrari. 

Ipsa etiani Helena Augusta pubncls se aspectibus 
leTaiis aulaeis exhibuit, et palam oronibus papse ge- 



llY 



0HDER1C1 VlTALtS 



io2 



yreibyteroft revocatus est et CathoUeos vehementer A ferohiae et miiUia muneribus honoravit. Episcopos 
persecutjvs e«. Denique vii Kal. Maii Via Salaria 
in eoemeterio Priscillae sepallus est. Et eessavitepi- 
•copiitus diebusvi. 

felii llomanus, ei patre Anastasio» sedit anno 
U mensibus iii, diebus ni» Liherio exsulante. In 
coucillo nLviii episcoporum Constantinum Augu- 
stum ab Eusebio Nicomediensi rebaptizatum et Ur* 
satum ac Valentem hsereticos anathematizavit. De- 
positus est ergo et passus in civitaie Corona, iii 
Jdu9 Novembrfs, et cessavit episcopatus diebus 
iTxxvii. Hic episcopos xix ordinavit, cl dies ^us i» 
erdinalioue Liberii dinuroerantur. Statuta quippe» 
quae Liherius anteexsilium fecerat, authentica sunt; 
qiiae vero post redllum, quia consenserat ha^reticis, 
irrita suni. 

Damasus, natione Hispanns, ex patrc Antonlo, 
tedit «inis xvHi, mensibus iii, diebus xt. Cum eo 
stth inteniiome Ursinus ordinatus est, sed ab urbe 
ejectus, in Neapoli episcopus constitutus est. Da« 
masus vero in virtutibus laudabilis factus est. Muita 
torpora sanctorum requisivit et invenit, quorum 
monvimenla versibus declaravit. A duobus aulem 
diaconibus, Concordio et Calixto, de adulterio invW 
diose accusatus est, sed facta synodo a xliv epi- 
scopis accusatores condemnantibus purgatus tst. 
l^salmos die noctuque in Ecclesia caiitari staiuit, et 
decretnm inde presbyteris vcl cplscopis et monaste- 
rlis dir«xit. Hieronymftm divin» leg s interpretera 



B 



Liv ordinavit. lejunium Sabbato constiluit celebra- 
ri, quia Sabbato Dominus 1n sepulcro positus est ct 
dtscipuli jejunaverunt. Ad Ursumpileatum v KaU 
Augusti sepulius est. £t cessavit episcopatufrdiebns 

XXII. 

ZozimasGnecns. ex patre Abramio, sedit anao i, 
mensibus iii,diebus xi. Hic multa constiiuit in £c- 
ciesia,jussii diacones laevam palliis linostimis oper« 
tam habcre, et per parochias cereum Lcnedici. Epi- 
scopos viii consecravit. " 

Bonifaeius Romanus, ex patre Jocundo presby- 
tero, sedit annis iii, mensibus vui, diebus vii. Hic 
sub intentione cum Eulaiio ordinatur uno ilie, e( 
dissensio fuit in elero mense vii et dies xv. Eulaltns 
in basilica Constantiniana , Bcnifacius vero in ba- 
siiica Idlii ordinatus est. Sed auctoritate Honorii 
Augusli et Valentiniani Placillae Augusts fiiii uter- 
que ejeclus est. Venienle Pascha, Eulalius urhem 
intravit, in basilica Constantiniana baplizavit el 
Pascha celebravit. Imperalores ergo , pro tanta pra> 
sumptione irali', Eulalium iu CampuniamexpuleruBt ; 
Bonifacium vero in urbem Romam revocantes» epi* 
scopum constituerunt. Hic decrevit ut nulla mona-- 
cha vel nmlier conlingat pallain sacratam aut lavet» 
vel incensum in ecciesia uisi minister ponat. Servcu 
velobnoxius Curiae, seu cujuslibet rei, clericus no» 
fiat. Bonifacius papa in co^meterio Sanctae Felicila^ 
tis martyris, juxla corpus ejus, oratorium fecit, el 



•mavit, pontificali auctorilateadmodum corrobora-^j ^p.g^^p^^ ^^ ^.^^^^^ locaxxxvi ordinavit. Deiiide 

vil, ac ad indagandam Scripturaruin certitudinem 

insligaviL Episcopos per diversa loca lxii ordinavit. 

Via Ardealina, in basilica quam ipse constnixil, iii 

Idus Decembris jux4a mairem suam scpullus est. El 

cessavit episcopatuS' diebns x^xxi. 

Siricius Romanus, e\ patre Tiburtlo, sedit annis 
XV. Hic multa commoda slatula fecit et per univer- 
stim mundura exspersil, quia circa gregem Domini- 
cum valde sollicitus fult. Episcopos per diversa loca 
xxxii consecravit. Iii ccemelerio Piiscilla, via Sala- 
ria VIII Kal. Martii sepultus est. £t cessavit episco- 
patus diehus xx. 

Anasusius Romanus, ex patre Maximo, sedit aa- 
nis III, diebusx. Hic constituit ut, quotiescunr^ue 
aaneta evangelia recitanlur, sacerdotes non sedcant, d 
•ed curvi stent. Nullus clericus transmarinus sine 
ebirographo episcopi sui ordinetur, Crescentianam 
basilicam in regione secunda urbis Romae fecit et 
episcopos zi consecravit. In ccemeterio autem suo 
ad Ursumptleaium V Kal. Maii sepuUus est. Et ces- 
aavit episcopaius diebus xxi. 

Ismocentius Aibanensis, ex patre Innocentio, se- 
dil annis xv, mensibus ii, diebus xxi. Hic muita 
Blalata fecil, muUos Kataphrygas invenit et exsiiio 
relegavit, Pelagium etCoelestinumhareticos damna- 
vil. Censtituil ut qni natus essel de muliere Chri- 
stiana baptizetur, quod Pelagius damnabat. Basili- 
cam sanclorum mariyrum Gerv asii el Protasii de- 
4kavil» ait dei^nd lesumeali Vestinae illustris 



Via Salariajuxta corpussanctx Felicitatis, viii KaK 
Novembris sepultus est, et cessavit episcopatus die^ 
bus IX. Tunc clerus vel plebs pelierunt Eulalium 
revocari, sed ille non consensit Romam revcrti.) 

Coelestinus Romanus, ex patre Prisco, sedit an- 
nis viii, mensibus x, diebus xvii. Hic mulla bona 
consiituit. Antiphonaiim cl psahnos David aate sa-^ 
crificium staluit modulari. Nam antea Pauii tantum 
epistola recitahatur et sanctuin evangelium, et mis- 
sae fiebant. Episcopos xlvi consecravit. In coemeie- 
rio Priscillae iv Idus Aprilis scpultus est. £t cessa« 
vit episcopatus diebus xxi. 

Sixtus Romanus, ex palre Xisto, sedil annis viii« 
diebus xix. Hic a quodam vasso incriminatus est, 
Valentinianus igitur Auguslus synodum lvi episoo* 
porum congregavit, a quibus papa purgatus et vas- 
sus condemnatus est. Idem infra iii menses obiilr 
cujus corpus ad healum Petrum papa scpeiivit. 
Sixtus papa basilicas sanctorum pluribus oroanienr^ 
tis decoravit et episcopos l!i ordinavit. Via Tibur- 
tina in crypta, juxta corpus beati Laurentii, sepul- 
tus est. Et ccssavit episcopatus diebus ixii. 

Leo Tuscus, ex patre Quintiano, sedil annis xxi, 
mense i, diebus xiii. Hic in Chalcedonia cclvi sa- 
cerdotes» Marciano principe catholico jnvanle, 
aggregavit, et ccccvi episcoporum chirographa so- 
scepit, comprobavit, et exposita fide catholica £u- 
tjcbium et Nestorium haereticos damnavii. MuUaa 



KO HISTORIA ECCLESIASTICA. - PARS l. — liB. II. SIO 

eftittolas fidel solerter odldit, quibus synodum Chal- A Symmachus Sar«lus, ex paire Fortunato, sedi 

anuis xv, mensibus vii, diebus xxvMa Theoderici 



cedonensem frequenter flrmavit. Ad Marcianum 
princjpem fecit epistolas xii , ad Pulcheriam Aiigu- 
f tam tx , ad episcopos Orientls xvni. Studiosus in 
•acrift muUa bona egit. Episcopos clxxxv ordinavit. 
(epultus est apud beatnm Pelrum aposlolum 
itt Idus Aprilis. Et cessavit episcopatus dies vii. 

iriiarius Sardus, ex patre Crispino, sedit annis 
•ex, niensibus iii, diebus x. Hic epistolas de fide 
catholica per universum Orientem sparsit, ct tres 
syaodof, Nicaenam, Ephesianam etChalcedonensem, 
confirmavit, ct omnes hsrescs analhemate damna- 
Tit; multa preliosa ornaroenta in basilicis Sancto- 
rum perpetravit et episcopos xxii ordinavit. 'Post 
multa bona opcra sepuUus est ad beatum Lauren- 



regis et Anastasii Augusti tempore. Hic sub iiuen* 
tione cum Laurcntio Nucerii^o episcoyo ordinaius 
est ; sed judicio Theodericl, quia prius eta majori> 
parte ordinalus fuisset, in sede aposioiiea confirma- 
tus est. Post triennlum vero ex invidia Romanoriua 
falso incriminaius est» et Petrus Altinae civitaii%' 
episcopus contra canones sedem apostolicam inva* 
ftil. Tunc nimiuin schisma in Ecclesia factum est» 
el cierus iierum divisus cst. Symmachus papa, 
synodo aggregata cxv episcoporumy purga^us est, 
et Petrus Altinas invasor aposlolicsB sedis ac Lau» 
rentius Nucerinus damnati sunt. Tunc ab omnibus 
episcopis et omni clero vel plebe Symmachus apud. 



tium in crypta, juxta corpus sancti Sixti ep!scopi. ^ beatum Pelrum cum gloria sedi apostolic» redinte- 
El cessavit episcopatus diebus xv. 

SimpHcius Tibiirtinus, ex patre Castino, sedit 
annis xv, mcnse i , diebus vii. Episcopos xxxvi or- 
dinavit. In basilica Sancti Petri apostoli vi Nonas 
Maii sepuUus est. Et cessavit episcopatus diebus vi. 

Felix Romaniis, ex patre Felice presbytero do 
HtHfoFasclols, sedit annis viii, inensibus xi, die- 
bus XV11, temporibus Zenonis, Augusti et Odoacris 
regis Gotborum usque ad Tbeodericum regem. Hic 
Pelrum Alexnndrinum episcopum et Achatium Con- 
stantinopolitaniim a recta fide deviantes excommu- 
nfcavit, et contra illos a sede apostolica duos epi- 
seopos» Mesenum et Yitalem, misit. Qui ut in civi* 



gratus est. Festus autem caput senatus et Probinui 
exconsules in urbe cum aliis senatoribus pugnars 
oocperuiit, et omnes qui Symmacho communicabanl 
ex invidia tam mirabiliier persecuti sunt u^ ejLiaia. 
sanctimoniales de m«)nasteriis vel babitaculis suif.. 
deponerent, sexumque femineum denudareiit et 
caedibus plagarum alHigentes vulnerarent. In medi^, 
urbe contra Ecclesiam quotidie pugnabatur, e| 
multi sacerdoles aliique fideies occidebantur; intef 
qiios Dignissimus et Gordianus presbyteri capti 
sunt, et fuslibus gladioque, aliique plures Chriitiani 
perempti sunt. Nullus Uaque de cloro, die vej. 
nocle, in urbe «ecuruserat.bolusFaustusexconsul. 



tatem Heracleam intraverunt, pecunia corrupti r« pi*o Ecclesia pugnabat. Symmachus tamen perdu* 



praeceptum papae non fecerunt. Felix papa, ut illud 
sgnovit, facta discussione, ambos a < ommunione 
cjecit. Episcopos xxxi ordinavit. In basilicd Sancli 
Pauli apostoli sepultus est« lempore Theodorici 
regis et Zenonls Augus^i. £t cessavit episcopatus 
diebus V. 

Gelasuis Afer, ex patre Valerio, sedit annis viii, 
diebus xviii. Hic amator pauperum fuit, clenim 
ampliavit, Romam a fame et perlculo liLeravit. De 
pmni Ecclesia constitutumjecit. Tractus ethymnos 
fluciit Ambrosius composuit, et libros ponlr;si Euty- 
chem et Nestorium, qui nunc usque bibllothecae 
arcbivo tenentur reconditi, edidit. Manichxos, quos 
in urbe Roma invenit, exsilio deportari praecepit, et 
codices eorum ante fores basilicae Sanctse Mariae D 
concremavit. Petrum et Achatium in perpeiuum 
damnavit, si non pceniterent, eo quod multa mala 
ct bomicidia per eos fierenl. Episcopos ^xvii ordi- 
navit. In basi|ica Beati Petri apostoli xi Kal. De- 
cembris sepultus est. Et cessavU episcopatus dio- 

lUU VII. 

Anastasius Romanus, ex patre Petro, de regione 
i^uintaCaput Tauri, sedit aiino i, mciisibus xi, die- 
bus XXIV. Multi ex clero a communione ejus se 
subtraxerunt, quia volebat Achatium clam revo- 
care; sed non potuit, quia Dei nutu percussus est. 
Episcopos XX consecravit. In basilica Sancti Petri 
apostoH XIII Kal. Decembris sepultus est. Et cessa* 
^it cpiscopatus dlebus it. 



ravit a consulaiu Paulini usque ad consulatum Se^- 
natoris. Uic Manichxos, quos in urbe Roma invenii, 
exsilio relegavit, et eoriim simulacra codicesque 
aiUe fores basllica^ Constantinianae combussit. bt^^ 
silicas Sanctorum mullimodis ornamentis decoravil 
et episcopos cxvii ordinavit. Constituit ut omni die. 
Dominico bymnus angelorum caneretur. Omni anno. 
per Africam et Sardiniam episcopis, qui in exsilio 
retrusi erant, pecunias et vestes miuislrabai. Capii*. 
vos per Ligurlas et per divers^^s provincj[as pecunlis 
fedemit et egcnis muUa dona dedit. Post pmlt^, 
bonn ppera sub die xix mensis Julii sepullus eai in 
basilica Sancti Petri. Et cessavit episcopatus die-». 
bus vu. 

XXVII. Sequentia Romanorum pontifieum historiof, 

Hormisda Campanus, ex patre Justo, de civitat« 
Frisione, sedU annis viii» diebus xvii. Hic consiiio 
Theodericl regis Ennodium Ticinensem etForluna- 
tum Catinensem episcopum Constantinopoiim misil 
et Grsecos absoivU, qui pro haereticis Petro Alexaa-p 
drino et Acfaatio ConstantinopoUtano anathemalisali 
erant. Sed Anastasius Augustus, quia hseresi Euly- 
cianae favebat, lemere eos ejecit, et papae ta(es> 
caetera rescribens superbe dixit : c Nos jubere vo- 
lumus, fton juberi. i Non multo post nutu Dei ful- 
mine percussus interiil. Justinus vero cathoiicus 
post eum regMvU, el papse }u9SiS libenler w omni^ 
bns paruit, et Germanum Cspuanuin episcopnm^ 



Ul OaPERlCI TITALia )li* 

aliosque a sede apostoHca missos bonorificc susce- A gavit, et Yigiliuin diacouem sibi succeasoKsm ole-* 

git ; sed inde postea poenitens, su% subscripliouis 



|nt atque, cum Yitaliano consule et multitudine 
monacborum et illustriuro virorum, a Castello Ro- 
tundo usqne Gonstautinopolim duxit. Tunc quidam 
de clero eomplices Achatir tali gloriae nequiler invi<^ 
denint, ei in majori ecclesia Sanct» Sophiae se 
concluserunt, consilioque facto, imperatori ir.anda- 
Terunt quod nisi Achatius eorum episcopus eis 
«baolutus pedderetur, apcstolicae seJi non obseque- 
rentur. Tunc ClodoTCus rex Francorum Christianus 
factus est , et donum beato Petro apostolo cuin 
gemmis preliosis misit. Praefatus papa a consulatu 
Senatoris usque ad Symniachum et Boetium floruit,, 
et episcopos per diTersa loca numero lv ordinavit. 
In basilica Beati Petri apostoli viii Idus Augusti 
Mpultus est. Et cessavit episcopatus dies vii. 

Joannes Tuscus, ex patre Constantio, scdit 
annis », mensibus ix, diebus xvi, a consulatu 
Maximi usque ad Olybrium. Tunc Justinus ortho- 
doxus omnes haereticos yoluit exstinguere, et eccle- 
•ias eonim Oeo consecrare. Pro qua re Theoderi- 
ous Gualamer, quia baereticus erat, nimis exarsit, 
totamque IlaUam gladio perimere decrevit. Joannes 
itaque papa Ravennse» rogatus a rege, legaiioiiem 
tuscepit, atque iicet aeger Constantinopoliin adiit, 
ibique caecum ilhtminavit. Tunc cum gloria susce- 
ptus, Juslinum Augustum coronavit ac ab eo in- 
«Eulgentiam haereticis pro ereptione Italiae impetra- 
vit, Interea rex haereticus praeclaros senatores et 



chirographum iu praesentia cleri et senatus inceu- 
dit. In basilica Sancli Petri aposioli sub die xvu 
mensis Octobris sepultus est. £t cessavit episo-. 
patus menses duos, dies quindecim. 

Joannes Mercurius Romanus , ex patre ProjecMK 
de Coelio-monte, sedit annis ii , mensibus iv, die» 
bus VI, teinporibus Alhalarici et Justiniani. Reli*^ 
giosus Augustus summo amore Cbristianae reitgio- 
nis fidein suam scripsit, propriuraquc chirographum» 
cum pretiosis muneribus, per Eparchium et Deme- 
trium sedi apostolicae misit. Joannes episcopoa xxi 
consecravit. In basilica Beati Petri apostoli ti Kal. 
Junii sepultus est. Et cessavit episcopatus dies w 
^ Agjtpitus Romanus, ex palre Gordiaoo presbytero» 
sedit mensibus xi, diebus xvni. Hic a Theodato 
rege Gothoruni, qui reginam Amalasuintam Tbeo- 
derici regis filiam occiderat , ad Justinianum Au- 
gustum missus est ; a quo Conslantinopoli hooori* 
flce susceptus est. Ibl Anlhemium, ejusdem urbit 
episcopum, quia duas naturas in Christo negalMl» 
inexsilium expulit, et catholicum H.enam episcopua 
consecravit. Deinde Conslantinopoli x Kal. Maii 
obiit, et corpus ejus in loculo plumbeo Bomam 
translatum est, ac ad beatum Petnim xii Kal. 
Octobris sepultum est. Et cessavit episcopMii 
mense i, diebus xxvni. 
Silverius Campanus, Hormisdae episcopi Roma& 



etconsules Symmachom et Boetium gladip peremit. q filius, sedit auuo i, meusibus v, diebus vi. Hie a 

Jeannem quoque papam, et senatores, qui Conslan- Theodalo tyranno per pretium non legitime, sed vi 

tinopoli ab Augustohonorifice suscepli sunt, rever» et metu levatus est. Post duos vero menses Tbeoda- 

tontesdolose cepit, et papam in custodia Ravennae tus Dei nutu exstincius est, et Guitigis "?! iulit 

xvKal. Junii martyrizavit, et ipse nutu Dei xcviii flliam Amalasuintae , aibi uxorem ducens, in regem 

die subito exspiravit (37). Joannes papa xv episcopoi ^ levatus esl. Justinianus Augustus Belisarium patri- 

consecrayit. Corpus vero ejus de Ravenna transla- cium contra Gothos niisit ut Italiam liberaret. Pa- 

tum est ad B. Pctrum. Et cessavit episcopatus tricius itaque Neapolim sibi resistentem cepit , el 



.dies LVHi. 

Felix -9amius, ex patre Gatorio, sedit annis iv, 
mensibusii» diebus iii, temporibus Theoderici et 
Atbalarici nepotis ejus, et Justiniani Augusti, a 
eousolatu Tiburtii usque ad consuiatum Lampa<iii 
el Orestis. Hic cum quiete ordinatus est et cpiscoe 
p08 XXIX oonsecravit. In basilica Beati Pauli apo- 



omnes Gothos ac cives peremit ; ita ut nec in ec- 
clesiis saccrdotes vel sanctimoniales salvareniur. 
Guiligis vero exercitum Gothorum cito colligens, 
uno anno Romam obsedit, et innumerabiles gladio 
vel fame, quae tunc nimia per totum mundum eral, 
necavit. Nulli licebat Romam intrare vei exire. Tunc 
omnes possessiones privatae, vel fisci, vei Ecclesiae, 



stoii IV Idus Octobris sepultus est. Et cessavit epi- I^ incendio consumptae sunt. Homines vero gladio 



scopatus.diebus iii. 

Bonifacius Romanus, ex patre Sigibuldo, sedit 
ainis iIy diebus ixv, tempore Athalarici haeretici et 
JuBiiBiaBi Augusti. In hujus ordinatione per dies 
xviii in clero el senatu dissensio magna fuit. Nam 
IMosoorua cum eodem in basilica Canstantiniana 
ordioalus esi. Sed paulo posl, nutu Dei, ii Idus 
Octobrit defunctos est. Hunc nimiruin plurima mul- 
tilvdo sequebatur. Bonifacius presbyteris el diaco- 
Bia, noUriisque sctttelias de haerediuiibus obtuiit, 
el aHffloiiiis muitis in periculo famis clero subvenit. 
ln iMLsilica Sancli Pelri apoatoli aynodum congre- 



trucidati sunt, alii autem fame vei morlx) perierunt. 
Tandem gratia Dei per Belisarium Golbos fugavit 
et Romain proleiit. Augusta rogante Siiveriiim ut 
Anthemium revocaret haereticum, ille fideliter in 
Deo persistens, non acquievit; sed antecessorum 
suorum senlentiam sua quoque auctoriiate obnixe 
corroboravit. At iila jussit Belisario patricio ul 
Silverium papam in exsilium mitterot, et Tigilium 
apocrisiarium ei subrogaret. Belisarius autem i&Ti* 
lus jussa complevit, et quibusdam falsis testilMia 
papam accusantibus quod urbem Romam regi Go- 
Ihorura per portam Asinariam juxU Latenmis.. 



(37} God. m/raftt, \o% nullus senan». 



M3 HISTORIA ECCLESfAStlCA. 

trsdere disposuissel, ettin \n palatio Pincio compre- A 
bendit. Ttinc Antonina patricia graviler papam 
redarguenCe, Joannes gubdiaconus pallium de collo 
ejos tulic, et in cubiculo exspoliatum veste raona' 
diica induit. Silverius itaqtie iu Poncias exsul mis- 
ras est , ibique pane tribulationis et aqua angustise 
iustentatus, xii Kal. Julii sepuUus cst. Hic episco^ 
posxviit consecravit, et post obitum roulta sanita- 
tuin niiracula fecit. Et cessavit episcopatus die- 

bttSXIT. 

Vigilius Romanus, ex patre Joanne consule, 'se* 
dit annis xv, roensibus vi, diebus xwi. Tunc Be- 
llsnrius bello Guitigem devicit, et Joannes SAngui- 
narius magister miliium noctu insecutus eum ce« 
pit. Quem ductum Constanlinopolim Justinianus 
imperator laelus suseepit, patriciuni et comitem 
lecit« ac juxta fines Persarum transmisit, ubi usque 
ad inortem permansit. Belisarium quoque patrieium, 
data ei dignitate militum , Auguslus sublimavit et 
ia Africam misit. Ille vero Guittarit Vandalorum 
regem sob dolo pacis interfecit, et Africara post 
annos xcix sub repiiblica redegit, Romaraque ve- 
luens» de spoliis Vandalorum mulia Deo et sancto 
IVtro pauperibusque tribuit. Theodora Augusta 
liigiliwn papam scriptis urguet (38) ut Anthemium 
hfleresiarcharo revocet. Quod ille omnino renuit, 
kao sententiam prxdecessorum irrefragabiliter te- 
nuit. Suggerentibus igitur invidis Romanis, et pa- 
pM de morte Silverii velut homicidam accusanti- 
bu8y Anthemus acribo mittitur, et Vigilius papa in G 
ecclesia Sanctae Ceciliae capitur, ac per Siciliam 
ftavigio Constantinopolim duoitur. Per biennium 
Graeci coiitendenint aiugustaii potestate ut haereti- 
cus revocaretoF, sicut promfserai dom esset in 
(fiiaconatus honore. Sed papa nuliatenus voluit 
conGedere, optan& magis beoe roori quam male 
Tivere. Tandem, ut ante Justinianum et Theodoram 
eoiistanter iocutus fuit , et quidam cum probris in 
faciem eji^s atapam dedit, papa in ecclesiam Sanctae 
Eupliemiae ad columnam altaris fu^it, Sed inde 
foris ejectus, et fune misso in coilo ejus, per totam 
urbem osque ad vesperum tractus est. Deinde in 
arcla castodia missus est, et clerus Romanus, qui 
cum eo venerat, per diversa metalla dispersus est. 
Tunc Gothi Vaduam Totilam regem sibi fecerunt, ^ 
nec multo post Romam obsederuut. Fames vero in 
urbe talis facta est ut etiam mulieres natos suoa 
Teilent comedere. Tandem Toliia urbem intravit, 
el populo per ecclesias dciitescente , aliquandiu 
obtinuit. Tunc f^arses eunuchus et cubicuiarius ab 
Augusto in Italiam missus est, et perempto Totila 
rege cum exercitu suo, victoriam nactus est. Quod 
audiens Justinianus imperalor admodnm exsultavit, 
et petentibus Romanis cum Narsete , Vigilium pa« 
pam eum clero suo remisit ; sed ipse dolore calculi 
Syracusis obiit. Denique Via |Saiaria ad Sanctum 



— PARS I. -- LIB. n. S14 

Marcellum sepultus est. Et cessavit epfscopatus 
mensibus iii , diebus v. Hic episcopo^ lxxxi conse- 
cravit, et ad gubernandum clerura, tempore quo 
exsulavit, Ampliatum presbyterum ac vicedominom 
suum, et Valentinum episcopum de Sicilia Latera* 
nis destinavit. 

Pelagius RoinanuSi ex patre loanne vicariaBOt 
sedit annis xi, mensibus x, diebus xxvii. Duo efk» 
scopi, Joannes de Perusia et Bonus de Reveren-. 
tino (59), et Andreas presbyter de Hostiis ipsum 
pontiAcem ordinaverunt. Multitudo enim^oeligioso- 
rum, sapientura et nobilium ab ejus communione 
se subtraxerat , dicens quod Pelagius in morte Vi- 
gilii papse se immiscuit, ut tantis poenis aflSigeretuA 
Pelagius ergo papa et Narses consilium inierunt, 
dataque litania ad sanctum Pancralium, cum hyin* 
nis et canticis spiritualibus , venerunt ad sanctum - 
Petrum apostolum. Pelagius vero papa, tenens 
evangelium et crucem Dotnini stiper caput suum , 
in ambone ascendit , et sic omni. pnpulo satisfecit^ 
quia nullum nialum peregisset contra VigUium, 
Episcopos xtix consecr^vit. In basilica Beati Petri 
apostoii VI Nonas Martii sepultus est. Et cessavit 
episcopatus mensibusiii, dicbusxxv. 

Joannes Romanus» ex patre Anasiasio fllustri» 
sedity annis xii, mensibus xi, diebus xxvi. Tuae 
HeruU Sindual sibi regem feccrunt, ct omnem Ita- 
liain opprimere cceperunt. Sed Narses, occiso rege» 
viriliter illos subjugavit. Amingum quoque et Buce- 
linum, duces Francorum prementesltaliam, juvante 
Deo, peremit, et omnem lialiam in pace et laetitia 
custodivit. Romani vero per invidiam eum ap^d 
Justinianum accusaverunt et injuste contra illum 
coramoverunt. Nurses autem, ubi se ab Augusto 
pristina dignitate nudatum sensit, Guinilos Lango- 
bardost qui Pannoniam colebant, ut Italiam invade« 
rent accersiit. Quod et factum est. Non multo post 
Narses mortuus est» et in loeulo plumbeo cum om-. 
nibus divitiis suis Constantinopolim delatus est. 
Joannes papa episcopos lxi consecravit, et in b>si- 
lica Sancti Petri apostoli iii Idus Julii sepultus est. 
Et cessavit episcopatus mensibus x , diebus iii, 

Benedictus Romanus, ex patre Boiiifacio , sedit 
aroiis IV » mense i, diebus xxviii. Anno ab Incarna- 
tione Domini 568, Alboin rex Langobardos in lUt^ 
liam adduxit. Tunc etiam fames Itaios invasit et 
Guiniiis se tradere coegit. Justinianus vero irope- 
rator hoc audiens in JSgyptum misit, el onerataa 
frumento naves Romam transmisit , et pericliunti- 
bus fame subvenit. Is pro victoriis adversarum 
frequentibus gentium, Alamannicus, Gothicus, Alfr- 
nicus , Guandalicus et Africanns est agnominatus. 
Hic iatra urbem Constantinopoltm Christo Domino 
templum exstruxit , quod Grseco vocabulo Agiain 
Soj^iam nominavit. Cujus opvs adeo cuncta aedifi- 
cia exceliit ut in toCis tenrarum spatiis huic i 



(58^ Leg. : urget. Le Prevost. 

(59} Leg. : de Ferentin^, Urbs episcopalis in Romae Canipania. 



t|9 ORDERICI 

inTeniri non possit. Erat enim idem princeps fide A 
catholicas et in operibil) rcctus, in judiciis justus; 
:deoque prospcra illi concuirebant in omnibus. 
flujus tempore Cassiodorus Senator, postea mona- 
chus, in urbe Roma tam sscuiari quam divina 
scientia ciaruit; qui inter cxtera, quae nobiliter 
scripsit , psalmorum praecipue occulta potentissime 
reseravit. 

Tunc eliam Diouyaius abbas in urbe Roma con- 
stitutus paschalem calcutum miranda argumenta- 
tione composuit. 

Priscianus quoque Caesariensis apud Constanti- 
nopollm grammaticae artis, ut ita dixerim, profunda 
^matus est. 

Arator nihilominus Romanae Ecclesiae subdiaco- 
niis, poeta mirabilis, apostoiorum Actus hexametris 
Tersibus eiaraTit. 

Tunc eiiam beaiissimns pater Benedictus, el 
prius in loco qui SuLjacus dicilur , qui ab urbe IL 
m«illibus abest, et postea in castro Cassino, magnis 
vitje meritis et apostolicis virtutibus effulsit ; cujus 
Tiiam, ut notum est, beatus papa Gregorius in suis 
Dialogis suavi sermone composuit. 
XXYIII. Sequentia Romanorum ponti/icum historice . 

Benedictuspapa in mullis lalxoribus et afOictio- 
nibos fatigatus obiit, et in basilica Sancti Petri 
apostoli II Kal. Augusii sepultus est. Hic episcopos 
XXI consecravit. £t cessavit episcopatus mensibus 
111, diebus X. 

Pelagius Romanus, de patre Winigildo, sedit an- q 
nis X, mensibus ii, diebus x. Hic absque jussione 
Augusti ordinatus est, eo quod Langobardi Romam 
obsiderent, Ilaliamque nimis devaslareut. Tunc 
liimiae cladea et pluviae fuerunt. Inguinaria pestis 
papam subito percussum vii IdusFebruarii exslin- 
»it, qui apud Beatum Petrum sepultus est. Hic epi- 
scopos per diversa loca xlviii ordinavit. Et cessavit 
eplscopatus mensibus vi, diebus xxv. 

Gregorius, arte philosophus, Gordiani praetoris 
viri clarissimi et beatae Silviae filius , praefuil an- 
jiis XIII, mensibus vi, diebus x, temporibus Tiberii 
Gunslanlini , Mauricii et Focae Augustorum. Hic 
exposuit honielias Evangeliorum numero xl , Job, 
Ezechielem, Pastoralemque edidit librum et Diolp- 
gum. et muUa alia quae enumerare non possumus. ^ 
Docior enim tncoroparabilis enituit, et mulia saga* 
citale, ingentique studio dicendi et scribendi utiii- 
ter laboravit, Ecclesiaeque Dei Aliis aJmodum pro- 
fuit. Hic augmenlavit in precatione canonis : Dies-- 
que nostros in tua pace disponast etc. Romanus 
patricius et exarchus Romam venit, et perlurbatio- 
nem-magnam Romanis civibus excitavit. Nam, dum « 
Ravennain reverteretur, tenuit civitates quae a Lan- 
gobardis tenebantur, Sutrium videlicet ac Polimar- 
tium, Ameriam, Perusiam et alias plures. Unde 
Agilulfiis rex valde iratus cum valido exercitu Pe-r 
rusiam petiit, ibique Matirisionem Langobardorum 
^ucem, qui se Romanis tradiderat, obsedit, et post 

(^0] I, e. rebellis. \id. Caii|ii Gloss. verbo antartet. 



YITAUS 116 

aliqilot dies captum confestim pertmit. Non multo 
post ubi Ticinum repedavit, beato papa Gregorio 
procurante cum Roraanis firmissimam paccm pe« 
pigil. 

Eodem tempore, beatus papa Gregorius misil 
servos Dei, Mellitum, Augustinum et JoaDiiem, el 
alios plures cum eis timentes Dominum, in prmli- 
catione ad geutem Anglorum, ut convetterel eos 9A 
Dominum nostrum Jesum Christum. Post multa eC 
magna opera in basilica Beati Petri apostoli aiite 
secretarium iv Idus Martii sepultus est. Hic ordioa- 
vit episcopos per diversa loca lxii. Et cessavit epi- 
scopatus mensibus v, diebus xviii. 

Sabinianus Tuscus, de civjlate Blesa, de pttie 
Bono, sedit anno i, mensibus v, diebas ix. Tttnc 
gravis in urbe Roma fames fuil. Papa vero, pace 
cum gente Langobardorum facta , jussil aperire 
horrea Ecclesiae, et venundari frumenta per soli-* 
dum unum trilici modios xxx. In ecclesia Beali 
Petri apostoll vi Kal. Martii sepultus est. Hic ordi- 
navit cpiicopos xxvi. Et cessavit episcopatos m^;^ 
sibus M, diebus vero xiiii. 

Doiiifacius Somanus, ex patre Joanne CappaH 
doce, sedit mensibus viii, diebus xxii. Hic obtinuil 
apud Focam prlneipem ut sedes apostolica capul 
esset omnium Ecclesiarum, quia Constantinopoli- 
taiia Ecclesia se Romanae praeferebat et primam sa 
omnium Eceleslarum scribebat. Sepultus est autem 
in ecclesia Sancti Petri apostoli u Idus Novembris. 
Hic consecravit episcopos xxi. Et cessavit episco- 
patus mensibos x, diebus vi, 

Bonifacius, natione Marsorum, de civilate Yal^ 
rb, ex patre Joanne medico, sedit annis vi, mensi- 
bus VIII, diebus xiii. Hujus tempore famesel pesli^ 
lenliae et inundationes aquarum gravissimae fueront. 
Tunc petiit papa fionlfacius a Foca principe tem,* 
plum, quod appellatur Pantheon, et impetratum 
dedicavil in honorem Omnium Sanctorum. Hic 
apud Beatum Petrum apostolum viii Kal. Junii se- 
pultus est. Episcopos ordinavit xxxvi. Et cessavil 
episcopatus mensibus vt, diebus xxxv. 

Deusdedit Romismus, ex patre Slephano stibdla- 
cono, sedit annis iii, diebus xxiis. Hic clerum valde 
dilexit et honoravit. Tunc Eleutherius patricius el 
cubicularius Neapolim expugnavit, et Joannem GonH 
psinum, qui multos occidera^t, rebellantero peremit. 
In lota itaque Italia pax facta est. Tunc tcrraemolus 
magnus factus est. Percussio scabierum in populo 
talis secuta est ut i^ullus morluuin suum possel 
eognoscere. Deusdedlt papa vi Idus Novembris apud 
Beatum Pelrum apostolum sepuUus est, et pro ex- 
sequiis suis omni clero rogam inlegram unam di^ 
misil. Hic episcopos ordinavit ixix. Et cessavit epi- 
scopatus mense i, diebus ^vi. 

Bonifacius Campanus, de civitate Neapoli, ex 

patre Joanne, sedit annis v. Hic mitissimus bomi- 

num fuit, et mutta bona in Ecclesia constitnit. Tunc 

Eieutherius patricius imarta (40) regnum iiivasi^ 

Duchesne pro intarta legit in Tharsia. 



ti7 niSTORIA EGCLESIASTICA. - PARS I. — LIB. H. M 

sed Romam veniens LuceoUs a Ravennatibos mili- A insanivit in pejus, ita ut quosdam eorum in custo- 



tlbus interemptus est. Papa vero apud fieatum Pe- 
tnini apostolum viii Kal. Novembris sepullus est. 
Hic episcopos xiix ordinavit. Et cessavit episcopa- 
tus diebus xiii. 

Honorius Campnnus, ex patre Petronio consule, 
tedit annis xii, mensibus xi, diebus xxii, tempore 
HeracHi imperatoris. liic mnlta bona fecit et do- 
cuit, et basiticas sanciorum multis ornamenlis de- 
coravit. Hic eonstituit ut omni Sabbato litania a 
bcato ApoHroari exeai; et ad beatum Petrum, tum 
hjmnis et cantieis spirituallbus, omnis populus oc- 
enrrat. Episcopos vero lxxxi consAcrayit, et iv^ Idus 
Octobris sepultus est in eeclesia Beatae martyris 
Agnse, qnam ipse a s<»lo construxit. Et cessavit epi- 
soopacus anno i, mensibus vii, diebus xtii. 

SeTcrlnus Romanus, ex patre Abieno, sedit men- 
sibus II, diebus ii, sub Hnraclio imperatore. Hic 
mitis et largus fuit, clerum et pauperes multum 
amavit. Tunc a Mauricio cbartulario, et Isacio pa- 
tricio et exarcho, ac exercitu Romano episcopium 
Lateranense violenter devaslatum est. Prgefatus vero 
papa, postquam episcopos iv ordinavit, apud Bea- 
tum Petrum iv Nonas Augusti sepuiius est. Et ces- 
«avit episcopatus mensibus iii, diebiis xxiv. 

Joannes Dalmata, ei^ patre Yonantio scholastico, 
fiedit anno i^ mensibus ix, diebus xviii. Hic per 
omnem Dalmatiam et Istriam multas pecunias pro 
rcdemptione captivorum per sanctissimum abbatem 



diam retruderet, alios in exsilium deportaret, alios^ 
autero verberibus subinilteret. Tunc Martinus papa 
in urbe Roma c et v prsesules congregavit, et, da- 
mnatis hjeresibus, Ecclesiam Dei conflrmavit. Postea 
instinctu Pauli, Constantinus imperator Theodorami 
exarchum in Ua!iam misit, et Martinum papam per 
eum Chersonam in exsiiium duci fecit, ubi sanctut 
praesul xv Kal. Octobris obiit. 

Eugenius Roraanus, de regione prima Adventi- 
nensi, clericus a cunabulis, ex patre Ruflniano, 
sedit annis ii, mensibus ix, diebus xxiv. Hic muU 
tum bonus fuit, et Petrum Constantinopolitanum 
episcopum pro haeresi anatbematizavit. Episcopos 
XXI ordinavit. Sepultus est autem iv Nonas Julii ad 
B Beatum Petrum apostolum. Et cessavit episcopatus 
mense i, diebus xxi. 

Vil^lianus Signensis Campanus , de patre Ana- 
stasio, sedit annis xiv, mensibus vi. Hie bene regu* 
laris fuit, et episcopos xcvii consecravit. Tunc 
Constantinus Augustus Romoaldum, Grtmoaldi re- 
gis filium, in Benevento obsedit, sed inde victut 
fugiens, Romam venit. ibi vero a papa cuin clero 
honoriflce susceptus xii diebus perseveravit , tt 
omnia quae in aere ad ornatum civitatis erant, de- 
posuit. Italis quoque et aliis gentibus sibi subditis 
multa mala fecit , et a suis postmodum in Siciiia, 
dum balnearetur, occisus esl. Post quem Mezentius 
tyrannus regnum invasit. Tunc Sarraceni magnan» 



Martinum misit, et inde reliquias sanctorum deccn- ^ strngem Chrisiianorum in Sicilia fecerant. Porro 



ter transferri fecit. Ipse iv Idus Octobris apud San 
pium Petrum sepultus est. Et cessavit episcopatus 
piense i, diebus xui. 

Theodorus Graecus, ex palre Theodoro episcopo, 
de civitate Jerosolyraa, sedit annis vi, mensibus v, 
diebus xviii. Tunc nefandus Mauricius cbartularins 
contra Isacium patricium kitariizavit, et omnes ju- 
dices cum exercitu sacramentis secum strinxit. 
Isacitts vero Donum magistrum militum et sacella- 
rium suum contra eum misit, captumque decollari, 
et caput ejus in stipite in circo Ravennalis poni 
fecit, et imboiatos in arcto carcere ut punirentur 
servavit. Ipse autem paulo post nutu Dei subito 
periit, et Theodorus Galliopa ab imperatore missus 
ad regimen Itali?e successit. Theodorus papa miil- 
tum pius et bonus fuit, et Pyrrhum ac Paulum 
haereticos episcopos Constantinopolis deposuit. Hic 
episcopos XLvi ordinavit. Idug Maii ad Beaium Pe- 
tiiini apostolum scpultus est. Et cessavit episcopa- 
tus mense i, diebus xvi. 

Martinus Tudertinus sedit annis vi, mense i, die- 
bus XXVI, Hujus tempore Paulus Oonstantinopoli- 
tanus episcopus contra catholicum dogroa insurre- 
xit, et Romans sedis altare, quod in domo Placidiae 
consecratum erat, temere subvertens diripuit ; pro- 
hibens ne apocrisiarii Romani adorare, vel immacu- 
latam bostiam Deo ibidem offerre valerent, nec 
communionis sacramenta perciperent. Ab eisdcm 
^rgo H ab aliis orthodoxis pniesuUbas commonitus, 



Vitaiianus papa vi Kal. Februarii ad Beatum Petrum, 
apostolum sepultus est. Et cessavit episcopatus men- 
sibus II, dieljusxiii. 

Adeodalus Romanus, exmonacbus, de patre Jo- 
biano, sedit annis iv, mensibus ii, diebus v. Tiido 
in urbe Syracusana Mezentius ab exercitu Itali» 
interemplus est, et multis ex judicibus truncaiia 
caput ejusdem Conslantinopolim delatum est. 
Deinde Sarraceni praedictam urbem obtinuerunt, 
multamque in populo occisionem fecerunt ; ci- 
miamque praedam, quam illuc nuper Constantinu^ 
iinperalor secum detulerat, auferentes, Alexandriam 
reversi sunt. Prsefatus papa episcopos xl et vi ordi- 
navit, et apud Bealum Petrum vi Kal. JuUi sepul* 
D tus est. Et cessavit episcopatusmensibus iii, diebu^ 
XV. Tunc inauditae pluviae et tonitrua fuenint, let 
giimina coUigi nequiverunt ; sed alio anno soonte 
renata sunt, 

Donus Romanus, ex patre Mauricio, sedit anno t, 
mcnsibus v, dicbus x. Tunc cometes in Oriente, 
Augusto mense, apparuit, et per tres menses a gali) 
cantu usque mane in niultis regionibus intuentea 
terruit, et mors horoiuum ab Oriente successit, 
Donus papa [clerum] diversis honoribus ampliavit^ 
et episcopos vi consecravit. Deinde apud Beatum 
Petrum apostolum iii Idus Aprilis sepultus est. £| 
cessavit episcopatus mensibus ii| diebus xv. 

Agatho Siculus sedit annis ii, mensibus vi, die^ 
bus IV, tempore Constantini, HeraclH e| Tib^' 



M ORDERICI VITALIS^^ «tO 

Auguttonim. Tunc luna eclipsiin mense Junio per A senem et rerigiosum, elegerunt. Hie diuiina inflr- 



dies xviii passa esl, e( mirabilis mortalitas secuta 
est. Parentes el filii bini vel terni ad sepulcra du- 
cebantur. Tunc legati apostolic» sedis ab impera- 
toribus in urbe regia bonorifice suscepti sunt, et 
CL episcopos orienlalium partium ad disserendam 
(hlem catholicam in synodo generali congregave- 
runt. Ibi Georgius Constantinopolitanus ab hxresi 
cenvictus quievit. Pertinax vero Macharius Antio- 
chenus cum suis sequacibus damnari meruil ; nam 
generali judicio depositus est et in exsilium Romam 
directus est. Theophanius vero abbas de Insuia 
Siciiionsi constitutus est. Aga^o papa iviu episco- 
po6 consecravit. Hic iv Idus Januarii apud Deatum 
Petrum aposlolum sepultus est Et cessavit episco- 
patus anno i, mensibus vu, diebus v. 
XXIX. Sequentia Romanorum ponlificum historiw. 
Leo junior, natione Siculus, de paire Paulo, se- 
dit mensibus x, diebus xvii. Hic inultum fuit elo- 
quens, in divinis Scripturis inslructus, Grieca et 
Latina lingua erudit^!s,cantilena et psalniodia prae- 
cipuuSr et in cunclis operibus bonis multum stre- 
nuus. Sexlam synoduin intra paiatlum Conslantini 
Augusti, quodTrullusappellatur, celebratam susce- 
pit, et de Graeco in Latinum studiosissinie transtu- 
lit. Tunc XVI die mensis Aprilis, iadiclione xi post 
coenam Domini, luna eclipsiin pertulit, et pene 
tota nocte iu sanguiueo vultu elaboravit, et post 
ggili cantum paulatim elimpidare CQcpit. Leo papa 



mitate detentus est, et episcopos xvi ordinavit. Ad 
Bealum Petrum apostolum x Kal. Octobri^ sepul- 
tus est. Et cessavit episcopatus mensibus ii, diebus^ 

XXIII. 

Sergius S}tus, ex Antiochia, de palre Tiberio, ia 
Panormo Sicilias, sedit annis xiii, inensibus ▼11I9 
dlebus xxiu, tempore Justiniani Augusti, filii Con- 
stnntini. Defuncto Conone papa, pars p;>pu'i elegit 
Tiieodorum arcbipresbyterum, pars allera Pascba* 
lem arcbidiaconem. Sed dum nimia dissensio fieret» 
Sergius a clero electus est. Paschalis vero Joanni 
Pianlino exanho clam pretium dedit, per euin 
violenter papatum invadere volens, sed frustra. 
Noii multo post, pro quibusdam incantationtbii» 
quibus inhaerebat, ab archidiaconatu ejeclus est, et. 
posl quinquenuium impoenitens mortuus est. Justi- 
nianus imperator couciiium in urbe regia fieri 
jussit, quod, iroperiali manu firmatum, Romam 
Sergio papae per Sergium magistrianum misit^ Sed 
iile, quia qua^.dam contraria ecciesiastico dogmati 
ibidem inserta erant, subscribere noluit ; inde tur« 
baiio magna orta est. Zacharias enim protospatha-' 
rius ab Augusto Romam missus est ut ponrifieen 
coinprehenderet et Conslanlinopolim deportaret. 
Yerum, Deo excitante, Ravennas militia el Penta- 
politani Romam convenerunt, et portas civitatis ut 
Zacbariam occiderent clauserunt. Ipse vero treme^ 
bundus in cubiculum pontificis fugit , et sub lecto 



xxiu episcopos ordiuavit. Deinde v Nonas Julii ad ^ pro timore mortis meticulosus delituit. Cumque 



Beatum Petrum apostolum sepultus est. iLt cessa- 
vit episcopatus mensibus xi, diebus xxii. 

Benedictus junior Romanus, de patre Joanne, 
sedit mensibus x, diebus xii. Hic ab infantia Ec- 
clesiae militavit et bonis operibus studuit. Tempore 
Justiniani et Heraclii floruit. Tunc luna velut sub 
nube omnino obumbrata est coelo sereno in Theo- 
phania. Februario aulem in die stella ab occasu 
exiit, et in parles Orientis declinavit. Post baec in 
llartio mous Bravius in Campania per dies x eru- 
ctavit, et omnia vicina prae cinerc ipsius extermi« 
aata sunt. Praefatus papa xii episcopos ordinavit, 
et ipse VIII Idus Maii ad Beatum Petrum sepultus 
est. Et cessavit episcopatus mensibus 11, dio- 
bus XV. 

Joannes Syrus, de Antiocbia, ex patre Cyriaco, 
sedit anno 1, diebqs ix, tempore Justiniani Augusti. 
liic dum esset diaconus, ab Agathone papa cum 
aliis sacerdolibus in regiam urbem missus est, iv 
Nonas Angusti ad Beatum Petrum apostolum se- 
pultus est. Et cessavit episcopatus mensibus 11 » 
diebus xviu. Hic diutiua infirmitate detentus est, et 
episcopos xui ordinavit. 

Conon Siculus, de patre Traceseo, sedit mensi- 
btts XI. In ejus eiectione magna contentio facta est. 
Nf^m clerus iuPetrum archipresbyterum intendebat, 
ei f xercitus in sequenu^m ejus Theodorum presby- 
t^iim. Sed repente nutu Dei derelictis Petro et 
Ti<eo<ioro, oii^nes domnum Cooonem, puichrum 



Ravennae exercitus per portam Beati Petri apostoU 
cum armis in Lateranense episcopiuni ventsset, et 
fores palriarchii, quae clausaeerant, nisi aperirentur, 
in terram mitiere niinaretur, beatus papa egressos, 
roilites et populum, qui pro illo cucurreranl, hono« 
rifice suscepit, datoque suavi responso, eorum 
corda linivit. Uli autem, zelo Dei et amore praesu- 
lis acccnsi, a palriarcbii custodia non recesscrunt, 
qiiousque donominatum spatharium cum injuriis ab 
urbe depellerent. Porro is, qui illum miserat, ipso 
In temporeDoinino retribuente, jure regno privatus 
est, et Ecclesia Dei cum suo prsesule incolumis» 
Christo favente, conservata est. Sergius papa in 
sacrario Sancti Petri in capsa argentea magnam 
D portionem sanctae Crucis, Deo monstrante, repe* 
rit, et in die Exaltationis ejusdem a populo singulis 
annis adorari constituit. Hic confractionis lempore 
Dominici corporis, Agnus Dei a clero el populo ter 
cantari statuit, Damianum vero Raveiinae archie- 
piscopum, et Bertoaldum Dorobcrniae arcfaieplsco- 
ptim, et Clementem Guillebrordum in gente Fresio- 
nuin, aliosque per diversas provincias episcopos 
xcvu ordinavit. In basilica Beati Petri apostoli vi 
Idus Septembris sepultus est, sub Tiberio Augusto* 
Et cessavit episcopatus mense 1, diebus xx. 

Joannes Graecus, sedit annis 111, mensibus tr, 
dicbus XII. Theofilatium exarchum Italiae, ne peri- 
mt*reiur a tuinultuante popnlo in urbe Roma, suis 
munitis salvavit. Gisulfum quoque ducem Longoibaf» 



ni 



HISTORIA ECCLESIASTICA. ^PARS 1. — LIB. II. 



m 



dorumr<lui 't>i Campania incendia et uiulla mala AMr^^^^^c^^i^i^ pugnavit, aed victus et elericus factus 



faciebat, pro captivis muUis muneribus datis, ad 
sua rediire fecit. Hic episcopos xv consecravit et 
sepuUus. est ad Beatum Petrum» et cessavit episco- 
patus mense i, diebiis xviii. 

Joannes Grsecus, de patre Platone, sedil annis ii, 
nvensibus vi, diebus xvii. Hic cruditissimus et fa- 
cundus tempore Tiberii et Justlniani floruit, ct in 
coemetcriis sauctorum, ecclesiisque, multa, qu» 
diruta vel detecla fuerant, diligenter emendavit. 
Tunc Ariperlus Kaginberli Taurinensium ducis 
lilius, rex Langobardorum, Alpes Collias Sancto 
Petro reddidit, et donaiionem litteris aureis exara- 
tam reformavil. Justinianus imperator, auxilio 
Terbclli Bulgarorum regis, regnum quod amiserat 
recuperavit, imperiique invasores Leonem et Tibe- 
rium iu circo coram omni popuio jugulari fecit. 
Joannes papa xix episcopos ordinavit. Sepultus est 
autem ad Beatum Petrum apostoluui ante altare 
Sanciae Dci genitricis Mariae, quod ipse construxit, 
XV Kal. Novembiis. £t cessavit episcopatus mensi- 
bus lu) 

Sisinnius Syrus, ex patre Joanne, sedit diebus 
xiL. Hic animo constans et de Romanis sollicitus 
erat, sed podagra detentus nimis anxiabalur. Yice* 
sima die ordinationis suse subito exspiravit, et ad 
Bcatum Pelirum sepullus est. £t ce.Hsavit episcopa- 
tus mcuse i, diebus xviii. 

Constantinus Syrus, ex patre Joanne, sedit annis 



est. Nefanda Agarenorum gens Hispaniam x annis 
al]aixii,quam Rbodanum transire volentem adFran- 
ciam Eudo Aquitanorum dux vieU et ex eis CCG w 
peremit. Mille vcro et quingenti Francorum ibi tan- 
tummodo cecidisse leguntur. Tunc, in quodam loca 
Campaniae, pluvia quasi ignea de coelo cadere visa 
est, et triticum ac bordeum atque iegumen com« 
bussit. 

Leone principe, Constantinopolis biennio ab Aga- 
renis obsessa est, sed, protegente Deo, capia nOQ 
est. De populo tamen urbis CCC m fame vei peste 
perierunt. 

Liudprandus, rex Langobardoruni,Romanos tunc 
gravabat ; sed hortaiu pra^sulis ac precibus et san- 
clitate coercitus, postea quievit. 

Basilius dux et Paulus exarcbfis,aliique malitiosi, 
jussu Leonis Augusti, Grcgorium papam perimere 
nilebantur. Sed Romani atque Langobardi nutu Det 
lots nisibus resistebant et beatum praesulem prete^ 
gebaul. Jordanum chartularium et Joannem Bario-^ 
nem et Kxclaratum ducem,riIiumqueejusAdrianuai 
iiiterfecerunt, el neCarios conalus Augusti penitus 
praepedierunt. Decreverat enim ut iu nulla ecclesia 
imago Salvatoris, vel ejus sancta Genitricis, aut cu- 
jiislibet sancti martyris, aut angeU haberetur.Male- 
dicta cnim asserebat omnia. Sacras ergo iniagines 
in urbe regia deponi jussit, et in medlo flammia 
concremari compulit. Prohibentes vero abscisione 



Tiii, diebus xv. Hic vir valdo bonus fuit. Tunc q capUis aul aljorum membrorum condemnavU. Ger- 



Roma> magna fames tribus annis facta est, quam 
niaxima uberlas secuta est. Justinianus imperator 
Theodorum patricium in Ualiam misU, Ravennam 
cepit, et superbum Felicem archiepiscopum lumi- 
nibus privatnm in Ponto exsulare fecit. Papa vero, 
TQgatu praefati principis , Constanlinopolim cum 
multis profectus est, et ibidem a Jusliniano et Tibe- 
rio fiiio ejus ac populo mullum bonorifice susce- 
ptos est. Non muito post Philippicus Justinianum 
occidlt et regnum invasit- Sed paulo post, ipso 
depuiso, Anastasius imperium suscepit et verae 
(Itiei consensit. Pnefatus papa lxiv episcopos con- 
secravit, et vi Idus Januarii ad Beatum Petrum 
apostoium sepultus est. £t cessavit episcopatus 
diebus xl. 

Gregorios Romanus, expatre MarceUo, sedit an- 
nis XVI, mensibus ix, diebus xi, tempore Anastasii, 
Theodosii, Leonis alque Constantini Augustorum. 
Hic multas ecclesias et abbatias construxit , et 
multa alia bona, qu« enumerare impossibile est, 
fecit. Hic per Bonifacium episcopum Germaniani 
aU fidem Christi convertit. Tunc luna usque ad me- 
diam noctem cruentata visa est , fluvius Tiberis 
inundavit et per vii dies Romam gccupavU, iia ut 
p^rtam Flaminiam egressus transcenderet etinYia 
Lata ad unam et semis staturam aqua excresceret. 
Gregorio papa cum clero et plebe litanias crebro 
agente , post octavum diem jam misertus Deus 
a^^uam amovit. Anti|tasius de imperio dejectus cou- 



maoum utique ConstantinopoUtanum antistitem, 
qui sibi in hoe obstabat, praesulatu privavit, et 
Anastasium presbyterum subrogavit. Mense Janua- 
rio, per x dies stella, quae Antefer dicitur, cum ra- 
diis in Occidente micuit. Post hasc Tiberius PcU- 
sius regnum invadere nisus est, sed, £uticio exar- 
cho et Ronianis pugnantibus, occisus est. Gregorius 
papa CL episcopos ordinavit , et post muita I)ona 
opera iii Idus Februarii ad Bealum Petrum aposto- 
iMin sepultus est. £t cessavU episcopatus mense i 
diebus v, 

Gregorius Syrus, ex patrc Joanne, sedit annis x, 
mensibus viii, diebus xxv, Leone et ConslanlinQ 
imperanlibus. Hic sanctilate , pietale , sapienlia. 
D Graeca et Lalina facundia adinodum clarus fuU, 
m'Jt4la condidil, et in mullis ecclcsias Dei ornavit. 
In urbe Roma synodum xciii epistoporum congre- 
gavit , conira haereticos imperatores Leonem et 
Constantinum, qui sacras Dei et sanctorum eju^ 
imagines ab ecclesiis eliminabant ct irreverenter 
urcbant. In canone hoc a sacerdote dicendum adjen 
cil : Quorum solemnitas hodie in conspectu mafesta-^ 
tis tuce celebratur, Domine Deut noster, in toto orb6 
terrarum, et in oratorio in lapide scribl fecil. Liu4- 
praudus rex Romam obsedit. Pro qua re papa a Ca^ 
rolo rege Francorum auxilium petiit. Tunc pro 
Transamundo duce SpoUtanonun, qui Romam coih 
fugerat, quatuor urbesRomanis ablata sunt. Bear 
tus papa cpiscopos Lxxx consecravil, et iv Kat 



m OBDHKLCl YITAL13 224 

Decembrts in ecclesia Sancti Petri apottoli sepnUiis A XXX. Sequentia Rotnanorum pontlfieum hiitoHa. 



est. Ct cessavit episcopatus diebus iriii. 

Zacbarias Graecas, ex patre Polochronio, sedit 
annls x, mensibus iii.diebus xiT.Hic omnibus bonis 
ornatus , Ecclesi» Dei profuit. Tunc Italia nimis 
turbata erat. Papa itaque Liudprandum regem adiit 
et pacem in xx annos (rrmavit, capiivosque reduxit. 
Liiidprandus xxxii anno regni s\x\ obiit, et liutcbi- 
8U3, Pemmonis ducis Forojulianorum filius, regnum 
•uscepit. Tunc dum Constantinus imperator contra 
Agarenos isset, quidam nomfne Artavastus inipe- 
rtum furtim invasit. Constantinus vero exercitum 
Orientts congregavit, urbem viriiiter expugnans re- 
gem cepit, et rebeilera cum suis complicibus ocuHs 
privavit. Tunc Carlomannus, CaroU Martelii Ffan- 



Stephanus Siculus, ex patre Olibo. sedit annis ni, 
mensibus v, diebus xxviii. Ylr strenuus et bonus ac 
sapiens, Ecclesiae E>ei admodum profuit. Ante ele- 
ctiouem ejus inaudita malitia Romae peracta est, 
Nam Toto Nepcsinus dux Constantinum laicum fra- 
trem suum ab invito Georgio Praenestinae episcopo 
papam consecrari coegit. Post quam ordinationem 
Georgius in aegritudinem corruit, nimiumque infir- 
matus nunquam postea missam cantavit. Ejus enim 
dextera manus aruit et coiitracta est, quam nec ad 
os suum ferre valuit ; sed eodem anno ipse pessimo 
Unguore obiit. Post aiinum Roroa Ghristoforo pri- 
roicerio et Sergio sacellario tradita est, et Toto dux 
a Demetrio el Gratioso fraudulenter occisus est. 



corum regis filius, in monte Cassjno monachus fa- ^ Post haec Stephanus papa legitimc a cunctis electus 



i!ius est. Raichisus quoque rex, hortanie papa, Ro- 
mam venit, nuiuque Dei deposito diademate regni, 
monachus faclus est. Zacharias papa libros iv Dia- 
logorum beati Gregorii papae de Latino in Graecum 
cranstulit, et lxxxv episcopos ordinavit. Idus vero 
Martii ad Ikalum Petrum apostolum sepultus est. 
Et cessavit episcopatus diebus xu. 

Slephaniis Romanus. ex patre Constantiiio, sedit 
annis v, diebus xxviii. Tunc Stephanus presbyter a 
populo electus fuit. Sed tertio die, dum a somno sur- 
rexisset, et sedens alacr4ter res suas disponeret, su- 
bito alienatus obmutuit et in crastinum obiit. 
Deinde Stcphanus est ordinatus diaconus, cunctis 
▼irtutibus adornatus. Tunc Aistulfus, Langobardo- 



est. Non multo post a quibusdam malignis Constan- 
tinus invasor et Passibius frater ejus ac Theodorus 
episcopus et vicedominus capti et orbati sunt ; et 
Ciiristoforus ac Sergius filius ejus, aliique mnlti 
dolo et immissioue Desiderii regis perierunt. Inter 
baec Stephanus papa, in ordinationis suae exordio, 
Sergium secundicerlum ad Carolum Magnum regem 
Francorum direxit, et consilium auxiliumque ab oo 
poposcit. Cui gratanter ilie xii episcopos de Francls 
probatissimos, et in divinis Scripturis, saiictorum- 
que canonuminstitutionibus eruditos direxit. 

Mense ApriU muKorum synodus praesulum iu ba- 
silica Sancli SaIva(oris juxta Lateranis aggregaia 
est ; alque Consiantinus, qui de laico repenie cleri- 



nim rex, sanctam Ecclesiam nimis persequebatur, et cus et pontifex effectus fuerat^ omnium judicio con- 



Romam ditioni suas omnino subjugare nitebatur.Qua*- 
propter papa, dum nil apud eum precibus ve| muneri- 
bus valeret, coactus est pro sanctae Ecclesiae defen- 
fione Galliam adire. Pippinus vero rex cum Fran- 
(cis eum bonorifice suscepit, et biemare Parisius ad 
SanctiKn Dionysium fecit. Postea cum exercitu Gal- 
loram Papiam obsedit, et Aistulfum Romanis pacem 
{urare coegit. Sed postquam Pippinus ad sua rever- 
sus est, Aistulfus pejeratus est. Romam enim iv 
roensibus obsedit, et multa sanctorum corpora effo- 
diens coemeteria violavit. Iterum Pippinus, precibus 
papae ductus, Papiam obsedit, et a perjuro Raven- 
pum ct Narnium ac Ariminum et roulta alia quae 



demnatus esi. Deinde generalis senten|ia sub ana- 
tliemaiis intcrdiciione prolaia est ut nullus laica- 
rum, nec ex alio ordine, nisi per distinclos gradus 
ad praesulatum promoveatur ; ac ul oninia,quae idem 
Constantinus in ecclesiasticis ad divinum cultuin 
egit , iterarentiir , praeter baplisma atqne sacrunv 
chrisma. Stephanus papa episcopos xxx consecra- 
vit, et apud Beatum Peirum septiltiis est, £( cessa- 
vit episcopatus diebus viii. 

Adrianus Romanus, ex patre Tbeodoro, de regione 
Yia Lata, sedit annis xxiii, mensibus x, diebus xvii, 
Hic nobilis et pulcher, constans, pius et sanctui 
fuil. Tunc Desiderius, Langobardorum rex, innu- 



^blata fuerant, beato Petro reddi compurit» Non roera mala Romae et Ravennae et suVditis earum 



inulto post Aistulfus in venalu, divino ictu percus- 
sus, periit, et Desiderius dux regnum ejus invasit. 
^tepbanus papa xv episcopos ordinavit, ac Pippi- 
fium regem Francorum atque Berlradam reginam 
^t filios eorum Carolum et Carlomannum consecra- 
vit. Deinde vero Kal. Maii ad Beatum Petrum apo- 
ptolum sepultus est. Et cessavit episcopatus die- 

|>118 V. 

Paulus Romanus, Stephani frater, sedit annis x, 
mense i. Hic tempore Constantini et Leonis mulia 
bona operatus est. Episcopos lx ordinavit, et post 
ejus obitum cessavit episcopatus anno 1 et mense i, 
quando.Constantinus transgressor apostoHcam se- 
ii^n^ if)T«9i(. 



faciebat. Carolus ergo Magnus rog9'u papae in Itar 
liam venit, Ticinum vi mensibus obsedit, Deoqu^. 
juvante cepit, Sabbatoque Paschae cum suis hono* 
riflce Romae susceptus est. Desiderium vero regem 
captum cum uxore sua Franciam misit, et beato 
Petro quae sibi ablata fuerant restituit. Adrianus 
papa ecclesias et omatus et multa mira fecit, ct 
Constaniinum Augustum Cccl episcopos in Nicaea 
congregare snis precibus compulit, quam synodum 
de Graeco in Latinum transferri fecit. Tnnc , xx 
anno ejusdem papaius, Tiberis fluvius ad portam 
Sancti Petri venit et roulta damna civibus intulit, 
Sed papa litanias instituit , et misertus Domin^ia 
aqiiam amovit. Hic episcopos CLxxxv ordinavil, et 



tlS HISTORIA EGCLESUSTICA^ ^ PAftS 1. -- LIB. JL n& 

▼II Kal. Janaarii ad Beatum Petniin wpi^s eat, el A geiiitricis Mariae assumptus, et in pontificall throno' 



eodera die Leo papa ei sui^rogatns esl. 

Leo Romanus, ex palre Aizuppio, sedit annis xx, 
Diensibus v, diebus xvi, praedecessoribus suis in 
omnibus simiiis. Ilic dum bene quae bona sunl age- 
rel, et quadam die in litaniis ad Bealum Peirum 
apostolum curo popuio pergeret , Pascbalis primi- 
cerius et Gampolus sacellanus cum armaiis satel* 
litibus suis de insidiis prosilierunl , populuinque 
inermem timore armorum fugaverunt , et papam 
anie altare Sancli Pctri oculis et iiiigua privare 
nisi sunt. Sed post aiiquot dies Albmus cubiciila- 
rius eum de eareere eripuit» et Dominus omntpoiens 
integram sanitatem ilii contuiil. Winigis vero, dux 
Spoletanonim, ei suppetias advenit, et videns pa- 
pam, qui luslibQS ianiatus, et semivivusin sanguine B 
reyolutus ante aram fuerat , roirabiliter sanatum* 
cuni aliis fidelibus Domiuum gloriiieavit. Post baec 
papa GaroIumMagnamregem adiil, etquerimoniam 
de rebus gestis ei deprompsil. At ille tantum virum 
honorifice suscepit, et cum duobus arcliiepiseopis» 
Idilvaldo et Aruone, atque vi episcopis et tribus co* 
mitibus remisit. Ipse qnoquerex postea Romam ve- 
nit, et ab eodem papa, in die Natalis Domini, in ec- 
clesia SancU Petri coronatus est, et ab omnibustam 
Romanis quam Francis imperalor Romanus cousti'- 
l;:tus est. 

PosfJnec , indiciione ix, ii Kai. Maii , ternemo- 
tus magnus factus est et tolam ecclesiani Sancit 
Pauli aposloli diruit, quam Leo papa opiime' repa • ^ 
ravit. Lilanias quoque idem praesul tribus diebos 
ante Ascensionem Doniioi jussit celebrari. Nul- 
lus praedecessorum ejus in ecclesiis sanctorum et 
ornamentis vel aliis necessariis rebus plus quam 
ille operatus est. Hic episcopos cxxvi ordinavil. 
Sepultus vero est in basilica Sancii Petri apostoli , 
II Idus Junii^ Et cessavit episcopatus mense i. 

S^ephanus llomanus,ex patre Marino,sedtt men* 
sibus vii« Hic, pro confirmanda pace sanctae Eccle- 
siae 9 Galliara ad Ludovicum imperatorem petiit , 
quaeque voluil ab eo unpelravit, el exsules pi-o reaiu 
tn bealum Leonem papam commisso inde clemen- 
ler eduxit. Hic episcopos v consecravit, et ad bea- 
tum Petrum aposlolum sepultus est. £t cessavit 
episcopalus diebus xtvu 

Paschaiis Romanus, ex patre Bonoso, sedit an* 
nis Tii, mensibus iv, diebus xviii. Hic praedecesso- 
rum atiorum sanclissimos aetnulator exslitii , et 
niulla Eeeleaiae populoque pulchra el ulilia fecit. 
Episcopos XL coiisecravit. In ecclesia vero Beati 
Pelrisepulius esLEtccssavitepiscopaLus diebus iv. 

Eageaius Romanos, vir bonus et sanclus, sedi^ 
annis it. Tunc magna uberlas el pax in orbe re- 
gnaTil* 

Yadentinus Romanus , ex patre Peiro , de re- 
gione Yla Lala , conctis pollens virlulibus , se« 
dit dielHtt XI.. Hic ab episcopis centnm ei proce- 
ribns Romanorum , omnique populo in palatio La- 
SeraaeMi electus esty et de ecclesla Sancta Dei 



positus est, sed paulo post sancte defuuclus est. 

Gregorius Homanus, ex patre Joanne, pulciicr et 
nobilis, sapiens et sanctus , sedit annis xvi. Tuoc 
Agareni de finibus suis exierunt, et insiil s ac re» 
giones Gbrisiianorum graviter desolaverunt, ho* 
minibusqueperemptis,! basilicaset habitacula fide- 
lium despoliaverunt et debacchantes destruxcrunl. 
Gregorius ergo papa muros Osti» fecit,quae ob 
boc postmodum Gregorianopolis dicta est. Hic 
alia innumera bona fecit. Multasenim basilicas con- 
struxit, et multa sanctorum corpora Uanstulit» 
et in locis opportunis diiigenter aptavil. Episco- 
pos CLxxxv coiisecravit, et in basiiica Sancti Petr! 
apostoli sepulttis est. Et cessavit episcopatus dies xv. 

SergiusRomanus, ex patre Sergio, sedit annis iii. 
Qui dum electus ex raore fuisset , Joannes diaco- 
nus cum agresti manu bellicis telis armala januaa 
fregit , et legis et ordinis Iraditionem transgres- 
sus, per vim in pafriarchium intravit. Sed posl 
unaro horam cuneus ejus timore correptiis fugit, ei 
loannes invasor captus et caesus ac diaconaiu pri-' 
vatus est. In iilo teropore, Lotharius Augustiis Dro» 
gonem , archicpiscopum MeUensem , et Ludovi- 
cum filium suum, cuin mullis episcopis et abball- 
bus atquecomitibus Hoinam misit. Qui inultas stra- 
ges per urbes et agros in via recerunt^ et iiidigenas 
colonos tyrannica crudelitate perterrilos ad late- 
bras confugere coegerunt. Quadam ilaquc (!ie atra 
densitas nubium facta est, et quidain primates Dro« 
gonis fulmine p:'rcussi pericrunt. Ludovicus vero 
Romain venit , et Sergius papa oleo sancto eum 
perunxit et regemLangobanlorum consecravit.Ser- 
gius papa XXIII episcopos ordinavit, abbatias piures 
et ecclcsias condidit. Ad Beatum Petrum apostolum 
fi^pultus est, el cessavit episcopatus mensibus ii t 
diebus xv. 

Leo Romanus, ex palre Radualdo, sedit ann!» 
VIII, mensibus iii, diebus vi. Hic innumerabilibu» 
bonis ut sol in mundo emicuit , et in aediriciis el 
ornamentis, aliisiue utiliLus studiis Ecclesiae Dei 
muIlipUcitcr profuir« Post mortem Sergii papae , 
roox Sarraceni- basilicas apostoiornm Petf i et Pauli 
depraedati suut. Sed dum ad Africam navigio re- 
D dire vellent, procellis in mari perierunt. Tunc ter^ 
raemotus in urbe Roma tnl s factus est ut omnia 
elemento concussa viderentur. Leo papa prohlbuil 
' laicos ad inissas in presbyierio esse. In prinio pa« 
patus sui anno basiliscura meritis et precibus sui» 
eiTugavit, qui in letris cavernis Romae latens flatu 
suo roultos perimebal. Validum quoque ignein 
beatus papa in vico Saxoneum furentem signo cru- 
cis opposlto exstinxit. Ecciesias multas et orna^ 
roenta fecit, antiquas urbes restauravit , murum 
Romae renovavit, eeclesiam vero Sancti Petri niurcr 
cinxityCl quasi urbemrquaeanomine ejus Lemvan» 
diciiur, firmavit , el cum omni populo Romano in 
magna hetilia oronium iv Kal. Julii dedicavil. 

Ecce mentionem cenlum pontificunir qui posl BeH* 



IS7 OhbERICl VITAUS )28 

tam Pelrnm a]po8tonc«sedi praeftienint/ni hoc opn- A Leo Lolharuigm aedit Muiit v* Bk Bruao Tul- 

tciilo denotavi, prout in scriptis sancti papoe i)a- lensis pontifex fuit. In GaUia» Tenit» Aemis in- 

masi ad Hieronymum, vel in Geslis pontificalibus gens concilium tenuit. Prisca sanelomtt Palnim 

inrestigavi. decreta , qn» decideront, renovavit, ec moUa iii 

Porro, de aliis tL qui post Leonem iv usque ad otroque ordine salubriter et utiliter correxil 
noslram aetatem praefuerunt apostolicae sedi, huc Gebehardus Yictor sedil annis ui. 
Qsque integra gesta non inveni ; ideoqiie vix pauca Fridericiis Stephanus, filius Gothelonis ducis, se* 

de illis audeo profari. Nomina solummodo nilor eo- <i>t anno i. 

rumperordinemproferre;seddeprogenievelactibus Gerardus Nicolaus» qui de Francis primus as« 

eorum compellor omnino silere, donec possim, do- sumplus est, sedil annis n. 
naBle Deo, pleniora de illis ut cupio scripta reperire. Alexander Lucensis sedit annis xi; 
Benedictus papa sedit anno i, mens. vi,diebus x. Gregorius Hildebrannus, a puerilia monacbus, se- 

Nicolaus papa annis ix, mensibus x. dit annis xiv. Gujus tempore Henricus imperaior 

Adrianus papa annis v. Guitbertum Ravennensem intrusil, et, expulso pa- 

Joannes papa annis x. pa, Romanam Ecclesiam valde lurbavil. 
Marinus papa auno i, mensibus iv. Desiderius Yiclor, qui Gassinensis abbas fnil, se- 

Adrianuspapa annoi, mensibus iv. dil mensibus ii. 

Agapitus papa anno i. Urbanus Odo , qui Gluniacensis monachus fuil ct 

Basilius Stephanus anno i. Deinde Formosus , Ostiensis episcopus , sedit annis xii ; exercilum 

Joannes et Siephanus lempore Ludovici Iransma- Christianum in Jerusalem conlra paganos direxit.' 
ini florueninl. Ipsos quoque secuti sunt Marinus, Paschalis Rainerius, qui de valie Brutiorum fail, 

*cgapitus , Oclavianus , Leo , Benedictus, Joannes, monachus, sedii annis xii. 
•)ui Ottonem juniorem benedixit , Benedictus, Bene- Gelasius Joannes Gaditanus sedit annis ii. 
•dictus, Gerbertus Silvesier, Agapitus et Benedictus. Galixtus Guido, filius Guilielmi Burgundionum 

Sic per annos fere centum et x patres xi praefuerunt ducis, qui Yiennensis fuit archiepisc, sedil annis f i. 

aposiolicae sedi , quorum genealogiam seu certum i Honorius Lamberlus , qui fuil Ostiensis episco* 

tempus praclalionis vel occasus nondum iikveni. pus, sedil annis v. 

Clemens Suidgerus, qui fuit Bavembergensis epi- Innocentius Gregorius Papiensis sedil ann*8 xii, 

copus, sedii anuis ix,el Heoricum imperatorem be- qui, nono papatus sui anno, ingens coucilium Romai 

oedixil el Agnelem. ^ aggregavit, et multa, quamvispauca servenlur, cod^ 

Opo Damasus, qni fuit Aquileiensls praesul, sedil stituit. 
anno i. Finis hujm libri. 

ORDERICl yiTALIS 

ANGLIGEN^ 

CCENOBII UTICENSIS MONACHI 

ECCLESIASTICiE HISTORIiE 

PARS SECUNDA 

Ona bellici Normannorum eventus in Francia, Anglia, Apulia, monasteriorum fundationes, 
«piscoporum et abbatum torius pene Neuslri» series ac gesla plurimieque aliffi res ice- 
moratu dignsB, sub Guillelmo II duce, cognomine Notho, luculenter expoounlar. 



SOMMARIUM LIBRI TERTII. 

.- rti Soncti Ebrulfi 

N^mumQrum In kane prmii#iatii. 



I. ProU>§us. 

n.Fumiatiom(mafterii Sancti Ebrulfi UHc£n$U $t waHarum monoitarimm in tliUiiria. Infmhnea 



ftU inSTOHfA ECCLESIASTICA. — PARS II. — LIB. III. ft50 

lil. RoltonU baptismus, Sncccssorum eius dominatio. Cosnobiorum fundationes. 
lY. Monasterii Vticensis restauratio. 

V. De Gervio, Vticensis monasterii benefactore^ ejusque familia. 

VI. Historia Vticensis monasterii. 

TII. Sequitur hisiorta Uticensis monasterii, Tlieodericus abbas. 

YIII. Migrationes Normannorum in Apuliam. Primo! eorum ibidem seaes» AnscketiUm] monachUii 

VL. Sequitur Vticensis monasterii et Theodorici abbatis historia. 

X. Iter Theodorici abbatis in Orientem. Mors ejus* 

XI. Sequitur Vticensis hisloria. Robertus de Greniemaisnilio abbas. 

XII. Bella inter Francos et Normarinos. Eventus varii. 

XIII. Dissensiones in Normannia. Osbcrnus abbas Vticensibus monaehis Roberii loco imponitur. Robet'^ 
ius abbas in Apuliam. transit ad Robertum Viscardum. Eventus varii. 

XIV. Sequitur Vticensis historia. Osbernus abbas. 

XV* Guiilelmus Normannortim dux. Robertus de Vitot seu de Waceio. Geroianoriim progeniei exstinctio. 
\y\, GuiUelmus Normannorum comes seu marchio. Contentio inter Uugonem de GrentemaisniUo ei 
Radulfum Mendantensium comitem. Osberni abbatis mors. 

XVH. Cometes. Eventns in Anglia. Heraldi usurpatio. Guillelmus Normannorum marchio sese ad 
iransfretandum in Angliam parat, 

XVIII. Sequitur Vticensis historia. Iterum de morte Osberni. Mainerii aM>alis electio 

XIX. De beatoJudoco, filio Juthail^ Briionum regis. 

XX. Eventus in Anglia. Northvigence ab Anglis profligantur. GuUlelmus Normannortim dux Anglians 
invadit. Insigne prffiium. 

XXI. PreeHi effectus. Guillelmus regionem totam submittit. Anglorum rex coronUtnr. 



LIBER TERTIUS. 



I. Prologus. 

Ad laudandum Crealorem in cunGtis operibus 
sois indesinenter Instare debemas, cujus ineffabi- 
lem potentiam et magniiudinem disculere non pos- 
sumas, nec efficaciam, qna sublimitas ejus et infa- 
tigabilis benignilas a nobis enarrari possit, habe- 
nus. Inde Veteris et Novi Testamenti pagina tra* 
ctat, inde omnis sapiens perscrutatur et cogitat, 
led immensitatem profunditatum Dei nemo pene- 
Int. Scientia cbaritaiis Christi supereminet omni 
haman» pradenti») quam inyestigare, amplecii to- 
toqoe nisa sequi jastum est, et plenum salutis per- 
petuae. Ob boc beatt homines, quorum laus est in 
aotbenticis codicibus, et sociati angelis gaudent in 
coelestibas , contemptis transitoriis inhiabant peren- 
nibos, et abborrentes camalia salubriter frueban- 
lor spiritualibus. Per arduum iter virtutum Testigia 
SalTaloris proseeuti sunt et saluUre nobis exem- 
plmD reik|oenint ut, sequaces eorum, per justitiae 
seoiitam ad perennem haereditatem festinemus; ad 
quod opos, peccatis prementibus, nimis desides et 
infinni sumus. Sed tamen debemus, quantum po&- 
sumus, Teraciter niti ut Testigia eorum sequamur; 
qaalenus illorum meritis associati, quandoque bea- 
Wmm adjungi coUegio» mereamur, De qulbusdam 
ita^ amicis Dei, dominisque ac rectoribus populi 



A sui in snperiori parte libenler locutus sum ; dd 
quibus medilari sive loqui fideliter, jucundum e9t 
aniniae, et commodum pro iuterioribus morbis sa- 
lubre remediuro. Nunc autem a magistris aliud mihi 
opus injungitur, et de Normannicis eventibus ma- 
teria porrigitur; quoniam ipsi de Dacia prodeunles, 
non lilteris sed armis studuerunt, et usque ad Guil- 
lelmi Notbi tempora magis bellare quam legere vel 
dictare laboraTcrunt. Bellicos siquidem actus trium 
ducura Dudo Vermendensis decanus eloquenter 
enarraTit, aflluensque muitiplicibus Terbis et metris 
panegyricum supcr illis edidit, et Ricardo Gunno* 
ridae gratiam ejus captans transmisit. Quem Guil- 
lelmus, cognomenlo Calculus, Gemmeticensis coe- 
nobita, secutus eleganler abbreviavit, et de quatuor 

^ ducibus, qui successerunt, breTiier et diserte res 
propalavit. 

U. Fundalio monasterii sancti Ebrulfi Viieensis «I 
variorum monasteriorum in yeusiria, Invasion€$ 
Normannorum in hane provinciamf ubi consi^ 
dunt. 

Opas in primis arripiam de vinea Bomini Sa^ 
baoth, quam ipse forti dexlera colit et proiegit ia 
toto mundo contra insidias Behemoth. Kaec niD»,i-p 
rum in regione, quae olim Neustria, nonc vero vo* 
catur Normannia, laboraotibas eoloaia« spanuo 



m 



OtlDCttlCi TtTAUS 



m 



»aas propagines emisH el muUipIicem fructum, bo* A suis tumu*is, jam desimetts ftdibns, tbsque culla 



minum in sauctitate pcrmanentium Deo obtulit. 
Ilulta enim a bonis cultoribus cocnobia ibidem con- 
structa sunt, ubi rami ipsius vitis, id est boni Chri- 
Btiani semetipsos contradiderunt, ut tutius contra 
insidias spiritualium hostium fine tenus decerta- 
rent. Nam beatus praesul Audoenus, qui multa pro^ 
bitate tam saeculari quam spirituali tempore Dago- 
berti regis Francorum et Lodovei filil ejus floruit, 
unum cQcnobinra sanclimonialium Fiscanni condi- 
dit, et aliud monacborum Aotboniagi; ubi ipse 
anno Dominicae Incarnationis 678, tumulatus re- 
quievit, ibique per annos cliv usque Normanni 
Rothomagum devastarent, latuit. lu dicbus prjefatl 
pontificis, sauctus Wandregisilus ingens monacbo- 



Mitiquuntur, aat a ptis cultoriboa ad peregriiia 
loca devehuntur. 

Sed, dispensante divinse pietatis arbitrio, ex ea- 
dem gente unde venil Neustriae desolaiio» fiide ni- 
mirum nun multo post processil consolatio. Nam 
complctis fere txx annis post ciadem Haslingi, 
Rollo dtti cum valida Danohim juventut^Neuslriam 
ingressus est^ et Gallos diuturnis invasionllMis ve- 
bementer atterere nisus est. Nani, conserto cnm 
Gallis praello Rollandum signiferum eorum occidit, 
et Rainaldura Aurelianensium ducem cum ekercilv 
Francorum bello victum fugavit. Parlsiorum urbem 
quatuor annis obsedit ; sed eam, inipediente Deo, 
non obtinuit. Bajocas expugnavit et cepiti et Beren* 



rum agmen Fontinellae adunavit, et heskins Pbili- " gariuui comitem cjus iiiteremit, Popamque filiam 



bertus fortis signifer insignis aciei apud Gemmeti- 
cum emicuit. Praecedenti quoque tempore, hoc esl 
dum Hilpericus et Cbildebertus nepos ejus Francis 
imperahant, et regali aucloritate insontes a per- 
versis defensabant, Bajocensis Ebrulfus in Uticensi 
saltu« angelica demonstratione doctus, monasterium 
instauravit, et agresles incolas, qui rapinis et latro- 
einiis ante deservierant, correiit, et doclrinae pa- 
bulo ac miraculorum exhibitione ad melioris vit» 
viam provocavit. Sic Dominus aliis etiam in locls 
per bonos agricolas vineam suam propagavit , et 
saiutis suae dulcedinem Gallorum cordibus ubertim 
Infudit. 



ejus in conjugiumaccepit; ex qua Willelmum cog- 
nomento Longam-spatam procreavtt; His aliisque 
innumeris conflictibus Gallos protrivit, assiduisque 
rapinis et incendiis pene totam Galliam usque in 
Burgundiain devastavit« Tantos impctus Gallis non 
fereiitibus, cunctisque pro pace communiler snp- 
plicaiitibus, Carolus rex RoIIoni fiiiam suaoi. no- 
mine Gislam, dedit in matrimoniuin, totamque ler'> 
ram a fluniine, quod Epta vocatur, usqoe ad mara 
Occanum, in perpetuum possidendam reiiquil. 

III. RoUonis bapii$mu$. Succe$sorum eju$ domhuUi04 
Coenobiorum [undalione$. 



Anno itaqu^ ab Incarnatione Domini 912, RoI!o 
Poslquam regnum Francorum, favente Deo, valde C dux a domno Francone Rothomagensium arcbiepl-* 



super vicinas gentes siiblimatum esl, et frequenti- 
bus triumphis reguro suorum Pippini, Caroiique 
Magni et Ludovici Pii dilatatum est, nimia cupidi- 
tas et superbia atque libido proceres et ineiliocreSf 
inftmosque invaserant, et in nequitiarum laqueos 
praecipitantesi contra salulis suae auclorem, ne fi- 
deliler ei obedirent, duxcrunt. Prsedi<:tis cladibus 
omnis ordo clericorum et laicoruni impulsatus, a 
pristino robore corruit^ mundique Mandiiueiitis suc- 
cumbeiis, omisso splendore prislini rigoris, elan- 
guit« Divina autem pietas peccaniibus diu peperciti 
multisque modis ad poenitentlam invilavit. Resipi- 
sr«ntibus a malitiae laqueis veniam clementer con* 



scopo baptizaius esl, idolisque contemplis, quibus 
ante deservierat, cum toto exercitu suo devole 
christianitateni suscepit ; complelisque quinqi^e an* 
nis ex quo baptisatus est« obiil. Willelmus autem 
lilius ejuSf qui post eum xxv annis ducatum Nor^ 
mannorum tenuit, GemmeUcense monasterium^ 
qiiod sanctus Pbilii>ertus construxerat , aed Ha^ 
stingus destruxerat, in pristinum stalum resii* 
Uiil 

Anno autem Incarnatioiiis DomiBicas 94i » rt- 
gnante Ludovico rege Franeorum, fraude Amalpbl 
Fiandrensis satrapae, Wilielmus dax occigua esC, 
«t Ricardus filius ejus, qui tanc decem annorora 



lulit, sed perseverantibus in nequitiis iracundiae erai, dux Normannorum factus est ; el inler varios 

•.n4B n«k«rAl1flim inliilit ^ . 



aoae flageilum intulil. 

Tempore Caroli regis Francorum, qnl Simplex 
c<^nominatus est, Brier, cognomento Cosla-Ferrea, 
fllius Lotbroci regis Danorum, cum Hastingo nu- 
trilio sao el ingenti juvenum multiiudine^ ad depo- 
pulandas gentes, de vagina sua egressus est. Ex 
insperalo de mari quasi turbo vehemeiis in Galliam 
Inlravil, et oppida urbesque cum sanctorum cocno- 
biis repenle concremavil, el per triginta annos 
•aper Cbristlanos cum suis complicibus insatiabili- 
lcr faniil. Tunc Rolbomagus et Noviomum , Turo« 
iiisqae et Pictavit, aliaMiae praecipuae urbes com^ 
fcvafes auBl. inerroes populi oeciduniur, mouacbi el 
derid dispcrgtintur, et aauctorum corpora aul in 



eventas, nunc prosperos, nunc adversos, lit annis 
ducatnm fortiter adeptus esl. Inter reiiqua boaa 
quae fedt, iria coenobia construxil, unam Fiscaiini 
in honore sancUe Trinilatis; aliad mon:e Tamba 
in honore sancti Miehaelis arcbangeli; tertiam 
Rolhomagi in bonore sancti Petri aposioli saiicti- 
que Audoeni archiepigcopi^ 

Deinde anno Incamationis Dominlcas 9M, de- 
fonct<i Richardo seniore, Rlcardus Gunnorides fl^ 
lius e]us successilf et ducatnm Normamilae triginta 
annis religiose tenult. Hic vero Fonlinellense coe- 
nobium, quod sanctus Wandregisilos aediflcaveral, 
aed Hastingus dissipaverat, reaedificavit; et Judlth 
uxor ejusi aoror Gaufredi Brilonum coroilia, < 



t33 niSTORIA ECCLESlAStlCA.>gj- PAU* it. — LIb. llt. 331 

bium apud Bernaicam in honorc sanclx Dei genc- A Pastores autein Sancl» Dei Ecclcsise praeralum Yi-^ 



tricis Hariae condtdit. 

Defuncto autem Richardo Gunnoride, Richardus 
juvenis, lilius ejus, feuccessit» et vix anno uno et 
dimidio ducatu potitus obiit. Deinde Roibertus fra- 
ter ejus principatum Normanniae suscepit, et se- 
ptem amiis ac dimidio insigniter tenuit, palruroque 
suorum sequax, Cerastacensem abbatiam instaurare 
cQcpil. Timore vero Dei compunctus, terrenum ho- 
norem reliquit, et spontanea peregrinatione arrepta* 
sepulcrum Domini quod est in Jerusalem adiit ; et 
ihde rediens. apud Nicxam urbem Bithyniae, anno 
ab Incarnatione Domini 1055 obiit. Porro Willel- 
mus ftlius ejus, qui tunc octo annornm erat, duca« 
tum Normannorum suscepit, et multurum insidiis 
aemulorum impetitus, liii annis strenue tenuit. Ipse ** ter ditavit. 



rum pro nobilitate et religione elegerunt, novoqua 
monasterio quod inchoaverai praefecerunt. Cujus 
rcgiminis tempore, Lanfrancus et Ansclmus, aliiqu^ 
profundi sophistae iiluc ad scholas Christi perrexe-» 
runt; ihique Willelmus Geroii filius^etHugocomes 
Mellenti, aliique pra^elari milites militiam Christi 
assumpserunt. Ihi, usque hodie, multi clericorum 
et laicorum sub monachili schemate vivunt , et 
conlra Zabulun dimicanles Deo laudabiiiter ser-^ 
viunt. 

Unfridus de Yetulis, TuroIdililiuSjduocoenobia^ 
unum roonachorum et aliud sanctimonialium, Pra- 
lellis inchoavit, quae Rogerius de Bellomonte filius 
ejus roultum amavit, et de redditibus propriis gratan- 



parenlum suorum studia sequi erga Dei cultum sat- 
egit, Deoque favente, divitiis et pctnstate omnem 
palrum suorum gloriaro transc^ndit Apud Cadd- 
mum duo coenobta construxit : unum nionachorum 
in honore sancti Stephani protomartyris, aliud san- 
ctimonialium in honore sanctae Trinitatis. 

Barones Normanniae, principum suorum tantum 
fervorem erga santtam religionem videntes, imitari 
affeclarunt, et ad simile opus se suosque amicos 
prosaiute animaruro suarum excitarunt. Unus alinm 
in bono opere festinabat praeire, eleemosynarumque 
largitate digniter superare. Quisque potentum se 
derisione dignum judicabat, si clericos aut mona- 



WiUelmus, Osberni filius, duo monasteria id 
proprio fundo condidit, unum Liras, et aliud Cor- 
meliis, ubi ipsehumatusquiescit; Alii etiam Norman-» 
norum proceres plurimi, proutpoterant, monacho- 
rum seu monacharum domus in diversis locis 
construebant. 

Horum exemplis Hugo deGrenteroaisnilioetRot- 
bertus vehementer provocati devoverunt et ipsi ei 
possessionibus, quas jure haereditario possidebant, 
pro salute sua ct pro salute animarum antecesso- 
ruui suorum coenobium conslruere. 

Igilur cum apud Nuceretum villam suam prope 
Grentemaisnilium aedificare coenobium statuissent^ 



chos in sua possessione ad Dei militiam rebus nc^ ^ jamjamque operi insisterent, ad aures Wilielmi 



cessaniB non sustentabat, 

Igitur Rogerius de Toenio coenobium CastcUionis» 
aiias de Conchis co^istruxiti iibi Gilbertus abbas, Vir, 
magnae honestalis et sapientiae, laudabiliter floruit. 

Goscelious de Archis extra muros Rothomagi in 
monte Sanctae Trinitatis coenobium, quod vulgo 
S^nctae Gatbarinae dicitur, fundavit; cui veneran* 
dus abbas Isembertus sapienti^ et religione poliens 
praefuit. 

Willermus Aucensis comes, instinctu religiosae 
conjngis suae Lezscelinae, abbatiam Sanctae Mariae 
ftoper rivulum Divae constrnxit; cujus regimeu Ai- 
nardus teutonicus, vk sanctitate et litteranim 
scienlia prafeditus, diu tenuit. 

Tempore Rodberti ducis , Gislebertus comes D 
Brionniac in pagum Vimmacensem cum tribus ar- 
matorum roillibus expeditionem fecit; sed ei juxU 
desiderium suum prospere non successit. Nam Ingei^ 
rannus Pontivi comes cum vaiida manu ei obvius 
liiit, commissoque certamine, victum cum suisin 
fugaro coegit, et ex fugientibus multos cepit , vel 
oecidit, vel vuUieribus debilitavit. Tunc ibi quidam 
iiiiles nomtne Herluinus periculum metuens, totoque 
nisu pro saiute sua fugiens, Deo devovit quod si 
de imminenti periculo sospes evaderet, nulli uUerius 
disi soii Deo militaret. Dei nutu discrimen hono* 
rifice evasit, votique sui memor saeculum reliquit^ 
et in patrimonio suo, in loco qui Beccus dicilur, 
coenobium Sanctae Dei genitrici Mariae conddit. 
PATftOL. CLXXXVIII. 



filii Geroii avunculi sui pervenit quod nepotes sui 
Hugo et Rotbcrtus aedificare coenobium coepisscnt. 
Hic nimirum in saeculo miles fuerat magnae subli-*^ 
milatisy hostihus terribilis et amicis fidelis. Filios 
et fratres roultosque nepotes in armis potentcs ha- 
buit, hostibusque vicinis seu longe positis vaUle 
feroces. Hunc Willelmus , cognomento Ta!avaciu6, 
W.IIelmi Belesmensis filius, ad nuptias suas invi- 
tavit, eumqiienil mali suspicantem, sine reatu ocu- 
lis privavity amputatisque genitalibus auriumqiie 
snmmitatibus crudeliler deiurpavit; Undeprotanto 
facinore perosus cunctis lactus est, et post aliquoc 
temporis a filio etiam suo nomine Arnulfo de totof 
bonore suo ejectus est. 

Gcroianus Willelmus omni vita sua Ecclesiam 
Dci dilexit, et monachos et clmcos, aliosque reli- 
gio^os homincs honoravil. Bis in Jerusalem sepul-' 
crum Domini expctiit : semel diim incolumis erat 
et prosperilate praediius, iterumque post infortu- 
nium quod ei evenisse relulimus. Post redilum se- 
cundae peregrinalionis saeculum reliquit, et Beccum 
expetens, monachilem habitum ibidem assumpsit^ 
et Uticensem ecdesiam Sancti Petri eidem loco 
devote tradidit. Itaque Herluinus abbas Lanfran* 
cum monachum (qui postea Canluariorum ar- 
chiepiscopus exstilit) cum tiibus Uiicum monachls 
direxit, et per eos servitium Dei, quod deciderat^ 
inibi restaurari fecit. Tunc locus ipse desertus 
«rat, et succreacens hedera maceric^m ccclefti^ 

9 



ta dRDERlGI YlfALIIt tM 

coopertebat. Duo soli senei clerici, Restoldus ct A domno Rotberto ejusdem ecclesltt abbate Theode- 



Ingrannus, ibidem morabantur, et in tanta eremo 
gub paupere vita Deo pro posse suo famulabantur. 
Posi aliqu6t temporis Willelmus » ubi Yota nepo- 
tum suorum de construenda, ut prxdiiimus, abbatia 
comperit, accessit ad eos, et dixit : c Gaudeo valde» 
charissimi mei, quod Deus omnipotens cordivestro 
inspirare dignatus cst ut in ipsius nomine domum 
fabricetis. Sed videiis quia locus iste, ubi coepistis 
aediflcare, habltationi monachorum aptus non est, 
quia ibidem aqua deest, et nemus longe est. Ger- 
tum est quod absque his duobus elementis mona- 
chi esse non possunt. Sed si meis consilirs acquies- 
cere volueriiis , aptiorem tocum iniimabo vobis. 
Est locus in Uticensi pago, ubi qnondam amicus 



ricum monachum ad abbatiae suae regimeii requi- 
sieront. Abbas vero justae petiiioni nobilium viro- 
rum libenter favit, et monachum, quem ad pasto- 
ralem cnram idoneum noverat , illis concessit. IIK 
autero gaudentes eum duci pncsentaverunt. At iUe 
veneratione congrua eum suscepit, daioque baculo 
pastorali, sicut moris est, ecclesiae Uticeusi prs- 
fecit. Deinde Lexoviensis episcopus Hugo, cua 
Osberno archidiacono, aliisque clericis suis , Uli- 
cum perrexit, et vencrabilem Theodericum cocno» 
bitam secum duxit,eumque ibi iii Nonas Oclohrisy 
die Dominico, venerabiliter consecravit. Ordinatus 
autem non in supcrbiam clatus est , sed religionis 
viam verbis et operibus ostendebal his quibus pra^ 



Dei Ebrulfus sanctus abbas habitavit, et indc post B lalus est. !lic nimirum ab infantia in domu Doinini 



raultorum perpetrationem miracuIorUm ad Ghristum 
feliciter migravit. lllius ergo coenobium ibi histau- 
rate, quod destructum est apaganis,ibiquenimiam 
aquam invenictis.Nemus eidem loco contiguum ha- 
beo, unde ad omnia necessaria ecclesise sulTicienter 
adminislrabo. Yenite et locum vidcte, et si vobis 
placuerit, Deo ibi domum communiter aedificemus ; 
hominesque fideles, qui pro nobis pie intercedant, 
aggregemus, et de nostris posscssionibus, justisque 
redditibus tantum eis denms ut libere semper pos- 
sint vacare divinis laudibus. » His auditis, Hugo et 
Rolbertus consilium ejus laiidavcrunt, etpisedictum 
locum perlustrare cum co vencrunt. Venieniibus 
illis, libellus Vit» sancti Patris Ebrulfi Rotbcrto ^ 
oblatus est. Quam diligenter logit, ct Hugoni aliisquc 
sociis suis prudenler exposuil. Quid raulta ? Uticcn- 
sis locus placuU ambobus fratribus. Sed quia idem 
locus coenobio Beccensi jam delegatus fuerat, ali- 
quaiitique monacbi ex codein coenobio, ut jam dixi*- 
rans, illic conversabantur , abbali Herluino et mo* 
nachis Becci in mutua vicissitudine villam , quae 
dicilur Rosscria^dederunt, sicque prsefatum locum 
liberum reddiderunt. 

IV. Monasterii ■Utkensis restauratio. 

Annoab Indarnaiione DominiiOoO, indictione iv, 
flrmato consilio de reslaurando apud Uticum coeno- 
bio, Willelmus el Rotbertus filii Geroii, et Hugo ac 
Rotbertus filii Rotberti de Grenlemaisnilio Willel- 
roum ducem Normannorum adierunt, stiamque vo- D 
luntatem illi reseravcrunt, atquc ut principali au • 
ctoritaie ad opus salubre sibi auxiliareiur postula- 
verunt. Locum etiam sxpe nominatum communi 
consensu ita liberum tradideruntejus tutelseut nec 
8ibi,necaliiB quibuslibet aliquam assuetudinem seu 
reddiium , praeter beneficia oralionum , aliquando 
a roonachis liceret vel hominibuseorum cxigere. 
Dux aulem bonae voluntati corum graUnter acquie- 
vit, el testamentum de rebus, quas optimates sui 
sancto Ebrulfo dabant , confirmavit , et Malgerio, 
Rothomagensi archiepiscopo, suifraganeisque epis- 
copis subscriptionibus suiscorroborahdbm tradidit. 

Deinde Hugo ct Rolbertus, a duce accepta licentia 
ciigendi abbaten) , GemmeticQni expeiierunt , el vt 



nutrilus fuerat, diutinoque sediroine religiosam vi- 

tam jugiter ducere didicerat. In sanctisorationibus 

aique vigiliis neciion in abstinentia assiduus erat. 

Frigoribus etiam in tantum corpus propriuro affii- 

gebat ut per totam aliquando hiemem siiie pellicia 

permanerct. Quadam itaqiie die, dum secundum 

roorem consuetum sibi sacrificium Deo oflerre to- 

luisset, pelliciam miri candoris superaltare positam 

invenit. Quam non manibus homiuum, sed angelo- 

rum illic eam esse positam non dubitans, Deo gra- 

tias egit, et indutus eam gratulanter servitium di- 

vinum peregit. Hoc ita ge&tum fuisse in Gcmmeti- 

censi ecc^ei^ia, dum adhuc claustralis esset mona- 

cbus, a cijjiiachis veracibus, qui tunc in stipradicto 

monasterio morabanturt audiTimos. Hunc venera- 

bilis Theodericus, Gemmeticensis abbas » de sacro 

fonte levaverat, et sub monacbili jugo in scbola 

Ghristi ^ducatum muHum dilexerat. Quem, dum 

idem ad robur virile venisset , bonisque nnoribos 

laudabiUter polleret, vicarium sui ad anloiarum 

lucra fratribus constituit, atqoe ad infantum ma- 

gisterium et ad curam claustralis prioratus tuendam 

promovit. Deinde, sicut supradictum est , idem vir 

Domini, tempore Rotberti abbalis, de Gemmelico 

assumptus est» ei Uticensi novellaeplantaiioni abba- 

tia; prxlatus est, annoablncarnationeDominilO^y 

ir.<lictione iv, qui erat annus xix Henrici regisFran- 

corum, et xvjducatus Willelmi ducisNorflaannoram. 

Ad constructionem vero novse domus Rodolfoai 

nepotem suum et Hugonem cantorem, aliosque ido- 

neos fratres, permissu Palris sui, deGemmeiico 

secum adduxit. Gum quibus, et per qiios reguUrem 

observantiam , et modeslum rigorem, apiamque 

seriem in divino cultu ferventer erexit. Diversx 

autein aetalis et qualitatis ad conversioneui venien- 

les soscepit, et secundum Regolam S. Patris Bene- 

dicti diligenter inslituit. Nani ipse in primis Gun- 

fridum et Rainaidum ct Fulconem filiuin Fiilconis 

decani , aliosque nonnullos grammaticse artis pe- 

rilos in schola Gbristi eroendalionem vil» humili- 

ter docuit. Riculfum quoquc senera et Rogerium 

rusticos presbyteros ct Durandum boriulanum ei 

Coisfredum atqne Olricum, aliosque simplices dis- 



Hl HISTORIA ECCLESIASTICA. — JARS II. - LlB. tlL iU 

cipolos benignil^r iractayit. Et quia profunda A nobiliter viguit. Hildiardi vero sorori ejtts tres filit 



ScriplQrarum s^-ntagmata percipero nequibant, 
lacte pii boriaius dulcitcr pavit, tH sanctis actibus 
ostensis, in fideet religione salubriter corroboravlt. 
Ipse etiam H^rbertum et Berengarium, Goscelintim 
et Bodulfum,.Gislebertnm et Bernarduni, fticbar- 
dum et Willelmum, aliosque plures bonx indolis 
pueros diligenter insiruxit in domo Domini ad bene 
legendum, ad canendum, ad scribendum, et ad alia 
bona studia, qu» servis Dei veram tbeoriam quse- 
renlibus competuni, vigilanter exercendum. Porro 
agrestes incolse, ubi tanl^ sanctilatis studinm in 
rure sierili, olimque diu deserto viderunt, admi- 
rnri cccperunl. Ei inde quidam saiutem, nonnulii 
vero detrimenium sibi sumpserunt. Nam quidam 



et undecim fili» fuenint, quae bonorabilibus viris 
nupt» multos filios pepererunt, qui succedenti 
tempore in Gallia et Anglia atque Apulia hosiibus 
in armis magno terrori fuerunl. Geroius inter reii- 
qiia fortia opera qude fecit, cum Willeimo Beles* 
Dftensi contra Herberium Cenomanneiisium comitem 
pugnavit. Viclo auiem Willelmo et fugienie cum 
suis Geroius stetlt, bellumque donec Herbertum 
cum omnibus suis in fugam cogeret, viriliter susti* 
nuit ; victoriamque nactus, usque hodie ab bis qui 
norunt laudari promeruit. Huic quidam Nonnan^ 
norum potens miles nomine Helgo unicam filiam 
suam in matrimonium obtalit, et monasteriolum 
ac Escalfoium, toiamque terram suam his duobus 



eorum conversatiouem videntes eos imitati sunt, B oppidis jacentem donavit. Ille vero, Helgone paulo 



ct alii iuvi.ientcs diversis molesliis inseculi sunt; 
utrique vero debilam mcrcedem, aequissimojudice 
I>eo reddenie , adepti sunt. Nobiles et mediocres, 
inspirante l>eo , illuc cenfluebant et oraiionibus 
servorum Dei sese cum devotiono commendabani, 
exbibitisque ebaritatis muneribus, Deum, qui famu- 
los sues ia infructuoso cespite pascebat, bcnedi- 
«ebani. 

llerilis iuque sancli Palris Ebrulfi Ulicensi ec- 
clesia sorgcnte, et per studium laboremque Geroia* 
BOium ad bonorem Dei undique crescente, Roge- 
riu6 de Monie-Gomeri, Oximensis vicecomes, con« 
iribulibus suis ccepit invidere quod eo plus ferve-^. 
reni in Dei amorct ^ omnino definivii intra se quod rt 
pro saiute animae swe faceret opus consimile. Unde 
ascivii Gisleberium Castellionis abbatem cum mo- 
nachis suis, qui monachilem apud Nuceretum or- 
diiiem tencre inchoaverant, scd mutato consilio 
Hugonis et Botberli (sicut supra retulimus), eo- 
Tum velle sequi noluerant> imo pro immutatione 
censiruciionis eos leviiatis arguentes reliquerani. 
Quos pnefalus Rogerius acccrsiii, eisque ad aedifi- 
candum abbaliam Troamum tradidil; etindexii 
eanonicos, quos Rogerius pater suus ibidem con- 
siiioerat, ejecit. Expulsis autem clericis (quia 
gulae ei libidini, aliisque carnis voluptalibus deser- 
Tierani, et saecularibus emolumenlis, collocavit 
ibidem monachos regularifous imbutos discipUnis. 



post defuncio, loium honorem ejus possedii^ et 
virgp, quae firmata ei fuerai, immatura morte pne» 
venta, ante nuptias obiit. Deinde Willelmus Be- 
lesmensis Geroium Roihomagum ad Ricardimi du- 
cem Normanniae adduxit ; quem liberalis dux, 
agnila virtute ejus, bonoravH, eique tolam ierram 
Helgonis baereditario jure concessit. Geroius autem 
inde rediens Gislam Turstini de Basleburgo filiam 
in conjugio accepit, ex qua septem filios ei quatuor 
filias genuit, quorum nomina sunt haec : Ernaldus, 
WiUelmus, Fulcoius, Radulfus Mala-corona, Rod- 
berius, Hugo et Geroius; Heremburgis, Hadvisa, 
Emma, Adelais. 

Saepe nominaius heros, quanquam prole et divl- 
tiis, amplisque possessionibus in hoc modo abun« 
danter floi^uerit, Deum tamen> qui omnia praesiai^ 
fideliter amavit, et Ecclesiam ejus, cultumque ct 
ministros coluit. Sex in nomine Domini basilicas 
de propriis facultatibus «dificavit. Nam apud Ver- 
nucias coustruxil duas ecciesias : unam sanctae Dci 
geuitrici Mairiae, aliamque sancto Paulo, Doctori 
genlium. In villa, quae Gloz dicitur, in pago Lexo-« 
viensi, terliam condidit saucto Petro, aposiolorum 
Principi ; apud EscaUoium quartam, Andreae apo- 
stolo; apud Monasteriolum quintam fabrlcavit, S« 
Gcorgio marlyri ; apud Allam-ripam sextam insiau- 
ravit, sancio Marlino confessori. TaliLus patronis 
subvenientibus, ei in hoc saeculo praedictus vir diu 



Porro monachi , jussu Palris Gisleberti, strictaim D honorifice vixii, el defunctus eorum meritis veniain 



religionis viam in ecclesia Sancti Marlini arri- 
puerunt, et sequacibus suis servandam usque ad 
mortem commiserunt; quam successores eorum 
sub erudilis Palribus Gerbcrto, Durando et Ar- 
nulfo usque bodle laudabiliter tenere sategerunt. 

V. De GeTOio ViicensiB mona$terU beuefactore^ eju&' 
qne familia, 

De Geroio, Ernaldi Grossi de Corle Sedaldi Al>o- 
Dii Britonis filii filio, cnjus progenies Uticensibus 
maUa lieneficia contulit, libet bic posteris brcviter 
intimare quis qualisve fnerit. 

Hie ex magna nobilitate Francorum et Britonnm 
f rocesai. miraque probitate et audacia* tempori- 
bos Hog^ls Magni ei Roiberti regum Francorumy 



peccaminum, et beatam requiem in societate fide- 
lium, ut credimus, obtinuit. 

Defuncto autem Geroio, filii ejus in puerili aetate 
constituti erant» solique duo Ernaldus et Willelmus 
milites erant. Gislebertns ergo comes Brionniae in 
sua confidens virtute, terminosque suos cupiens 
dilatare, super pupiUos cum valida manu audacter 
irruit, eisque Monasteriolum auferre bellica vt 
voluit. Illi autem, aggregata cognatorum et satelli- 
ium caterva, in aperto campo fortiter eidem resti- 
ierunt, enmque multa strage peracta,vicium in fu* 
gam coegerunt ; seseque ulciscenies, burgum, qul 
Sappus dicitur, non roulto posi ei violenter absi»** 
lcruni. Sed Rodbertus dux eos reconciliavit, or« 



s» 



ORDERICl YITALI9 



IbaDfsqiie tompallenst ei probiuti eorum coogra- A Saepe meiaoratiifl 

talaiis, ut draMi pax 6ereC, Sappam ei$ a Gisleberto 

comite eonsilio aao impelraTit. Porro idem comes, 

qnia posi aliqool annos prsdidis yii Geroii fiiiis 

molestus fuil, eisque Sappum, quem iUis eonsi- 

lio Rodbeni ducts concesseral, reauferre Toluilt 

qnamvis muita liominum stipatus multiludine fue- 

rit, eof^m audacia el viribus mortem susce|Mt. 

Omnes enim isti fralres fuerunl slraiui el dap- 
siles, in niililia callidi el agiles, hoslibos lerribileSy 
sociisque blandi el affabiles. Diversis eventibus 
crevemnt, el nibilominus (ut se haliel himiana con* 
dilio) deciderunl. Longum est el mi.i impossitnle 
▼arios singulonim aclus disserere, sed de fine laiH 
tnm unioscujusque libel parumper posteris bic 
intimare. 6 



143 

vir a docibus Normannorua 
Richardo etRodberlo diligebalur; pro fide,qiiam do* 
minis suis Roberto Belesmensl et Talavacio el Goi*» 
fredo, aiiisque vel heris» vel amicis servabal, plu- 
rima delrimenla el pericola paliebatur. Nam ips« 
sponte deslruxil castrum llonlis-aeuli , quod erat 
suom, pro redemptione domini sui Goisfredi de 
Meduana quem WiUelmus Talavacius ceperat, Bec 
esire de carcere permillebaty uisi praedictum deji* 
cerelur castrum, qood valde meluebal. Postqnaflt 
aulem Goisfredus de vinculisTalavacii evasil, G^ 
roiano baroni, pro magna fide quam in eo repem:att 
caslrum Saocti Serenici super Sartam ei eresil. 
Multa possem de Wiliehno referre, sed quia pluri- 
bus occupor curis, cogor ad alia transire. De fine 
B vero ejns 1 tius in sequentibus edisseram. Nunc de 
fralribus ejus, ul supra promisi« oompendiose de- 
tegam. 

i^ Fuicoios, qui tertius erat, medielatem Monasie^ 
rioli babuit, duosque filios, Geroinm el Fulcoiuniv 
ei concubina procreavit. Ipse post mortem Rodberti 
ducis cum compatre suo Gisleberto comite» queni 
conducebaf , occisus est. Rotberlus castmm S. Se- 
renici cum circumjacente provincia dio tennil, ei- 
qoe Willelmus dux Adelaidem consobrinam suam 
in conjugium dedil , ex qua fiiitim nomine Rodber- 
tum (qui nune Henrico r^i Anglorum miiitnl) pro- 
creavit. Verum posl multas mirandasque probilaicft, 
quas gessil, magnis simultalibus ortis inter Nor- 
raannos et Andegavenses , casirum Sancli SerenicB 



Ernaldus, qoi primogenitus eral, vir fortis el 
probus, quadam die, dum apud Menasteriolom jo- 
careior, et cum quodam juvene luctaretur, forte 
super aculum scamnum lapsus esl, confraciisqiie 
tribus cosCis, post tresdies dcfunctus esl.WiIlelmus, 
in ordine nativitalis secondus, diu vixit, omniqite 
vita soa cunctis fratribus suls imperavit. Erat enim 
miiltum' facnndus et jocosus , largus el animo- 
sus, subjeclts amandus et ol)stantibus formidandus. 
Nullus vicinoriim aodebat terram ejus ollo modo 
invadere, nec aliqiiam inquietudinis consuetudinem 
ab hominibiis ejus exigqre. Episcopales consoe* 
tiidines Monasterioli et Escalfoil fundo babebat, 

nec ulius archidiaconorum ibidem presbyteros ejus- ^ , 

dem honoris circumvenire auJel>at. Nam Geroius ^ contra Willelmiim ducem lenuit, ibique, aiino du- 



pater ejus, postquam Helgonis fiscum (ul supradl- 
dum cst) obtinuitt incolas illius patri», de quo 
episcopatu essent, inquisivit. llii autem dixerunl 
se nuUius episcopatus esse. At ille : € Hoc omniiio 
fnjustum est. Absit a me ut sim absque paslore el 
jiigo ecclesiaslics disciplinae 1 > Deinde quis vici- 
Borum pnesulum religiosior essel invesligavit ; 
agnilisque Tirtutibus Rogerii Lexoviensis episcopi, 
ei totum honorem siium subjugavil, et Baldricum 
de Balgenzaio» generosque suos, Wascelinum de 
Pottte Erchenfredi et Rogerium de Merula, lerras 
Suas, qiue simili liberlate abutebantur, pnefato 
pontifici similiter submitlere persuasit. Rogerius 



catus ejusdem docis xxv ol)sessus esl, pomoqoe ' 
neuato, quod conjugi siue vi rapuerai. comesio, 
post quinque dies mortuus est. 

Radulfus autem quintus frater Clericus cognomi' 
natus est, quia perilia litterarum, aliaruroque ar- 
tium apprinie imbutus est. Hic el Mala-Gorona vo- 
cabalur, eo quod in juvenlute sua miiitaribus exer- 
citiis et levitalibus detineliatur. Arlis medicins 
peritissimug fuit, muitanunque verum profunda se- 
creta, unde senes liberis et nepotibos suis adboc 
pro admiratione loquuntur, agnovil. Denique, re* 
lictis muiidi leiiociniis, ad Majus monaslerium con* 
fiigit, ibique sub Alberio abbate monachus factus 



ilaque prapsul, videns quod praefali optimales sibi q Deum suppliciter rogavit ut insanabilis lepr» morbo 



sponle sua huroiliarentur,. congratulatus est eis, 
deditqne privilegiuni ut clerici terr» suae non irent 
ad placitandum eztra potestatem eorum nec oppri- 
nerentur injustis cireumventionibus arcbidiaco* 
Borum. Uoc autem privilegium Geroianus WilleU 
nos fortiter tenuil, et a domno Hugone episcopo 
Utioensibus monacliis obtinuit. 

Ipse Hiltrudem filiam Fulberti de Bieina, qui tem- 
pore Richardi ducis castrum Aquilae construxeral, 
Hxorem duxil, ex qua Emaldum de Escalfoia ge* 
Ruil. Deinde Emmam Walchelini de Taneto filiam 
in conjugium accepit; qu» Willelmum, qui postin 
Apulia bonns Nonnaimos cognominatus esl| pe- 
yeril^ 



in corpore foedaretur, qualenus a peccalorum sor* 
dibus in anima emundaretur. Quod pie deprecaUis 
est oblinuil, et post conversionis anaos fere ses 
ieliciter decessit. 

Hugo sextus frater, juventute florens, fortona in- 
videntcraptiis esl. Nam dumrquadamdie, decastvo 
S. Scolasticae cum fratribus suis multisque satd- 
fitibus rediret, seciis ecclesiam S. Germani in lerri- 
lorio Escalfoii cum coasodalibus sois sese lancenndo 
eieicuisset, eum arraiger ejus, dum incaule mis- 
sile jaceret, graviter percussit. Qui mox , ut erat 
mansuetus, eomdem annigerum ad se vocnvit, el* 
que clam dixit : c Yelociter fuge, quia graYtler yuI» 
nerasti me. Mjsereatur lui Deus ! Foge 



tli 



HISTCRIA EGCLESIASTICA. — PARS U. ^ LIB. III. 



i4i 



B 



fratres mci hoc animadyerlant, et te pro hoc eyentu A quae nuncupaior Oih, monaslerium et terra presby- 

" t^icumuno hospiteetdecimamolendinorum ejos- 

dem vilis ; et in monasterio de Waiprato dederunt 
etiam taiem partem , qualem tenuit Rodbertus pa- 
ter eorum ; praeierea decimam de Buinna et in Bel- 
meis tertiam partem molendini cuni decima ejus- 
dem ; beneficiumque Fulcuini presbyteri; ecclesiam 
scilicet et decimam de Grentemaisnil, ac decimaoi 
raoiendini Oliveti; unum hospitem inGollaviiia cum 
decima totius villae ; decimam quoque cerae necnon 
et denariorum Sancti Petri inler montes; insuper 
ecclesiam in vico , qui vocitatur Fogei et decim» 
partera Coloncellae , quam tenuit Rodbertus pater 
eorum. Terram vero de Cueleio dedit Hugo, peten* 
tibus sponte dominis ejusdeni viilse, quorum alo- 
diom erat, eidem cocnobio; imo et decimam omnium 
carrucarum ejuset pecorum, et decimam de Blonte 
Calvet, tam de teloneo quam de annona ; ecclesiam 
atitem de Lovigneio cum terra presbyteri;pr9elerea 
terram, qua; appellatur Noer Mainardi ; in loco qui 
dicitur Maisnil Bcrnardi , terram unius aratri et 
terram villae Tanaceti ; praeter baec, monasterium de 
ManceUis cum terra presbyleri , et de Sappo deci- 
mam telonei ; villam quoque quae vocatur Maisnil 
Dode» et ecclesium de Limboih cum terra presbyte- 
ri, et portionem quam tenuit Iladvisa mater eorum 
in Veteri Haisnil; ad Novum Hercatum, dedit Hugo 
quartam partem monasterii Sancti Potri etdecimam 
medietatiH telonei totius villae et molendinorum si- 
C militer; m Seiri Fontana, monasteriom et tertiam 
partem decimae cum omnibus primitiis , et quinqo^ 
cortilagia. 

Willelmos autem Geroii filius , consentientibus 
et condonantibus filiis suis Emaldo et WiHelmo,et 
fratribus Rodberto et Rodulfo Hala-Gorona , mona* 
sterium de Escalfo, decimamque ejusdem villae te- 
lonei praedicto ccenobio cum terra presbyteri Ade- 
lelmique, et decimationem totius silvae ad eamdem 
viliani pertinentiSj tam de suibus quam de nummis» 
ipsamque silvam ad omnia necessaria ; insuper et 
monasteria omnia, quae tunc in dominio suo habe- 
bat; qnorum unum in honore sancti Georgii con- 
stnictum est in villa quae Monasteriolus dicitur; 
duo Yernuciis, unum in honore sanctae Mariae, al^ 



interficiant. i Nobilis itaque juvenis eo die occu- 
buit. 

Geroius junior omnibus, dum adhuc primo fiore 
Juventutis vernaret, praedam in terra Lexoviensis 
ecclesiae rapuit, et inde Monasteriolam regressus et 
in amentiam versus interiit. Sic llcet diversis mo- 
dis una mors omnes Geroii filios rapuit, nec uUum 
ex eis ad senium usque pervenire permisit. 

Primogenita quoque fiiianim Beremburgls data 
est Wascelino de Ponte Erchenfredi; ex qua Wil- 
lelmus ct Kadulfus orti sont , qui postmodum in 
ApuUa et Siciiia Rclbertum Wiscardum Calabriae 
ducem multum juverunt. Deinde Hadvisa sociata 
est Rodbcrto de Grentematsnlilo, quae peperit ei Hu- 
gonem et Rodbertum et Ernaldum et totidem filias. 
Quo defuncto, coujuncla est Willelmo Rodberti ar- 
chiepiscopi filjo, et peperit ei iudith, quae poslmo- 
dum Rogerli comitis Sicili» conjux fuit. Tertia Ge- 
roii filia fuit Emma , quae dala est Rogerto de Me- 
rula ; ex qua Rodulfus, et Willeirous RoduIA et Ro- 
gerii virinorum nostrorum pater, orti sunt. Quarta 
Adelais sociata est Salomoni de Sabloilo, eique pe- 
perit Rainaldnm, cujus proles nomine Lisiardus 
nunc Henrico regi Anglorum grande praestat in An- 
degavenses auxilium. Haec de Geroiana progenie 
dixisse sufficiat. 

Nunc ad materiam, unde aliquantlsper digressi 
•umus, rcileamus. 

VI. Hiilofta VticensU monasUrii, 

In primo anno quo Uticensis abbatla fundata est, 
Willelmus ctRodbertus filii Geroii,et Hugo et Rod- 
bertos nepotes eorum, cum filiis et nepotibus et 
baronibus suis apud Uticum congregati sunt. £t 
de utilitate rudts coenobii qiiod inchoaverant , tra- 
ctantesy communiter statuerunt ut quisque sese 
cum omni parte subslantiae suae sancto Ebrulfo in 
fine suo concederet, nec aliquis eorum deciroam vel 
ecclesiam , vel aliud quidlibet ad ecclesiam perti- 
nens alicubi daret, nec etiam venderet, nisi prius 
Uticensibus ad emendum ofi^erret. Hoc Ubenter con- 
firmaverunt Fulcoinus presbyter et Osmundus Ras- 
seth, Lupetius et Fulco filii Fredelendis, Odo Ru- 
fus et Ricbardus filius Guiberti, Rodbertus de Torp 



et Geroius de Logis, ei alii barones eorum. Tuncet ^ terum in honore sancti Pauli ; in Sappo duo, onum 

in honore sancti Petri, alterom in honore sancti 
Martini. Hac cnmnia largitus est cum decimiset 
lerris ad ipsa pertinentibus ; ad hac decimas telo- 
neorum, omnesque consuetttdiocs tam silvarum 



pnefali monasterii constructores possesslonum sua- 
nim quantitatem computaverunt , et bonam portio- 
nem pro posslbilitate sua ecclesiae , quae inchoaba- 
inr, dederunt. 

Possessiones itaque, quas Rodbertus et Hugo et 
Emaldus filii Rodberti de Grentemaisnilio pro sa- 
lute sua Uticensi ecclesi<e tradiderunt , hae sunt : 
|n Nucereto , ecclesia cum onmi decima et terra 
nresbyteri cum arabili terra tritmi carrucarum, et 
vitta qnae dicitor Solengiacus; in Oillei, cum omni 
beneficio quod tenuit Tezscelinus clericus, eliam 
decima molendiuorom ipsius villae ; Anglisca quo- 
que villa com monasterio;eccIesiaaotem villaequae 
tUiaris dicilur, cum uno hospite; in villa vero, 



quam aliarum rerum, quae tunc debebantur illi in 
Escalf J el in Monasteriolo atque in Sappo. 

Igitur postquam, Dei donante gratia, est ordina- 
tus praedicii coenobii abbas Theodericus , emil ipse 
ab Emaldo pnefaii Willelmi filio, conscntiente 
Rodbcrto avunculo suo, et jubenle Willelmo co- 
mite, terram de Ralgenxaio, sicol eam tennerat 
Baldricos ejosdem comitis archearios , et partem 
terrae Escalfo, qoae cst sita inter Aquam nigraoi e% 
Carentonam , et Exarium BenricN et declmam mftr 



t43 ORDERICl ViTAUS M4 

leiidioi de Escalfo. Dedtt pneterea terrain Altsri|Ke A terea vendidit Hubertus de Uncins pnedklo al>bad 



ipse Emaldug eidem comobio, et qoaecunque ad 
eam pertinebant , cum omnibus monasteriis suis et 
terris presbyterorum , et terram de DorUimusii. 

Denique Willelmus frater ejus, filius supradicti 
Willelmi , annuente Geroio fratre ejus , et cogna- 
tis, videlicet Geroio atque Fulcoio, tribuit memo- 
rato loco omnia monasteria quae i^ potestate sua 
babebat , accepta baud modica pecunia ab abbate 
praefati coenobii. Ex quibus unum erat silum in 
Haisnil Bernardi in honore sancti Sulpitii , allerum 
in honore sancti Leodegarii in Roilvilla , aliud vero 
In Moenai in bonore sanctae Mariae ; et medietatem 
ejusdem Moenai , quam tenebat Rodberius , ipso 
etiam annuente; unum etiam de Temant, et in 



ecclesiam ejusdem villae et arpenta ten-ae. Haec om- 
nia supradicta concessit dominuseorum WiUeUiius» 
filius Osberni senescaici. 

Post baec Rodbertus, filius Geroii, annueas et 
confirmans quaecunque fratrea et nepotes, ipsi et 
«iorum homines, praedicto ioco donaverant , dedit 
etiam de praediis suis ipsi loco Sanctum Sereui- 
cum , Sanctum Petrum de Potestale Midi, et onwes 
decimas ad ipsa loca pertinentes» et dimidium vir- 
guiti Sancti Serenici, piscationesque in Sarta ad 
placitum monachorum ibi habitanlium, Sanctsm- 
que Mariam de monle Wanteien, decimamque Si- 
ralais totam, et de cunctis honoribus quos ipse ad- 
epturus lerat. Deiude Radulfus, filius Gddefredit 



Exarz. unum in honore sancti Pelri ; in Aigerun B ejus miles dedit eidem loco ecclesiam de Radon, 



unum cum tota viUa , et in Bosco Herberti unum 
Uaec omnia libenter pro redemptione animarum 
suarum cum omnibus decimis et terris presbytero- 
Him » tam ipse Wiileimus quam douiini eorumdem 
monasteriorum , scUicet Rogerius Gulafret de 
Vesnil Bernardi, Herfredus de RoilvUIa, Roiber- 
lus de Moenaio, Henredus de Temanto, WiUel- 
mus presbyter de Exarz , WiUeimus praspositus de 
Algeron, Rogerius Faitel de Bosco Herberti, prae- 
diclo coenoblo tradiderunt. 

Item WiUeimus donavit eidem ccenobio in Yernu- 
ciis terram unius carrucae ob redemptionem animae 
Emmae matris suae. Dedit praeterea molendinorum 
inedietatem de Yernucus, annuente fratre ejus 



iUo concedente, luter haec audiens quidam miles 
bonus de Drocis, Wado nomine, condonavit eccle- 
siam Sancti MichaeUs sliam super Arva in pago 
Ebroicensi, consentientibus domiuis suis et filiis ec 
parentU[>us et amicis. 

Hae sunt donationes, quasWiUelmus et Rod- 
bertus, aliique cognati eorum Uticensi couiobio do* 
derunl ; et chartam inde facientes, WiUebiio daci 
Mormannorum confirmaodam praesentaverunt. lUe 
vero pelitiones eorum Ubenter accepit, et donatio- 
nes eorum praedicto coenobio benigniter concessit. 
Tituli quoque principaUs privUegio Uticensem eo- 
clesiam insignivit, ut libera et ab omni extranea 
subjeclione perpetuum maneat immunis. De ele« 



Ernaldo ; et quae inibi habebat ia suo dominio , ctione autem abbatis loci ejusdem, lolum concessit 



terram Wariui , et lucum Landigulae ; et in Yer- 
nuciis^ terram Burnendi, et duos piscatores de 
Ternaato ; et in Monasteriolo tres furnos et unum 
burgeasem«.Deinde WiUeUnus, fiUus WazsceUni de 
Ponie Ecchenfredi , dedit praefato coenobio eccle- 
siam Beatae Mariae, et quaecunque Osberaus prcsby* 
ler tenebat cum redecima telouei, et decimam 
molendlnorum seu carrucarum, quas ibi et ubi- 
cunque habebat , et habitums erat ; in RoilviUa 
eam partem , quam habebat ipse. 

Posiea Rodbertus, Helgonis filius, consentienti- 
bus et eondonantibus ejus dominis, Wilieimo seili* 
cet atque Rodberto, cum fiUis ac nepoiibus eorum. 



consilio fralrum, saiva tamen r^ularis discipliiiae 
ratione, id est ut non amiciliae , aut consanguini* 
tatis, aut certe pecuniae amor vota eiigentium c<»'- 
rumpat. Denique praetaius princeps in fine testa- 
menti hoc inseruit, et his iUud verbis corroboravil : 
c Hanc donaiionis cbarlulam ego Willelmus Vor« 
mannorum comes scribi feci , et manibus archiepi- 
scopi Rothomagensium et episcoporum, abbatum- 
que ac principum, quorum nomina et signa sub- 
ter scripta habentur, sub excommunicatione con- 
firmandam tradidi, quatenus inconvulsa et astipu- 
lata hinc et in reliquum permaneat, ut si quis eam 
infriugere prsesumpserit, aut aliquid per se vel per 



• ecclesiam Sancii Martioi super fluvium Waioli j) alium quocunque ingenio damuum inferre voluerit. 



monachis praefati ccenobii vendidit» et in eodem 
loco terram presbyteri cum alia terra octo carru- 
carum, quam emerunt noa modico pretio. Dedit 
etiam medielatem monasteru de Sappo Andreae cum 
terra presbyteri, et medietatem terrae suae totius 
viUae. Rodbertus vero filius TeodeUni dedit aUam 
ejusdem monasterii medietatem cum medietate to- 
tius vUlae. 

Denique ecclesiam Sanctae Mariae de Bosco, a 
supradicto coenobio prisco tempore constructam , 
cum silva ibi praesente comparavit Theodericus ab- 
bas a WiUelmo et Rodberto fiUis Rodulfi cogno- 
mento Fraisnei, decem et octo libris^ sicut tenue- 
u% eam qnidam moaachus nomine Placidus. Prae- 



ex auctorilale Dei el omniuni sanctorom omnl 
Christianilate (si non emendaverii) excommunica- 
tum, et in aetcrnum maledictum se noverit. > His 
dictis Wiliehnus dux signo crucis chartam signa- 
vit. Deinde subscripserunt Malgerius archiepisco- 
pus Rotboraagensium» filius Richardi Gunnorid» 
ducis Normannorum ; Hugo episcopus Lexoviensis, 
filius Willeimi comitis Aucensis ; Odo episcopua 
Baiocensis, uterinus fraier WUlelmt ducis ; Willel- 
musepiscopus Ebroicensis, fiUus Gerardi Fleitdti; 
Qislebertus abbas Gasteliionis , WiUelmus et Rod- 
bertus et Rodulfus filii Geroii ; nepotes eonim 
Hugo de Grentemaisniiio, Rodbertus el Emaidus 
et WiUelmus filiMsWasceUni* Rodulfus de Toenio» 



Sii 

RodulAis TaisoD 
Willelrous Osberni filius, Ricbardus de Belfou, 
Ricbardus de Sancta Sbolastica, e( alii quamplu- 
res Nonnanniae procerum , qui in saltu Leonis, ad 
curiam ducis super flumen Loiris, ante ecclesiam 
Sancti Dionysii aggregati sunt, et Uticensis eccle- 
siae testamenium anno Domiiiicse Incaniationis 
lOoO indictione iv conOrmaverunt. 

Eodem anno, Rodbertus de Grentemaisnilio sse* 
cularem habitum mutavit, et sub regimine Tbeode- 
rici abbatis apud Uticum monachile schema sul)iit. 
Hic nimirum (ut supra tetigimus) Rodberti de Greu« 
temaismlio strenuissimi baronis OUus fuit, ei Had- 
visa Geroii Olia procreatus. In iufantia litteras af» 
fatim didicit, quaruro inter sodaies tenaci merooria 



HISTOHLi ECCLESIASTICA. - PARS II. — LIB. lU. 84G 

Rogerius de Monte*Gomeri , A quenter ad laudem Dei resoWit. Hoc volumen 

Emma conjux Elderedi regis Anglorum Rodberto 
Rothomagensium arcbiepiscopo fratri suo prae- 
sentaverat , et Willelmus ejusdem praesulis filius 
de caroera patris sui familiariter sustuierat, di- 
lectaeque suae conjugi Hadvisae oroniroodis placerc 
volens detulerat. Alia quoque mulia bona prae- 
falus vir ecclesiae suae acquisivit» et tam in or-^ 
nantentis ecclesiasticis quam in necessariis subr, 
sidiis procurandis fratribus acceptabilis fuit. 

YH. Sequitur historia Utieen$i$ monasterii. Theoderv- 
cus abbas, , 

Yenerabius autem Theooencus abbas monastir 
cae religioni ferventer insistebat, e^ sibi comroissae 
iosigniter viguit. Sed )iostquam annos adolescen • ^ congregationi verbis et operibus prodesse studebat 
tiae attigit, spretis litterarum otiis, ad arroonmi lar 
borem cucurrit, et YVillelmi ducis arniiger v annis 
exslitit. Deinde ab eodero duce decenter cst arrois 
adornatus, et roiles eflectus pluribus eieniis nobi- 
liter honoratus. Consideratis autem mortalium 
casibus, elegit magis in domo Doroini abjeclus 
manere quam in tabcrnaculis peccalorum ad tem- 
pus ut fenum florere. Nam saepe recolebat saecula- 
ris miiitiae pericula, quae pater suus, aliique innu- 
merabiies eiperti sunt, qui dum bostes fortiler in- 
Taserunt, incidenles in laqueum qnem aliis para- 
bant occubuerunt. Rodbertus eniro pater ejus cum 
Rogerio de Toenio contra Rogerium de Bellomonte 



Hic fuil natione Normannus, de provincia Talo- 
giensi (41)oriundus,statura roediocris, eloquio sua- 
vis , facie rubicundus, sacris litteris eruditus et ab 
infantia usque ad canos divino cullui mancipatus. 
Sed sicut zizania in mcsse triiicea importune 
oriuntur, quae tempore messionis a diligenti mesi- 
sore fuiiditus eradicabuntur, ignique non parcenli 
Iradentur,sic01ii nequam succrescentes agniini pio- 
rum inseruntur, sed a justo Judice pra^.Onito tcropor^ 
detegentur, meritisquesuppiiciis districte subdentur. 
Sub praefato abbate monacbus quidam nomine Rq- 
roanus in Uticensi grege conservabatur, qui i^- 
stinctu daemonis staminia , femoralia et calcra 



dimicavit; in quo confliclu Rogerius cuin Oliis suis g huiusraodi furabatur, Qui dum a Paire Tlicode- 

Eiberto et Elinancio peremptus est, et Rodbertus 

in intestinis letbale vulnus suscepit. Inde revectus 

iribua sepliroanis supervixit , terramque suam Oiiis 

6uis Hugoni et Rodberto divisit. Deinde xiv Kal. 

Jiilii [1050] d^functus est, et secus ecciesiam San- 

ctse Mariae ^pud Nuceretum sepultus est. Inde Rod- 

bertus Olius ejus permotus est, et meliori militia 

exerceri nisus est. Ccenobium itaque in praefata, 

villa, sicut satis supra dictum est , pro salute sua 

suorumque statuit construere, eique totam partem 

patriroonii sui, Hugone fratre suo consentiente , 

iiberaliter submiitere. Sed, mutato consiiio per 

YVilleimum Geroii avunculiim suum, facto gene- 

rali testamento, cum Hugone fratre suo, de rebus 



rico, cur talia facinora perpetraret, expius cor- 
riperetur, omnino furtum se fccisse dcnegabat. 
quod roultoties paulo post conOlebatur. Qiiadam 
autem nocte, dum in iecto suo jaceret, nrreiitus 
est a daemonio, vehementerque vexatus. Ilunc cuin 
monachi borribiliter clamantero audirent, ad euin 
accesserunt, illuroque propulsantes, et aquaro be- 
nedictam super ilium spargentes, vix aliquando ^ 
vexatione daeroonica eruere quiverunt. Qui ad se 
reversus inteiiigit propter furta quae egerat diabo- 
luro taiem poiesiatem super se acceplsse, proniisil- 
que quod ab hac nequitia de caetero custodiret s^. 
Sed postea more canis ad suum vomitum reversiis 
est; unde capitiam illi abbas Theod^rirus abscidi 



quas supra memoravimus, venit Uticuro, ibique se- ^ fecit, euroque de coenobio expelli. Ejectus aulem 



cundum Begulam Sancti Benedicti devote professus 
est moniicbatum. Multos labores pro subventione 
pauperis ecclesiae sustinuit,opesque parentum suo- 
rum, qui divitiis abundabant, roultoties rapuit , et 
pro saiute eorum ad subsidia Odelium cbaritative 
dislribuit. Hadvisae namque matri suae datis lx li- 
Lris Rodomensium, subripuit mariagium suum, hoc 
cst Noer llainardi, Yetus Maisnil, Tanesiam et 
Maisiiil Dode, et Uticensi tradidit ecclesiae. Tiinc 
etiam magnum psaiterium variis picturis decoratum 
dono matris suae Uticensibus contuiit; quod usque 
^odie monacborum concio psaimodiis intenta fre- 



de collegio fratruro, iter, ut dicunt, in ierusalein 
arripuit; sed oronino nescimus qu^Iem postea Onem 
sortitus fuerit. 

Quidam presbyter, Anseredus nomiiie, in tcrritu^ 
rio villae, quae Sappus dicitur, commanebat, qui 
vitam levem pluribus modis ducebat. Hic dum ab 
aegritudiuis incororoodo fatigaretur, a roonachis su- 
pradicti coenobii habitum Sancti Benedicti sibi dari 
poposcit. Quod cum adeptus fuisset, ad ccenobium 
estdeiatusatque ininflrmaria positus.Quipostquam 
ab eadem aegritudine convaluit, illam levitatem* 
quam in sxculari conversione agiiaverat, in quaii- 



(41) llodie Ta/tif. 



W7 



ORDERICI yiTALlS 



UB 



t«m polerat, resiimebat. Et sicut qiiidamsapiens de . militare vis. Si potes obserrare, ingredere; «i vero 
* . *^ -. . ^ «^-. ^«i^c liiw^r ai«rpdft. » Nolebat emm aUqueDi 



talibus dicit : 

Caelum, non animam mutat, qui trans mare cur- 

[ritiii). 
Istehabilam tanlummodo, nonmores mutavit. Cujus 
vitam el conversationcm cum abbas Tbeodericus 
valde reprehensibilem cerneret, illumque sacrum 
ordinemodiohabere audiret (mandaveratenim patri 
$m et matri ut ipsum calumniarentur, et de mona- 
$terio extrabereut), timens ne illius miseria alii 
fratres vitiarentur, apostolicum praeceptum in illo 
«dimplere voluit, ita dicentis : Auferte malum ex 
^obis [I Cor. v, 15). Et illud : Infidelis si discedit, 
4v.cedat (l Cor. vii, 15). Permisit ilaque illum de 
coenobio etire et ad sseculum redire. Qui peccalis 



non poles, liber discede. » Nolebat enim aUqueai 
hujusmodi hominem vi retinere. At ille in sua per- 
tinacia male induralus de coenobio exivit, el habi- 
tum saecularem, quem reliquerat, rcassumpsil. 
Cumque ecclesiam de Sapp<», quam monachis de- 
derat, iierum accipere voluissel, Hugo de Grenle- 
maisniUo, qui tunc honorem de Sappo obtinebai, 
ei non permisit. Qui Friardellum ad suos pareoltfs, 
erat enim de bonis parentibus, abiil, et postea fero 
j\ annis ibidera vixit. Nunquam tamen poslmodum 
inlegre fuit sanus, sed assiduis faiigabatur inftraii- 
tatibus. Denique cum mortem sibi imminere cer- 
neret, et aeterna propter aposiasiaj reatum suppU- 
cia meluerel, abbati Mainerio, qui post venerabilem 



pUcavit ut babitum S. Benedicti, quem peccatis 
suis facienlibus reliquerat, sibi redderet. Queio cum 
adeptus fuisset, tribus hebdomadibus supervixil et 
ibidem vilam finivit.Infirmitas enim UUus lam graTia 
erat, quse oflicio muliebri carerenon poterat;ideoqiie 
vivus deferri nequivit ad monasterium unde disces^ 
serat. 

In diebus WUlelmi ducis Normanniae, Ivo fiUa» 
Willelmi Belesmensis Sagiensem episcopatum rc- 
gebat, et hjereditario jure ex paterna successiODCt 
fratribussuis WarinoetHodberto atque WiUehno 
deficientibus, Belesmense oppidura possidebat. Hic 
crat Utterarum peritus et corpore decorus, sagax 



suis peccata accumulans, cuidam muliercul» se B Tbeodericum quartus idem rexil ctenobium, sup- 

ipsura copulavit. Sed cum illa ei non sufficeret, ' •., ^ o » li^*. «..««» hu^m^^^m^ 

^lteram vocabulo Pomulam in amorem sui ascivit, 
pactumque , ut secum ad Sanctum iEgidium illam 
deduceret, cum ea fecit. Yolebat enim parentibus 
et amicis suis incognitum esse quod eam diligeret. 
Cumque ilU mulieri iocum designassct ubi simul 
jungerentur, pariterq,ue proficiscerenlur, cum qui- 
busdam peregrinis ad Sanctum iEgidium euniibus 
Iter arripuit. At, iUa ipso ignorante, abhac paclione 
resiluit,et alleri clerico se sociavit. At vero Ansere- 
fius, cum ad locum quem mulieri designarat, per- 
Ycnisset, eamquenonreperisset, dixit hiscum qui- 
l>us gradiebatur : c Oportet me ad domum meara 
Tcverti, quiaremmihinecessariamoblivionitradidi. etfacundus, facelus, muUumque jocosus. Clerlcos 

Yos vero in eundo moras innectere noUte, quia ce- - •^-- - — *--- «•:— «.««Kof ^ intAi- rvwni^ 

lcriter prosequar vos. > Qui cum domum, in qua 
lUa mulier manebat, nocte ingressus esset, iuvcnii 
illos discumbentes. At illa statim dilectori suo ad- 
ventum ejus intimavit. Qui securi manu arrepta iu 
capite Ulum percuHsit, et exanimem reddidit. Deinde 
iu saccum intromisit et iongius pertraxit, atque 
bumo cooperiens occuluit. Qui cum post multos 
dies inventus fuisset, denudaverant enim eum he- 
fiiise et coxam ilUus et tibiam comederant, tantua 
fetor de eo ebuUiebat ut nuUu$ ad eum accedere 
posset. Nam per fetorem, qui longius sentiebatur, 
inventus est. Et accipientes eum pater ejus et roater 
qiri plus caeteris amabant,exlra polyandrum ecclosise 



et monachos ut pater filios amabat, el inter praeci- 
pnos amicos abbatem Theodericum venerabiUter 
colebat. Sanpe conveniebant ad privata coUoquia. 
Nam Sagiorum urbs septem solummodo leucis dislai 
ab Ulicensi abbatia. Prasfaii praesulis neptem, no- 
mine Mabiliam, Rogerius dc Monte-Gomerici Oxi- 
mensium vicecomes in conjugium habebat ; per quam 
magnam parlem possessionis Willelmi Belesmensis 
obtinuerat. Qui praedicii ponlificis inslinctu et con- 
silio ecclcsiam S. Martini apud Sagium Theoderico 
abbali S. Ebrulfi tradidit, eumque ut ibidem cceiKV- 
bium monachile consirueret, cum conjuge suasum- 
mopere rogavit. Al ille haud segniter assignatum 
opus in nomine Domini inchoavit, ibique Rogerium 



i|ui piu9 \i«xiv%iKi9 aujauaii*,^Ai.i« |/v»tjwii%«i uiii «.x,*.»» 01»*. opus lu nomme i/oniiiii iiiunuaYn., iun|w »»wgw.«— . 
sepelierunt. Ecce quaU morle isie mulctatus est, qui d \jticensem monachum sacerdotem et Moriuttm et 

A<1 «<MA«(IS wrArk.t AtArM «a.Ii^wa «VKkltiif /■Itntin inlAi^ OA^v/lO .n .'. . ■• .1:^^:^..1Sm a..S« AAnetif ■llf 



ad saeculi vanitatem re«Ure maluit quam inter servos 
Dei vitam ducere, per quam posset ad coeleste re- 
gnum conscendere. 
^ AUus presbyter, Adelardus nomine, cum per in- 
firmiiatem habitum monachicum sumpsisset, ec- 
ciesiam de Sappo cum decima, quam in feudo tene- 
bat, Deo et S. Ebrolfo ac monachis ipsius in per- 
petuum possidendam tradidit. Qui postea, cum ad 
sanilatem rediisset, poenitere de eo quod egerat 
coepit atque ad saeculum redire statuit. Quod cum 
fibbas Theodericusaudisset, Regnlam S. Benedicti re- 
(^itari eidem fecit, dixitque iUi : c Ecce lex, sub qua 



Engelbertum, aliosque ex discipuUs suisconstituit. 
Ipse quoque saepius eumdem locum visitabat, et 
aliquando tribus seu quatuor scptimanis commane- 
bat, et incoepli operis perfectioni, pro amore Dei et 
ulUiiate sequentium, totis nisibus insislebat. Pne- 
fata vcro Mabilia multum erat potens el saecularis» 
callidaetloquax, nimiumque crudeUs. Valde tamen 
virum Dei Theodericum diligebat, eique, licci aUis 
religiosishominibusnimis duraesset, inquibusdam 
obediebat. Rodbertum quoque de Belesmia primo- 
genitum filium suum, cujus crudelitas In diebus 
nostris super miseras plebes nimiam efferbuitt ipfti 



(48) l^«8 • Coelum^non animum, mutant, qui trans marecurrunt. HoR. E^>. I, xi, 27. (LePi^vostX 



U9 HISTORiA ECCLESIASTICA. — PARS II. - WB. UI. W» 

et Rogerio, aliisque monacbis apud Sagium com- A sacriflcate. Otia Telut lethale Tlrus totis nisibos 

devitate, quia,sicut sanctus Pater noster Benedictus 



morantibus, ad abloendura sacro baptismatis fonte 
obiuKt, 

Yera charitas illum, in quo regnat, bonis facit 
amabilem, et perversis formidabilem. Ideo ssepe 
nominalus abbas a bonis merito diiigebalur, et a 
pravistimebatur. Exterioresenim curas, in quanlum 
potcTat, dcvitabat, seseque divino cuitui ferventi 
sednlitate mancipabat. Assiduus nenipe in oratio- 
uibus erat» et iu opere manuum quod. sibi compe- 
tebat. Nam ipse scriptor erat egregius, el inclyla 
insil» sibi ariis monumenta reliquit Uticanis juve- 
nibus. Gollectaneum enim et Graduale ac Antipho- 
narium propria manu in ipso coenobio conscripsit. 
A sociis etiam suis, qui secum de Gemmeiico vene 



dicit: Oliositdi inimicaest animw, Illud etiam ssepe 
Yobiseum revolvite quod in Vilis Palrum dicilur a 
quodam probato doclore : quia unus solummodo 
daemon lentando vcxat laboranlem in bonis mona- 
cbum ; mille vero daemones iropugnant otiosum, in<* 
nunierisque lentationum jaculis undique stimulatum 
cogunt fastidire monasteriale claustrum, etappetera 
daninosa sseculi spectacula, et noxiarum ezperien- 
tiam volupiatum. Et quia largis sustentare pauperes 
eleemosynis non potestis, quouiam terrenas opes 
non habetis, nec ingentia lempla, sicuti reges aliique 
potentes saeruli faciunt , erigere poteslis, qui regu- 
laribus claustris septi, omnique potesiate privati 



rant, preliosos divinx legis codices dulcibus monitis B eslis; saltim, secundum Salomonis hortatum, omui 



exegit. Nam Rodulfns nepos ejus Eplaticum scripsit 
et Missaie, ubimissa in conventu quolidie canitur; 
IJago autem socius ejus exposiiionem super Eze- 
chieiem et Decalogum, primamque parteoi Mora- 
lium ; Kogerius vero presbyter Paralipomenon , 
librosque Salomonis, tertiamque partem Moraliura. 
Praefatus itaque Palerpersupradictoselper alios, 
quosad hoc opus flectere poterat, antiquarioa, octo 
atnnis, qaibus Uticensibus praefuit, onines libros 
Yeteris et Novi Testamenti, omnesque libros facun- 
(lissimi papae Gregorii Uticensiuin bibliothecas pro- 
cur^vit. Ex ejus etiam schola exceilentL^s librarii, id 
est Berengarius, qui postmodum ad episcopatum 



ciistodia corda veslra servate, Deoque placere totis 
nisibusindesinenter contendite. Orate, legite, p8al« 
lite, scribite, aliisque hiijiismodi aclibus insistite» . 
eisque contra dseiuonum tentainenta vos sapienter 
armate. t 

Talibus monitis Pater Theodericus diseipulos suos 
instruebat, e( argiiendo, obsecrando, increpando, 
ad bonuni opus vigilanter incilabat , ad quod ipse 
prius tam orando quam scribendo , vel alia bona 
faciendo consurgebat. Pro hujusmodi studiis a qui- 
busdam blasphemnbatur monachis, qui mundiales 
curas divinis pr;vponebant olliciis. Proh dolor! unde 
. illum venerari debebant, inde magis illi detrahe- 



Venusiae provectus est, Coscelinus et Rodulfus, ^ bant. DicebaiU euim : • Talis homo non debel abbaa 



Bemardus, Turcbetillus clRichardus, alii(|ne plures 
processerunt ; qui tractatibus Hieronymi e^ Augu- 
6Cini, Ambrosii et Isidori, Eusebii et Orosii, allo- 
rumque dortorum bibliolhecam Sancti EbrulO re- 
pleverunt, et efemplis suis ad simile studium secu- 
turam juventutem salubriter exhortati sunt. Hos 
Tir Domini Tbeodericus docebat, et saepe commouo- 
bal ut vagae menlis otia omnino devitareiit, quae 
corporietanimaevaldenociYa esse solent. Hoc etiam 
m referre solitus erat : c Quidam frater in mona* 
sterio quodam de multis transgressionibus mona- 
filicxinstitutionis reprehensibilis exslitii; sed scriptor 
erat, etad scriliendum deditus, quoddam ingcns to- 
luroen divinae legis sponteconscripsit. Qui poslquam 



esse, qui exVeriores curas nescit, negligitque. Unde 
vivent oralores, si defeceriut aratores ? Insipiens 
est qui plus appetit in claustro legere vel scribere, 
quam unde fratrum victus exbibeatur procurare. > 
Hsec itaque et his similia quidain superbi diceliant^ 
et servo Dei plures injurias faciebant. Sed Willel- 
nus, filius Geroii, pro sanctitate ejus euni sempec 
observalKit, et tumuUus insurgentium, quos hie not 
mtnare nolo, competenti severiiate compescebat , 
atque pro viro Dei contra omnes quereias intus et 
foris ratiocinia prompte reddebat. Post aliquot 
temporis praefatus heros pro utiiitatibus Uticensi^ 
ecclesiae iii Apuliam ire decrevit; quo abeunte, nec 
postinodum redeunte, vir Dei Theodericus in Nor-^ 



defunctus est, anima ejus ante tribunal justi Judicis D piannia valde desolatus remansit. 



ad examen adducta est. Gumque maligni spiritus 
eam acriler accusarent, et innumera ejus peccata 
proferrent, ss^ncti augeli e contra librum, quem 
idem frater in doino Dei scripserat, ostentabant ; 
et singiliatim litteras enormis iibri contra singu^a , 
peccata computabant. Ad postremum una soia liltera 
numerum peccatorum excessit,; contra quam daemo- 
Hiim conatus uullum objicere peocatum pravalu!(. 
Clementia itaque Judicis fratri pepercit, animamque 
ad proprium corpus reverti praecepit, spatiumque 
corrigendi vitam suam benigniter concessit. Hoc, 
charissimi fratres, freqiienter cogitate, et ab ina- 
nibus noxiisque desideriis corda vestra eroundate, 
ipanuumque vestranim opcra Domino Deo jugiter 



Sicut bonis valde displicet vita malorum, sic 
pravis moribus gravis esse solet vita bonoruro. 
Unde sicut Imni divino spiritu inflammati pravo^ 
^d rectitudinem multis modis student incitare, sic ' 
perversi, daemonica malignitate instigati, rectos a4 
pravitatem frequenter nituntur incurvare. Et quanir 
vis eos non possint funditus prosternere, nonnuu- 
quam tamen solent eos in via Dei pertorl)are, di-r 
versisque modis vexando plerumque in operationo 
sancta tardiores efficere. Sic quidam infandi homi^t 
nes, dum Uticensis ecclesia consurgeret, et in bonin 
operibus aucta coram Deo et hominibus elTulgereti, 
coeperunt varias simultatum causas contra ipsaiq 
coiligere, et turbatis rebus, (^uae ad victuip el v^fttW 



Ml ORnEKlGl TITAUS 151 

tum el agapcn servoram Dei dat» erant, ipsam A vcnabatur, occidit. Pro quo reatu a facie ejus prfus 

in Britanniam , deinde in AngUam , peslremo Beno- 



Afiiigere. Sed benignus Jesaa^ qui esl Tems Ecclesiae 
sponsus, quamvissaevirent ad deprimendam Ecclesiae 
iiavem maris Quctus, ipse mirabiliter emicuit in 
ereptionesuorum, comprimendocontrarios conatus. 
Quid tunc temporis contigerit Mabili», Willelmi 
Talavacii filiae, veraciter expiicabo, licei praepostero 
ordine. Ipsa, dum apud Ulicum in initio monasticus 
ordo regulariter servaretur, et omnibus advenien- 
ttbus charitatis ofiicia, ut bactenus ibidem mos est, 
•xhiberentur, propter odium, quod erga fundatores 
iiiius ccenofoii ferebat, plures molestias nequiter 
excc^itatas eidem loco inferebat. Quippe contra 
Geroienses pater ejus et ipsa, omnisque illius pro- 
genies din perdurans odium habuerunt. Unde quia 
Rogerius de Monte-Gomerici, vir ejus, monachos 
amabat et honorabat, nec ipsa eis aperta malitia 
nocere audebat, crebrius cum muilitudine militum 
quasi hospitandi gratia ad roonasterium divertebat; 
fiicque monachos , qui paupertate in stcrili rure af- 
fligebantur, gravabat. Quondam cum ibidem cum 
centum militibus hospiturctur, et a domno Tbeo- 
derico abbale redarguerctur cur cum lanta ambi- 
tione ad pauperes cccnolHias venisset, eamque ad- 
moneret ui ab hac stullitia se coerceret, iila inflam- 
mata respondil : c Majorcm numerum militum 
adducam de cxtero quam adduxi. i Ad haec abbas 
ait : c Gredc mihi ; nisi ab hac improbitate resipue- 
ris, quod nolles patieris. i Quod et ita contigit. 



ventum cum filiis et nepotibiis aufugit. Hic primas 
Normannorum sedem in Apulia sibi delegit , et a 
principe Beneveutanorum oppidum ad manendum 
sibi suisque haeredibus accepit. Deinde Orogo qui- 
dam Normannus miles , cum centum miiilibus in 
lerusalem peregre perrexit ; quem inde revertenlem 
cum sociis suis Waimalchus dux apud PsalemuBi 
aliquantis diebus causa bumanitatis ad refoeillu- 
dum retinuit. 

Tunc viginti millia Sarracenorum Italico littOTi 
applicuerunt, et a civibus Psalernitanis tribotiim 
cum summis comminationibus exigere coeperanC. 
Duce autem cum satellitibus suis vectigal a civibus 
coUigente , de classe egressi sunt , et in herbosa 
phiniUe , quse inter urbem et mare sita est, ad 
prandium cum ingenti securitate et gaudio resede- 
runt. Gumque Normanni hoc comperissent , du- 
cemque pro leniendis barbaris pecuniam eolligere 
vidissent , Apulos amicabiiiter increpaverunt quod 
pecunia sese ut inermes viduae redimerent, non at 
viri fortes armorum virtute defenderent. Deiode 
arma sumpserunt, Afros seeure veciigal exspectanr 
tes repente invaserunt , muliisque millibus fusls, 
reliquos cum dedecore ad uaves aufugere compu- 
lerunt. Normanni itaque aureis et argenteis vasis , 
aliisque spoliis multis el pretiosis oimsti redi- 
erunt, multumque a duce , ut ibidem houorifice re- 



Nam in subsequenti nocte passio illam invasit, et Q manerent , rogati sunt ; sed quia revisendr palrian 



fortiter vexare coepit. At illa mox inde sese jussit 
efierri. Qnai dum fugere de terra Sancti Ebrulfi 
territa festinarct, et ante domum cujusdam burgen- 
sis nomine Rogerii Suisnarii transiret, inde quam- 
dam infantulam lactentem assumi praecepit, orique 
ejiis mamil!am suam, in qua maxima parsinfirmi- 
tatis collecta erat, ad sugcndum tradidit. Infans 
itaque suxit etpauio post mortua est; mulier vero 
convalesccns ad propria reversa est. Postea fere 
XV annis vixit, sed Uticum, postquani ibidem, slcut 
snpra diximus, flagello Dei castigata cst, nunquam 
adire praesumpsit, et ne habilaloribus illius cocni)bii 
nllaienus noceret seu prodcsset, toto nisu se custo- 
divit, quandiu in aerurano^is hujus vitsc felicitatibus 



cupidi erant, poscentibus non acquieverunt. Atta- 
men promiserunt ei quod ipsi ad eum redirent, 
aut de electis juvenibus Normanniae aKquos ei cito 
mittercnt. Postquam vero natale solum attigerant» 
multa quae viderant et audicrant, vel fecerant, sea 
passi fuerartt , compatriotis suis retulerunt. Deinde 
quidam eorum promissa complentes reciprocato 
cal!e Italiam repcdarunt, exemploque suo leria 
multorum corda ad sequendum se excitaruut. Nam 
Turslinus cognomento Gitellus et Ragnulfus , Ri- 
chardus Anschetilli de Quadrellis filius, filiique Tan- 
credi de Alia-Yilia , Drogo videlicct atqu6 Umfri- 
dus, Willelmus et Hermaimus, Rotbertus cogno* 
mento Wiscardus et Rogerius et sex fraires eorum , 



postea vixit. Abbatem tamcn Theodcricum dilexit, ^ Willelmus de Monasteriolo et Ernaldus de Grente 
eique magis quam Uiicensi ecclesix cellam S. Mar- 
tini, ut per anticipationom diximus, commendavit. 



Ylll. Migrationes Normannorum in Apuliam, Prim(B 
eorum ibidem sedes. AnuhetiUu$ monachu$. 

In sede apostolica Benedicto papa residente, Sar* 
raceni de Africa in Apuliam navigio singulis annis 
Tcniebant , et per singulas Apulia& urbcs vcctigal 
quantum volebant a desidibus Langobardis et Grae- 
cis Galabriam incolentibus impune accipiebant. 

llis diebns , Osmundus > cognomenlo Drengotus , 

Wiitelmum Repostelium , qui sese de stupro filia; 

ejus in audientia optimatum Normannias arroganter 

- jactaverat , inter manus Rotbcrti ducis m silva , ui>i 



maisnilio , aliique multi Normanniam reliquerunt , 
et Apuiiam non simul, sed diversis temporibus, 
adicrunt. liluc autem pervenientes , primo quidem 
Waimalchi ducis aliorumque potentum stipendiarii 
contra paganos facti sunt ; posteaque , exortis q[ui- 
busdam simultatum causis , eos quibus antea ser* 
yierant impugnaverunt , et Psalernum atque B^- 
rum , Gapuanque cum tota Gampania et Galabria 
virilibus armis sibi subegerant. in Sicilia qaoqoe 
Panormum , urbemque Gathanensem , castramqne 
Joannis, cum aliis urbibus et praeclaris oppidisv 
quae usque hodie haeredes eorum possident , obti- 
nuerunt. 
Inter Normannos » qui Tiberim (ransierant, Wil- 



ttS 



HISTORIA ECCLESUSTICA. - FARS II. — LIB. HI. 



m 



leloitts de M ODasteriolo , WiUelmi Geroiani flliud , A cens , aunim et pallia pretiosa » caliceiuque argeu* 



maxime floruit, et Romani exercitus princeps mi- 
litiae factus , vexillum Sancti Pelri gestans Uberem 
Campaniam subjugavit. Hic Uticensibus quorum 
frater et amicus erat , et quibus plura antequam 
de Normannia migrasset, ut supra diximus, dede- 
ratf mandavit ut ad se legaium Gdelem mitterenl 
pro deferendis muneribus quae eis praeparabat. Hoc 
Wilielmus pater ejus ul audivit , sese ad banc le- 
gationem pro utilitale sanctse Ecclesise libenter 
prssentavit. Inde Theodericus abbas et laetus et 
tristis eflectus est ; Ixtus , pro tanta senioris de- 
irotione , qua fervebat , et quae eum tam laborio- 
sum iter arripere monebat ; trislis , pro magno 
ftolamine quod in praefato seniore amiltebat , quia 



teum aliasque pretiosas species prolulil, diligenter 
numeravit et Anschetillo iradidil. Non multo post » 
ingravescenle morbo , nobilis heros iu confessione 
Christi Nonas Februarii mortuus est , et in ecclesia 
Saucti Erasmi episcopi et martyris , ubi sedes est 
episcopalis, honorifice sepultus est. Deinde An- 
scbetilius et Theodelinus Gallias adierunt , et ad 
propria prospere reversi sunt. Post aliquot dies 
Ansch^tillus Uticum adiit , fratribus obitum domni 
Willelmi et sociorum ejus nuntiavit , sed de com* 
missa sibi pecunia,quam inusus suos jam nequiter 
ipse distraxerat, omnino tacuit. Coenobitae autem» 
audita morte fundatoris ecclesiae suse, nimium 
contristali sunt, precesque et missas et alia bene* 



dd onme opus bonum promptus existebat. Deoique B ficia pro anima ejus Deo , cui vivunt omnia, fide- 



vir Dei et Rotberlus prior, totusque couventus, 
domnum Willelmum Deo commendaverunt , eique 
Gunfridum peritissimum monacbum,et Rogerium 
Gemmeticensem egregium scriptorem , aliosque duo* 
decim honorabilesjamulos associaverunt. IUe au- 
tem , transcensis Alpibus , Romam petiit ; et inde 
iter carpens in Apulia fiiium , aliosque amicos et 
aOines ac parentes inf enit. Qui viso eo valde gavisi 
sunt , eumque cum magno honore aliquo tempore 
secum retinuerunt*, eique ad sustentationem EcclC' 
siae t pro qua mendicabat , multa et magna munera 
dederunt. Ipse vero egenis fratribus suis festinan- 
ter subvcnire voiens, Gunfridum monachum cum 
magno censu remisit ; sed occulto Dei judicio aliter 



liter obtulerunt, quae successores eorum utque 
bodie ferventer observare salagunt. Anschetiilo 
domum suam repetente , Theodelinus socius ejus 
Uticum venit , et a monachis qoid sibi de Apulia 
delalum fuisset inquisivit. Cumque nil nisi mcero- 
ris nuntium de morte amicorum eis delatum esse 
comperisset, obstupuit ; et omnem rei veritatem de 
omnibus quae sibi prospere vel adverse contige- 
rant iu pcregrinatione intimavit. Mox Theodericut 
abbas Aijscbetillum ascivit , commissamque pecu- 
niam ab eo repetiit. At ille primo negare coDpit^ 
sed postmodum a Theodelino convictus rei verita- 
tem recognovit. c Pecuniam, inquit, quamreposci- 
tis , a domino meo Willelmo suscepi ; cujus ali* 



quam sperabatur evenit. Nam Gunfridus Romam ^ quam parlem ad usus nostros distraxi » partem 



▼enit, ibique in monasterio Sancti Pauli apostoli 
hieinare decrevit. A Romanis autem , pro cupidi- 
tale auri quod ferebat , veneno infectus est ; sicque 
\enerabili$ peregrinus in confessione Christi Idus 
Decembris defunctus est, Willelmus quoque non 
niulto post iter redeundi cum ingenti pecunia iuiit ; 
$ed ad urbem quae a Caieta nutrice Trojani JEnead 
▼ocatur veniens, lethiferam aegiitudinem incurrit. 
Tunc duos milites , Anschelillum de Noerio Asce- 
lini filium , et Theodelinum de Tanesia ad se vo- 
cavit , eisque dixit : c Ecce duodecim socii vestri , 
qui nobiscum alacres de Norinaniiia exlerunt, sicut 
videtis, in hac patria defuncti suut ; me quoque 



vcro Remis, consilio domini mei Rodulfi Malae^ 
Coronae, qui illic mihi obviavit commendavi. > 
Quod audientes monachi Ilemis illum bis direxe- 
ruut , prius cum Rainaldo monacho de Sappo , 
deinde cum Fulcone ad Gervasium archiepiscopum 
pro censu deposito. Praefatus autem metropolitauus 
monachum Sancti Ebrulfi gratanter suscepit ^ eum- 
que in negotio pro quo venerat adjuvit quantum 
potuit. Nam idem dum Cenomanensium episcopus 
erat, et curiam Willelmi ducis Norroannorum, cui 
valde familiaris eral , crebro expeteret , apud Uti- 
cum saepe fuerat honorifice susceptus , et cum omni 
familia sua amicabiliter habilus. Yiso itaque Fui- 



gravis morbus nunc invasit , et ad ultima iinpa- «v cone monacho , beneficia beneficiis recompens^^re 



tienter compellil. Nunc itaque libi, Anschetille, 
sub testiraonio Theodelini pecuniain quam procu- 
ravi commendo ut eam sine fraude deferas domno 
abbati Theoderico el Rotberto nepotk meo , aliisque 
nionachis Sancti Ebrulfi , pro quibus nunc exsiilo, 
Ambo Sancti Ebrulfi homines estis, eique fideni 
servare debetis. Non vos ulla decipiat cupiditaa. 
Sagaciter perpendite quod , defunctis omnibus so- 
fi\is vestris,: meritis saiicti Ebrulfi vos soli super^ 
st ites estis , fortassis ut ei hoc servitium fideliter 
exhibeatis. Uticensibus, quos in Christo sicut me- 
ipsum diligfo , ex parte mea ultimum vale dicite ; 
et ut pro me omnipotentem Dominum fideliter ex- 
orent, supplictter rogitate. » H»c et a]ia mu!ta di- 



voluit. Sed quia jam longum tempus effluxerat . et 
Aiischetillus ea quae repetebat insipienter deposue- 
rat , vix potuit rccuperare pauca et viliora ex his 
quae in Apulia susceperat. Calicem soiummodo ar- 
genteum et duas casulas , dentemque elephautis et 
ungulam gryphis » cum aliis quibusdam rebus difn 
ficulter exegit. Deinde monachi , consideratis frau- 
dibus Anschetilii, in judicio in curia Sancti Ebrulf) 
eum statuerunt ; ubi Richardus de Abrincis filius 
Turstini, aliique multi proceres ad adjuvandum 
eum fuerunt. Sed monachis rationabiliter conquc-* 
rentibus, justo judicio determinatum est ut omnein 
feudum , qyem ipse de Sancio Ebrulfo tenebat . 
amitteret. Tandem, suadentibus amicis, ulriusqu« 



158 



ORDERICl TITILIS 






156 



partts coDcardia talis facta est. AnscheiiUus reatum A giense asylum secedebat, lliiqne sex tcI ocio sepli 



suuro palam confessiis vadimonium abbati Tbeode- 
rico dedit, monacbis ut sui misererentur bumiiiter 
supplicavit, et pro recompensatione damni, quod 
illis per ignaviam suam fecerat, UUcensis biirgi 
tertiam partem , quam ex-paterna haeredltate habue- 
rat , Sancto Ebrulfo coram multis teslibus conces- 
sit ; et donationem per unam pallam e% serico, 
unde cappa cantoris facta est , supcr altare posuit« 
Ifonacbi igitur pietate moti errata sua clementer ei . 
indulserunt , el omnem reliquum feudum suum , 
praeter hoc qued amicorum persuasione obtulerat , 
benigniter promiserunt. Ipse non multo post Apu- 
Ham eipetiit , ibique occisus est. 

IX. Sequitur Utieensis monasterii et Theoderici ab- q 
balis historia, 
Antiqutts hostis nunquam cessat Ecclesise quie- 
tem variarum stlmulis tentationum impugnare, et 
per eos quos potest mundanse vanitati subjugare, 
in simplicitale catholica^ Adei prudenter vigtlantes, 
et in virtutum culmine viriliter stanles atrociter 
molestare. Unde dum vidisset regulare monaste- 
lium in Uticensi saltu, opitulante Deo, surrexisse, 
et Theodericnm abbatcm in verbo et operatione 
multis animabus juvenum atque scnum oppido pro- 
desse, exardens invidia, qua protoplastum Adaui 
per vetiti fructus gustum de paradiso expulit, Rot- 
bertum priorem contra ahbatemsuum, posl disces- 
sum Willehni Geroiani, insolenter excicavit, ma-r 



manis habitabat, et in paoe opus Dei faciebat, ho- 
'minumque salutem pro posse suo diligenter procu- 
rabat. Sic exspectabat emendationem contumeiiosi 
fralris, et impiebat Apostoli prseceptum dicentis : 
Date locum ira (Rom. xii, 19). Sed postquam raiH 
corem et scandala non deflcere, sed magis ad detri- 
menta fratrum augeri perspexit, Wiilelmo dud 
Normannorum pastoralem baculvm cum tota abt»^ 
lia reddere voluit. Dux autem, sagaci usus consilio, 
omnem hujus rei ordinationem injnnxit Maurilie 
Rothomagensium archiepiscopo, ut causam disseiH 
tionis sollicite indagaret, el quid agendum essel, 
cum cousilio sapientum recte deflniret. 

Anno itaque Don.inicse Incarnationis 1056, in- 
dictione viii, restdente in sede apostolica Yictore 
papa, Henricus cognomento Bonus imperator Ro- 
manorum, flUus Gononis iaiperaioris, obiil, eique 
Henricus lliius ejus successit et annis quinquaginta 
Tognavll. Eodem anno Maurilius episcopus, et Fol- 
berius sophista consiliarius ejus, et Hugo Lexo- 
vieiisis episcopus, et Ansfridus Pratellensis abbas, 
atque Lanlrancus Beccensium praepoaitus, et alii 
plures profundae sagacitatls viri Ulicum convene- 
rii:it, ibique soleinnitatem sanctorum apostolor 
Petri et Pauli iii Kal. Julii celebraverunt. Tunc i 
ditis et solerler discussis dissensioiium fomentis» 
Tbeodericuin abbatem ut hactenns exstiterat, 
praeesse jusserunt; Roibertum vero priorem, u( 



gnaque dissensione diu perdurante, mobiles sub- q paupcrtatem Chrisli sequeretur, patrique suo spi- 



jectorum animos graviter inquietavit. Erat idem 
R\;tbcrtus,utsuperiussatisdictum est, praeclarae no- 
hililatis, frater scilicet Hugonis de Grentemaisnil ; 
cui adhuc erat puerilis levitas et indomitum robur 
atque saecularis ambitio. in castitate atque aliis 
quibusdam sacris charismatibus eral landabilis; 
sed econtra,ut Flaccus alt 

.... Nihil est ob omni parte beatum (43). 
tn nonnullis erratibus erat reprehensibilis. Nam in 
bonis seu malis qiiae cupicbat, velox ad peragendum 
erat ac fervidus. et auditis sive vlsis quae nolebat, 
ad irascendiim febtinus, magisque praeesse qtiam 
subesse, et imperare polius quam obsecundare cu- 
pidus. Ad accipiendum atque ad dandum aperias 



rituali pro Deo humiliter in omnibus optemperareC, 
copiosa sermocinatione admonuerunL Deinde prae- 
fatis monitoribus ad propria redeuntibus, Uticensi^ 
grcx aliquautulum In pace quievit ; sed post ununi 
annum, compcrta Wilielini Geroiani morte, itemDi 
rediviva lis surrexit, et discordia, corporum ani- 
marumque saluti contraria, ccsnobiias valde tur- 
bavit. Amator autem pacis Theodcricus undique 
angustiatus est. Nam apud Saglum nequibat anl- 
niarum saluti proficere, nec cellam ibi cocplain a 
Rogerio et uxore ejus ad perfectionem erigere; 
quia ipsi pluribus saecularium rerum curis lunc 
occupabantur, ct ab inimicis suis undique impu» 
gnabaniur. Apud Uticum sibi vel aliis affatim nt 



habebat manus, et os promi)tum furori suo saiisfa- D vellet prodesse non poterat, propier importunilates 



cere inordinatls faminibus. Et quia ipse, ut dlcium 
est, excelsae generositatis lampade renitebai, et ex 
patrimonio suo coeuobium illud fundaverat, et col- 
lectis undecunqiie ad cultum Dei fratribus, subsi- 
diisque neccssariis procuratis ditaverat, ideo regu- 
|aris disciplinae jugo in novella domo coerceri non 
poterat. Frequenter iiaque Patri suo clam detrahe^ 
bat, eo quod ipse vir Dei plus spiritualibus quam 
saecularibus negotiis intendebat. Nonnunquain 
fiperte cum eo liligabat, et nonnullas ejiis consli- 
tiitiones de rebus exterioribus simpliciter faclas 
viluperabat. Uiide servus Dei plerumque ad Sa- 



quas a quibusdani potentioribus monacliis liialas 
tolerabat. 

Tandcm postquam diu secum quid secunduni 
Deum agcrct dcliberavit, omnia relinquerct etse* 
pulcruiu DominiinJcrusalem adire decrevit. Dcinde 
IV Kal. Soptembris, de Sagio,ubi tunc diu nioratus 
fuerat, Uticum vcnit ; convocatis in capituluin fm^ 
tribus voluntatcm suam aperuit, omnes admoniilt, 
absolvit, bciiedixit, Deoquc commendavil. Postes 
Luxovium adiit, et lliigoni episcopo, a quo valfie 
amabatur curam aniinarum reddidit, sicque, mullis 
Itenlibtts amicis, sanctam percgrtuatioiiem pro 



(43) IloR. Od. I. II, 16, 27. Gic: Nihil omni ex parte perfeclum at<fuc beatum, (Le Prevost.) 



5^7 HISTORIA ECCLESIASTICA, PABS II. - LIB, III. t5S 

Christo suscepil. Herberlus aulem de M«nasleriolo A praBsiilis conditam inTenerunl. CumijW ecclesiam 

introissent, ibique, prout coelestis gratia singulis 



primus monacbus, quem ipse in Uticensi ecclesia 
susceperat, cum eo peregre profectus est, et Willel- 
mus clericus, cognomenlo Bona Anima, Radbodi 
Sagiensis episcopi filius, qui succcdenti tempore 
Rotbomagensem metropolim fere xxxvi annis na- 
ctus est. 

X. Iter Theoderici abbatis in Orientem, Mors ejus, 
Indiebus illiserat quoddam bonorabile xenudo^ 
chium in conflnio Bajoariorum et Hunorum, quod 
fideles et potenles Christiani dc circnmjacentibns 
provinciis inslituerant ad susceptionem pauporura 
et peregrinorum. Tunc Ansgotus Norinannus huic 
xenodochio electione indigenarum pn^eerat. Is ni- 
mirum Rogerii Toenilis» qui Hispanicus vocabalur, 



inspiraverat , Deum orassent, Theodericus post 
multas lacrymas de oratione surrexit, et labore 
senectutis, laedioque maris, aliisque incommodit 
fractus in ecclesia anxius resedit. Tunc ab episcopa 
sibi fidissimo comite quid sibi contigisset cum in- 
lerrogarelur, respondit ; t Terrestrem Jerusalem, mi 
Pater, adire decrevi, sed credo mihi aliter a Domino 
disponi. Anxietate corporis valde crucior; unde cce- 
lestem mngisquam terrestremJerusalemappetendam 
esse arbitror. I Cuiepiscopus ait : < Ego, charissime 
frater, nunc ibo hospitium tibi procurare, et tu inte« 
rimhicsedensrequiesce.iEplscopusitaquehospitium 
sibi quserere perreiit, et Theodericus ad allare ac-* 



cognatus erat, et sub ducibus Normannorum Ri- ^ cessit, ibiquediuDeum, cuiabinfantia fideliter ser 



chardo et Rotberto nobiliter militaverat; sed li- 
more Dei compunctus omnia niundi reliquerat, et 
pcregrinationem atque spontancam paupcrtatem 
omni vita sua tenendam pro Chrislo arripucrat« 
Hic ut Tlieodericum abbatem cum sociis suis vidit^ 
optime recognovit, et aliquot diebus ut compa- 
triotas amabiliter retinuit, atque omnem humanita- 
tcm eis exhibuit. 

Interea quidam religiosus Bajoariorum pontifex 
pcregre proncisoens illuc advenit, quem hospitalis 
Ansgoius cum omnibus suis clientibus, more so- 
lito, aliquot diebus ibidem retinuit. Deinde vcnera- 
bilem Tbeodericum cum suis pcdisequis ei suppli- 



vierai, oravit. Deinde coram altari se ad OrieLtem 
prostravit, pannoscirca se honestecomposuit, supcr 
dextrum latus recubans, quasi dormire volens^ 
caput suum super marmoreum gradtim reciinavit, 
manusque super pectus in modum crucis aplavir, 
sicque KaL Augusti [1058] fidelem splritum Deo 
Creatori reddidit. 

Episcopusautem, hospitio praparato, ministrum 
hominis Dei acccersiit, eumque pro viro Dei in 
ecclesiam misit. Ille vero ut scrvum Dei defuncfum 
in ecclesia invenit, lerritus ad aniislilem rediit^ 
eventumque insperatum treniulus rctulit. Sed epi- 
scopus virum Dei tam subilo migrasse non cre^ 



citer commendavit, et quantx sanctitatis apud Deum r ^^"^* ^^^ • ^ Taedio maris, nimioque aestu bonus 



et sublimitalis erga bomines in sua patria csset, 
luGuIenter enarravit. Prabsul autem, audila viri 
sauctitate, Deo gratiasegit, eumque, ut decebat tan^ 
lum vinim, benigniter suscepit, secumquereverem- 
ter usque Autiocbiam deduxit. Ibi diversa pcregri- 
nis valuntas oborta est. Nam quidam eorum ter- 
reslre iter, ut coeperaot, usque in Jerusalem lenere 
volebant. Alii vero barbariem gentium metuentes, 
navigio per pontum ire decreverunt ; quorum cor- 
silio pontifex el abbas, aliiqne plures assensum 
praebuenint. Cumque prssul navem nautasque pe- 
ritos perquireret, et quidam religiosus archiman- 
drita coenobii Sancti Simeonis in portu Syri» 
Theodericum cum suis comitibus bonorabiliter de- 



senior valde faligatus est^ idcoquenunc in refri- 
gerio ecclesisc super frigidum mannor suavi sopore 
detentus est. Eamus nunc eum visitare. > Praesi.l 
itaque cum clericis snis in ecclesiam prccessit. 
Qui ut comparem ft*i<jm diligenter tetigit, eumque 
roorte gclidum reperit, stupens condoluit. Mox 
•mncs peregrinos, qui jam per diversa hospitia 
prandere procurabant, in ecclesia congregafi prae-^ 
cepit, indigenisque illius loci vitam defuncti pere- 
grini fideliier retulit. Illi vero, comperta ejus reli-' 
gione, gavisi sunt, et obsequia sua impensasque 
csteris peregrinis benigniter oblulerunt. Deinde 
praesul defuncto exsequias cum clericis suis per-' 
solfit, eique sepulturam ante portas ecclesiae a rc* 



linerel, Herbertus Uticensis mpnachus iler accele- D liquis peregrinis fieri jusslt llli auiem baculissui» 



randi desiderio fatigabatur, magisque per terram 
quam per mare sancta loca expctere nilebatur. 
Abbas itaque suus ei licentiam eundi quo vellet 
dedit. Itle autem ferrestre iter carpens, cum turma 
peditum usque Laodiciam pervenit, ibique vehe^ 
menter aegrotans sociis abeuntibus diu remansit. 
Et postquam vix de lectulo surrcxit, non in aritea 
pedem tetendit, sed Eois partibus relictis, occiden- 
falem Normaiiniam quantocius repetiit. 

Deinde praesul et Tbeodericus<et Willelmus Bona 
Anima^ socilque eorum in portu Sancti Simeonis 
Bavem ascenderunt, et sulcantes aequora ia Cyprum 
iosulam navigaverunt, ibique in iittore maris abba- 
liam Saiicti Nicolai confeseoris Myreorum arcbi- 



nbi pontifex praeceperat fossam fecerunt, ad de- 
functi glebam, pra;sente antislite, accesserunt, et 
deferre ad tumulandum voluerunt. Sed nuiu Dci 
ita corpus aggravatum egt, ut a loco dormitionis 
nullatenus moveri potuisset. Quod cernens episco- 
pus cum omnibus qui aderant, valde miratus est ; 
diulinoque cum sociis stupentibus quid agerent 
Cractatu potitus est. Tandem divina edoctus inspi* 
ratione dixit : c Yir iste magnae sanctifatls fuit, ef 
vita ejus ut nunc lucideroanifestatur Deo placuil^ 
Unde, ut reor, digniori loco debet sepeliri, et a 
nobiS celebriori revcrentia pro posse nostro dthei 
amodo tractari. Nunc igitur ego cum clericis pro 
amima ejiis divinae majestati persolA-am celebrati»* 



1^0 t)HDERiCl YiTALlS S60 

Dem miss»; YOs aulcm fuxla allaTC congruara ei A aliquol annos ejusdero coenobii regimen soscepit» 



sepuUuram praeparale. > At illi libenter obediere 
Jubenti. Deinde missa venerabiliter flnita, et fossa 
diligenter praeparata, tumulandum corpus sine gra- 
vamine sustulerunt, et secus aram decenier sepe- 
lierunl; ubi postmodum multi, febribus aliisque 
incommodis laborantes, meritis cjus sanati sunt. 
Uticenses autem monaciii, postquam reTcrendi 
Patris obiium relatu sociorumejusdem,Nnrmaniiiam 
repetentium, cognovcrunt, valde conlrislati sunt, et 
debitum pro anima ejus serviiium Deo fideliier 
celcbraverunt, et memoriani ejus singulis annis 
iisque hodie Kal. Augusti celebriter exsolvunt. Re- 
Hgiosa quoque instituta, quae ipse ex doctrina vene- 



aiinisque xxi et mensibus vii uliliter tenuit. 

Eodem tempore Rodnlfus» cognomento Mala» 
Corona Uticum venit, ibique cum Rodberto abbate, 
suo videlicet nepote» diutius habitavit. Hic nimi- 
rum, ut paulo superius breviter meminimus, ab 
infantia litteris affalim studuit, et Gailiae Italiaeque 
6crutando scholas secrclarum indaginem rerum in- 
signiter attigil. Nam in grammatica et dia!eciica, in 
astronomia qudque nobiliter eruditus est, et musica. 
Pbysicae quoque scientiam tam copiosc habuit ut in 
urbe Psalernitana, ubi maximae medicorum scbola 
ab antiquo tcmpore habentur, neminem in medici- 
nali arte, praeler quamdam sapientem matronamy 



rabilium abbatum Richnrdi Veredunensis et Wil- gjj^i pareni inveniret. Al, quainvis tatita lilterarum 



lelmi Divionensis atque Theoderici Gemmeticensis 
didicerat, et novellae ecclesiae ffibi commissae flde- 
liter tradideral, diligenti studio usque hodie obser- 
vanty et novitiis ad religionis conversatiouem con-^ 
Yersis solerter insinuant. 

XI. Seqnilut Uticensis historia. Robertus de Gren- 
temaisnilio^ abbas, 

Anno ab Incamatione Domini 1059 indictione xii, 
Ulicenses Rodbertum de Grentemaisnilio sibi ele- 
gerunt abbatem : rationabiliter considerantes in 
praefaii viri electione muUimodam commoditatem , 
tam propter ejus claram generositatem, quam ar- 
dentem monastice rei procurationem, et in agendis 
rebus efiicaciam et strenuilatem.Hunc itaqueconfir 



perilia pollerct, non tamen otio, sed militiae labort 
diu mancipatus est, et tam manu quam consilio in 
bellico discrimine praeclarus inter coessentes suos 
mulloiies probatus est. Muita adbuc, quae uobis 
mira videntur, Mosterolenses referunt, quae de 
subtilibus experimentis ejus contra morbos vel 
alios insperatos eventus vel ipsi viderunt, vel a pa- 
tribus buis, quibus ipse longa comitate notissimus 
fuit, audierunt. Ipse tandem titubantis mundi rui» 
nam metuens, et prudenti tergiversatione praeca- 
vens, saeculi luxu calcato, M.^tjus Monasterizini 
Sancti Martini Turonensis eipetiit, et sub Albeito 
venerabili abbate monachili Regulae septem aiuiis 
militavit, Qui, postquam in ordine confirmatus 
mato toti^ascongregationisconsensu Ebroas {U) du- C fuit, abbate suo permittente, l^ticum venit, nepctem 



xerunt, ibique Willelmo diici praesentaverunt, eique 
monacborum electionem atqUe petitionem intima- 
verunt. Dut autem eorum petitioni acquievit, et 
praefato viro, qni electus erat, per cambutam Ivonis 
episcopi Sagiensis exteriorem abbatiae potestatem 
iradidit. Willelmus vero Ebroicensis episcopus in- 
teriorem animarum curam per pontificalem bene- 
dictionein xi Kalendas Julii spiritualiler commenda- 
vit. Rotberlus itaque, jam abbas effectus, res mo- 
nasterii ccepit diligenter tractare, et ex parentum 
suorum divitiis necessarium servis Dei subsidium 
sufllcienter administrare ; justas observationes, 
quas pius prsedecessor ejus instituerat , non solum 



scilicet solatiari suuni, quia jam novellae regimen 
ecclesiae suscepit. El quia idcm heros pro multis 
flagiliis, quibus se graviter onustuin senliebat, ai 
Domino morbum lcprae multis precibus sibi obti« 
nuerat, quamdam in honore Sancti Ebrulfi con* 
struciam capellam a nepote suo recepit, ibique 
Goscelinum monachum ad Dei servitium suique 
solatium habens, plurimo tempore deguit, multis- 
que, qui ad eum pro sapienlia et nobilitate sua 
confluebant, consilio pietatis profuit. 

Ipso multum liortante, Rodbertus abbas Bugoneoi 
Lexoviensem episcopum, monachorum tideiem ma- 
gistrum et Patrem accersiit, a quo praedictam ca- 



non imminuit, sed etiam , pro ratione et temporcy ^ pellam in honore sanctorum confessorum Ebrulfi 



aiuctoritate majorum, vel exemplo vicinorum perci- 
(us augmentavit. Ipse quidem, dum adbuc neophy- 
tus erat, permissu venerabilisTbeoderici Cluniacum 
perrexerat, ubi tunc monasticae phalangi Hugo 
abbas, temporibus nostris speciale roonachorum 
decus f praeerat. Unde cum post aliquot tempus re- 
diret , magnanimi Hugonis munificenlia Bernefri- 
dum illustrem monachum,quipostmodumepiscopu8 
factusest, secum adduxit;eumque, ut mores Clu- 
niacensium Uticensibus intimaret, aliquandia ho* 
norifice retinuit. Sub eo ad conversionem Maine- 
rhit Gunscelini de Escalfoio filius venit ; qui post 



Benedicti, Mauri et Leudfredi, ii Nonas Maii, dedi- 
cari fecit. Tradunt hanc ecclesiam a teiuporibus 
sancti Ebrulfi coiiditam fuisse, ipsumque, dum su- 
pernae ardentius inhaerere volebat thcoriae, inler- 
missis exterioribus curis, ad ipsam confugere soli- 
tum fuisse. Locus ipseest amcenus et solitariae vilae 
satis congnius. Nam in valle rivus sterilis Carentonae 
defluit, et Lexoviensem episcopatum ab Ebroicensi 
dirimit. In cacumine vero montis silva crebris 
frondibus ventorum flabra suscipit ; in declivo au- 
tem montis» inter rivum et silvam, viridarium ec* 
cleaiam circumcingit. Ante portas ecclesiae Uticos 



(U) ytXEbrotcas. 



36! HISTORIA ECCLESIASTIGA. -^ PADS II. — LID. IH. Ml 

fons oritar; a qao omnis circumjacens regio Uti- x S;)nctum Serenicum, totamqae patram suorum hst- 



censis dicilur. 

Ne miretur quis quod LexoYiensium praesulem 
in Ebroicensi praesulatu dedicationem fecisse dixi- 
mus. in diebus illis tres generosi praesules» magnae- 
que civilitatis tribus praeerant conterminis paro- 
cbiss. Hugo Willelmi Aucensis comitis lilius prae- 
erat Lexoviensibus, etWiilelmus Gerardi Fleitelli 
fiiius ecclesiastica jura dabat Ebroicensibus, et Ivo 
Willelmi Belesmensis filius aelemae salutis curam 
exhibebat Sagiensibus. Hi tres in Normannia tunc 
roaxime pollebant divini cultus fervore el unanimi 
consensu, tantoque neclebantur aniorc, ut quisquis 
eorum in dioecesi conGnis sui velut in propria, 
prout tempus et ratio poscebat, omne diviaum opus 
exerceret sine litigio et livore. 

Xn. Bella intiT Francos et Nofmannos. Evenlu$ 
varii. 

Slimulante Salana, qui nunquam humano generi 
nocere desistit, nimia inler Francos et Normannos 
seditio exarsit. Henricus enim rex Francorum, et 
Goisfredus Hartellus, fortissimus Andegavensium 
comcs, Normannorum Gnes cum forti nianu intra- 
verunt, et detrimenta quamplurima Normannis in- 
tulerunt. Porro Willelmus acerrimus dux Norman* 
norum injurias muUoties non segniter ultus est. 
Nam plerosque Gallorum et Andegavensium ccpit, 
nonnullos occidit, multos auiem in carcere diu 
clausos aiSixit. Qui singulos conflictus et damna, 
qiue sibi vicissim intulerunt, diligenter voluertt 
perserutari, legat libros Wiilelmi Gemmelicensis 
coBBobitae, cognomento Galculi, el Willelmi Picta- 
vini Lexoviensis ecclesiae archidiaconi, qui de gestis 
NoFmannorum sludiose scripserunt, et Willelmo 
jam regi Anglorum favere cupientes praesentave- 
runt. 

Sub ea tempestate, Rodbertus Geroii filius contra 
Willelmum ducem rebellavit, et, accersilis Ande- 
gavensibus, castra sua, Sanctum scilicet Serenicum 
et Rupem lalgiensem, fortiler munivit, et contra 
ducem, cum Normannico exercitu obsidcntem, 
aliquandiu tenuit. Sed quia mortalium robur labile 
esi, subiloque ceu flos feni marcei, praefaius heros, 
po6t innumeras probitates, dum ad ignem in bieme 



reditatem recepit. Deinde Rodbertus abbas paco 
facta a duce requisivit ut avunculi sui corpus, quod 
apud Sanctum Sercnicum tribus septimanis buma- 
tum jacuerat, Uticum transfcrri conccderet. At 
ille hostilis memor odii piimo denegavit, postmo- 
dum erubescens quod in mortuum s^neviret, con-* 
cessit. Mox impiger abbas Rodberti Geroiani gle • 
bam in trunco Ulicum transtulit, ibique in claustro 
monachorum honorifice sepclivit. Cuncti qui ad- 
erant roirabaniur quod nullus de corpore tribus 
jam septimanis exanimi fetor sentiretur. Traduut 
quidam quod vis veneni, quo idem interierat, om- 
nem defuncti cadaveris humorem exsiccaverat, 
ideoque nullus inde fetor vivorum naribus effundi 

B molcsle poterat. 

Redeunle ad naturale jus Emaklo Uticenses 
monachi gavisi sunt, et in vicinos insolentes, qui 
inermes injuste oppriroebant, illius ope erecti sunt. 
Temporibus Theoderici abbatis et Rodberti succes^ 
soris ejus, Baldricus et Wigerius de Balgenzaio et 
homines sui contra monachos insolenier agebant, 
et non solum eis ut dominis [non] obediebant, ve- 
rum etiam plurimis inquietudinibus ipsos bomi* 
nesque eorum saepius constristabant. Quod Rod- 
bertus, postquam abbatiae regimen suscepit, aiutius 
ferre indignum duxit. Nam, accepto fratrum con«- 
silio, praefatos rebelles pro contumacia Ernaldo 
consanguineo suo tradidit, ut ipse cervicositateni 

^ eorum, qui monachorum roansuetudinem pacifico 
pali deJignabantur, quandiu vivem, niihtari manu 
protercret. Al i!Ie multis diversisque servitiis eos 
aggravavit, et ipsos bominesque eorum muniliones 
suas apud Escalfoium et Sanctum Serenicum cuslo- 
dire coegit. Unde illi Rodbertum abbatem et mona- 
chos obnixe petierunt ut iterum potestati eorum 
restitui mererentur, promittenles eis omnem sub- 
jectionem et emendationem. Abbas vero cum mo- 
nacbis eorum precibus acquievit, et Ernaldum, ut 
eos Ecclesiae servituti, quae l.umilibus ei mansuetis 
vere libera est, redderet, petiit. His diebus Roge- 
rius primogenitus Engenulfi de Aquila filius occisus 
est. De cujus roorle Engenulfus el Richuerada uxor 
ejus valde afllicti Uticum venerunt, et beneficium 



Ixtus sederet, conjugemque suam Adelaidem, quae p atque orationes monachorum pro sua, filiique sui 



ducis consobrina erat, quatuor mala manu gestare 
videret, duo ex illis familiariter jocando ei rapuit, 
et nesciens quod venenata erant, uxore contradi- 
cente, comedit. Qui mox veneno infectus est, et 
post v dies, cum multo raoerore suorum, viii Idus 
Februarii [1060] defunctus est. Quo mortuo,/Er- 
naldus Willelmi Geroiani filius in loco patrui sui 
surrexit, oppidanos precibus monitisque corrobo- 
ravit, duclque viriliter resistere pro patema baere- 
ditate imperavlt. Cujus animositatem callidus dux 
blandis hortatibos lenivit, pacemque secum facere 
cam i^aribas promissis persuasit. At ille, consilio 
ab amicis accepto, duci acquievit, eique fidelitatem 
fcdt, et ab eo Monasteriolum et Escalfoium ac 



Rogerii salute petierunt et acceperunt, optimumque 
ejusdem Rogerii cquum Deo et monachis pro ejus 
anima obtuierunt. Hunc ergo equum, quia pretiosus 
erat, Emaldus ut sibi donarelur petiit, et Baldri- 
cum, bominesque suos et terram de Balgenzaio 
pristinae monachorum potestati concessit. Quod ct 
iia factum est. Emaldus equuni consobrini sui Ro- 
gerii a Rodberto abbate accepit, ct BalJricum to- 
tamque terram de Balgenzaio ecclesiae doroinio 
reddidit. Baldricus autem quod gravia evaserat 
Ernaldi servitia gaudens, dominatum suum, quem 
in villa Sancti Ebmlft habebat, monachis dedit, et 
terram, quam supra rivulum Ductus "Vilians habe- 
bal, el lcrram Normanni Micae ct Bcnigni tradidi|«! 



S65 OAUEAlCt 

Tunc Baldriciis Rorfbcrtb abbali junctis tnanlbus A 
ffdelitatem fecit, et subjectionem justitiamque de 
BC suisque bominibus promisit, et sumraopere ne 
bonorem ejus de polestate monacborum amplius 
projiceret, poposcil. Hoc itaque monacbis confir- 
manlibus ratum fuit, et tam ipse quam RodbertHS 
filius ejus usque in bodiernum dicm pro terra de 
Raigenzaio solummodo monacbis miliiavit. 

Uticensis quippe nbbalia in feudo de Balgenzaio 
consistit, et saepefatus Baldricus magnae nobilitatis 
fuit. Nam Gislebertus comes Brionnae, nepos Ri- 
cbardi ducis Normannorum, Baldrico Teutonico, 
qui cum Wigerio fratre suo in Normanniam vene- 
rat Ricbardo duci servlre, neptem suam in conju- 
gium d«dit, ex qua nati sunt sei filii et plures 
filiae, Nicolaus seilicet de Baschevilla et Fulco de d 
Alnou, Rodbertus de Curceio et Richardus de Nova- 
Yilla, Baldricus de Balgenzaio et Wigerius Apu- 
liensis. Hi nimirum sub duce Willelmo magna stre- 
nuitate viguerunt, mullisque divitiis et honoribus 
ab eo ditati fncrunt, ct hxredibus suis amplns pos-* 
sessiones in Normannia diiniscrunt. 

Baldricus, qui bonorem de Balgenzaio cum Wi- 
gcrio fraire suo possedit, Elisabelh sororem suam 
Fulconi de Bona-Valle strenuo militi in conjugium 
dedit, et ecclestam Sanctt Nicolai, quam patcr siius 
Construxerat, cum adjacenti fundo in mariagio con- 
cessit. Fulco autem, futuri temporis memor, Theo- 
«lericum filiuin suum, quem Theodericus abbas de 
sacro fonte levaverat, Deo ad monachatum in coe- 
nobio Uticensi obtulil, ipsumque puerum et praefa* C 
tam ecctesiam Sancti Nicolai pro anima sua, ami- 
Gorumque suorum salute, in prsesenlia Rodberti 
abbalis, Sancto Ebrulfo concessit. Hoc etiam Bal> 
dricus et Wigerius et Wlllelmus de Bona-Valle^ 
aliique parentes eorum gralanter concesserunl, ct 
ipsi, aliique multi qui adfuerunt, legitimi testes 
suprascriptae concessionis ad utilitatem ecclesiae 
exstiterunt. Tunc Rogerius, Tancredi de Alta-Villa 
lilius, in Italiam pergens ibidem adfuit, qui postea, 
juvante Deo, Siciliam magna ex parte obtinuit, et 
Afros Siculosque ei alins gentes in Cbristum non 
eredentes, quae prxfatam insulam devastabant, 
armis invasit, protrivit el superavit. Puer autem 
Theodericus mundo substractus, Dcoque donatus, d 
Lvii annis in monachili schemate vixit, et per sin- 
gulos gradus usque ad saccrdotium legitime ascen^ 
dens honeste Deo militavit. 

Eodcm tempore Wido, cognomento Bollein, se- 
nioris Geroii pronepos, cum Hodierna conjuge sua 
in pago Corbontensi bonorabiliter vigebat, et in 
ordine militari divitiis ampliatus rem suam ho« 
neste regebat. Huic erant plures filii, Normannus et 
Walterius, qui militiae laboribus deservierunt , 
Goisfredus quoque et Willelmus cognomento Gre- 
gorius, qui iitteris imbuti stemma sacerdotii nacli 
tunt. Praefatus Wido nutu Dei et instinctu Rodberli 
abbatis, cognati videlicet sui, Uticenses multum di» 
lexit| «t WiUelmum filivm § uum, qm lunc fermo 



VttALlS 164 

novem anMorum erat, mundo sibique aUdicavit» 
Deoque sub monachili jugo in ecclesia Ulicensi 
servilurum, in die fcstivilatis Omnium Sancionim 
tradidit. Tunc Wiilelmus praepositiis mtles egre- 
gius, prjedicti pueri avunculus, eccteaiam de Alg«!- 
ron cum tota villa Sanclo Ebnilfo dedit, et se toUm- 
que substantiae suae pariem in fine suo eidem psi- 
trono lidciiter devovit. Gratia Dei Willelmum puerum 
bonis moribus adornavit, et in bonis studiis vtgilan- 
tem effecii ; undc a pra-.laiis suis Gregorius cogno- 
minari meruiti Hic in gremio sanclae matfls Eccle- 
siae diligenter educatus, et omnino a mundi slrep tu 
et carnali luxu remotns, utili scientia, qwt buju9- 
modi Ecclesise filiis maxime competit, nobiliier 
fliiruit. Nam peritus lector fuit et cantor, prjeci- 
puusque scriptor et librorum illuminalor. Opera 
manuum ejus ad legendum et canendum nobis 
adhuc valde prosunt, et per similis exercitii pmlii- 
tatem nosa nobisotiositatem depellere erudiunt. In 
oraiionibus et vigiliis ab infantia fuit assiduus, et 
iisque ad senectutem jejuniis aliisque maceralloni- 
bus (jarnis moderate intentus, observator monastici 
ordinis diligens, et ad redarguendum saiTcl£ Regii- 
lae transgressores fervens. Epislolas Pauli et Prcy- 
verbia Salomonis, aliaque quamplura sancUe Scri- 
pturae syntagmata tenaci memoriae contradider:2t, et 
in quotidianis locutionibus suis ad exhortationcm 
eorum, quibus confabulabatur, profercbat. II u- 
juscemodi sludiis inlentus jam Liv annos in 
monachili ordine transegit, et adhuc ut per bonuin 
finem ad aetemae quietis stabililatem pertranslre 
possit, sub Rogerio abbatCi bonis actibus soliio 
more insistit. 

Dum Uticense coenobium aucto conventu sl mo- 
nachorum glortose corroboraretur, et ordo moita- 
siicus secundum normam divinae legis ibidem regu- 
lariter observaretur, longe lateque procedens fania 
volilabat, et multos ad amorem ejusdem ecclesiae 
invitabat. Quidam autem pestifero livore inficieitan- 
tur, propriaeque maliiiae vulnifico missiii punie- 
bantur. Rodbertus vero abbas genuina largitate 
praeditus, undecunque venientes ad conversionem 
libenter suscipiebat, et quaeque fratribitsad victum 
seu vestitum necessaria erant viriliter procurabat. 
Redditus nimirum Uticensts erclesia^, qua? in ste- 
rili pago surgebnt, ad tantam dapsilitaiein praefaii 
Palris non sufficiebat ; sed ipse, ut diximus, cx ge* 
nerosis parentibus prodierat, ^ '6pes eonim ad 
usum monachorumj prout volebat, amica familiari'» 
tate conscntientc, plerumque accipiehat. 

Idem in primo anno sui rcgiminis, quia veius 
ecclesiaj quam sanctus Ebrulfus construxerat , 
parva et rusticani operis erat, ingeniem basilicam 
insigni opere coepit, quam in honore sanctx Dei 
gcnitricis Mariae construere, multisque sauctorum 
altaribus ampliare decrevit. Nam propter reiiqutas 
sanctorum, quse in veteri ecclcsia temporibussancli 
Ebrulfi conditae sunt (sed eorumnomina, vel gesia, 
ft€u loca depositionis pro antiqnilate ignorantur wU 



S08 



niSTORIA EGGLESIASTICA. — PARS II. — LID. in. 



m 



hisqm supersunl) disposuit noTam ledem laro ma- A ^^ «i Hugonem de Grentemajsnillo aiqueEmalJum 



gnam facere ul vetaslam omnino circumdaret, et 
ossa seu mausolea sanctoruro, quas ibidem latent, 
semper honoriflce contineret. Sed, procellts Iribu- 
laiionum incumbeniibus, cessare ab incasplo opere 
coacius est, quod nullus successorum ejus ea nien- 
sura vel ordine seu loco, quo ipse deslinaverat, 
prosequi ausus est. 

Anno ab Incarnalione Domini 1059, indiclione 
iiii, Henricus rex Francorum (45)post mullas pro^ 
bit;iies, quibus in regno gloriose viguit, potionein a 
Joanue medico Carnotensi. qui ex eventu Surdus 
cognominabatur, spe longioris et snnioris viUe ac- 
cepit. Sed quia voto suo magis quam prdecepto ar- 
chialri obsecundavil, et aquam, dum veneno ri 



de Escalfoio et harones eorum exhasredjtavil, et 
sine probabilibus culpis diu exsulare coegit. Tunc 
etiam Rodbertus Uticensium abbas ad curiam du« 
cis accttus est. el ad diem staiutum de quibusdam 
reatibus, unde falso accusatus fuerat, respoiidere 
jussus esl. Huuc nimirum Rainerius Caslellionea- 
sis monachus, quem ipse priorem Uiicensibug pray 
feceral, et ad intima consilia sua velut fldelem ami- 
cum indubitanter accersierat, de quibusdam ludi- 
briis et improvidis diclis, ducique privalim dero- 
ganiibus apud ipsum accusaverat. Ille vero, u-t 
ducem contra se totamque suam parentelam vebe» 
meuler furenleni et nocere cupientem sensit, indi- 
cioque amicorum suorum malevolentiam ducis sibi 



maute interiora nimis angerelur, clam a cubicuiario damna membrorum inferre volentis veraciler agno- 



sUiens poposcit, medicoque ignorante ante purga- 
tioiiem bibit : proh dolor ! in crasHnum cum magno 
niultorum moerore obiit. Sceplra Fraucorum Pbi- 
lippo filio suo, qui adhuc puerilibus annis detine- 
Latur, reliquit, et Balduino Flandrensium duci pue- 
rum cum regno ad tutandum commendavit. Hu- 
jusinodi lutela tanto duci bene competebat, quippe 
qui Adalam Rodberlj regis Francurum flliam in 
conjugiuro babebat.; ex qua Rodbertum Fresionem, 
reginam Anglorum, et Udonem Treverensium me- 
tropolitam, aliosque magnao uobilitatis viros ge- 
nuerat. 
Eodem anno Fridericus filius Golhelonis du- 



vii, consilio Hugonis Lexoviensis episcopi immi- 
nenlem furiam declinare prius quam damnum 
irreparabile pateretur, elegit. Tertio itaque regimi- 
nis soi anno, vi Kaleudas Februarii poslquam 
Sabbato ad vesperas Anliphonam, Peccata mea^ 
bomine^ pronuntiaverat , discessit, ascensisque 
equis cum duohus monachls, Fulcone et Urso, Gal- 
liam expeiiit, et inde Nicolao papao eventus suos 
revelaturus adiit. 

Inleirea Normannicus dux, per consiliam yene- 
rahiiis Ansfrtdi Prateliensium abbatis et Lanfranc; 
Beccensium prioris, aliarumque personarum eccle^ 
siasticarum, Oshernum Gormeliensium priorem a 



c:s, qui et Slephanus papa dictus est, obiit ; cui q Ratnerio ahhate Sanctae Trinilatis de Monie Ro- 

Uiomagi requisivit, eique nil lale suspicauti per 
camhutani Maurilii archiepiscopi in synodo Rotho« 
roagensi curam Ulicensis abhati» commendavit. 
Deinde Hugo episcopus jussu ducis eum Prateills 
adduxit, ihique sahito, nescientibus monachis San- 
cti Ehrulfi, ahbatem consecravit, secumque postea 
Uticum adduxii, et muistis Uticensibus ex imperio 
ducis imposuit. llli autem ancipiti discrimine anxiati 
sunt. Nam, vivente ahhate suo, qui praefatam eccie- 
siam fundaverat, eosque ad monachatum suscepe- 
rat, et sine prohabilihus culpis non per judicium 
synodi, sed per tyranuidem furentis marchisi ex- 
pulsus fuerat, aiium abbalem suscipere duhilahanc. 



Gerardus, qui et Nicolaus, successit. Hic annus 
erat teriius Henrici quarti, filii Henrici Gonradi 
imperutoris et Agneiis imperatricis, qui lxxxvii 
loco ab Augusto regnare coepit, et annis quinqua- 
ginla regnavit. 

Anno ah Incarnalione Domini 1063 Nicolaus pa- 
pa obiil ; cui Alexandar Lucensis episcopus succes- 
sit. Quo lempore Sigifridus Magoniise et Gunierus 
Bahenbergae, aliique quamplures episcopi vel nohi- 
les mulio comitatu Jerusalem perrexcrunt. 

XUI. Dis$ensione$ in Normannia. Osbernus abbas Uti^ 
eeiuibusmonachis imponitur Roberli loco, Rober- 
tus abbas in Apuliam transit ad Robertum Viscar- 
dum. Eventus varii. 



nec palam refulare propteir ducis animositatem 
Eodem tempore inter Willelmum Normannice ^ audebant. Tandem consilio praedicti praesuiis ele- 



ducem et proceres ejus dissensio gravis exorta esl. 
Nam, cupiditate furente, unus alium supplaniare 
conahalur, gravesque seditiones ad detrimenta mi- 
serorum diversis ex causis oriehantur. Unde qui- 
dam crudeiioris animi laetabantur, alii pietatis el 
modestiae amalores, nimis conlrislabaittur. Tunc 
Rogerius de Monle-Gomerici et Mabilia uxor ejus 
exorta simultale gaudebant, et blandis adulalioni- 
hus sijl>i ducem alliciebant, et contra vicinos suos 
callidis factionibus commotum acrius ad iram con- 
citabant. Animosus aulem dux, plus aequo irae frena 
Tclaxans, praecipuos mtlites Rodulfum de Toe- 



gerunt pati violentiam, gratisque dato sibi magi- 
stro exhibere obedieniiam, ne si sine jugo perma- 
nereiit, Dei oflenderent potentiam, et ad destru- 
ctionem novelli coenobii graviorem ducis contradi- 
cendo exciiarent malevolenliam. 

Porro Ernaldus de Escalfoio injuriam exhaeredi- 
tationis sue acriter vindicabat, et rapinis , incen- 
diisque, hominumque capturis vel occisionihus 
Lexoviensem pagum per triennium inquietabat. 
Ouadam nocte cum quatuor mililihus Escalfoium 
venit, et in castrum cum suis clam ingressus, iii 
roagnam vocifer alionem prorupit , Oi^m ut lx mi- 



(■io) Uenrieom regem anno i060, die 29 Angusti, obiisse constat 
Patbol. CLXXXVIIL 



,m ORDEaiGi 

liles diieis audtcrunl, mAgnum cum Ernaldo cxer- A 
citnm adesse pulaveninl, lerriikiue castrum quod 
custodire debebant relinquenies , aufugerunt. At 
ille ignem injecit, et damnum ingens hoslibus suis 
Intulil. Burgum quoque Uticensem igne combussit, 
el per omnes angulos ecclesise cum satellilibus suis 
nudos enses in dcxtris vibranlibus Osbernum abba- 
lem ad occisionem diu quiesivit. Sed iIie'Dei nutu 
defuit, Post aliquot aulem dies HerroanDus ceUara- 
rius Ernaldum privatim adiit, ipsumque quod ab~ 
batiam, quam pater suus pro salute animae suse 
consiruxerat, destruere niteretur, benigniter re- 
darguit. At ille monila servi Dei pie suscepit, me- 
morque paternae pietatis pro malefactis contra 
coenobium Sancti EbrulQ ploravit , poenitensque 
congruam emendationem promisll. Non multo post 
Uticum venit, pro male gestis super aram vadimo- 
nium posuit, indulgenliam petiit, abbatique Osberiio 
securitatem dedit. Praefatus enim monachus subtili 
relatu ei veraciter intimavit quod praedictus abbas 
cognati sui locum non per cupiditatem inTaseril, 
sed Ti principis et instinclu magislronim suorum 
oompulsus, desolatae ecclesiae regimen iuTilus 8us« 
ceperil. 

Denique Rodbertus abbasNicoIaum papam Romae 
invenil, eique causam ilineris sui diligenter intiin:^ 
Tit. Al ille compalriotam suum, nam genere Fran- 
cus eral, benigniter suscepit, querimoniam ejos 
cum pietate audiTit, fidumque suffragium in sua 
necessitate spopondil. Rodbertus anlem ad parentes C 
8U0S lu Apuliam, ubi urbes et oppida quamplura ti 
armorum obtinuerant, transivit, et completa cum 
eis loculione, cum lilteris apostolicis et duobus 
cardinalibus clericisNormanniam repeliit, et Juliam^ 
Bonam, ubi tunc temporis >iViIleImuB dnx curiam 
8uam tenebat, audacter adiit. Audiens Tero diix 
quod Rodbertiis abbas cum legatis papae abbatiam 
llticensem quaesiturus advenissel, et Osbernum 
ducis jussu substitutum abbatem velut inTasorem 
alieni jiiris calumnialurus esset, Tehementer iralus 
dixit se quidem legatos papae de fide et religione 
Gbristiana, ut communis patris, libenter susceptu- 
rum; sed si quis monachorum de terra sua calum* 
niam sibi coiitraiiam inferret, ad altiorem quercun 
Ticinae silvae per capilium irreverenter suspensu- ^ 
rum. Quod audiens Hugo praesul Rodberto intima- 
Til, el ut furibundi principis praesentiam declina- 
ret admonuit. At ille festinanler inde discessit, el 
in pagum Parisiensem ad Tcnerandum Hugonem 
abbatem coenobii Sancli Dionysii Gallorum apostoii 
secessit, et apud ipsum, cognatus quippe suus erat, 
el apud alios amicos ac parentes suos, qui inter 
Gallorum proceres pollebant, aliquandiu honorifice 
habitaTit. Inde Osberno abbati mandavit ul coram 
Romanis cardinalibus in pago Carnotensi ambo 
adessenl» ibique, negotio utiiusque diligenter inda- 
gato, a personis ecclesiasticis defioitum judicium 
secundum ordinationem sanctorum canonum indu- 
bilanter (ubirent. Diem quoque et locum qtiando el 



VITALIS m 

ubi conTenirenl designaTit. At ille mandatum qui- 
dem susccpit, et ad curiam Romanam se libenter 
iturum dixit; sed, alio consilio accepto, ad statutum 
tenipus et locum minime accessit. Unde Rodberlus 
per quemdam famulum Uticensium, qiiem £raal- 
dus ceperat, lilteras misit, in quibus ex auctoritate 
papae Osbernum inTasorem excommunicaTit , om* 
nesque monachos Uticensis coenobii ut se seque- 
reotur imperiose inTitaTit. 

Quis referre potest quot tribulationibns Ulicenrs 
ecclesia intus et exlerius tunc quatiebatur? En 
Rodbertus ejusdem fundator et reclor de sede sua 
injuste fugatus, cogebatur Tagari pcr exiemas do- 
mus, et ejusdem in loco saeculari potestale successit 
Tir exlraneus ; qui, licet solers esset ac religiosus 
et in ordine fervidus, suspectus tamen et meticulo- 
sus non satis credefoat indigenis fratribus. Unde 
quidam ex ipsis audita excommunicatione, qua 
sufTectus abbas percussus fuerat, et bortatu pairis 
Rodberti, quo fiiios suos ex consensu pap» post se 
Tcnire jusserat, Normanniam reliuquentes abbaiem 
suum comitati sunt, et apostolicam sedem expetie- 
runt. Pene omnes discedere Tolueruni; sed rnrantet 
et infirmiores, qui arctiori custodia constiingeban« 
tur, inTiii remanserunt. Alii Tero qui fortioret 
erant, et majorem licenliam usurpabant, patrem 
suum secuti sponte exsularunt, quorum nomina 
haec sunt : Herbcrlus et Huberlus de Mosterolo, el 
Berengarius Ernaldi filius scriptor praecipuus (hi 
tres a pueritia in domo Domini solerter educatl, 
studiisque bonis imbuti, omnl Tila sua uiiles per- 
manserunt diTiiio cultul), Rainaldus Magnus gram- 
maticae artis peritus, et Tbomas Andegavensis no^ 
bilitate famosus , et Rodbertus Gamaliel cantor 
egregius, Turstinus, Rainaldus Gapreolus el Walte- 
rius ParTus. Hi Neustriam natale solum deaerue- 
runt, variosque casus perpessuri Sicaniam expe- 
tierunl ; unde quldam eorum postmodum redienint, 
nonuulli Tcro pastorem suum flne tenus juTantes in 
Galabria uliimum diem clauserunt. Porro domnus 
Maiiierius, quem Rodbertus abbas ante primam 
discessionem suam priorem claustralem constitue- 
rat, quia post paucos dies profectionis ejus Beccum 
perrexerat, primusque de substituendo alio abbate 
cum Lanrranco Beccensium priore tracUvcral, 
cunidem cui professionem feceral implacabtliler 
ofTenderat. Unde minis ejus territus, et impropems 
fautorum ejus dedecore lacessitus, consilio et per- 
missu Osberni abbatls Gluniacum perrexil, ibiqi:e 
per unum aiinum rigorem Gluniacensium experiri 
sub Tcnerando Hugone archimandrita fenrenter 
edidicit. 

Uiicensis autem ecclesia in hujusmodi mulalione 
Tchementer desolata est, mullisque possessionibus, 
quas prius possederat^ spoliata est. Vicini enim 
mililes, qui homines seu cognati Geroianorum fuo* 
rant, Ujituralibus expulsis haaredibus, monachla 
Sancti Ebrulfi graTcs molesiias et damna infere* 



263 HISTORIA ECGLESUSTICA. 

bsKit. Nam unusquisquc terram, Tel ecclesiam, seu A 
decimam aurerebat; el novus abbas ut advena re- 
rum donationes ignorabalt et indagare ab his, in 
quJbus mininie confidebat, certitudmem rerum, 
quas Rodliertus fillus Helgonis, ct Geroius filius 
Fulcoii de Mosterolo, seu Rogerius Gulafra, aliique 
perversi afiines rapiebant, dubitabat. Undc roulta 
Uticensis ecclesia tunc perdidil» quae usque hodie 
recuperare nullatenus potnit. 

Defuncto Nicolao papa, Alexander successil , ad 
quem Rodbertus abbas cum xt monachis Sancti 
Ebrulfi accessit, eique suas, suorumque injurias 
luculenter deprompsit. At ille paterno solamine 
benigniier eos refocillavit, eisque in urbe Roma 
ecclesiam Sancti Pauli apostoli iradidit, ut ibi habi- 
tantes ordinem suum tenerent, donec sibi con- 
gruam habilationem invenirent. Deinde Rodbertns 
Wjlielmum de Mosterolo consobrinum suum ad 
auxilium sui requisivit, promptissiroumque ad sub- 
veniendum invenit. Prxdictus quippe miles pap^e 
signirer erat, armisque Campaniam obtinuerat, et 
Caropanos, qui diversis schismatibus ab unitate Ca- 
tholica dissidebant, sancto Petro aposlolo subjuga- 
Terat. Hic exsulanti consanguineo cum monachis 
suis medietalem antiquse urbis, quae Aquina dicitur, 
dedit. Postea Rodbertus Richardum principem Ca- 
pus filium Anschetilli de Quadreltis adiit. Ipse 
vero multjs blanditiis ei favit; sed promissorum 
blandimenta operum completione non peregit. Rot- 
bertus autem» ut frivolis proniissionibns delusum C 
se perspexit, iralus degencrem parentelam ejus, 
quam bene noverat, ei exprobravit, ipsumque relin- 
quens ad Rodbertum Wiscardum Calabriae ducem 
se contulit. Ille vero ut dominum naturalem eum 
honorifice suscepit, multumque ut ipse cum mona- 
chis suis semper secum permaneret, rogavit. Hujus 
pater Tancredus de Alla-Villa de pago Constan- 
tino exstitit, qui de duabus legilimis uxoribus, quas 
desponsaverat, XII filios, pluresque filias habuii; 
quorum uni, nomine Goisfredo, paternae hsereditatis 
agros concessit, aliosque omnes ut extra solum ea 
quibus indigercnt, viribus et sensu sibi vindicarent, 
admonuit. IUi autem non simul, sed diverso tem- 
pore sub specie peregrinorum peras et baculos 
portantes, ne a Romanis caperentur, in Apuliam ^ 
abienint, omnesque variis eventibus aucti, ^duces 
aut comiles in Apulia seu Calabria vei Sicilia 
effecli sunt ; de quorum probis actibus et strenuis 
eventibus Goisfredus monachus, cognomento Mala- 
terra, hortatu Rogerii comilis Siciliae elegantem 
libelium nuper edidil. Horum sublimior et poten- 
tior Rodbertus Wiscardus exstilit, qui post obitum 
fratrum suorum Drogonis et Unfridi principatum 
Apuliae diu tenuit, et Langobardis Grsecisque, qui 
magnis in urbibus et oppidis confidentes jus anti- 
quuro prislinaroque libertatem defendere nitebantur, 
virtute bellica subactis, ducatum Calabrise obtinuit. 
lonio mari transfrdato cum modica, sed forti 
Normannorum Cisalpinarumque gentium manu, 



• — PARS H. — LIB. III. «TO 

Macedoniam invasit, contra Alezium imperatorem 
Constantinopolitanorum bis conflixit , ipsumqne 
terra marique victum bello, cum ingenti roultitu- 
dinefugavit. ' 

Praefatus heros, ut dixirous, Rodbertum abbatem 
cum monachis suis honorabiliter suscepit, et eccle- 
siam Sanctae Euphemiae, quae super littus Adriatici 
roaris, ubi ruinae antiquae urbis, quam Brixam no- 
roinabant, adhuc parent, sita est, ei tradidit, ibi- 
qiie monachile coenobium in honore sanctae Dci 
genitricis Mariae construi praecepit. Magnas pos- 
sessiones tam ipse dux quam alii Normanni prae- 
dictse ecclesiae dederunt, et orationibus fidelium, 
qui lllic congregati seu congregandi erant ad miii- 
tiam Christi, sese comroendaverunt. Ibi Fredesen- 
dis uxor Tancredi de Alta-Villa sepulta est; pro 
qua Wiscardus filius ejus querodam magnum fun- 
dum eidem ecclesiae largilus est. Idem princeps 
roenobium Sanctae Trinitatis in civitale Vennsia 
praediclo Patri commendavit. Ille autem Berenga- 
rium, filium Ernaldi filii Helgonis, Uticensem mo' 
nacbum elegil, et ad snscipiendum regimen Venu- 
siensis coenobii Alexandro papae pnesentavit. Qui 
post pcrceptam benedictionem, quandiu Alexander 
et Gregorius ac Desiderius apostolicaro sedem rexc- 
runt, curam Venusiensis abbatiae bonorabiliter 
tenuit; deinde teroporibus Urbani papae a pleb^ 
electus episcopatum ejusdem urbis suscepit. Hic 
nobili parentela exortus, ab infanlia sub Theode* 
rico abbate apud Uticum Christo militavit, peritia- 
que legendi et canendi, optimeqne scribendi floruit. 
Deinde, ut diximus, abbatem suam secutus, et ab 
ipso ad pastoralem curam assumptus, pusilium 
gr^em xx monacbonim quero recepit, mundanis- 
que vanitatibus vehementer occupatum, et in Det 
cultu valde pigrum invenit, postmoduro gratia Dei 
juvante, ad numerum centum monachorum aug- 
menuvit. Tanto etiam bonanim studio virtutum 
nobilitavit eos ut ex ipsis plures episcopi et abbates 
assumerentur , sanctaeque roatri Ecclesiae ad hono- 
rem veri regis pro salule animarum praeficerentur. 
Praeterea magnanimus dux tertium coenobium in 
bonore sancti Michaelis archangeli in urbe Mellifo 
constructum Rodberto abbati tradidit, quod ipso 
Willelmo Ingranni filio, qui apud Uticum natus et 
ad clericatum promolus fuerat, sed apud Sanctam 
Euphemiain monachatum susceperat, comroendavit. 
In his itaque tribus monasteriis lialiae Uticensii 
cantus canitur, et monasticus ordo usque hodie. 
prout opportunltas illius regionis ct amor habitan* 
tium permittit, bbservatur. 

Duae sorores uterinae Rodberti abbatis, Judith et 
Emroa, apud Uticum in capella Sancti Ebrulfi roo- 
rabantnr, et subsacro velamine mundo rennntiasse» 
Deoque soli per munditiam cordis et corporis inhab- 
rere credebaiitur. Quae cum Rodbertum fratrem 
suuro in Apulia saeculari potenlia sat vigere audis- 
sent, seseque in Normannia despicabiles et sine 
adjutorio perspexissent, iter in Italiam inieruntf 



27! OnDERlCI VITALIS 471 

eU relicto Telamine sanciilatis, totisnisibus mun- A liaereditates restituit. Ernaldusquoquepost trieiuia- 



dnin amplexatae sunt, e> ambae maritis ignorantibus 
quod Dco dedicatae essent nupseruut. Nam Roge- 
rni« Siciliae comes Juditli in conjugium accepit, 
aliusque comes, cujus nomen non recolo, Emmam 
matrimonio suo conjunxit. Sic ambae velamen, san- 
cUe religionis specimen, pro mundi amore relique- 
runt, et quia primam fidem irritam fecerunt, ambae 
in boc saeculo steriles permanserunt, et in brevi 
puncto temporali felicitate functae coelestem spon- 
sum offenderunt. 

Post discessionem Rodberti abbalis, Rodulfiis 
Mala-Corona avunculus ejus videns acerbam tribu- 
laiionem in parentes suos graviter saevire, et exlra- 
iieos in Uticensi domo, quam ipse, fratresque sui 
Deo construxerant , dominationem exercere, re- 
licta capclla Sancti Ebrulfi, ubi supra diximus 
eum twibitasse, Majus<Monasteriuro, in quo mo- 
nachilem proftssionem fecerat, expetiit ; ibique 
non mulio post, completis in ordine monastico 
?ii annis, xiv Kalendas Februarii glorioso !ine 
quievit. 

Per idem tempus, Goisfredus Martellus Andega- 
vcnsium comes post multa tn rebus saeculi fortia 
gesta obiit, et quia liberis caruit, Goisfredo nepoti 
8uo Alberici Wastinensium comitis filio honorem 
8uum reliquit. Quem Fulco frater ejus cognomenlo 
Richiuus post aliquot tempus fraudulenter cepit, 
principatum ejus arripuit, ipsumque in castro, quod 



lem guerram trevias a duce accepit, et in Apuliam 
ad amicos et parentes suos, qui magnis ibidem opi- 
bus pollebant, perrexit ; unde non multo post cnni 
ingenti pecunia rediit, ducique paUam pretiosan 
detulit. 

XIY. SequUur Viicituis historia. Osbemms aUas. 

Sedatis aliquantulniQ procellis quibus Utieensis 
ecclesia graviter impulsabatur, Osbemus rector 
ejusdem, qui magnis curarum tuniuUibus angeba* 
tur, et mordaci conscientia, pro apostolico auatbe- 
male quo percussus fuerat, intus aiOigebatur, con- 
siiio consensuque fratrum, damnum Mainerium 
Gluniaco revocavit, et eum Fulcherio, quem Rot- 
]3 bertus abbas priorem coiistituerat, deposita sabro- 
gavit. Erat idem Osbernus Herfasti fiiius» de pago 
CaIcegio(46) oriundus,ab infantia litteris admodQ;:i 
eruditus, sermone facundus, ingenio acer ad omni.^ 
arlificia, sciiicet sculpendi, fabricandi, scribendi et 
miiUa bis similia faciendi ; statura mediocrts, per- 
fecla> aetatis, capite affatim onusto nigris canisve 
capillis. Asper erat ineptis et contumacibus, niiseri- 
cors infirmis et pauperibus, et coiiipetenter Urgos 
privatis ct extraueis, in ordine fervidus, ei eorura 
quibus fratres corporaliter seu spiritualiter iiidige- 
bant procurator solertissimus. Juvenes vaide ooer- 
cel)at, eosque bene legere et psallere alqiie scriLere 
verbis et verberibus cogebat. Ipse propriis manibus 
scriptoria pueris et indoclis fahricabat, operisque 



Ghinon vocatur. per triginla annos carceri manci- ^ modumsingulisconstitutumabeisquolidieexigebal, 



pavit. 

. Uis tcmporibiiSy Willelmus Normanniae dnx pro- 
LiCate et potestate valde crescebat, cuiiclisque vici- 
nis suis liberalitate et magnificenlia supereminebat. 
Hic generosam Mathildem, Balduini ducis Flandren- 
sium filiam, neptem scilicet cx sorore Heririci 
regis Francorum, conjugem accepit; ex qua dante 
Deo filios et filias habuit Rotbertum videlicet et Ri* 
chardum, Willelmum et Henricum, Adelizam et 
Conslaniiam, Caeciliam et Adalam.Dehis ingentem 
Listoriam dicaces historiographi texcre possunt, si, 
otio remoto studioque adinoto, varios illustrium 
eventus posteris promulgare satagant. Nos autem, 
quia saecularibuscuriis non insistimus, sed in clau- 



Sic otia depellens juveniles mentes intentione utiii sa- 
gaciter onerabat, easque futuro tempore scienliae di- 
vitiis ditatas praeparabat. Hic canonicus Lexoviensis 
sub domno Herberto antislite fuerat ; postei volens 
arctiori norma constringi, habitum saecularemreli- 
querat, et ad novum coenobiumy quod Goscelinus de 
Archis in monte Rodomi sanctae Trinitati constitue- 
rat, ubi lunc venerabilis Iseml^ertus abt>as, vir mirae 
peritiae nostris temporibus iiicomparabiliter, poiie- 
bat, mores emendare secundum beneplacitam vo- 
luntatem Dei confugcrat. Uuiic Rainerius abbas, 
Isemberti successor, jam in ordine probatum ad 
construendum coenobiuni Cormelias misit, ubi tuuc 
temporis praeclarus heros Willehniis Osl>erni filiai^ 



stris monaslerii degenles monasticis rebus incum- D dapifer Normannorum abbatiam SanctaeDeigenilrict 



bimus, ea quae nobis competunt breviter adnotan- 
les, ad incoeptam materiam redeamus. 

Bello Normanuis contra vicinos Britones et Ce- 
nomannenses insurgente, Wiilelmus dux consilio 
seniorum slatuit inter dissidentes proceres suos pa- 
cem firmare el exsules revocare. Igitur optimates 
suos Rodulfum de Toenia et Hugonem de Grente- 
maisnilio, quos supra dlximus eum e\baereditasse et 
extra solum cum suis sateililibus fugasse, suppli- 
cationibus Simonis de Monteforti et Waleranni de 
Britolio Belvacensl, aliorumque potentum amicorum 
el vicinonim deiinitus revocavit, eisque paternas 



Mariae condere coepil. Depulso autcm Rodberlo ab- 
bate de loco suo, ut supra satis dictum est, Osl ernus 
ignanis et invilus ad regimen Uticensis ecclesiae 
assumplus est ; quo pcr quiiique anuos el menses 
Ires, prout saevitia iniqui lemporis permisit, dili- 
genter ct utiliter politus est. 

Hinc quemdam Ecclesiae suae monacham ^alde 
sapientem et reiigiosum, nomine Wilmundum, per- 
missu abbatis sui secum adduxit; cujus monilis cl 
auxiiiis usus esl quandiu apud Uticum vixit. Prav 
fatus monachus grammaticae arlis el musicae peti- 
tissimus eral ; quod nobis adbac lesUnlur anti* 



(46) Vulgo, Pays da Caux, 



275 HISTORIA ECCLESIASTICA. - PARS I!.- LIB. IH. fT4 

pJ.oiue el responsoria qase ipse condideral. Plures A Deuni me^ ordinaverunl ; ncscio si Tefum dlcuni. 

floc solura ex mea conscientia firmiter sci<^ quia 



enim dulcisonos cantus in trophario el anliphonario 
cdtdit. Hlc historiam Sancti Patris Ebrulfi, addilis 
noTem antiphonis et tribus responsoriis, perfeclt. 
Nam ad vesperas super psalmos quatuor anliphonas 
condldit, et in secundo noclumo tres ullimas adje- 
cit, quartum etiam responsorium et octavum et 
duodeciroum, et antiphonam ad canlica, et ad se- 
cundas vesperas ad canticum de Evangelio pul- 
cherrimam antiphonam condidit. Ipsam nimirum 
faistoriam Arnuirus cantor Carnotensis, Fullerti 
ep'.scopi discipulus, secundum usum clericorum 
boitatu Rodberti abbatis jam ediderat, et duobiis 
juvenibus monachis, Huberlo et Rodulfo, a pra;- 



non prece, non pretio, non familiarilaie, non obse- 
quio, nec ullius calliditatis ingenio, sed solo obe- 
dienliae praecepto, quantum ad nie, abbalis nomen 
et onussuscepi, et suscipiendo nullara caiumiHam 
audivi. Praefatus ergo Rodbertus abbas a nobis 
longe transportatus in pruvincia Calabriae cujusdam 
monasterii Pater est efTectus, et ibi graviter adver* 
sum me ira odioque movetur, calumnialur, commi- 
natur, dicens me locum suum invasisse contra 
Deum. £x qua dissensione et animx subditorum utl- 
que pcriclitantur, el ego inler utramquc parlem 
valde flucluans haesilo. Yidelicet quia et pra^Jatis 



dicto Palre Carnotum missis primitus cantave^ „eis me bene loco stare asseverantibus ac persislcre 
rat. Porro Rainaldus Calvus responsorium ad » jubentibus inobediens fore non audeo; et fratris 

calumniantis iram odiumque veheroeuter forniido, 
praeserlim cum sacerdotes et monachi simus ambo. 
Dum enim vox aposlolica terribillter omnibus inlo- 
net dicens : Omni$ qui odil fratrem suum homicida 
eit{lJoan, iii, i5), quis enarrare suflicit quam 
grave homicidiura perpeirat monaclius sacerdos 
fratrem suum odiens?Et si ita adaltare sacrilicat, 
eum animam suam damnare quis ignorat? Proinde, 
domine apostolice, totius Christianitatis Patcr re- 
verendissime, terra tcnusproslraiusad pedes mise-» 
ricordiae vestrae lacrymosis gemilibus praecordiali- 
ter efilagito ut vos, qui in loco beati Petri summa 
vigiiantia oves Dominicas alcre et a luporum insi- 
C diis custodire debetis, hujus lupinae discordiae ma- 
lum inler me et fratrem' hunc, de quo loquor, Rod« 
bertum ex zelo Dei per judicium aM]uilatis abolere 
feslinetis, et omnem hanc fluctuationem a corde 
roeopenilus auferatis; ila scilicet ut ex imperio ve- 
strae auctoritatis, et me et ordinationis meae aucto- 
rcs, et t^umdem Rodbertum calumniatorem ad ju- 
siissimam rcidiscussionem coram idoneis legitimis- 
que judicibus in unum convenire faciatis ; quatenus 
si in abbatia beiie posiius reperlus fuero, pcrsistam, 
si male, discedam. Quod si per graiiam vestram fece- 
rilis, et oflicium quidem veslrum laudabiliter imple- 
bitis, et nos ambos fratres in pacisdulcedinem condu- 
cetis. Nam sive persistere sive discedere mihi con- 



laudem Domiui» quod ad vesperas canitur, et && 
ptcm antiphonas edidit, quae in Uticensibus an« 
tiphonariis scriptae reperiuutur. Hymnos quoque 
p ures de eodeia Patre Rogerius de Sappo, aliique 
studiosi fratres ex devotione pia dictavcrunt, suis- 
que posteris iu bibliotheca Uticensi commendave- 
runt. 

Nimia gollicitndine anxius Osbcrnus abbas pro- 
pter apostolicum anathema, cui coactus erat sub^ 
jacere, consilio sapientium decrevit legatumRo- 
mam mittere, ct apostolicae sedis benedictionem 
bumiliter expetcrc. Witmundo ilaque sapienti mo- 
nacho snpplices jussit litteras dictare, et Bernardo 
juvcni, cognomento Matthaeo, nobili antiquario dili- 
gcnter scripiitare. Textus autem epistolos bujus- 
modi est : 

c Domino aposiolico ALRXArn>RO (47), vice beati 
Petvi lotins orbis Patri excellentissimo, quidam 
?bbas longe positiis nomine Osbernos ccenobii San- 
cti Ebrulfi in Normannica palria, salutem veram, 
subjectionem hniniUimam, et orationem pro posse 
dcvctam. 

c Quoniam ante omnes et super omncs Ecclesiae 
prxlatos, domine Paler, vestrum esl in universo 
orbe totius Christianitatis sollicitudinem gercre, 
animarum Incra ardenti desiderio qiiaerere, discor- 
danlcs ad concordiam vestra auctoritate revocare, 
idcirco ego abbas ignotus intra gremium tamen vc< 



trae costodi» maneiis, ad vos tanquam ad clementis- j^ tingat, profecto et fratris iracundia ex judicii defi- 



simum consolatorcm apcrta vocc, ex toto nisu 
mcntis cxclamo, preces fundo, solatium imploro, ut 
me per graliam vestram a quadam ordinis nostri 
fluctuatione quam patior, secundum rectitudinem 
auctoritatis eripere dignemini. Cujus fluctuationis 
causa haec est : Sancti Ebrulfi abbatiam, quam ego 
nunc teneo, quondam ante me domnus abbas Rod- 
bertus, consanguineus Willelmi Normanni miliiis 
fidcUs vestri, tenuerat ; sed quodam contrario sibi 
contingente, eam reliquil et discesslt. Princeps au- 
tein provinciae et praelaii Eccleslae me in eodem loco 
abbatem constituerunt, et ut mibi super hoc trepi- 
danli assenienint et assenint, recte ac secundiim 

(47) Alcxander n,30 Sept. 1061 - 2t Apr. 4073. 



nitione mitigata quiescet, ct cgo, a fluctuatione li- 
beratus, Deo postmodum famulari potcro seconis. 
rectorum Ecclesiae reclor et Patnim Pater, qui 
omnibus tribulatis ad refugium constitutus estis, 
per beatam potestatem ligandi et solvendi, quam 
snpra omnes terrigenas possidetis, baec verba mea 
cordis aure percipite, et in quantum recte sonant 
agite quod poscunt. Et ut me simpUciter loqui cre- 
datis, ad testimoninm conscientiae meae omnja 
scientem Deum appello, qui me ex toto corde et ore 
quse loquor intoetur proferre. Hcc tandem in flne 
verborum, piedomine, pronosetsupplex summopero 
deposco, ut per honc eumdero qiiem vobis dlrigo 



J7B ORDERICI VITALIS «76 

legalum, in litteris ftigiilo vestro signatis niihi re« A celebriter canitur, cum quo sacratis indumentis 



mandare paterna pietale curetis, qualiter baec verba 
niea sentitis vel recipitis, et quid inde acturus 
estls, et quando et ubi; quatenus» dum. certum 
dedeiitis responsum fluctuationi meae, ad clemen- 
ttssimum consolatorem me gaudeam exctamasse. 
Yalete , Pater gloriose , rector excellentissime, 
summum in terra caput Ecclesiae. Valete et su- 
per ovilia Dominica vigilate. Quod utinam sic 
agatis, ut ad ultimum judicium securus veniatis. 
Amen. i 

Ilanc epistolam Willelmus presbyter Sancti An- 
dreaede Escalfoio detulit, Romseque Aleiandro papae 
praesentavit. Qua coram Romano senatu perlecta, 
el prudenti exaniinatione diligenter discussa, vene- 



omnes miuistri revestiuntur. Ab eleemosynario au- 
tem tot pauperes quot monachi sunt, ipsa die in 
ccenobio colliguntur, et in xenodochio pane et potu 
vinoque generali suflicienter a cellario pascuntur, 
et post capitulum ab omni conventu mandatum pau- 
perum sicut in coena Domini peragitur. Hoc sicut 
Osbernus abbas constiluit, Ulicensis ecclesia usque 
in hodiernum diem vigilanter cuslodit, et Nogio- 
nensibus atque Balcherensibus, aliisque sequacibus 
suis ardenter tradidit. 

Saepe nominatus vir Dei pauperes, ut supra dixi- 
mus, etaegrotos valde amabat, eteorum indigendo 
(48) et necessaria iargiendosubveniebat. Unde con- 
stituit ut septem ieprosi pro amore Dei pereiiniter 



randus papa, rogante Rodberto abbate, qui prae- ^ ab Uticensibus alerentur, eisque de celiario fratrum 

sens erat, Osbernum absolvit, et praefatae legationis 

bfljulum cum benedictione apostolica gaudentem ad 

suos remisit. Rodbertus enim jam de reditu in Nor- 

maun^^uiLpropter ferocitatem Willelmi ducis difll- 

ftus, et in Calabnae partibus, ut supra diximus, a 

Guiscardo aliisque Normannis alienas divitias usur- 

panlibus honorabillter reientus , mitigato furore 

quem contra Osbernum prius habuerat, nunc apud 

papampro eo benignus intercessor exislit, quem 

antea subtiliter accusando crudeliter impugnaverat, 

Completa vero legatione» Willelmus presbyter ad 

eos, a quibus directus fuerat, prospere remeavit, 

et relatis quae Romae viderat vei audierai, Uticenses 

laetiflcavit. 



Securioritaque Osbemus curam ecclcsiae, quam 
susceperat, intus et exterius laudabiliter exercebat. 
Neophytos ad conversionem non nisi quatuor susce* 
perat, propter procellas persecutionum quas per- 
pessus fuerat ; sed illos, quos a praedecessoribus 
suis susceptos invenerat, diligenter etutiltter in sati- 
Gtis artibus educabat. Hic constituit generale anui- 
veisarium fieri singuiis annis vi Kal. Julii pro pa- 
tribus et matribus, pro fratribus et sororibus om-^ 
nium roonachorum Uticensis coenobii. In rotulo 
qiiidem longissimo omniuni fratrum , dum vocante 
Deo ad ordinem Teniunt, nomina scribuntur ; deinde 
patrum et roatrum eorum, fratrumque ac sororum 
vocabula fiubscribuntur. Qui rotulus^ penes aram 
totoanno 8ervatur,et sedula commemoratio inscri- D filius Drogonis comitis, qui cum Rodberto seniore 



panisetpotus septem monachorum quotidic largl- 
retur. Quod ipse et Mainerius successor ejus Uben- 
ter teuuerunt, quandiu in r^imine vitales auras 
hauserunt. Sed haec a Serione successore eorum, 
prout voluntashominum variatur, constitutiopostea 
mutata est, iterumque a Rogerio, qui successit el8» 
ternarius infirmorum numerus in nomine DomiRi 
reformatus est* 

XV. GuUlelmui Normannorum du». Roberm 4e 
\xtot , seu do Waceio* Geroianorum progenki ex^ 
slinctio. 

Anno ablncarn^ione Domini 1064 , post mortem 
Herberti juvenis, Cenomannensium comitis, Willel- 
mus dux cum valida manu armatorum Sartam flu- 
vium transiit, multosque Cenomannorum sese iilius 
manui subdentes clementer suscepit, et quandiu 
poslea vixity annis scilicet xxiv, subjectos jure po&- 
sedit. Praefatus nimirum juvenis post obitum Her- 
berti senioris patris (qui vulgo Evigilans-Caaem 
cognominabatur, propter gravissimas iufestationes 
quasaperfidisafiinibussuis Andegavensibus inces- 
sanler patiebatur) consilio Berth» matris sux, se 
suumque patrimonium fortissiino duci Normanno* 
rum commendaverat, et Margaritam sororem suaai 
Rodberto, ejusdem ducis fllio , in conjugium dede- 
rat, cum qua haereditatem suam, comitatom scili- 
cet Cenomannensem, si sine liberis obiret, conc<5s* 
serat. Sed quia Walterius Pontesiensium comes. 



ptorum in conspectu Domini agitur, dum ei a sa- 
cerdote in celebrationc raissae dicitur : Aittmas /a- 
miiloriini famularumque tuarmn^ quorum nomina 
antesanctum altare tuum scripta adesse videntur, 
etectorum tuorum jungere digneris consortio. Anni- 
versarium vero de quo loquimur, v» Kal. Julii sic 
agitur. Omnia signa sero et mane ad oilicium de- 
functorum dtu puisantur ; voiumen mortuorum su- 
per altare dissoiutum palam expanditur , et depre- 
catio prius pro defunctis, postea pro vivis pdrenti- 
hus et benefactoribus, cunctisque fidelibus Deo H' 
deliter olTertur. Missa vero matutinalis ab abbate 



Normannorum duce in Jerusalem ierat, et in iilo 
itinere peregrinus obierat, Biotam Hugonis Ceno- 
mannensium comilis filiam, qu» amita praedicti ju- 
venis erat, in conjugium habebat, totum comitatum 
Cenomannensem calumniabatur, et ex parte possi- 
debat. Nam ipsam urbem, quae caput est provinciae, 
Goisfredus deMeduana et Hubertus de Sancu Su- 
sanna, aliique potentes in fidelitate Walterii acri- 
ter tenebant;quia Normannicum jugum his, quibus 
imminet gravissimum est, subire nimis formida- 
bunt. Ilaque dum magnanimus dux frequenti expe- 
ditione rebeiks impeteret, et ipse ut bellica sors 



(48) Turbatus locus, hic legendum est eorum indigendoe neceisaria, etc, vel quid simile. 



«77 



IIFSTORIA ECCLESIASTICA. — PARS 11. — LIB. III. 



27a 



expetit damna pateretur, et damna boslibus iufer' A Hugone filio Fulcoldi, aliisque multis magniset 



ret, praedictus comes Walterius et Biota conjux 
ejiisperinimicorura macbinamenta simul^utferunt, 
letbali veneno fraudnlenter infecti obierunt. Quibus 
defunclis, securior dux cum magno robore rebelles 
expeiiit, Cenomannicam urbem civibus ullro sese 
dedentibus cum ingenli tripudio recepit , eique 
domnus Emaldus ejusdem urbis praesul, cum cle* 
rtcis et monacbis rcTestitis, lextus cnicesque fe* 
rentibus, bonorabiliter obviam processit. 

PorroGoisfredus de Meduana tant^e felicitati du- 
ciB invidit, eiqite quantum potuit adversarios exci- 
lando, ailisqae modis mala machinando nocere stu- 
duit. Unde dux, postquam proterviam ejus, ul per 
86 sine multorum detrimento corrigeretur, aliquan- 



mediocribus S. Ebrulfo concessum est» 

Deinde quia idem miles fere xi nepoies militise 
titulis feroces habuil, ipsis inter se saevientibus, 
vix unquam usque in prxsentem diem baereditas ejus 
in pace pennanere potuit. Nam Matihiellus et Ri- 
chardus fraler ejus ac Nigellus atque RualodusBrito 
Nigelli gener diversis temporibus successerunt, 
mullasque malitias infortuniis comilanlibus exer- 
cuerunt. Unusquisque eorum praefataro possessio- 
nem S. Ebrulfo calumniatus est; sed judicio Dei, 
qui Ecclesiam suam potenter ubique protegit, im" 
minente, ab injusta caluronia cessare coactus est. 
Mattliiellusenim, sub magno duce Willelmo, et Ri- 
chardus, aliique calumnialores sub duce Rodberto, 



dia tolcravit, conlra perseverantcm in ncquitia in- B ejusque fratribus Willelmo Rufoet Ilenrico, Eccle- 

siam Dei rebus habitis spoliare cum multis minis 
conali sunt ; sed, Rege regum suos adjuvante, quod 
nequiter optabant perpetrare nequiverunt. 

Ernaldus de Escalfoio, Willelmi Geroiani filius, 
postquam de Apulia prospere remeavit, Willelmum 
ducem adiit, eique preliosissimam pallam praesen- 
tayit, suamqueab ipso humiliter ban^editatem requi- 
sivit. Dux autem considerans nobilitatem viri et 
ingentem probitalem,reco1ensque suam contra Ce- 
nomannos et Britones, aliosque sibi resistentes pro- 
borum militum paucilatem, jam lenior effectus ei 
reatus indulsit, datisque induciis,patrimonium suum 
se illi redditurum spopondit, ct usque ad statutum 
terminum per terram suam eundi et redeundi li- 
beram securitatem concessit. Ernaldus itaque vana 
ducisproroissLone percepta laetatus est, sedfrustra, 
ut paulo post dilucidatum est. Nam Mabilia Tala- 
vacii filia lethali veneno cibum et ixjtum infecit» 
eumque dum de curia ducis in Galliam remearel, 
reflci jussit ; sed illi per quemdam aniicum suum 
doli conscium tantum nefas innotuit. Unde dum 
apud Escalfoium ad quosdam amicos suos collo- 
queretur, et a clientibus prsefatae mulieris ad cou- 
vivium cum summa prece invitaretur, memor amici 
jussionis nullatenus acquievit, sed omnino cibum 
et potum, in quo lethum inesse metuebat, repu- 
diavit. Verum Gislebertus, frater Rogeriide Bfonte- 
Gomerici, qui praedictum Emaldum cnnducebat. 



gentem exercitum movit, Ambreras oppidum ejus 
eepit, et Meduanara post diutinam obsidionem com- 
bussit. His itaque duobus castellis sibi subactis, 
Goisfredi contumaciam fregit , sibique ipsum, qui 
fortissimus Cenomannorum alios tnmentes secum 
resistere suadebat, senrire coegit. Quo superato, 
^ne omnes illius complices et ad rebellandum 
fiauiores, terrore curvati sunt, et Willelmum prin- 
clpem, quem dtvina manus protegebat, timere, 
eique obseeund^re coacti sunt. Ipse siieciosam vir- 
ginem Margaritam Stigando potenti viro de Man- 
sione Odonis ad nutriendum commendavit ; sed ipsa, 
priusqaam nubilea annos attingeret, saeculi ludibriis 
erepta feliciter obiit, et Fiscanni , ubi monacbile q 
ccBDobium Sanctae et individuae Trinitatis gloriose 
poUet, humata quiescit. 

Eodem tempore Rodbertus de Waceio, (llias Ro- 
dulphi filii Rodbertiarchiepiscopi, sine Itberismor- 
tiiusest, et Wilielmusdux coguatusejustotam hae- 
rcditatem ejus in dominio suo nactus est. Tunc ipse 
terram Rodberti de Witot, qui propter occisiouem 
Gisleberti comitis exsulabat, Goisfredo Mancello 
fratri viceeomitis Huberti dedit; a quo domnus 
Osbernus abbas S. Ebrulfi viiiam, quae DuctusErtu 
dlcitur, et Trunchetum et Maisnil Rosceiinl einit. 
Hoc Wnielmiis dux concessit, et in charta conflr- 
mavlt coram optimatibus Normanniae, Wilielmo 
Osbernifilio, Richardo de Abrincis Turstini fliio, 



Rogerio de Monte-Gomerici, et multis aliia in D utpote qui penitus doli nescius erat, scyphum ac- 

cepit, super equum residens merum bibit, et ve- 
neno infectusapudRaimalastum (49) tertia die obiit. 
Sic perflda mulier dum mariti sui aemulum exstin- 
guere putavit, mariti sui unicum fratrero, quimulta 
honestate in annis adolescentiae et equestri probi- 
tate pollebat, occidit. Non multo post, dum primo 
conalu se delusam esse ingemuit, ad concupitum 
facinus perpelrandum alio nisu non minus ferali 
denuo insurrexit. Nam Rogerkim militem cogno- 
mcnlo Gulafram, qui Ernaldi cubicularius erat, 
precibus et promissis circumvenil, citoque frauda- 
lentum satellilem nefariis votis inclinavit. Dcindd 



charta notatis. 

Rodbertus vero de Witot post longum tempus 
duci reconciliatus est, et, honore suo recuperato, 
prsefatam terram S. Ebrulfo calumniatus est. Sed 
non multopost l>eIIo Anglico, ubi et ipse in genu 
vulneratus est, peracto, lethiferam aegritudinem in- 
currit. Qui dum mortem sibi appropiare sensit, 
totam terram, quam ab ipso calumniatam esse jam 
diximus, bono animo fidelibus Dei pro rederoptione 
aniroae suae concessit. Hoc autem apud Doveram 
coran Odone Bajocensi episcopoet Hugone de 
Greutemaisnllio, Hugone quoque de Monteforti et 



(49) Ilodie : Remalard (Orm). 



«7« 



ORDERICI YITALIS 



m 



pesUferas potiones baec prsDparnTit ; Ule autem Er- a regls Franconim adltt» regisqne armiger factus, ei 



nahto domino suo et Geroio de CortaiTilla alqiio 
Willelmo cogtiomento Goietde Monte«Miralio propi- 
navit. Sic una tabe tres procercs apud Corbxvillam 
simul infecti sunt. Sed Geroius atque Willelmns, 
quiad proprias domus delatisunt, ibiquesui curam 
ad libitum suum exercere potuenint, Deo effectum 
remediismedicorum prscstante, convaluerunt. Porro 
Ernaidus, quieisulabat, nec sui curam in exlraneis 
penatibus sufficienter cxercere poterat, aliquantis 
diebus aegrotavit, tandemque ingravescente morbo 
Kal. Januarii exspiravit. Ilic pridie quam obiiKset, 
dum solus in camera lecto decumberel, quemdam 
•eniorem pulcherrimum, quem S. Nicolaum prxsu- 
Icm ratus est, manifesle, non in somniis vidit ; a 
quo hujuscemodi mandala audivit : c De sanitato 
corporis tui, frater, sollicitus esse noli, quia cras 
•ine dubio morieris ; sed toto nisu procura qualiter 
anima tua salvetur iu examine justi et aeterni ju- 
dicis. » Uis dictis, scnex repente disparuit, et seger 
mox Uiicum misit, et ab cjusdem loci fratribus vi- 
ailari rogavit. Illi autem Fulconem de Warlenvilla 
cito miserunt Corbsevillam. Ibi namqne praefatus 
milcs cum Gerolo ejusdem oppidi domino, cujus 
propinquus et ainicus erat , exsulationis sux tem- 
pure per triennium moratus fuerat, ct inde per 
Corbonienses et Drocenses atque Morinos, aliosque 
quos in auxilium sui advocare potuerat, injuriam 
cxpulsionis su» forti guerra vindicaverat. lilue 



scrvivit donec ab eo arma mintaria accepit. Deinde 
Apuliamy ubi parentes magnse sublimitatis habebat, 
appetiit; aquibus amicabiliter retentus, per pluri- 
mas probitates multipliciier excrevit. Ibi nobilem 
de genere Langobardorum conjugem accepit, ec 
possessionpm triginta castellorura sub Rotberto co- 
mite Lorotelli, nepote scilicet Wiscardi , obtinuit. 
Ex fecunda muliere multiplice:n utriusque sexus 
sobolem recepit , et Nomiannorum oblitus, inter 
Winilos fere xl annis honorabiliter vixit. 

Rainaldus aulem, roinimus (iliorum Ernaldi» tri- 
bus mensibus ante patris obilum Osberno abbatt 
tradilus est, et in Uticensi eecIeFia sub regulari di- 
j. sciplina diligenter educatus est, et a pnefato abhata 
Benedictus dulcedinis gratia cognomlnatus est. Pa- 
ter ejus, dum ipsum Deo ad monachatum obtulit» 
terram unius carrucse apud S, Germanum in pan>- 
chia Escalfoii S. Ebrulfo concessit ; quam pro in* 
fortiiniisquae ipsum haeredesque ejus perpessos esse 
retulimus, ecclesia jamdudum perdidit. Prastatus 
puer quinquennis eratcum monachile jugumsubiit, 
et Lii annis sub q;iatuor abbatibus pcr adversa et 
prospera fortiter portavit. Eruditionem legendi et 
canendi ct ipsc aClatim didicit,et aliis, poslquam ad 
virile robur pervenit, sine fraudis litura gratit inti- 
mavit. Memoria vero narrandi quae viderat vel aa- 
dierat magnifice viguit, deleclabilique reiatu remm^ 
quas in divinis voluminibus seu peritoruro asser- 



Fulcone confestim a^iveniente, aeger valde gavisus C tionibus rimatus est, socios multoties lciivit. Miti- 



est, etmanifestata revelatione quam pridie viderat, 
saeculoque relicto cum benigua devotione animi 
monacbus eflectus est. Deinde peccata sua lugens 
et in Deo gaudons, eodem die morluus est, et cor- 
pusejus Ulicum delatum est, ibique in clauslro 
monachorum a domno abbate Osberno ct a conventu 
S. Ebrulii honorifice sepuUum est. 

Defuncto itaque Ernaldo, tota Geroianorum no» 
bilitas pene corruit, nec ullus posterorum stemma 
priorum ex inlegro usque hodie adipisci potuit. 
IlicEmmam, Turstini cognomento Haiduc flliam, 
iixorem duxerat, ex qua Willelmum et Rainaldum 
ac Petronillam atque Gevam, aliosqiie filios et iilias 
babuerat. Qui patre, dum adhuc viridi juventa 



bus et modestis, indoctisqoe neophylis aflabiliiate 
et oiisequiis semper placere studuil; sed superbis et 
slmulatoribus , novitatumque commcntoribus an- 
daci contradiclione viriliter resistere decrevit. Bis 
in Apuliam permissu Rogerii abbaiis propter uii- 
iitatem Uticensis ecclesise perrexit, ibiqne Wii- 
lelmum fratrem suum, aliosque multos ex par^ji- 
tela sua, qui in extera regione divitiis abunda- 
bant, iuvenit. Cum Wiiielmo abbate S. Euphe- 
roiae filio Unfridi de Telliolo fere tribus annis in Ca- 
labria mans.t, et inde remeans praedicti abl>alis. 
cujus ipse consobrinus erat, dono cappam ex alba 
purpora S. Ebrulfo detulit. Hic ab infantia monih 
sticas observationes laudabiliier tenuit » divinoque 



maxime floreret, in teneris annis destituti, et in D cuilui nocte dieque ferventer inhaesit. Psaiinodiam 



externis domibus ut supra satis ostendimus constl- 
tuti, coacti sunt inopias, pluresque injurias ab in - 
fantia perpeii. Mater ad Kudonem fratrem suum 
Normannici ducis dapiferum, qui in pago Constan- 
tino divitiis ct potestate inter Normanniae proceres 
cminebat, secessit» et lam apud illum quam apud 
alioa amicos suos in viduitate pene xxx annis ho- 
neste vixit. Castitate et mansuetudine. aiiisque 
honis honestatibus iaudabilis exstitit, ac ad ulti- 
mum prope finem suum saeculare scbema reliquiti 
et a domno Rogerio abbate Sanctae Trinitatis Exa- 
qpli sacrum velamen cumdevotione accepit. 

Wiilelmus de Excaifoio, primogenitus Ernaldi fl- 
lius, ut annos adolesettitiae attigit, curiam Philippt 



tam infatigabiliter vidimus eum ple^mque tenere, 
ut vix unus versiculus ab aliis in cboro suo psalle- 
retur ipso tacente. Sed sicut scriptum est : Mulue 
tribulaUoneh justorum (Pm/.vii, 20), hicmultas ad- 
versitates perpessus est importunitate tumultuum 
interiorum et exleriopum. Nam quia rigidus et asper 
erat temerariis, atque adulari dedignabatur bypocn- 
tis» saepe contiirbatus esl eorum infestationibus mul- 
timodis. Et quia oculus Dei omnia intuctur, subtt* 
lique judicio redarguit ea etiam quae bominibuf 
laudanda videntur, praedictum fratrem ab infantia 
Infirmitate corporis corripuit, et huc usque« ut ja- 
stus justificeiur adhuc, membrarum debililatem au- 
gnientare iton desislit. Is enlm In pueritia, quia 



m 



HISTORIA ECCLESlASTiCA. — PARS U. — LIB. IR. 



281 



immoderatus erat, et ad omne opus , ut reliquis A chi succ^sserunt, el ecclesije inedietatem usque iio- 



fralribus fortior viderelur, toto nisu insurgebat, 

ruptura intestinorum, dum terram gcstarel, laesus 

esl, ipsoque sibi non parcente, lassura eadem insana- 

btlis eflecta est. Denique jam per septem annos tam 

gravi oppressus est passione ut nec manum ad os 

^ nunc possit erigere, nec propria vi quodiibet ofU- 

*' cium sibi eiblbere. Summc Deus, qui sanas contritos 

corde, clementer illius miserere, ipsumque ab omni 

cxpurgansscelere, ereptum de carnis moiesto carcere, 

iii xterna requie fainulorum tuorum collegio insere ! 

Duse Ernaldi filiae post mortem palris et desolalio- 

nem suonxm optaverunt magis Deo placere modesta 

composltione morum quam sasculo subjacere cor- 

ruptibili puicbriludine corporum. Unde virginitatem 



die posscderunt; ibique Rotbertus Calvus et Ra- 
dulfus de Rosseria necnon Joannes de Belnaio» alii- 
que probi modo habitaverunt. 

Quodam tempore iiiler sape nominatum Hugo- 
nem et Radulrum comitcm Medantensium, Philippi 
regis Francorum vitricum, gravis seditio exorta 
est, cumque Hugo cum prsedicto consule audacter 
congressus esl, quia militum impar ei numerus 
erat, fugere compulsus est. In hac fuga Ricbardus 
de Heldrici-Corle, nobilis miles de pago Vilcassino, 
vulneratus cst. Nam diim vadum Eptae fluminis 
equo velociter fugiens ingrcssus est, persequentis 
roilitis liincea super equum a tergo acerrimc per- 
cussus est. Qui mox ad Novum-Mercatum delalus 



ambaeDeo dicaverunl, mundoque sprelo, sanclimo- ^sl a commililonibus suis; morique metuens, con- 



iiialesefiects sunt. Nam Petronilla in ccenobio S. 
M aris Andegavis velum suscepit, diuque secundum 
niorem aiiarum virginum diligenter sacrum ordinem 
Bcrvavit, ac deinde per x annos jam inciusa, fama 
sanctilatis el virtutis exemplo longe latequc muliis 
innotescit. Poito Geva soror ejus in coenobio S. 
Trinitatis, quod Maihiidis regina apud Cadomum 
eonstruxit, sub Beatrice abLatissa sacram seriera 
diu gerendo et doceiido, sibi et aliis laudabiUier 
profecit. Itecde fun<laioribus Ecclesiae nostrae, et 
eorom dicta sunt progenie. 

XVI. CMuUlelmus Normannornm comes sen marclno, 
Conientio inter Uugonem 4e Grentemoismlio clHa' 
dulfum Medanteusium comtlem. Osberni abbatis q^ 
moTs, 

Nanc ad narrationrm redeamus histori». Inclytus 
Norraanniae marchio Willclmus, contra Belvacenses, 
qni fknes suos depopulari conabantur, castrum quod 
Novus-Mercalus dicilur, expulso pro quadam levi 
offensa Goisfredo naturali Iixrede, ad tuendum plu- 
rimis baronum suoriim commendavit ; sed vix ullus 
conira propter infestantes Milliacos et Gerberritos, 
aliosque conGnes uno anno tutari potuit. Tandein 
magnanimus dux Hugoni de Grentemaisnilio, qui 
audaci probitate et dapsilitate praecipuus erat, con« 
silio Rogerii de Monte-Gomerici, qui sibi nimis vi- 
cinae fortitudiniejus invidebat,eique scandalum qua- 
WVitX arte vel eventu praestruere cupiebat, prxdictum 
oppidum cam Geroido dapifero commendavit, et me- D 
dietatemdedit.At ille tuitiunem praefatas municionis 
Qpratanler suscepit, Deoque juvante, intra unum aii- 
Bnni daos Belvaccnsium maximos optimates ccpit, 
conierritisque reliquis bosUbus» totam regionem in 
iik) cliniate paciftcavit. 

Novo-Mercato quatuor canonici ecclesiam S. 
Petri apostoli possidebant, sed Dei cultnm negli- 
genier agebant, viiaraque suam muUum ssculariter 
doeebant. Unde magnanimus Hugo medietatem , 
quae sibi competebat, ecclesiae, nionachis S. Ebnilfi 
concessit tali tenore ut, dum morte vel alio quo- 
libet casu canonici deficerent, monacbi succederent. 
Quod et ita factum est. Nam duobus caiionicis, qui 
in parte Hu^onis erani, inde discedentibus, mona- 



silio Hugonis, in cujiis familia servierat in armis, 
devovit aroodo se mililaturum sub monachili norma 
virlutum exercitiis. Uticenses ergo monachos ac- 
cersiit, et Osberni abbalis magisterio se mancipa- 
vit. Postea, donantc Deo, qui peccatorcs diversis 
occasionibus dc barathro perditionis retrahit, Ri- 
cliardus aliquantulum, non tamcn ex integro, con- 
vaUiil, et fere vii annis in ordine fenidus vixit, 
atqne pluribus modis Ccclesiae profecit. Hic etenim 
pntrimoniuin suum, quod in pago Vilcassino posse- 
dcrat, quia uxorem ct liberos non liiibuerat, post 
vulneris liesionein Saiicto Ebrulfo sponte secuni 
contulit, et a Fulcone patruo suo atque Herberto 
Pincerna, qui capitalis dominus cral, aUisque pa- 
rentibus suis integram hujus rei concessionem ob- 
tinuit. Ipse nimirum, quamvis plaga ejus nimquam 
clausa esset, et inde sanies, quantum testa ovi an- 
scris capere posset, ut refertur ab his qui viderunt, 
quotidie deflueret, conventum ordinate sequi ar- 
denter studcbal, el ministeria, quae ordini compe- 
tebaut, a!acriter exhibebat. Euudo vd equitando 
quo sibi jubebatur ibat, et ecclesiasticis utilitatibus 
pro posse suo verbis et actionibus instaiiter dcser- 
vicbat. Hunc nimirum Osbernus abbas plus aliift 
diligebat, et in ipso valde velut in siio proprio con- 
fidebat. Unde ad novam basilicaro, quam inchoare 
disponcbat, curam et impcnsas, magisteriumque 
latomorum ei conmiendabat. 

Pr<efatus pater, bujus Richardi prccibus et iior- 
tatu, Franciam adiit, el Roclbcrtum eliiqueniem ac 
Herbeitum de Scrranz ct Fulcoium de Caldrcio» 
aliosque militcs et plebeios Vilcassinienscs ad sui 
notitiam dulci colloquio invitavit, fundumque Hel- 
dricl-Cortis, pr?efatis proceribus el vicinis annuen- 
tibus et congaudenlibus, in dominium S. Ebrulfi 
recepit. Inde redicns in lectum decidit. Post aliquot 
dies, morbo ingravescente, in capitulura deductus 
venit, et epistolam, quam Alexandro papae mislsse 
Gumdem supra disimus, palain recitari jussit Quod 
ita faciuni est tit cunctis manifestum fieret qiiod 
ipse abbatiam Rodberto abbati iion subrinnissei « 
sed invitus ac violentia coactus regiinen suscepis- 
set. Denique fratrcs bortatu corroboravit, ac ut sibi 



^ 



ORDERICI VITALIS 



^84 



enala induIgcreDl, suique memores esseni, obse- A Posl aliq^uot temporis pia memoriae rex Eduar- 

dus, XXIV anuo regni sui, Nonas Januarii Lundoui» 
defunctus cst, et in novo roonasterio, quod ipse in 
occidentali parte urbis condiderat, et tune praece- 
denti septimana dedicari fecerat, prope aitare quod 
beatus Petrus apostolus tempore Melliti episcopi 
cum ostensione signorum consecraverat, sepultus 
est. Tunc Heraldus ipso tumulationis die, dum plebs 
in exsequtis dilecti regis adbuc maderet fletibus, 
a solo Stigando arcbiepiscopo, quem Romanus papa 
suspenderat a divints officiis pro quibusdam crimi- 
nibus, stne communi consensu aliorum praesolum 
et coinitum procerumque consecratus, furtim prae- 
rtpuit diadematis et purpurae decus. Audientes au- 
tetii Angli temerariant invasionem quam Heraldos 



cravit* Sicque data confessione, ac sacrosancta Do- 
mintci corporis percepta communione, postquam 
moderamen Uticensis ecclesiae quinque annis et 
tribus mensibus tenuit, vi Kal. Junii [1066] inter 
manus fratrum litanias pro eo pie canenlium obiit. 
In craslinum vero Vitalis Bernaicensium abbas ad 
tuinulandum amicum suum accessit, et in claustro 
coenobiali juxta ecclesiam S. Peiri apostolorum 
principis sepelivit ; unde Mainerius successor ejus^ 
ipsum post annos xvii cum ossibus Witmundi socii 
sui in capitulum novum transtulil. 
XVII. Cometes, Eventus in Anglia. Beraldi murpa' 

tio. Guillelmus Normannorum marchio ad tranS" 

fretandum in Angliam se parat. 



Anno ablncarnaiione Doittini 1066, indiclione iv, B feecrat, irali sunt, et poientioru;n nonnulli fortiiw 



mense Aprili, fere xv diebus a parte Circii apparuit 
stella quae cometes dicitur, qua, ut perspicaces 
astrologt • qui secreta physicae subtiiiter rimati 
sunt, asseverant, mutatio regni designatur. Eduar- 
dus enim, rex Anglorum, Edelredi regis ex Emma 
Richardi senioris Normannorum ducis filia filius, 
paulo ante obierat, et Heraldus , Goduini comitis 
filius, regnum Anglorum usurpaverat, jamque tri- 
bus mensibus ad multoruni detrimentum perjurio 
et crudelitate, aliisque nequitiis poliutus tenuerat. 
Injusta nempe invasio nimiam inier quasdam gen- 
tes dissensionem commovit, multisqtie matribus 
filiorum et conjugibus maritorum necem et luctum 
peperit. Eduardus nimirum propinquo suo Willelmo 
duci Normannorum primo per Rodbertum €antua- 
rioruro summum pontificem, postea per eumdem 
Heraldum, integram Anglici regni mandaverat con- 
cessionem, ipsumque concedentibus Anglis fecerat 
lotius juris sui baeredem. Deniqne ipse Heraldus 
apud Rothomagum Willelmo duci, coram optimati- 
bus Normanniae, sacramentum fecerat; et homo 
ejus factus, omnia quje ab illo requisita fuerant 
soper sanctissimas reliquias juraverat. Tunc etiaiu 
dux eumdem Heraldum in expeditione secum con- 
tra Gonanum comitem Qritonum duxerat, armisque 
fulgeutibus et equis, aliisque insigniis cum carnmi- 
litonibus suis spectabiiiter ornaverat. Erat enim 
idem Anglus magnitudine ct elegantia, viribusque 



obsistere parati a subjectione ejus omi\iiio absti- 
nuerunt. Alii vero nescientes qualitcr tyrannidetu 
ejus, quae jam super eos nimis excreverat, evade- 
rent, et econtra considerantes quod nec tiium deji- 
cere, nec alium regem ipso regnante ad utilitatem 
regni substituere valerent, coila ejus jugo submise- 
runt, viresque faciiiori, quod incboaverat, auxerunt. 
Mox ipse regnum, quod nequiter invaserat, horren- 
dis sceleribus maculavit. 

Edwiuus vero et Morcarus comites, filii Algiri 
praecipui cousulis, HeralUo familiaritate adhaese- 
runt, eumque juvare toto conamine nisi sunt, eo 
%uod ipse Edgivam, sororem eorum, uxorem habe-* 
, bat, quae prius Gritfridi fortissiini regis Guallorum 
conjux fuerat, eique Rlidenum regni successorem, 
et filiam nomine Nest pepererat. Tunc Tosticus 
Goduini comitis filius, advertens Heraldi fratris 
sui praevalere facinus, et regnum Angliae variis gra- 
vari oppressionibus , aegre tiilit , contradixit , et 
aperte repugnare decrevit. Unde Heraldus patris 
consulatum, quem Tosticus, quia major natu erat, 
Ungo tempore sub Eduardo rege jam tenuerat, ei 
violenter abstulit, ipsumque exsulare compulit. 
Exsul igitur Tosticus Flandriam expetiit, ibique 
socero suo Ralduino Flandrensium satrapae Judilh 
uxorem suam commendavit, deinde festinus Nor- 
manniam adiit , et Willelmum ducem, cur perjo- 
ruin suum regnare sineret, forliter redarguit, seqne 



corporis , aniroique audacia et lingtiae facundia , o fidelitt^r, si ipse cum Normannicis viribns in An- 



multisque facetiis et probitatibus admlrabiiis. Sed 
quid ei tanta dona sine fide, quae bonorum omnium 
fundamentum est, contulerunt? In patriam nempe 
suam ut regressus est, pro cupiditate regni Domino 
suo fidem mentitus est. NamregemEduardum, qui, 
morbo ingravescente, jdm morti proximus erat, cir- 
cumvenit, eique transfretationis suae et profectionis 
In Normanniam ac legationis seriem retulit. Deinde 
frauduientis assertionibus adjecit quod Willelmus 
Normanniae sibi filiam suam in conjugium dederit, 
ct totius Anglici regiti ji*i utpote genero suo con- 
cesserit. Quod audicns aegrotus princeps miratus 
est, tamen credidit et concessit quod vafer tyrannus 
oonunentattui est. 



gliam transfretaret, regni decus obtenturum iili spo- 
pondit. Ipsi nempe jamdudum se invicem multom 
amaverant, duasque sorores, per qiias ainicilia saepe 
recalescebat, in conjugio habebant. Wilielmus au- 
teni dux advenientem amicum cum gaudio susccpit, 
amirabili redargutioni ejus gratias egit, ejusque 
exhortationibus animatus Normanni» proceres con- 
vocavit, et de tanto talique negotio quid agendum 
esset. palam consuluit. 

Eo tempore Normannia praeclarc vigebat sapien- 
tibus ecclcsiarum praelatis et optimatibus* Nam 
sacer Maurilius, ex monacho metropolitanus, prae- 
sidebat episcopus cathedrae Rothomagensi, et Odo 
Wiltcliui ducis nterinus fi*a(or Rajocensi, Hugo fra- 



285 fflSTORIA ECCLESIASTICA 

ter Rodberti Aucensis comitis Leioviensi et Willei- A 
mus Ebroicensi , Goisfredus Constaniiniensi , et 
Joannes filius Radulfl Bajocarum comitis Abrinca- 
tensi, atque Ivo BelesmensisWillelmi (ilius Sagiensi. 
Omnes lii pollebant et excellentia pneclare genero- 
sitatis et ciaritudine religionis, multimodxque pro- 
bilatis. 

Personie nihilaminus laici ordinispraeeminebant: 
Ricbardus comes Ehroicensls, Rodberti archiepi* 
scopi filiu&; Rodberlus comes, Willelmi Aucensis 
satrapae filius ; Rodbertus comes MoritoIiensis,Wil- 
lclmi ducis ulerinus fraier ; Rodulplms de Conchis 
Rogerii Toenitis filius , Normannorum signifer ; 
Willelmus Osberni filius, ducis C4)gnatu$ ct dapifer ; 
Willelmus dc Warenna et Hugo Pincerna ; Hugo de 
Grentemaisnilio etRogerius de Holbraio; Rogerius 
de Bello Monte et Rogenus de Monte-Gomerici ; 
fialduinus et Richardus Gisleberti comitis filii, et 
alii plures miiitari stemmate feroces, sensuque sa- 
gaci consilioque potentes, qui Romano senatui vir- 
tute seu maturitate non cederent, sed ad laborem 
tolerandum, hoslemque tam ingenio quam fortitu- 
dine vincendumy aequiparari studerent. 

Omnes hi ad commune decretum jussu ducls ac- 
citi sunt, et audita re tam grandi, utpote diversi 
diversa senserunt. Animosiores cupido duci favere 
Toleuies, ad certamen ire sociosincitabant,tantum- 
que negotiura sine mora incipere laudabant. Alii 
^ero laboriosum opus inire dissuadebant, nimium- 
qne ausis et in necem praecipitibus multa importuna q 
et discrimine plena praetendebant, pericula maris 
et difiicultatem classis opponebant, Normannorum- 
que paucitaiem non posse vincere Angloruro multi- 
tudinem asserebanl. Tandem Gislebertum Lexo- 
viensem arcfaidiaconum Romam misit, et de his 
quae acciderant, ab Alexandro papa consilium re- 
quisivit. Papa rero, auditis rcbus quae contigerant, 
legitimo duci favit, audacter arma siimere contra 
perjurum prcecepit, et vexillum Sancti Pelri apo- 
stoii, cujus meritis ab omni periculo defenderetur, 
transmisit. 

Interea Tosticus in Angliam remeandi licentiam 
a duce accepit, eique auxilium suum tam per se 
qoam per omnes aniicos suos firmiter spopondit. 
Sed, sicut scriptum est : i Homo cogitat, Deiis or- D 
dinat,» evenit multo aliter quam sperabat. Nam de 
Constantino pelagus intravit, sed Angliam atlingere 
nutlatenus potuit. Heraldus enim mare navium nii- 
litumque c<»pia munierat, ne quis hostium sine 
gravi conflictu inlroiret in regnum quod fraudulen- 
ter invaserat. Tosticus itaque magnis undique pre- 
mebatur angustiis ; utpote qui nec Angliam per bel- 
!um cum paucis contra innumeros invadere, nec 
Normanniam propter contrarielatem ventorum po- 
terat repetere. Unde Zephyro , Notoque , aliisque 
ventis alternatim impellenlibus angores multos 
pertulit , et per aequora vagabundus discrimina 
piura metuit; donec tandem post plurimos labores 
ad Heraldum regem Nortwigenarum^ qui Harafagh 



. — PARS H. — LIB. Hf. m 

cognominabatur, accessit. Cui, cum ab eo honori- 
fice susceptus fuisset, videns quod promissa, quae 
Willelmo duci fecerat, complere non posset, mutata 
intentione ait : c Sublimitatem vestram , magniflce 
rex, supplex adeo, et me servitiumque nieum ma- 
jestati vestrae fideliter oflero, ut possim restitui per 
vestrum sufl*ragium honori ex patema successione 
debito. Nam Heraidus frater meus, qui jure miiii, 
utpote primogenito, debuisset parcre, fraudulenter 
insurrexit contra me, et regnum Angltae perjuriis 
praesumpsit usuipare. I3nde a vobis, quos viribus 
et armis, omnique probitate praecipue vigere co- 
gnosco, viriliter adjuvari, utpote homo vester, ex- 
posco. Proterviam perfidi fratris bello proterite, 
medietalem Angliae vobis retinete , aliamque mihi, 
qui vobis inde fideliter serviam, dum advixero, 
obtincte.» 

His auditis, avidus rex valde gavisus est. Deinde 
jussit exercitum aggregari,bellica iustrumenta prae- 
parari, et regiam classem \yeT sex menses diligenter 
in omnibus aptari. Erroneus exsul ad tantum labo- 
rem tyrannum excivit, eunique callida teigiversa- 
tione taliter illexit , ne ab eo quasi explorator 
regni sui caperetur , sed ut per eura quoquoinodo 
iHJuriam expulsionis suae de malefido fratre ulcisce- 
relur. 

NihilominusNormannorum roarchioparabat suam 
profectionem , nescius infortunii quod praeoccupa- 
verat suum praccursorem , et extra statutum cur- 
suiu longe propulerat ad seplentrionem. In Neustria 
mullae naves cum utensilibus suis diligenter paratae 
8unt; quibus fabricandis clerici et laici studiis et 
sumptibus adhibitis pariter intenderunt. Exactione 
principali de Normannia numerosi bellatores accili 
sunt. Rumoribus quoque viri pugnaces de vicinis 
regionibus exciti convenerunt , et bellicis instru- 
mentis ad praeliandum sesc praeparaverunt. Galti 
namque et Britones , Pictavini et Burgundiones, 
aliique populi Cisalpini ad bellum transmarinum 
convolarunt , et Anglicae prxdae inbiantes variis 
eventibus et periculis terrae marique sese obtu« 
lerunt. 

XYUl. SeauUur VlicensU historia, Iternm de morte 
Oiberni. Mainerii abbatis electio, 

Dum haec patrarentur, Osbernus, abbas Uticensis, 
ut supra retulimus, obiit; et monachilis conventus 
de substituendo successore ducem, antequam tran»- 
fretarel, requisivit. At ille apud Bonam-Villam inde 
cum proceribus suis consilium tenuit. Denique hor- 
tatu Hugonis episcopi, aliorumqiie sapientum, Mai- *. 
nerium priorem elegit, eique per pastoralem bacu- 
lum exteriorem curam tradidit, et praedicto anli* 
stiti, ut ea quae sibi de spirituali cura corapetebanl 
suppleret, praecepit. Ille vero libcnter omnia com- 
plevit. 

Eodem die, dux domnuro Lanfrancum Beccen- 
siuni priorem coram se adesse imperavit, eique ab- 
batiam, quam ipse dux in honore S. Stephani pro- 
tomariyris apud Cadomum honorabiHtcr fundave- 



»7 



rai, comroendavil. Lanfrancus itaque prlmus Cado- A 
roensium abbas factus est, scd paulo post ad Can- 
luariensem arcbicpiscopatum promotus est. Erat 
idem natione Laiigobardus, liberalium arlium eru • 
diiione aflluenter imbulus, benignitate, largitale et 
omni religione prsedilus, cleemosynis aliisque bonis 
studiis multipliciter inlentus. Kic nimirum a die» 
quo primitus apud Bonam-Yillam, ut praelibavimus» 
ecciesi;e regimen suscepit, xxii annis et u mcnsi* 
bus muitis in domo Dei fidelibus proficiens nobili- 
ter claruit. 

Vencrandus Ilugo episcopus magnanimum Dci 
dienlem Mainerium jussu ducis Ulicum adduxit, 
cumque secundum slatuta canonum ante aliare 
Sancti Petri apostoli xvii Kal. Augusti benedixit. 
Ille autem, suscepto iiomine abbatis et oncre, lau- ^ 
dabilitcr vixit, et susceptum regimen xxii annis et 
VII mensibus utiliter tenuity multisque modis mo- 
naslerium sibi commissum intus et exterius« ju- 
vanle Deo, emendavit. Fratres autem benigniter se- 
davit solertia et ratione, qui aliquantulum turbati 
fuerant in ejus electione. Duos cnim monachos, qui 
religione, geminaque scientia pollebant, Rainaldura 
scilicet de Rupe, et Fulconem de Warlenvilb ad 
sui regimen elegerant, ideoque ab eo, qui per pon- 
tificem et vicinos sine illorum consensu praefercba- 
tur, non modicum desciverant. Sxpe in hujusmodi 
negotio per deteriores oriri solet turbalio.Nam duni 
improbi suam violenter prseponere sententiam m- 
tuntur, regularis ordo, saiiiusque consilium mullo- q 
ties impediuntur. Omnipotens vero Deus Ecclesiam 
suam in omni pressura potenter protegit, et erran- 
tes corrigit, ac necessarium solamen sicut vult et 
per quos vult clementer porrigit. Ejus itaque provi- 
deniia prxfatum Mainerium (ut postea liquido pa- 
luit) ad gubemandum Ulicense coenobium, quod in 
sterili rure tnter nequissimos compalrioias silum 
erat, promovit. Eral enim de contiguo caslello, quod 
dicitur Escaifoium, oriundus, grammalica, dia!ectica 
et rhelorica aflatim imbutus, ad resecanda viiia so- 
lers et severus, ad inserendas cl intimandas fratri- 
bus virtutes fervidus. Observator monastici ordinis 
assiduus, comnnssis sibi viam vitae roonstrabat ver-* 
bis et operibus, multorumque ad operandum in vi- 
nea Domini Sabaoth incitalor factus est ct praevius, D 
comesque sollicitus. 

Ilic coBpit novam basilicam in honore sanctae Ma- 
riae matris Domini et sancti Petri apostoli ac san- 
cti confessoris Ebrul fi, ibique septem altaria sunt 
in bonore sanclorum consecrala divinae majestaii. 
Yetus enim ecclesia, quam S. Ebrulfus, Hilperico 
et nepote ejus Hildeberto sceptra Francorum ges- 
tantibus, aposlolorum principi construxerat, anti- 
quitale roagna ex parte diruta erit, nec conventui 
monachorum, qui quotidie atigebatur, sufiiciebat. 
Porro aedificium de lapidibus apud Ulicum conde- 
re valde laboriosum est, qui lapidicina Menilensis, 
unde quadrati lapides advehuutur, ad sex milliaria 
kNige esl. Maxima ergo in colUgendis equis etlK>- 



ORDEKICI YITALIS UB 

bus ei plaustris difiicultas instabat procuratoribus 



per quos congeries lapidum, aliique ad tantum 
opus agebantur necessarii apparatus. Pnefatus ita- 
que abbas omni tempore regiminis sui non quievit, 
sed multarum rerum solliciludine anxius subjectis 
et posteris afl^atim profecit. Ecclesiam namque cla- 
ram et amplam, Deique servilium libere celebranti«« 
bus aptam, claustrum et capitulum, dormitorium 
et refectorium, coquinam et cellarium, aliasqiie of- 
ficinas competenles usibus monachorum, auxiliante 
Dco, perfecit, cum subsidio et largitione fratrum et 
auiicorum. Lanfrancus enim archiepiscopus, dum 
dedicaiioni Cadomensis ecclesia^ anno scilicet duo- 
decimo post Anglicuni bellum [ann. 1077.] inter- 
fuit, Mainerio abbati xliv libras Anglicae monetae et 
duosauri marcos erogavit, et postmodum de Can- 
tid per domnum Rogerium de Sappo, qui sibi pro 
scientia litlerarum notus et amicus erat, xl libras 
sterilensium misit. His igitur datis, ecclesia: turris 
crecta est et monachile dormitorium constructum 
est. Mathildisvero regina pretiosam infulain dedit, 
et cappam ad Dei servitium, et centum libras Ro- 
domensium ad agendum tricorium. WiUelmus au • 
tem de Ros, Bajocensis clericus qui in eadem ec- 
clesia Iriplici crat honore praedilus ( erat enim can- 
toret decanus et archidiaconus), xl libras sierllesi- 
sium dedit Uticentibus. Qui non muilo post saeculi 
pompas sponle relinquens, Cadomensis inonachus 
faclus est, et inde, priusquam unum annum in mo- 
nachalu perncerel, ad Fiscannensis cocnobii regi- 
men assumpliis esl. Nomen ejus pro multis benefi- 
ciis, qua^ Uticensibus conlulit, iu rotulo generali 
scriptum est, et pro ipso roissas ct orationes ct 
elcemosynas sicut pro monacho professo prorsus 
agi siatutum est. Pliirimis itaque fautoribus novae 
basilicc fabrica sublimata est, et incoeplum opus tam 
ecclesiae quam domorum honorabiliter consumma- 
tum est. 

Ten pore regiminis Hainerii abbatis xc monachi 
diversae qualitaiis et condiiionis, quoruin nomina 
conscripla suut in volumine generalisdescriptionis, 
saecularem habitum in Uliccosi schola reliquerunt, 
et instinctu laudabilique bonorum exemplo per ar- 
duum iler ire aggressi sunt. Ex ipsis quidam, Ipso 
patre adhuc vivente, praemium bonae conversationis 
obtinuerunt, aliiquc in sancto proposito diu per- 
mansenint, longamque militiam viriliter exercue- 
runt, Deoqiie devotione placere, ct hominibus bono- 
rum operum cxhibitioiie prodesse studuenint. Non- 
nulli vero nobilitate pollentes monasterio suo in 
multis subvcnerunt, ct a parcntibus suis vel notis 
vel amicis decimas el ecclesias, et ornamenta eccle- 
siastica utllitati fratrum obtinuerunt. Singillatim 
omnia, quae domui suae singuli contulcrunt, omnino 
describere nequeo; sed tamen aliqua, prout coropetcn- 
tcm referendi facultatem videro,juvante Deo, veraci- 
ter intimare pro communi coromodo posterilati cupio. 

Primos itaque roonachorum Rogerius de Altaripa 
jussu pnefati abbatis in pagnm Yilcassinum perreiit, 



m mSTORLV ECCLESIASTICA. — PARS II. — LIR. UL J90 

et Heldrici Cortem, quem, sicut supra retulimus, A eisdem forisfacerent, non eos pcr domos eorum sed 



Richardus vulneratus Sancto Ebrulfo dederat, pos- 
Bcdit, terramque incullam el pene vacuam cuiloribus 
invenit. Unde in primis ibidem construxjt oratorium 
de virgultis in bonore S. Nicolai Myrreorum praesu* 
lis, ideoqtie vicus, qui nunc ibidem consislit, ca« 
)iella S. Nicolai usque hodie nuncupatur ab incolis. 
Frequenter contigit, sicut ipse nobis referre solebat, 
quod nocturnis temporibus, dum in capella virgea 
matutinos cantabat, lupus econtra deforis stabat, et 
quasi psallenti murmurando respondebat. Venera- 
bilis itaque vir divinitus adjutus Herbertum pincer- 
nam amoris glutino sibi adjunxit, qui post mortem 
Herberti cognati sui, fratris videlicet Ricbardi vul- 
nerali, medietatem feudi ejns Sancto Ebrulfo con- 
cessit. Ibi Rogerius laborans bcncvolijuvamine pa- 
troni locum ipsum, qui diu antea propter guerram 
et alia inforlunia desertus fuerat, excolult, ibique 
Rogcrius de Sappo post aliquot annos pnedicto se- 
niori succedens, ecclesiam de lapidibus aedificare 
coepit. Pi-asfatus enim miles in toto Yilcassino 
multnm vigebat, opibusque et filiis validisque pa- 
rentibus et affinibus ampliatus, pene omnibus vici- 
nis suis eminebat. Uxor ei erat nomine RoUandis, 
filia Odonis de Calvimonte, quae peperit ei Godefri- 
dum et Petrum, ioannemque et Walonem, et fllias 
plures, ex quibus orta est copia magna nepotum. 
Omnes isti, pater scilicel et praedicti fratres, mili- 
tes fuerunt magnse probitatis, et, quanlum exterius 



per alium fiscum castignret. Parnenses aulem ex* 
sultabanl co quod inonacbis sul)derenlur, speran- 
lcs uteorum patrocinio contra coHimitaneos Nor- 
mannos tutarentur, quorum infestationibus fre- 
quenler vexabantur. Succedenti quoque lempore, 
dum Goisbertus medicus haberct prioratum, Ful- 
coiusut nova basilica inchoaretur, totuni dedit coq- 
meterium. Tunc fundamenium novi operis incoe- 
ptum est , quod opus plurimis impedimentis per 
xxxiv annos incumbentibus, nondum consumma- 
tum est. Prscfalus enim miles erat fortis et magna- 
nimus et ad omnia quae cupiebat fervidus, ad iram 
velox et in miliiaribus exerciliis ferox. Promptus 
erat aliena procacitcr rapere et sua Imprudenter 
distrahere, ut mereretur frivolam dapsilitatis lan- 
dem habere. Hic babuit conjugem nomine Itam, H' 
liam Heremari de Ponlesia, quae peperit ci Waite- 
riuin et Mainerium, Hugonem et Gervasium, Her- 
marum et Fulcoium, et flliam nomine Luxoviam. 
Mainerius et Fulcoius apueritia monachili norma 
constricti sunt; alii vero quatuor militari licentia 
perfuncti sunt. 

Fulcoius mon?.chus, quia, sicul jam dixi, mori- 
bus instabilis erat, aliquando mullum diligcbat, et 
conlra onines adversantes obnixe muniebat, non- 
nunquam vero ipse graviter opprimebat. Parnis se- 
nex Rogerius et Goisbertus medicus, Rodbertus 
Calvus et Haimericus , Joanncs et Isembardus, alii« 



paluit, erga Deufn et homines probatae legalitatis. q que pliires in monachatu Deo famulati sunt ; ex qui- 



Mulier vero supradicta omni vita sua fuit exlmix 
honestatis, et adhuc superstes est, viro llbcria- 
•que de mundo jamdudum sublatls. Horum beni- 
gniiate et sufTragio capella R. Nicolai praesulis in- 
staurata est et habilis habitatio monachorum, qui 
regularilcr vivunt et pacem amanl, usque hodie fa- 
cia est. 

Eodem tempore Fulcoius, Hadulphi de Caldrelo 
filius, venerabilem Rogerium pro roultiinoda boni- 
tate, qua vigebat, multum adamavit, flliiftnque 
suitm ad levandum de sacro baplismatis fonle be- 
nigniter ei obtulit, quem ille gratanter suscepit. 
Deinde cognitione et diiectione paulatim crescente 
in illis, Fulcoius compatri suo concessit ecclesiam 



bus Rernardus, cognomenlo Michael, et Raioaldus, 
Theodoricus et Walterius Calvus, et Willelmus Ca- 
domensis, qui Alexander e&t cognominatus, in ma- 
gna religione vixerunl, ibique finem viue sortiti ve- 
nerabiliter tumulali sunt. H^ omnia quae Fulcoius 
dederat, monachis conccssit Rodbertus Eloquens 
de Calvimonte , qui capitalis dominus erat. Non 
muUo post idem, dum pnedam de terra Sancti Aii- 
doeni violenter educeret, de equo armatus cecidity 
galeaque humo fixa, colloquc fracto miserabiliter 
obiil ; cujus cadaver apud Alliarias Maincrius abbas 
in capitulo Flaviaccnsium fratrum ibidem degen- 
tium sepelivit. Tunc filii ejus Otmundus de Calvi- 
monte et Wazso de Pexeio et Rotbertus Relvacensis 



S. Martini de Parnis, ad quam parochia statutis D concesserunt Sancto Ebrulfo omnia quae supra re- 



diebus congregabatur de septem adjacentibus vicis, 
ut vola sua Deo rcdderent, et laudes et praecepta 
Dei. ut decet, audirent. Al ille Mainerium abbatem 
accersiit. Postquam autem praefalus pater Parnas 
advenit, Fulcoiut, annuente Wasceiino fiatre suo, 
Sancto Ebrulfo ecclesiam concessit et omnes con- 
suetudines ad ipsam ecclesiam pertinentes, et in 
eadem yilla terram unius aratri et decimara carm- 
cae suae et duarum possessiones domorum et unum 
molendinttm, qnod Toilens-Yiam nuiicupabaitur. Ar- 
chidiaconatum quoque, quem in feudo abantecesso- 
ribus suls de archiepiscopo Rothomagensi tenebat, 
monachis dedit, et dominatum omnium hospitum, 
qui P^rnis degebant, ita monachis concessit ut, si 



tuUmus data esse ab antecessoribus eorum vel con* 
cessa. 

XIX. De beato Judoco^ filio Juthail^ Britonum 
regis. 

Ecclesia itaque de Pamis Uticensibus monachls 
commissa est, qiiae in honore S. Martini Turonensls 
metropolitae antiquitus conslructa est, ubi corpus 
sancti Judoci confessoris Christi jamdiu reverenter 
servatum est. 

Quis vel unde fuerit iste , breviter inseram 
hiiic relationi nostrac , veraciter hauriendo quae- 
dam de volumine scripto de sancla ejus conversa- 
tione. 

B^atus Judocus, Jothail regis Rritonum fllius, et 



201 ORDERICI VITALIS «W 

frater Judicail regis, diim ad regnum pelebatur, A Fioriacensis Iserobardus Herbolda abbali, tnsti- 



relictis liitcris quas apud Lanmailmon discebal, 
cum XI peregrinis Roinam euntibus peregre profe- 
clus est. Haimo autem Pontivi dux obiter eum, 
quem nobilem noverat, delinuit, sibique capellanum 
presbylerum ordinari fecil. Post annos vero se- 
ptem Judocus in eremo Braic ad rivum Alteiae octo 
annis Deo servivit, ubi aves diversi generis et pi- 
sciculos manu sua velut mansuela pecora. pasce- 
bat. Prouno pane» quem solum habuerat, et qua- 
tuor pauperibus, murmurante Vulmaro ministro 
ejus, diviserat, quatuor naviculas copia cibi et po- 
tus onustas per Alteiae rivos tractas a Deo recepit. 
Deinde Runiaco super flumen Quantiam oratorium 
sanao Marlino construxit , ibique xiv annis habi 



gante Adeletmo monacho, describit quod anno ab 
Incarnatione Domini 977, tem|K>re Lolbarii Qlii Lii» 
dovici rcgis Francorum, corpus sancti Judoci sic 
inventum sit. Itusticus quidam nomine Stephanas, 
quiex officio roolcndini victum qusDritabat, insom- 
nis a quodam clari babitus viro admonitus, ad lo- 
cum sancti Judoci venit, et, relicta uxore cum filiis, 
clericus factus est. Gorpus vero sancti Judoci, quod 
tunc a cunctis mortalibus ubi esset ignorabatar, ut 
per visum instigatus fuerat, intra ecclesiam qns- 
rere coepit, et insinuanie Pridiano Sigemaiio, ad 
dexteram altaris S. Martini sarcopbagum invenit^ 
Gunctis inde gaudentibus etDeolaudes canentibas, 
defossuro est cum sancto corpore mausoleum et a 



tavil. Aquila XI gailinas ei rapuit; denique cum ^ terra sublalum. Hoc fama passim dtvulgat, copiosa 



galium rapuisset, vir Dci signum crucis cum prece 
dedit. Mox aquila rediit , gallum incoluinem expo- 
suit, et continuo exspiravit. Quondam dum Judocus 
cum duce Haimone in densa silva habitationem sibi 
congruam qusereret, et dux venatu fessus, nimia- 
que siti aestuans dormiret, vir Dei baculum quo 
utebatur humi defixit, et precibus ad Deum fusis, 
. fontem eduxit. Quem aegri iUuc venientes veneran- 
tur, et inde bibentes cito sanantur. Servus Dei duo 
nanibus suis in siiva ex lignis oratorio constru* 
xit. Ur.um eorum fecit Petro coeli clavigero, et 
aliud magnilogo Paulo. Postea Romam perrexit , 
et inde multas sanctorum reliquias detulit, Ju- 



liula puella a nativitate caeca per visum monita q accensi sunt. 



plebs undique properat ul sancti corporis levatio- 
nem videat, et ei vola cum muneribus offerat. Halia 
ibidem facta sunt miracula, ct multarum curala 
sunt infirmitatum genera. Tandem viii Kal. Augu- 
sti corpus sancti Judoci veneranter p<^itum est su- 
per altare Sancti Martini. 

Ipso anno ibidem monasterium a fnndamentis 
cflcptum est, et roouasticus ordo reparari coeptus 
est, et reverendus abbas Sigebrandus constitulus 
est. Quadam nocte, dum corpus S. Judoci senra- 
retur in ecclesia S. Petri, vii cerei ante reliqalas 
eraiit, quorum unus tantum ab aedituo incensus erai; 
reliqui vero sex, custodibus dormientibus, coelitus 



esl ut faciem suam ex aqua unde Judocus manus 
suas ablueret , lavaret. Quod ut fecit , visiim rece- 
pit. Hoc dum vir Dei Roma rediret acium est, et 
crux lignea ibi posita est ; unde locus ipse Grux di- 
ctus est. 

Interea , dum Judocus Romam perrexisset, Hai- 
roo dux lapideam in eremo ecclesiam construxit. 
quam post redilum hominis Dei in honore beati 
Martini dedicari fecit, et pro dote quamdam villam 
proprielatis suae cum omnibus appendiciis ad eam 
pertinentibus dedit. Ibi fidelis aihleta Dei Judo- 
cus diu Deo militavit, et sanctae vitae cursu felici- 
ter consummato, Idus Decembris ad Ghristum mi- 
gravit. 

Duo nepotes ejus, Winnochus et Arnochus, ibi- 
dem ei successerunt, et sanclum corpus, quod diu 
incorruptummansit, frequenter aqua iavare etcon- 
dire consueverunt. Drochtricus dux Haimonis suc- 
cessor hoc audivit, sed credere dubitavil. Hoc igl- 
tur procaciter explorare volens, vi sacrum sepul- 
crum aperiri fecit, et inlus irreverenter intuitiis et 
mox exterritus ait : c Ah! sancte Judocel • Statim 
surdus et muius factus est, et usqne admortem 
omni corpore debililatus est. Uxor autem ejus in- 
fortunio viri territa ad Deum ingemuit, et pro sal- 
vatione anims duas vilias Grispiniacum et Netre* 
villam sancto Jiidoco dedit. Hau: itaque tempore Da- 
goberti filii Lotharii Magni, regis Francorum,. 
gesta sunt. 



Sic alia vlce in ecclesia sua corpus S. Judoci 
erat ; praesente Sigemano liimen, quod vi ventoruni 
et inundatione pluviarum exstinctum erat, diviniLus 
illuminatum est. 

Dominico, dum Pridianus roissam solemniier 
celebrabat, quidam vassus Hilduini comitis noniine 
Guarerobertus mala voluntate plenus erat, cupicns 
de rebus sanctiquae vellet violenter auferre, et, 
Sigemano depulso , altenim suis rooribus consen- 
ticnC^m subrogarc. Gum ergo in Evangelio legitur : 
Vtquidcogilatis mata in eordibus vestris {Malth, fx, 
4)?C€epit miser alte vociferari, invisibiliter per- 
cussus ; tertio vexatus, divinitus landem impulsus 
corruit, et sanguinis coagulum ab ore evomait. 
^ Post missam, jussu Sigemani aeditui foras aspdr- 
tatus est, et in crastinum meritis sancti Jndoci sa- 
nam mentem recepit. Hoc tempore Hugonis Hagni 
contigit. 

Eadem die , Ostrehildis mulier quaedam egredi 
post missam de basilica conakitur, sed lu in 
limine januae pedum ejus plantae haeserunt ut nuUah- 
temis a quoquam divelli posset, et nil roali, nisi 
quod a genibus usque plantam pedis nimium fri- 
gus sentiebat. In crastino se Deo et sancto Jadoco 
anciliam devovit, statimque sanata pie vota com- 
plevic. 

A veracibus viris Adelelmo et Richerio monadio 
narratur qiiod, dum a Stephano reliquiiesanctl Jadoci 
pro constructione basilicae ad monasterium S. Ri* 



«95 HISTORIA ECCLESiASTlCA. — PARS 11. - LIB. III. 294 

rb*rn deferrciitur, inclyla BerlseDdis jam nubilis A Hoc eodem rogante, In feslivilale Sancli Joanids 

Baplistae, Wido abbas ambonem ascendens populo 



filia Alsindis passione renum usque ad pedes per 
biennium est pr»gravala , ita ut nusquam ire nec 
eiiam moTere sine bajulo sese posset. Fusa vero 
prece cum fide a matre et fiiia ante reliquias sancii 
confessoris, segra sanata est, et mater, visa filise 
sospilate, admodum gavisa est et pallium preiiosum 
Teloci archialro largila est. 

Rodbertus quidam, duni meridie solus iter fa- 
ceret, Tiso spiritu erroris in specie bominis penitus 
caicatus est. Qui post longum tempus sanctum Ju- 
docum expetiit, et se coram Widone abbate servum 
coMtradidit ; inundante ab oculis ejus sanguine ipso 
die lumen rccepit, et ad vesperas monachos in 
scamnis residentes se vidisse palam asseruit. 



narravit, ipsumque praesentem ct casus suos palam 
protestaniem ostendit. 

Quidam perfectae setatis per vii annos ita snrdus 
mansit ut nihil pcnitus audiret. Hunc uior ejus 
ad tumbiam sancti viri adduxit, ibique aliquantum 
oravit. Deinde mulier, jubenle Pridiano, virum ad 
fontem Sancti Judoci perduxit, et ter caput ejud 
propriis manibus ex aqtia fontis perfudit. Moi 
auditum recupcravit, ac ad ecclesiam regressuSf 
missam, quam per vii annos non audierat, au- 
divit. 

Haec omnia Floriacensis Isembardus gesta tem- 
poribus Hugonis Magni seu Rodberii regis, Adelelmo 



Gunzso Lothariensis presbyter per VII ferre annos '^ rogilante, descripsit; sed postea beatus Judocus 



dira manuuni et pedum iufirmitate debilitatus est ; 
quem in visu qnidam Judocum medicum iii Pontivo 
requirere monuit. Ule vero confestim jussis paruit. 
Dominico, hora fere tertia, basilicam intravit, pro- 
stratus oravit, pavimentum lacrymis humectavit, 
et peractis precibus incoiumis surrexit. Deinde 
gaudens jnox missam cecinit, et popuio salvationis 
8U9e seriem cum gratiarum aaione veraciter re- 
lulit. 

Lothariensis Wandelmarus dextrum oculum in- 
firmitate amisit, et amicorum persuasu beatum Ju- 
docum adire decrevit. Sed recti callis ignarus, forte 
cum socio ad fontem deveuit quem Judocus adhuc 



mulla pelentibus magnalia, quamvis per incurlam 
scripta non sini, agere non destiiit. Mutatis regnt 
principibus , et sose proceribus mutuo periur- 
bantibus , iterum corpus sancti Judoci pro ti- 
more hostium terra coopertum est, et landiu ita 
jacuit, doiiec omnibus roortuis qui abdiderant, 
communis ignorantia inToIverit. Tempore Henrici 
regis Francorum, monachis saepe conquerentibus 
quod ignorarent ubi patronus eorum requiescerel 
Judocus, cuidam simplici laico divinitus sanctura 
corpus insinuatur; quo detegente, abbatis fratrum- 
que studio solemniter levatur. Deinde monachi re- 
pertorem reliquiarum ad ntonachatum susceperunt. 



TiTcns meritis suis produxit. Wandelmarus itaque ^ et custodem sacri fomitis eumdem constituerunt^ 

fontem limpidissimum Tidit, socium detinuil, ibi 

rcsedit, manus faciemque de fontis aqua abluit, 

el subito lumen amissum recepit. Sanatus deinde 

ad monasterium gaudcnter perrexit, et, gaudentibus 

:iinicis, Deo gratias egit. 

Duo daemoniaci nomine Maginardi ad tumbam 
sancti Judoci mundati sunt, et diu postea sani in 
gaeculo vixerunt. 

Sieburgis, uxor Bertranni clarissimi Tiri, per x 
eontinuos roenses fluxum sanguinis e naribus patie- 
batnr; quse ab amicis» ut sanaretur, ad sedem 
Sanctt Judoci perducta est. Ibi oravit, sed non 
fitatim sanata est, ideoque basilicam egressa, mul- 
las querelas locuta est. Denique dum ad sua cum 



et oblationes fidelium ei commiserunt. Defnncto 
autem abbate, successor ejus non, ut decuit» »di- 
tuum dilexit, nec ut antecessor cjus eum amica- 
biliter tractavit. Unde graviler commotus sanctum 
corpus noctu assumpsit, secumque in Ualliam 
asportavit. Goisfredus autem Gomercii municeps 
eumdem, cum thesauro quem ferebat, honorifice 
detinuit, et magistratum caslellanae ecclesiae , ubi 
quatuor erant canonici, usque ad mortem ei 
concessit. Post aliqnod tempus, Henricus rex 
Francorum, ortis quibusdam bellonim lumultibus, 
Gomercium obsedil, el Tiribus Gallici exercltus 
Goisfredum expugnaTit et oppidum incendit. Dum 
Tcro basilicam et castri aedificia edax flamma con- 



rancore animi repedaret » et crucem qu« in Tia D sumerel, et terribilis clamor impugnantium et expu-^ 



posita esl pertransisset > mox sanguis e naribus 
fluere cessaTit. Prolinus illa gaudens retrogrado 
pede ad monastenum sancti Tiri regressa est, et, 
peraclis graiiarum actionibiis, plene sanata est. 

Rodbertus Tarwanensis, dum meridie solus in 
aestate agri sui operam reviseret, subito a daemone 
arreplus esl, et in tantum vexatus ut pene inces- 
santer bomines devorare et qua^que perfringere ab 
boste slimularetur. Tres itaque fratres sui, jejunio 
qualuor temporum in Jnnio, ad tumbam sancti Judo- 
ci Tinctum perduxerunt, ibiquea quarlaferia usque 
ad Sabbatum permanserunt. Exinde quietius se 
ccepit aeger habere, et integra recepia sospitate, 
perpetpaliter in senrum sancto Judoco tradidit se. 



gnatorum, ut in lalibus moris est, undique perso* 
naret, canonicus quidam ossa sancti Judoci de fe- 
retro sustulit, et festinanter de incendio aufugit. 
Huic forte salelles regius super pontem obTiaTily 
suflasciatiim quid ferret interrogaTit, fatenti quod 
sacra Tcstimenta, codicesque suos gererel, cuncla 
Tiolenter absiulit, et secum ad Parnense territo- 
rium hiyusmodi thesaurum detulit. Idem Tir Rod- 
bertus Tocabatur, et Meslebren, id esl roiscens 
furfurem cognominabatur , eratque de clientibus 
Radulfi de Galdreio, qui lunc teniporis inter prae- 
cipuos niilites habebatur in exercitu Gallico. Miles 
itaque pnefatus tali praeda Talde gaTisus est, el in 
ecclesia Sancti Martini a presbytero et parochi;;nis 



J55 ORDEWCl VITALIS ^ 

Studiose collocalum cst, jamquc Ibidem plus quam A bclli pcrlranscuiiUbus CYidcnlcr palet. ubi magna 



Lxx annis vonerabiriler servatum csl. Innumera 
inibi supcr infirmos miracula facta sunt, ct usque 
hodie, promerenie pelentium fide, ut tota vicinius 
attestaiur, rrequenter fiunt. 

De iranslatione sacri corporis, quam breviter 
bic modo tcUgimus , et de plurimis qu» Parnis 
provenerunt infirmorum sanitatibus , Merulensis 
"Willelnius venerabilis monachus et sacerdos egre- 
gium diclamen edidit, in quo vcraciter et lu- 
culenter de miris evenlibus ad sacra ossa gestis 
disseruit. 

Philippus rcxFrancorum biennio frebricitavit, 
nec ulla medicorum arle sanari potuit. Unde post 



congeries ossium monuorum usque hodie jacet, 
et indicium ruin» muUipticis utriusqoe geotis 
exhibet. 

Interea dum Angli bello Eboracensi occupati 
erant, et custodiam maris, ut dixinius, nutu Ud 
reliquerant, classis Normannorum, quae spatio unius 
mensis in ostio Divae vicinisque porlubus Notum 
praestolata est, zephyri Oatu in siationera S. Gale^ 
rici delata est. Ibi muila pro sc et pro amicis vota 
facta sunt et preces innumerabilcsque lacrjtnae 
efiusae sunt. Nam necessarii sodales seu chari stve 
propinqui, qui domi remansuri eranl, duro quin- 
quaginta milUa militum cum copia peditui» per 



bicnniumParnas venit, aquam tactu rcliquiarum borrendum pelagus ad expugnandau. in propria 
sancli Judoci sanciificaiam bibit. et binis noctibus ^ scde incognitam gentem ire certabaut. flelibus el 



ante sanctum corpus in orationibus pemoctavit, 
ibique saniialem , dolore ccssanle, rccuperavit. 
Sauatus autem rex l solidos Poutesiensium sancto 
Judoco obtulit, et nundinas feria tertia Pentecosies 
celebrari singulis annis ibidem in honore sancti 
Judoci annuit, et regalis auctoritatis praiceplione 
constituit. 

Praelerea merilis sancti Judoci muUa Pamis mi- 
racula facta sunt, quolidieque fiunt; quorum non- 
nulla scripta sunt, et plura per incuriam scientium 
seu per imperitiam videntium vel cxperlorum si- 
lentio occultata sunt. Nos autem, quamvis alia re- 
ferre fcstinaremus, pauca de te, sancte Judoce, li - 
benler perstrinximus, et charismata libi coelitus q «"«"» gaudens arripuit. Dcinde PenevescUttni et 



incognitam gentem 
suspiriis, multisque curis metus ct cupiditatis tam 
pro se quam pro amicis anxii erant. Tunc ibi dux 
IVillelmus et omnis exercitus precibus et donis ac 
votis Deo se commendaverunt, et corpus sancti 
Galerici confessoris Ghristi pro secundo flatu extra 
basilicam detulerunt. Deuique dum prosper Ycnius 
roultorum votis optatus, Deo volente, subito spi- 
ravit, protinus ardeus vehementia ducis oinnes ad 
puppes convocavit, et navigium virlliter inire iin- 
peravit. Normannicns itaque exercitus iii Kal. 
Oclobris [1066] mare transfretavit, noctc qua me- 
moriam sancti MichaeUs archangeli Gatholica Ec- 
clesia fcstive peragit, et nemine resistente liitas 



data huic opusculo inseruimus, et pro modulo par- 
vUalis ncstrae devote altollimus. Oramus Itaque, 
gloriose fili regis Britonum et consors angelorum, 
ut nos Dco commendes tuorum eflicacia meritorum, 
obtineasque nobis societatem sanctorum, cum qui- 
bus contcmplantes in decore suo Greatorera cun- 
ctorum, laeti collaudemus per omnia saecula saecu- 
lorum. Amen. 

XX. Eventus in Anglia, Nortktigenw ab Anglis pro» 
fiigantnr, GuilUlmus Normaunorum dux Angliam 
ittvadit. Jnsigne pralium. 

Mense Augusto, Heraldus Nortcorum rex cum 
Tostico et ingenti classe immensum pelagus intra- 



Hastingas occupavit, electisque militibus comtncii- 
davit; quae sibi forent receptaculo, el navibus 
propugnaculo. 

Anglicus autem tyrannus, efluso fratris ct hosiis 
sanguine, laetus intumuit, et peracta muUiplici 
strage victor Lundoniam rediit. Yerum HeraUtus 
(quia prosperitas niundi ut futnus ante venluni 
cito deficit) imminente gravioris tribulationis pon- 
dere, laetitiam feraUs tropaei cito perdidit, nec de 
fratricidio diu gaudere vel securus esse potult, 
quia legaius ei Normannos adesse mox nuniiaTit. 
Ipse vero, ut Normannos in AngUam ingressos esse 
audivit, iterum se ad agonem praeparavit. Erat 
enim multum audax et probus, corpore fortis et 



Tit, et Aparciate seo Borea flante ad Angliam ap- q pulcherrimus , eloquentia iepidus et aflabilis fanio- 



pUcuit, et Eboracensem provinciam primitus inva- 
sit. Porro Angticus Iferaldus ut Northvigenas in An- 
gUam advenisse audivit, Hastingas et Penevescl- 
lum, aliosque portus maris Neustrise oppositos, 
quos toto anno illo cum multis navibus et militi- 
bns calUde servaverat, reUquit, el SepUmtrionali- 
buA adversariis ex improviso emergentibus festi- 
nanter cum exercitu copioso occurrtt. Deinde pu- 
gna utriuque acrrrima commissa est, in qua ni- 
iniut sanguis ex utraque parte effusus est, et innu- 
mcrabtUs hominum bestiali rabie furentium multi- 
lado trucidata est. Denique insuntibus Anglis vi- 
ctoria cessit, et Heraldus Noricoruin rex cum To- 
stico et omnibus copiis suis occubuit. Locus etiam 



ribus. Porro matre sua Githa qu» interitu Tostici 
fiUf sui valde erat lugubris, aUisque fideiibus amicis 
beUum ei dissuadentibus, dixit ei Worth coines 
frater suus : f Oportet, charissime frater et do- 
mine, ut probitas tua temperelur discretionis mo- 
deramine. Nunc ex praelio Northwigenarum fessus 
venisii, iterumque feslinas contra Normannos nutic 
praeliari. Quiesce, quaeso. Prudenter tractare tecum 
velis quid cum sacramentis duci Nomianni» fftro- 
miseris. Gave ne perjurium incurras , et pro tanto 
scelere tu cum viribus nostrae gentis corruas, no- 
straeque progeniei permansurum dedecus exinde 
fias. £go, liber ab omiii sacraniento, Guiilelnio 
comitt nihil debeo. Audactcr igitiir contra ilnini 



297 HISTORIA ECCLESIASTICA. 

pro natali solo (!cr(aro paralus sum. Tu auicin, A 
Tratcr mi , quovis in pace quiesce et evenlum belli 
praestolare, ne ciara libertas Anglorum corruat in 
tua pcrDicie. i 

His itaque auditis sermonibus, Heraldus vebe- 
nienter est indignatus. Consilium istud, quod ami- 
cis salubre videbatur, sprevit, et germanum suum, 
qui fideliter ei consiliabatur, conviciis irritavit, nia- 
ircmque suam, quae nirois ipsom retinere sccum 
satagobat, pede procaciter percussil. Deinde per 
s€x dies undique popiilos ad bellum ascivit, innu- 
tncram muUitudinem Anglorum contraxil, seciim- 
qiie addacens iu hosles ad pugiiam feslinavit. 
Nocturno siquidem seu repcntino incursu minus 
caulos oppriinere cogitabat, el ne perfugio abirent, 
srptingentas naves armatis onustas in niari oppo* 
siierat. Ciijus accelerationem Willelmus dux ut au- 
divii , omiies suos armari mane Sabbali jussit, et 
ipse niissam audivit, et Dominicis sacramentis cor- 
piis et aniinam munivit, reliquiasque sanctas, super 
quas Heraldus juraveral, collo suo humililer ap- 
pendit. Religiosi quoque viri pugnaluros e Nor- 
inannia coinilati fueraul. Nam duo ponlifices , Odo 
Bajoceiisis et Goifredus Conslaniinus , aderant 
cum monachis et clericis mullis ; quorum officium 
nat pugnare precibus et consiiiis. Belium ii Idus 
Octobris, hora tertia, cominissum est, lotaque die 
ad muliorum roillium perniciem ei utraque parte 
aceri ime pugnatum est. Dux Normannorum pedites 
«^ngittis armatos et balistis in fronte locavit , ilem r 
pedites loricatos secundo loco constituit, in ultiino 
turmas equitum, in quorum medio fuit ipse dux 
cura firmissimo robore, unde in omnem pailem 
consuleret voce et manu. 

Ccofltra ex omnibus undique regionibus ctipiae 

\iigIoruro ad locum, qui Senlac antiquitus vocaba- 

tur, convenerant , studiumque suum pars Heraldo, 

«ied cuncti patriae prsestabant, quam contra extra- 

neos defensare volebant. Ibi protinus equorura 

opem reliquerunt, cunctique pedites densius co:i- 

globati constiterunl. Turstinus filius Rollonis vexil-' 

Iuin Normannorum portavit. Terribilis clangor 

iituorum pugn:e signa ulrinque cecinit. Normanno- 

rum alacris audacia pugnse principiiim dedit. Pcdi- 

tesitaqueNormanni propius accedentes Anglos pro- D 

vocaiit, et in eos missilibus vulnera necemque diri- 

gunt. llli contra fortiter quo quisque valet ingenio 

resistimt. Aliqiiandiii summa vi certatur ab utris- 

quc. Pertinaci Anglorum sa?vilia perterrili pedites 

pariter equilesque Britanni , et quotquot auxiliares 

erant in sinistro cornu, avertunlur, et fere cuncta 

ducis acies, eumdem jam occisum credens, cedit. 

Dux autem prospiciens multam partem adversse 

st^itionis prosiiuisse et insequi terga suorum , fu- 

gienlibus oceurrit , et basta verberans aut minans 

obsistit. Nudalo insuper capile , detractaque galea 

exclainans : i Me, inquit, conspicite ; vivo et vin- 

cam, opituiante Deo. » Protinus prolalis a duce 

verbis aadaciae, cedentes animos rcccprruiit, ct 

Patrol. CLXXXVIll 



-- PARS n. — LIB. IIL i\9% 

circunuvnicnlcs aliquotmillia insecuta se momenl/ 
dtlcverunt. Siniili«inodo bis iterum fugam Nor- 
nianni siinulaverunt, et insequpulcs Anglos rep n!e 
gyratis equis inlerceperunl , el inclusos uniiique 
inactaverunt. Anglos itaque periculosa simulalioiio 
deceperunt, disjunctos ab invlcem peremerunt, 
multisque millibus trucidat^s residuos alacrius 
ajgressi sunt. Institerunt eis Cenomannici, Fianci, 
Britanni, Aquitani, et miserabiliter pereuules ca* 
debaiit Angli. 

Inlerfuerunt hnic praelio rustacliius Bolonine co< 
mes, GuillcLiiUs Richardi Ebroicensis comitis filius, 
Goifiedus Rotronis Moritonfa; comitis filitis, GuilleU 
mus Osberni lilius, Rodbertus tiro Rogeiii de Pel- 
loinonte filius, Ilaimcricus Tonrcensis praescs, 
Hugo stabularioruni comcs, GaUcrius Giphardu,^ 
et Radulphiis Toenitcs, Ilugo deCrcnteniaisnilio ct 
Guillelmus de Garenna, aliique quainplures militaris 
pneslantia» faina cclebratissimi, et quorum nomina 
bistoriarum voluininibus inler bellicosissimos com- 
mendari dcceat. Willelmus vcrodux eonnii p((csla< 
bat eis fortiludine et prudentia. Nain iile nobililer 
exercitum duxit, cohibcns fugam, dans aninios, 
periculi sociiis, sxpius clamans ut venirent, quaui 
jubens ire. In bello tres equi sub eo confossi ceci- 
derunl; Ilt ille intrepidus desiluit, nec diu tiiors 
vectoris inulta remansit. Scuta, galeas et ioricns 
iralo mucrone moramque dedignante pcnctravil » 
clypeoque suo nonnullos collisit , auxilioque multis 
suorum atque saluti , sicut econtra hoslibus perni- 
ciei, fuit. 

Ab bora diei tertia bellum acriler commissum 
est, et in primo militum congrcssu Heraldus rex 
peremptus est. Deinde Leofwinus comes frater ejus 
cutti muitis millibus simili sorte defunctus est Dc" 
Bique inclinala jam die, videntes Angli quod rex 
suus €t priinates regni, multxque legiones suorura 
interierint, et quod Normanni adhuc procncitcr 
steterint, et terribiliter armis in obstantes sievie' 
rint, in fugnm conversi quantocius abierunt, et 
eventus varios experti sunt. Alii raptis cquis, non- 
nulii pedites pars per vias , plerique per avia sese 
salvare conati sunt. Normanni aulem, dum Anglos 
fugere viderunt, tota nocte Dominica eos ad sui 
detrimentum obnixe persecuti sunt. Nam crescen- 
tes herb» antiquum aggerem tegebant, ubi sumnio- 
pere currentes Normaniii cum equis et armis rue- 
bant, ac sese, dum unus super alterum repenie 
cadebat, vicissim exstinguebant. Ibi nimirum fu* 
gientibus Aoglis rediit confidentia. Cernenles enim 
opportunitatem praerupti valli et frequentium fossa- 
riim, in unum collecti sunt, inopinato restiterunt, 
et Normannis magnam stragem fortiter intulerunt. 
Ibi Engenulfus Aquilensis oppidanus, aliique muUi 
corruerunt, ac, ut fertur ab his qui interfuerunt, 
Normannorum fere quindecim millia perierunt. Sic 
omnipotens Deus, pridie Idus Octobris, innuir.eros 
peccatores utriusque plialangis puniit diversis rao^ 
dis. Nani, srevitla iiUolerabiliter grassante Norman' 

10 



-299 



noruiu, 



OBDERICI YITALIS 300 

iii dic SnblAti mullnvit mulla millia An- A tem concessit. Suis autem prout tmic decuil se« 



giorum , qui longe ante tnnocenlcm Alfredum cum 
suis pedisequis injusle necaverunt, atque, prsc^ 
dente Sabbato, lleraldum regem cl Tosttcum co- 
iniiem, aliosque multos absque pietate trucidave- 
runl. Idem quoque judcx Dominica nocte Anglos 
vindicavit , et furentes Normannos in caecam vora- 
.ginem prxcipitavit. Ipsi enim contra pneceptum 
Ipgis r^m alienam immoderale concupierunt , ac 
veloces, ul Psalmographus dicit, pedes eorum ad 
eOundeuduui sanguinem fuerunt; ideoque coRtri* 
tionem et inrelicitatem in viis suis oITendenint 
{PsaL\ XIII, 5). 

Dux Guillclmus Anglorum cohortes Inopinato 
conglobalas ccrnens non subslitit, sed Eustachium 



pultis Roinaneium accessit, et cxpugnatis his qui 
intus erant, cladem suorum vindicavit, quos il- 
luc errore appulsos fera gens adorta praelio fuerat, 
et cum maximo utriusque partis delrimeuto fu- 
derat. 

Deindedux contendit Doveram,ubi multus popu- 
lus congregatus erat pro inexpugnabili , ul sibi vi« 
dcbatur, munitione, quia id castellum situm est in 
acutissima rupe mari contigua. Castellani aulem, 
dum obsidentem ducem metuerent, supplicesqne 
deditionem pararent, Normannorum armigeri pro 
cupidine praeda; igncm iujecerunt, etvoraciflamma 
leviter voliianie pleraque correpta ei conibusia 
sunt. Dux autem damno eomm qui sibi subdere se 



comitem cum militibus quinquaginta aversum, el ^ volcbanl compassus esi, pretiumque restituendanim 



reccptui signa canere volentem, ne abirct virili 
voce compLMlavit, llle contra familiariter in aurem 
4]ucis reditum suaslt, et proximam ei , si. pergeret, 
mortem pra'dixit. Ha^c inter verba percussus Eusta- 
chius inter scapiilas ictu sonoro, cujus gravitatcm 
slaiim sanguis demonstrabat ore et naribus, quasi 
moribundus opc comitum evasit. Dux autein,victo- 
ria consummata , ad aream belli regressus est, ibi- 
que miserabilem stragem non absque miserationc 
videndain intuitus est. Anglic% nobilitatis ct juven • 
4utis flos in cruore sordidatus lale solum opcruit. 
ileraldus quibusdam signis esl, noii facie, rccogni- 
^tus , ct in castra ducis delatus, ac ad tumulauduni 



aedium dcdit, aliaque amissa recompensavil. Rece- 
pto caslro , quo minus erat per dics octo muiiivit. 
Mililes vero recenlibus illic carnibus ct aqua ulcn- 
tes, muUi profluvio ventris exstincti sunt , phiri- 
mique usque ad finem vitae debilitati sunt. Dui 
Inibi custodiam relinqucns et dyssenteria languen- 
tes , ad perdomandum quos devicit proflciscit::r. 
IJltro Car.tuarii iion procul a Dovera occurrunl, (i- 
delitalem jurant et obsides dant. 

Inlcrcmpto Fleraldo, Stigandus Cantuaricnsis ar- 
cbicpiscopus et praeclari comitcs Eduinus et Bior- 
carus , aliique primatcs Anglorum, qui Senlacio 
bello non intcrfucrunt, Edgarum Clitoncm fllium 



propc littus maris, quod diu cum armis scrvave- p Eduardi rcgis llunoriim, filii Edmundi Irneside. i^l 



rat, GuiLlelmo agnomine Alaleto victoris jussu tra 
di^tus 

XXL PrwUi effecttts, GuUlelmus reghnem $ubmUtit. 
Anglorum rex coronatur, 

VergibiJi fortuna mortalibus in terris suppedi- 

. tante valde aspera et inopinata, quidam de pulvere 

prosiliuni ad magnarum potestatum culmina, alii- 

^|ue de summo apice subito pulsi gemunt in ingenti 

inoestitia. Sic Githa, Goduini comitisTelicta, quon- 

<)am divitiis gaudens et potentia, nunc niinio moe- 

roreest afTecia, quia gravibus infortuniis vehemen- 

ter est iifllicta. Nam septem filios viro suo pepcrit, 

. Sueiium, Tosticum, Heraldum, Guorlh, Elfgarum, 

Xeofvinum et Wlnodom. Omnes bi comiies fuerunt. 



est FcrrciLaleris , regcm sUtueruni, ei cum co 
contra exlernos hostes pro patria et gente se for- 
titer pugnaturos minati sunt. Porro Guillelmus dux 
ubi frequentiorem oonventiim eorum audivit, cum 
valida manu appropians • non procul a Lundania 
consedit, equitesque quingcntos i!lo praeuiisii. Q!:i 
egressam de urbe contra se aciem refugere inira 
moenia compulerunt , et multa str::ge filioriim et 
amicorum facta, civibus iiigentem lucluro inlulc- 
runt. Incendium etiam urbanse c%di addideruut , 
et quidquid aedificiorum citra flumen erat, crema- 
veruni. Duxautem Tamesim fluvlum transmeavii,tt 
ad oppidum Guarengefort pervenit, 
llluc Stigandus archicpiscopus , aliique nobiles 



roagnoquc corporis decore et sseculari probitate vi< D ^ngli advenerunt.Edgarum abrogantes, pacem ciiiu 



gueruni; scd diversos ei atroces evcntus separatim 
experti sunt. ElCjgarus ei Wlnodus Deiim diligenics 
.^ie lcgiiimeque vixerunt, et in vera confessione 
prior Remis peregrinus et monachus, ei alter Sale- 
sberiae vencrabiliter obierunt. Verum alii quinque 
4iiversis in locis , variisque studiis intenii armis 
interieruni. Moesta igitur mater Guillelmo duci pro 
corpore Heraldi par auri pondus obiulit , sed ma- 
gnanimus victor tale commercium respuit; indi- 
guuin ducens ut ad libiium matris sepelirctur, cu- 
jcs ob nimiam cupiditaiem innumerabiles inse- 
. pulti remanercnt. Ipse suis ingenteni sepelieudi 
curain exhibeH prxcepit; Anglis quo4|uecunctis vo- 
kntibus qucsqnc ad humandum liberam potesta- 



Guillelmo fecerunt, ipsumque sibi dominum susce- 
perunt, et ipsi ab co benigniter susccpli , pristinns 
dignitates et honorcs reccpcnint. Lundonii iiih:io- 
minus utile consilium pcrcipier.ics , scse in ol.sc- 
quium ducis Iradiderunt, et o! sides quos el quoi 
imperarai adduxerunt. Edgarus Adeliiius, qui icx 
fuerat conslitutiis ab Anglis, resistere difiidei s, ku- 
miiitcr Guillelmo se rcgnumque contulii. Ille ^eio, 
quia idcm piier mitis et sincerus ernt, ei con^o- 
brinus EJuavdi Blagni regis, filius sc licet nepolis 
cJHS cral, amicabililcreum aniplcxatus est , cl omnl 
viia sua inler filios suos honorablKter vencrslui 
est. 
On)iiia,disponcntc Dco, in spatio irium m(»i$iu!n 



501 



fllSTORlA ECCLESIASTICA. — PARS II. — LIB. IIL 



S02 



per ADgliam pticata sunt, cunclique prxsules, re- A eique xx annis et tiii me::8ibus, ae dicbus xvi bu- 



giiique proceres cuin Guilldino concordiam fece- 
runt, ac vA diadema regium sumeret, sicut mos An- 
glici priucipatus exigit, oraverunt. Hoc summopere 
flagiiabant Normanni, qai pro fasce regali nanci- 
sceudo suoprincipi subiernnt ingens discrimen ma- 
ris et praelii. Hoc etiam divino nutu subacti opla- 
bant indigenae regui, qui nisi coronato regi servire 
hactenus erant soliti. 

Eo tempore Adelredus Eboracensis metropolita» 
nus erat. Hic a^uilatem valde amans, sto matu- 
rus, sapiens, bonus et eloquens, muUis virtutibus 
fulgebat, et per vestigia Patrum Regem regum adirc 
jugiter appetebat. Stigandus autem Gantuariensis, 
ssccularibus curis et actibus nimis inlentus eral. 



dabiliter praefuit. De cujus probitale et eximiis mo- 
ribus ac prosperis evenlibus et strenuis admiran- 
disque aclibus Guillelmus Pictaviuus, Lexoyiensis 
archidiaconus, aflluenter tractavit, ei libruro po- 
lito sermone el magni sensus profunditate pnpcia • 
rum edidit. Ipse siquidem prcRdicti regis capella- 
nius longo tempore exslilit, et ea quae ocuiis suis 
viderit et quibus interfuerit, longo relatu vel co- 
pioso indubilanter enucleare studuit, quanivis li- 
brum usque ad Dnem regis adversis casibus impe- 
ditus perducere neqniverit. Guido eliam praesul 
Ambianensis metricum carmenedidil,quolfaroncm 
et Papinium gesta heroum pangentes imitatus Sen- 
lacium bellum descripsit , Heraldum vitupcrans et 



ct pro quibusdam reatibus ab Alexandro papa in* ^ condemnans, Guillelmum vero collaudans et ma 

gnificans. 

Joannes Wigornensis a puero monacbus, natlone 
Anglicus, moribus et eruditione venerandus, in bis 
quae Mariani Scoti Chronicis adjecit, de rege Gut!- 
Iclmo, et de rebus quae sub eo vel sub filiis ejus 
Guillelmo Rufo et Henrico usque liodie rontige- 
runt, houeste deprompsit. Marianus enim in coe- 
nobio Sancti Albani mariyris apud Maguntiam 
monachus fuit, ibique Caesariensem Eusebium et 
Hieronymum , aliosque^ historiographos pro mo- 
dulo secutus, sese benigniter exercuit, et dulccm 
fruclum longi studji, magnorumque laborum, qiios 
in longinqua percgrinatione pertulit, filiis Ecciesiie 
^ tanla rimari per se non valenlibus charitative ob- 



lcrdictus fuerat. 

Dcnique anno ab Incarnalione Domini [leg. lOCG] 
indictione v in die Natalis Domini, Angli Lundoniae 
ad ordinandum regem convenerunt, et Normanno- 
ruin turmae circa monaslerium in armis et equis, 
iic quid doli et seditionis oriretur, praesidio dis[io- 
siUB fuerunt. Adelredus itaque archiepiscopus in 
Lasiiica Sancti Pctri apostolorum principis, quse 
Wcstmonasterium nuncupatur , iibi Eduardus rcx 
vcnerabiliter humatus quiescit, in praesentia prx- 
sulum et abbntum, procerumque tutius regui AI- 
Lionis, Guillelmum ducem Normannorum in regem 
Anglorum consecravil, et diadema regium capiti 
ejus iniposuit. 

Interea, instigante Satana, qui bonis omnibus 
cuntrarius est, iniportuna res utrique populo , et 
portentum fuiunc calamitatis ex improviso exortum 
est. Nam, dum Adelredus pracsul alloqtieretur An- 
g!os, et Gojfredus Constantiniensis Normannos, 
aii concederent Guillelmum regnare super sc, ct 
uuiversi consensum hilarpm protestarentur una vo« 
ce, iion unius linguae loculione; armati milites, qui 
extrinsccus erant pro suorum tuitione, mox ut ro- 
ciferalionem gaudentis in Ecclesia populi et ignotae 
linguaft slrepitum audierunt , rem sinistram arbi- 
irati y flammam acdibus imprudcnter injecerunt. 
Currente festinanter per domos incendio, plebs quse 
in ecclesia laetabalur perturbata , et mullitudo vi- 



tulit. Solerler itaque perscrutatis veteribus et mo- 
dernis codicibus cbronograpbiam edidit, in qua 
ab inilio mundi ex quo Deus Adam de limo teri-ae 
plasmavit, per omnes libros Yeteris et Novi Testa- 
menti, et Romanorum Graecorumque bistorias dis- 
currens, optima quaeque collcgit, et enumeratis 
annis per regum et consulum tempora usquc in 
diem mortis suae annalem hisloriam laudabiliter 
distinxit. Qucm proseculus Joannes acta fere cen- 
tum annorum contcxuit, jussuque venerabilis Wlfs- 
tani pontificis et uionachi supradiclis Chronicis in- 
seruit ; in quibus multa de Romanis et Francis el 
AlemannijS, aliisque gentibus, quae agnovit, uiililei 
el compendiose narratione digna reseravil. In hi9 
rorum ac mulierum diversae dignitatis et qualita- D utiqueChrdnicisconlinentur omnes judicesetreges. 



tis, infortunio perurgente, celcriter basilicam cgres- 
sa est. Soli praesules et pauci clerici cum monachis 
nimium trepidanles ante aram perstiterunt, et offi- 
ciuuDi consecrationis super regem vehemcnter tre- 
uientem vix peregerunt, aliique pene omnos ad 
ignem nimis furentem cucurrerunt , quidam ut vim 
foci vlriliter occarent , et plures ut in tanta per- 
turbatione sibi praedas diripcrent. Angli factionem 
lam insperatae rei dimetientcs nimis irati sunt, et 
poslea Normannos semper suspeclos habuerunt, et 
infidos sibi dijudicantes ultioiiis tempus de eis op- 
taverunt. 

XY. Susceptum itaque impertuni Guillelmus rcx 
iu a»l:iersb ei^ prqsperif ftlxeuue utiliterc^ue r^it. 



pontificesque Hebraeorum a Moyse usque ad sub 
versionem Jerosolymonim, dum sub Tito et Yespa- 
siano pro nece Salvatoris et martyrum ejus justc 
destructum est regnum Judaeorum. Omnes ibi no- 
roinantur consules et dictatores, imperatores ct 
pontifices Romanorum , omnes quoque reges, qui 
regno Angli» praefuerunt, ex quo Hengist et Horsa 
lYortigerno rogi Britanniae scandalo Guallorum 
mililaverunt. His etiam episcopi chronicis adno- 
tati sunt qui regimen ecclesiaslicuro in AngUa te- 
nuerunt, ex^quo Gregorius papa Augustinuro et 
Mellitum, aliosque prsedicatores verbi Dei in An- 
gliam misit; per quos Deus Adelbertum regeni 
Cantls H Eduinuro regem Nordanhymbrorum , 



Z(Z ORDERICI VITALIS 504 
atiosque principes ejustlem genlis ad fideiii veriia- A abbas ccenobii Sancti Sepulcri, qiiod in septcnlrio- 

tis perduxit. Ex his opusculis Engelbertus, Gem- nali parle Cameraci studio sedificaium est ac sum- 

blacensis monachus» quaedam praeclara decerpsit, ptibus Libeili ejusdem urbis episcopi, ubi idem 

et mutla de his, qua» de insulanis Oceani scripta prxsui honorifice meruil sepeliri. (51) 

erant in eisdem Chronicis dimisit, et nihitominus Ad requiem jam fessus anhelo, ct ecclesiaslics 

de Gothis et Hunis ac Persis, aliisque barbaris historise, quam de conlemporaneis et cotiimitaneis 

gentibus multa adjecit. principibus atque didascalis veraci deprompsi c;;la- 

Hsec ideo huic chartje gratis indidi ut istos codi- mo, primum libellum hic terminare dispono. 

•ces avidi lectores inqnirant sibi, quia.magnum sa- In sequentibus vero latius de re^e Guillelmo dis- 

pientise fructum ferunt et vix inveniri possunt. seram, miserasque mutationes Anglorum et Nor- 

A modernis enim editi sunt, et adhnc passim per mannorum sine adulatione referam, nullius remu- 

orbem diffusi non sunt. Unum eorum Wigornse nerationis a victoribus seu viclis expetens honi>rifi- 

vidi in Anglia, et alterum Cameraco in Lotbaringia. cenliam. 
Familiariter ostendit illic mihi Fulbertus prudens 

(51) Liclbertus, Cameracensis episcopus, Sancti Sepulcri coenobiuro fundavit anno 1064. 



SUMMARICM LIBRI QUARTI. 

I. Gesta Gttillelmi regis in Anglia, 

U. Guitlelmm rex m Normanniam redit, Rothomagenses arcliiepiseopi, 

III. Angli a Normannis vexati rebelliones moliuniur. 

IV. Guillelmus rex redil in Angliam. Exonics civitaiis rebellio, 

V. Rebelliones alice in Anglia adversus Normannos, 

\!. Mulli Normannorum militeSf Anglia dimissa, in Normanniam redeunt. Normannorum iyratwU. 

Rebelliones Anglorum, 
YII. Ueraidi regis fHii, Dani et Saxones adversus Normannos fruslra contendunt, 
VIII. Guillelmus hostes suos profligat, C-rona regia ad eum a papa mittilur, 
■IX. Concilium Windresorense, Pietas et laudabilis Guillelmi regis agendi modus. De originibus mo- 

nastici ordinis in Anglia. 
\, Cura Romanorum pontificum ad instruendutn et poliendum Anglos. Relaxatio morum. Guillelmus 

rex ecclesiasticam disciplinam restaurat. Lanfrancus Cantuariensis archiepiscopus. 
XI. Pax et cnncordia paulalim inter Angios et Normannos stabiiiuntur. Morcarum comitis infelices 

easus, De Guillelmo Pictavensi scriplore. 
1A\, Guillelmus rex terras Angtorum inter Normannos dividit. Superbia et luxuria Normannomm. 
XIII. Normanni ecclesiaslici et ipsi divitias expetunt. Guitmundi monachi laudabilis abstinentia, 
XtV. Dissensiones inter comitatus Flandrim hwredes. Mathildis regina Normanniam gubemat. 

XV. Rothomagense concilium. 

XVI. Abbates NormannicB monasteriorum sub GuiUetmo rege. 

XVtl. Atexander II papa. Gregorius Vll pava, De Cenomannico episcopatu. 
XVItl. Herbertus Cenomannorum comes, Turhationes in Cenomannia. 

XIX. Comilum Rogerii Herfordensis el Radulfi Nortliwicensis rebetlio, in Guillelmum regem. Sufpli- 
cium comitis Gualteri. 

XX. Vita B, Guthtaci eremitas 

XXI. Mors B, Guihlaci eremitce. Miracuta et prodigia super sancli sepulcrum. jEdificatio nnnuuierii 
Crulandenm. 

XXII. Uistoria Crulandensis monasterii, 

XXIII. Miracuta ad tumbam Gualieri comitis. 

XXI Y. Guiltelmus rex Dritones subjicere frustra conatur. Ainardus primus abbas Sancti Peiri Direm- 

sis. Futco successor ejus. 
XXV. Dissensiones inier filios regis Guilteimi. 

LIBER QUARTUS, 

1. Gesta Guiltelmi regis in Angtia. b rico rege Francorum, ct Eduardo Anglonim, Franci 

Temporibus Alexandri secundi papx (52) plurima et Angli diu luxerunt funus eorum, quia post illos 

per orbem regna calamilatibus concussa sunt, et vix adepti sunt dominos illis consimiles virtutibus 

multfplices poputorum concursus in sui perniciem etnectare morum. Patribuj pairix de medio abla- 

debacchaii sunt. Ilxcin occiduispartibuslcrrigenae lis, successere tyranni abutenies freno regise do- 

seuserunt, et gravia subeuntes detrimenra nimis minalionis. Anglia tunc Heraldi saevitia perjnrioque 

experti sunl. Defunctis enim optimis regibus Hcu- polluia corruit, et genuinis hseredibus orbala» cx- 

(54) Alcxander, 30 sept. iOGi, Stl april. 1073. 



303 HISTORIA ECCLESJASTICA. — PARS II 

ternis praedonibus Giiillelino viclori fayenlibus snb- A 



jacuit ; unde flebile thema de sua ruina piis hislo- 
riographis ad dictandum tribuit. 

Copiosani faciendi plares libros maleriam clo- 
quentes sophisiae habuerunl, qui regis Guillclmi 
curise diutius interfuerunt, et gcsla ejus ac varios 
et praeclaros eventus ac iiitima el profunda consilia 
noveruni, et divitiarum ejus participes ultra nata' 
los saos admodnm pronioti sunt. Ecclesiae nempe, 
qux sub eo vel ab eo ad laudem Dei in Neuslria 
vel Anglia fact» sunt, devolionis ejus, largitatisque 
iu Dei cullu laudabile testimonium asserunl, boni- 
que studii exempuni imitabile posleris pariunt. 
Coei.obia quoque plurima devote conslruxit, et ab 
ipso vel ab aliis condita multum emendavit, multi- 
mfidisque gazis tripudians ditavit et patrocinio suo ^ 
contra onines adversarios defensavit. Ilaec utique 
pnlani atteslaiitnr in duobus monasteriis coeno- 
bitae Cadonienses, in uno monachi et in altero 
sanctimoniales. llaec duo ccenobia, in ducatu ad- 
liuc, acteruo regi favens aedilicaverat ; in quorum 
iino sibi, et in altero conjugi suae sepulturam ele- 
gerat. 

Postquam, bello peracto, fortiter hostes subegit, 
et diadema regium apud Lundoniam suscepit, coe- 
nohium Sanct» Trinitatis Senlac, ubi bellum factum 
est, construxit, et muitis opibus vel fundis, ut decet 
regalem munificentiam , ditavit. Ibi Goisbertum, 
Majoris -Honasterii religlosum monachum, abbatem 
consliiuit; quo monitore monasticus ordo ct regu- 
laris disciplina commode viguit. Hajus enim BIo- 
nasterinm a sanctissimo l^artino Turonorum archi- 
episcopo coeptum cst, ibique bonorum hominum 
religio crevit, inspirante Deo, et rouUiplicata est. 
IVostris lemporibus ^x^bertus et Bartbolomaeus, Ber- 
nardns et Hilgotus ac Guillelmus Nanticensis abba- 
tes huic mouasierio prasfuerunt, qui sanctitate et 
probitate muitis profuerunt, et longe lateque fa- 
uiosi, vicinis et externis utiliter micuerunt. Post 
obitum Goisberti Hei.^icus Cantuariensis prior ab- 
balis oflicium suscepit, et BcUense coenobium ho- 
norifice tenuit. Quo defuncto, Rodulfus Roflensis 
prior, mouacbusque Cadoiuensis success.t , studio- 
que sanctitatis et salutaris doctrinae sibi multisque 
coesseniibus prodesse sategit, et bona in senectute D 
spiritualibus studiis fervidus adhuc insistit. Tan- 
dem, anno lienrici regis Anglorum xxv, religiosus 
senex feliciter ad Deum transiit e mundo. 

Guilielmus rex maUa Lundoniae, postqiiam coro- 
uatus est, prudenter, juste clementerque disposuit 
quaedaro ad ipsius civitatis coinmoda vel dignita- 
tem» alia qus genti proficerent universae, nonnulla 
quibus consuleretur ecclesiis terrae. Jura quaecun- 
que dictavit, optiinis rationibus sanxit. Judicium 
rectum nuUa persona nequidquam ab eo postulavit. 
Neniinero nisi quem non damnare iniquum foret 
«laninaYit. Suis quoque primatibus digna se et gra- 
▼itate praecepit, et diUgentia aequitatem suasit. Esse 
luKiter in ocuUs habendum xlernum rcgem, cujus 



LIB. IV. 303 

vicerint prjcsidto; nimium opprimi victos non 
oportere, victoribus prafessione Christiana pares; 
ne quos jusle subegerint, injuriis ad rebellanduia 
cogcrent. Seditiones interdixit, caedem et oinnem 
rapinam frenans, ut populos armis, ita legibus 
arina. Tributis ct cunclis rebus ad regium fiscuni 
reddendis, inodum qui non gravaret imposuit. La- 
trociniis, invasionihus , nialeficiis locuiu omneni 
inlra suos terminos denegavit. Porlus et <|u»Iibct 
itinera negotiatoribus patere, et nullam injuriam 
fieri jussit. Sic omnino proba ejus in regnando ini- 
tia fuere, et incrementa probttatum ad utilitatefn 
subdiloruin liquido fulsere, quae in bonis perseve- 
rantia laudabilisque fiuis evidentibus indiciis coii- 
firmavere. 

Egressus Lundonia rex dies aliquot in propinquo 
loco Bercingis inorabatur, dum firinamenla qua;- 
dam in urbe contra mobilitatem ingentis ac feri 
popuU perficerentur. Eduinus et Horcarus, filii. 
i£lfgari comitis, fere omnium Anglorum genere ac 
liotentia maximi ad regem veniunt , veniauique si 
qua in re contra eum scnserint poscunt, et se cun- 
ctaque sua ejus cleinentise tradiint. Deinde Coxo 
comes fortitudine et probitate singularis , et Tur- 
chiUus de Limis; Siwardus et Aldrcdus, fiUi i£del- 
gari, pronepotes Eduardi regis; Edricus quoque 
cognomento Guilda, id est silvaticus, ncpos Edrici 
pesliferi ducis cognomento Streone, id est acquisi- 
toris; aUique complures nobiles et opibus ampli 
GuiUelmo pacificantur, datisque sacramentis, oinnes 
possessiones suas cum honore adipiscuntur. Rex 
inde progrediens diversas regni partes accessit, et 
ubique utilia sibi et incolis terrae ordinavit. Custo- 
des in castelUs strenuos viros cx Galiis coUocavit, 
et opulenta beneficia, pro quibus et labores et pe- 
ricula Ubenter tolerarent, distribuit. 

Intra moenia Gucntae, opibus et munimine nobilis 
urbis et mari contiguae, validaro arcem construxit, 
ibique Guillelmum Osberni filium in exercitu suo 
praecipuuro reliquit, eumque vice sua loti regiio 
versus aquilonem prxesse constituit. Doveram vero 
totamque Cantiam fratri suo commendavit, qui 
multa liberalitate et industria ^acculari pollebat. 
His duobus praefecturam AngUae commisit, et cura 
eis Hugonem de Grentemaisnilio et Hugonem de 
Honteforti , GuiUelmumque de Garenna , aliosque 
acerrimos bellatores dimisit. Quidam eorum sub- 
jectos laudabiliter rexerunt; nonnulli vero, uiode' 
stia carentes , immoderate suos oppresserunt. 

11. GuUlelmui rex in Normanniam redil. Rothoma^ 
genses arehiepiscopi. 

Rex itaque, cura regni commissa, Penevesellum 
se recepit, ubi iquUus ad eum equitatus Anglorum 
convenit. Ibi militibus repatriantibus larga roanu 
slipendia data sunt. 

Solutis itaque navibus, mense Hartio, rex Guil- 
lelinus in altricem terram prospere pcrvehitur, se- 
cuiuque honorifice adduxit Stigandum arcbipraesu- 
lem, Edgarum Adelinum EduarJi regis consobn- 



507 



ORDERICI VITALIS 



m 



num, el ircs clarissimos comiles, Eduinum, Mor- A dem ecclesiae canonico, edilum est, el supcr ipsum 



caram rt Guallevum, Egelnodum quoque Canlua 
rietisem satrapam, aliosque complures altae nobili- 
latis et mirae pulchritudinis. Benigna callidilalc est 
irsus ul, ipsis auctoribus. nihil sub decessum suum 
novaretur, gens vero lota minus ad rebeliionem 
ATjleret spaliata principibus. Denique divitias suas 
H honores eis in Normannia ostendit ut eos velut 
obsides in polestale sua secum teneret , quoram 
auctorilas vel salus propinquis el compalriotis 
maximi esset. 

Adveniente Guillelmo rege cum magna saculari 
gloria, adraodum lota laslata cst Normaunia. Dies 
erant hiberni et quadragesimales ; sed in episcopiis 
et coBnobiis, ubi novus veniebat rex, initiabanlur 
Paschalia festa. Nihil relinquebatur, quod in sludio 
talis honoriflcenlijB agi solilum est. Praterea si 
qiiid novum adinveniri potuit, addebalur. Quam 
pietatem ipse confestim mulliplkci dono recoropen- 
snv.t, donans pallia, libras auri aliaque magna al- 
taribus famulisque Christi. Ecclesias aulem, quas 
pr^scntia sua non visitavit, muneribus missis \diih 
licavit. 

Ad coenobium Sanct^ Trinitatis Fiscanni Pascha 
celebravit, ubi frequentia praesulum et abbatum, 
nobiiiumque virorum conveiiil. Tunc Radulfus co- 
nies, Philippi rcgis Francorum vitricus , multaque 
nobilitas Franciae adfuit, et crinigeros Anglicae Bri- 
tanniae alumnos curiose intuebatiir, etregis regio- 



in cupri laminis ex auro sic scriptum est ; 

Ilumani civeSy lacrymam nolite negare 

Vestro pontifici Maurilio monacho. 
Hunc Hemis genuity Hudiorum Legia nulrtx 

Polavit irilido (onte philosophico. 
VoMs hanc a^dem cosptam perduxit ad unguem ; 

Lmtitia magna (ecit et encenia. 
Cum tibi, Laurenti, vigilat plebs sobria Chriitif 

fransitj et in ccslis laurea [esta colit, 

Post moriera anlistitis sui, Rolhomagensis Eccle- 
si:\ Lanfrancuui Cadomensem abbatem sibi praesu- 
lem elegit, et rex Guillelmus, cum optimatibus suis 
omni<iue populo, libentissime concessit. Sed vir Deo 
devotus et humilitati studens tanti primatus sarci- 
r. nam refutavit , et sibi ad bunc apicem toto couaiu 
Joannem Abrincatensium prjesulem pneferre sate- 
git. Porro, ut canonice fieret ista conjugatio, Ro- 
mam adiit, pnedictx ordinationis licentiam ab Ale- 
xandro papa impetravit, sacnim quoque paUiuni, 
unde et ipsi et toli Normaiuiiae gloriandum erat , 
cum liceutia deportavit. 

loannes itaquedesede Abrincatensi, quam vii an- 
jiis et 111 mensibus rexerat, assumptus est, ct ine- 
tropolitanus Rothomagensis factus est. Hic ardore 
virtutum in verbis et operibus multiplitiler fervebaly 
nimioquezelo in vitia, ul Phinees, saeviebat. Quait- 
tum vero ad srcculi digniiaiem altincbat, magnae no- 
bilitatis lampade cluebat. firat enim filius Radulphi 
comitis Bajocensium, qui frater fuerat uteriuus 



jaiiiiiiJc: aiuiiiiiua ciriiuQC iiiLuc;ua«.iii , t^» i<:;|^i3 «^ijiv- coiuUlS oajuucjiaiutti, ^u» «•«•v* •••'w>«>* i»^. — .— 

rumque salellitum indumenta inlexla atque crustata C Riehardi senioris ducis Normannorum. Decem ito- 

mr 1 --- . . ... . ! ^ »1S ^. .i:iS 



anro miral alur. Vasa vero aurea vol argentea, seu 
bubalina cornua futvo metallo circa extremitates 
utrasque decorata laude atlollebat. Denique plurima 
hujuscemodt compctentia regali magnificentiseFranci 
magna notabant, quae reversi domuro ob noTitalcm 
praedicarent. 

Celebrata Paschae solemnitate, rex dedicari basi- 
licam Sanctae Mariae super Divam praeccpit, ubi 
ipse cum magno coetu oplimatum et mediocrium 
Kal. Maii 11067] reverenter interfuit, et utillima 
totius populi commoditati edicta sub voce praeconis 
promulgavit. Deinde , Kal. iulii, ecclesiam Sancise 
Mariae apud Gemmeticum dedicari praecepit, et ipse 



que annis raetropolitanum regimen forliter et dili- 
genter gessit, muliumque contra impudicos presby- 
leros pro aufcrendis pellicibus laboravit; a quibus, 
dum in synodo concubinas eis sub anatbemate pro- 
hiberet, lapidibus percussus aufugit, fugiensque de 
ecclesia : Deus, venerunt gentes in htgreditatem tuam 
(Psal, Lxxi, 4), fortiter clamavit. 

In loco ejus Michael, nalione lulicus, erudUioue 
Utterarum imbulus, siudio religionis venerandus, 
ad culmen Abrincatensis episcopatus electione le- 
gilima est promotus. Qui plus quam xx annis lau- 
dabilis pastor floruit, el Rodberti ducis tempore 
bealus senex obiit. Quo defuncto, Turgisus succes- 



sacro mysterio veheraiilpr adfuit. Utramque nimi- ^ sit, jamque praesnlaium ferme xxx annis tenuit (53) 
rum ex praediis dominit sui largiler dotavit, suaque 



praesentia, dum sanctum mysterium celebraretur, 
devote sublimavit. Maurilius Rothomagensis archi- 
episcopus cum suffraganeis episecpis hanc dedica- 
tioneni humiliter et devote perpelravit, et paulo 
post, duodecimo episcopatus sui anno, in lectum 
(lecubuit. Pcracto autem quidquld religioso Dei 
vernulae compelit, v Idus Augusti ad Deum, cui diu 
servierat, migravit. Corpus vero ejus in episcopali 
ecc'esia, quam ipse anle v annos, indictione i, san- 
etx Dei genitrici Marlse dediraverat, delatum est, ct 
ante crucifixum honorifice luinulatum est. Epita- 
phiuiu aulem ejus a Richardo Ilerluini filio, ejus- 

(o3) Ilic locus, ccnscnle Le Prevosl, stripius fuil auno Mi5. 



lil. Angli a Normannis vexantur. Rebelliones mo- 
liiintur. 

Iiiterea Normannico fastu Angli opprimuniur, 
el praesidibus superbis , qui regis monitus sperne- 
bant, admodum injuriabantur. Praefecti minoresv 
qui munitiones custodiebant , nobiles et mediocres 
indigenas injuslis exaclionibus multisque contu- 
meliis agg